MAYKOP ŞEHRİ KAÇ YAŞINDA?
Beslhenıye Asker
Adige Mak, 26.05.2007

Çeviri: Jade Wumar

                         
           
         
Rusya’nın yönetim birimlerine(vilayet) ayrılmasının geçmişi I. Petro’yla başlar. Rusya’da 1708 yılında 8 yönetim birimi oluşturuldu. Rus İmparatorluğu'nun sınırları değiştikçe bu vilayetlerin de sayısında ve sınırlarında değişiklikler yapıldı. Vilayet sayısı 1745’te 16, 1781’de 40, 19. yüzyılın sonlarında ise 97 ye ulaştı.

Rusya’nın şehirlerinin çok eski geçmişi ve tarihi kimlikleri var. Batı Slavları şehirleri korunaklı kaleler şeklinde kurulurdu. Kale kelimesinin anlamı etrafı çevrili korunaklı yer anlamına gelir. Bu yapılar önce yavaş yavaş yerel liderlerin yönetim merkezi ardından ticaret ve tarım ürünlerinin ve diğer mamullerin Pazar yeri halini alırdı. 10.yüzyılın sonunda bu şekilde bir çok yerleşim merkezi vardı. 11.yüzyılda bunların sayısı 3 kat arttı. Çeşitli anlaşmazlık sonucu ortaya çıkan bitmez tükenmez savaşlar sonucu bir çok küçük yerleşim birimi tahrip ediliyordu.

Moğol ordularınca Rus topraklarındaki bir çok şehir yakılıp yıkılarak tahrip edildi. Şehirlerin (kalelerin) kuruluşuna dair tarihi bilgilere bir göz atalım. Novgorod ilk defa Sofiske Letopiste 859 yılında yer aldı. Doğrusu o zamanlar şehirlere yönelik bir durumda yoktu. Şehirlerin kuruluş tarihleri sosyo-politik ya da ideolojik bir bakış açısı söz konusu olduğunda gündeme gelirdi. Kostroma şehrinin 1213’te kurulduğu şehir almanağında yazılıdır. Bu bilginin de kökü letopise dayalıdır. Rostovlular bu şehri yağmalayıp tahrip ettiler.

Söz konusu şehirlerden söz etmemizin sebebi letopislerde yer almasıdır. Ancak bugün söz konusu kale kelimesine yüklenen anlam bugünkü ile aynı değildi. Adige Cumhuriyeti başkenti Maykop’un hikayesini yazalım. Rusya’nın kaleleri adlı rehber kitapta aynen şöyle yazılıdır. Maykop 1857 yılında Şhaguaşe nehrinin sağ yakasındaki yüksek yamaçta Adige toprağında Rus kalesi olarak inşa edildi. Onun etrafında derin hendekler ve yüksek bir muhafaza duvarı vardı.

Kale inşasının ardından geçen 10 yılın sonunda yazılı kaynaklarda yerini aldı ve geçen zaman zarfında da bu bilgi hep böyle aktarıldı.

Kalenin inşasının ardından şu gelişmeler yaşandı. 1897 yılında arkeolog Vésélovske kalenin kuşattığı Woşşat tepesini kazdı. Orada bir zamanlar ulusumuzun ileri gelenlerinden