.

..............................
..



.................
............
............
............
XABZE YAŞAMIMIZDA MI?
KANBİ Cemal Apaydın
........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

............

............

Bugün büroda otururken kardeş sitelerden birinde XABZE
(ADİGELERİN YAŞAM KURALLARI) ile ilgili yazılmış metinleri gördüm, hoşuma gitti sizlerle paylaşmak istedim.

Aşağıdaki kurallara şimdi uymuyor ya da uyamıyor olabilirsiniz.
Bu bölüm çocuğunuzu xabzeye göre yetiştirmenize yardımcı olacağı düşünülerek hazırlanmıştır. Örneğin artık çocuğunuza elinizi öptürmeyiniz. CC
.
Bir genç kızın evlendiğinde kendi soyadını kullanmaya devam ettiğini bilirim.
doğru
.
Aile içinde sadece babanın söz sahibi olduğunu bilirim.
yanlış  
.
25-30 yaşlarından önce evlenmeyi doğru bulmam.
doğru  
.
İyi yaşlının olmadığı yerde iyi gencin de olamayacağını bilirim.
doğru  
.
Eşime adıyla seslenmem.
doğru  
.
Evin erkeği yokken, evin hanımı olarak konuk kabul etmem ve ağırlamam.
yanlış  
.
Pseluk'un xabze ile sınırlı olduğunu bilirim.
doğru  
.
Kızım için aldığım vase (başlık) ne kadarsa aynı değerde armağanı ilk ziyerette kızıma veririm.
doğru  
.
Zegeslerde kız ve erkekler ayrı ayrı odalarda otururlar.
yanlış  
.
Mesleğimde çok bilgili ve deneyimliyim, buna karşın gerektiğinde bir çocuğa bile danışabilirim.
doğru  
.
Çocuklarımızın kışın ılık, yazın soğuk suyla ve gece yatmadan önce olmak üzere günde üç kez yıkanması doğru bir davranıştır.
doğru  
.
Bir toplantıda konuksam, istediğim zaman toplantıdan ayrılabilirim.
yanlış  
.
Ailede, babanın egemenliğini sınırsız olarak bilirim.
yanlış  
.
Sevgimi çocuklarıma her ortamda gösterebilirim.
yanlış  
.
Eleştiri adı altında lümpen tepkiler göstermem.
doğru  
.
Kıskanç insanın gizli düşman olduğunu bilirim.
doğru  
.
Benden yaşlı olana iltifat ederim, genç olana güvence veririm.
doğru  
.
Bir kız olarak erkek arkadaşıma armağan verebilirim.
doğru  
.
Çerkeslerin aristokrat bir yaşam sürdürdüklerini bilirim.
doğru  
.
Toplu ulaşım araçlarında bir thamade gördüğümde uyuma taklidi yapmaz hemen yerimi ona veririm.
doğru  
.
Ayağıma paslı çivi battığında sopayla yaralı bölgeye vurmak yerine hemen doktora giderim.
doğru  
.
Yaramazlık yaparken kendini yaralayan çocuğumu azarlarım.
yanlış  
.
Esnafsam, boş zamanlarımda dükkanımın önünde komşu esnafla tavla oynarım.
yanlış  
.
Yemekte thamadeysem, herkesin karnını doyurması için etrafımı kollarım.
doğru  
.
Çocuklara ‘’anneni mi babanı mı daha çok seviyorsun’’ demem.
doğru  
.
Yardımcı olmak amacıyla, ''ilerde radar kontrolü var'' diye karşıdan gelen araçları selektör yaparak uyarırım.
yanlış  
.
Cep telefonunu, telefonla konuşmanın yasak olduğu mekanlarda kullanmam.
doğru  
.
Gazete alacak param yoksa, yanımda okuyan birinin gazetesini eğilerek okurum.
yanlış  
.
Çok ilaç veren doktorun iyi doktor olduğu kanısına inanmam.
doğru  
.
Bir iş yeri açtığımda, kazandığım ilk parayı çerçeve yapıp duvara asmayı büyük görgüsüzlük kabul ederim.
doğru  
.
Çocuğum yüzmeyi daha çabuk öğrensin diye denize atarım. Boğulmaması için dikkatle izlerim.
yanlış  
.
Artık çay içmeyeceksem çay kaşığını bardağın üzerine ters koymak yerine nazikçe artık içmeyeceğimi söylerim.
doğru  
.
Konuğum rahat etsin diye sırtına yastık tepiştiririm.
yanlış  
.
Çok büyük kaybımın olacağı durumlarda kopya çekebilirim.
yanlış  
.
İçkili toplantılara katıldığımda sıra bana geldiğinde h'ueh söylemeden kadeh kaldırmam. Masadaki thamadelere saygı için bir yudum içip kadehi masaya bırakırım.
doğru  
.
Asla ancak asla el şakaları yapılmayacağını bilirim.
doğru  
.
Birine mesaj bırakırken; adımı, soyadımı, neden aradığımı ve benimle iletişim kurabileceği bilgileri yazarım.
doğru  
.
Bir toplantıda, o toplantının kurallarına uymayabilirim.
yanlış  
.
Misafir olduğum evden kendi isteğimle başka eve misafir olarak gidebilirim.
yanlış  
.
Haklı olduğum konularda, karşımdaki benden güçsüzse ona baskı yaparım.
yanlış  
.
Biriyle konuşurken; ayıp olmasın diye, bilmediğim konularda bile fikir yürütürüm.
yanlış  
.
Kim olursa olsun, birinin arkasından aleyhinde konuşmayı haynape sayarım.
doğru  
.
Biriyle tartışırken önce onu anlamaya çalışır, sonra kısa yanıtlar veririm.
doğru  
.
Misafir olduğum yerde ev sahibinin işine karışmam, ondan büyük olsam da emir vermem.
doğru  
.
Telefonda arayan bensem, karşı taraf  telefonu kapatmadan kapatırım.
yanlış  
.
Birine telefon açtığımda önce kim olduğum söylerim.
doğru  
.
Randevu verdiğim saate özel işlerim nedeniyle uymayabilirim.
yanlış
.
Bana yapılmasından hoşlanmadığım hareketleri, ben de başkasına yapmam.
doğru  
.
Askerliği rahat yapmak benim için övünç kaynağıdır.
yanlış  
.
Bir eve konuk olduğumda ev sahiplerine ne kadar kalacağımı önceden söylerim.
doğru  
.
Bir cenazeye gitmişsem herkesle tek tek selamlaşırım.
yanlış  
.
Birine çok kızmışsam küserim.
yanlış  
.
Birine iyilik yaptığımda ailemle bile bunu paylaşmam.
doğru  
.
Sokakta tanışma ve selamlaşma anında öncelikle kadınla kucaklaşır, ona sarılırım.
doğru  
.
Çocuklara, yabancı, akraba ayrımı yapmaksızın her koşulda sevecen davranırım. Asla azarlamam.
doğru  
.
Gelinime her zaman saygı duyarım, herkesin saygı duymasını beklerim.
doğru  
.
Acıktığımda ya da susadığımda sokakta yemek yerim, su içerim.
yanlış  
.
Konuk olduğum yerde yemeği beğenmesem de bunu belli etmem.
doğru  
.
Konuk olduğum yerde, hakaret edilmişse diğer konuklarla kavga edebilirim.
yanlış  
.
Thamade ya da hanımlar otomobildeyseler önlerinden selam vererek geçebilirim.
yanlış  
.
Otomobilde yolculuk ederken arkada thamadeyle oturmak zorunda kalırsam, sol tarafında otururum.
doğru  
.
Sokakta yüksek sesle konuşmam ve gülmem.
doğru  
.
Elimde sigara varken thamademin ve bir hanımın yanında durabilirim.
yanlış  
.
Kadın ve kızların arkasın seslenerek ya da dokunarak durdurmayı haynape sayarım.
doğru  
.
Akrabalarımın çocuklarıyla  evlenebilirim.
yanlış  
.
Konuğuma ne kadar kalacağını sorarım ki, ona göre hazırlık yapayım.
yanlış  
.
Thamade rahat etsin diye onu tek başına odada yatmasını sağlarım...
yanlış  
.
Konuğum geldiğinde kapıda uzun süre meşgul etmem.
doğru  
.
Yemek sırasında thamade yemeğini bitirip kalkmadan ben kalkabilirim.
yanlış  
.
Eğer kız erkeğin sağ tarafında ise; erkeğin kız kardeşi, kızı ya da adamla hiçbir akrabalığının olmadığını bilirim. Biriyle evli değil demektir. Bu onunla gidip konuşmamı engellemez.
doğru  
.
Evli hanımların, yaşına bakılmaksızın evli olmayan hanımlara göre statüsü yüksektir.
doğru  
.
Ben evli bir kadınım. Eşimin solunda yürürüm.
doğru  
.
Kalabalık bir grubun bulunduğu bir mekana girdiğimde sıra ile herkes ile tokalaşırım.
yanlış  
.
Bir grubun thamadesiysem, yeni gelene mekandakiler adına ‘’hoş geldiniz’’ der yer gösteririm. Yeni gelenin herkesle tokalaşmasına gerek bırakmam.
doğru  
.
Bulunduğum odaya giren kişi benden daha genç ise ayağa kalkamayabilirim.
yanlış  
.
Thamade yolda yürürken arkasındaysam ona seslenirim.
yanlış  
.
Yabancı kız ve erkek gençlere hitap ederken "Si c'ale" (oğlum), "Si H'ijebz tsiq" (kızım), "Si dahe" (güzelim) derim.
doğru  
.
Akraba olmayan ya da yabancı yaşlılara da "si ade" (babamız), "di ane" (anamız) derim.
doğru  
.
Thamadenin sol tarafında yürürüm.
doğru  
.
Evde yabancı olmadığında, ailecek oturulduğunda pijamalarımla oturduğum olur.
yanlış  
.
Konuğum yemeğini bitirmeden yemeğimi bitirmem.
doğru  
.
Yemek yerken çatal-kaşık kullanırım. Buna karşın parmaklarıma  bulaşan olursa yalamaz, peçeteyle silerim.
doğru  
.
Toplantılarda diz üstüne çökerek ya da bağdaş kurarak otururum. Kendimden küçüklerin karşısında ayak ayak üstüne atarım.
yanlış  
.
Thamadelere ve hanımlara hangi ortam olursa olsun sırtımı dönmem.
doğru  
.
Ev sahibi varken, gelen konuğa kimliğini ben sorarım.
yanlış  
.
Yaşlıların elini öperim.
yanlış  
.
    Kendimden büyüğe hitap ederken; dede, dayı, amca, teyze, hala, ağabey derim.
yanlış  
.
Konuğuma (thamade bile olsa) yol gösterirken, önden giderim.
doğru
.
    Erkek akrabamla, erkek arkadaşımla karşılaştığımda sadece kollarından tutup sıkarım. Yanak yanağa öpüşmeyi haynape olarak kabul ederim.
doğru  
.
Büyüğümle karşılaştığında o sormadan ''nasılsınız'' derim.
yanlış

............

............


iletisim@akcakent.org

............

.................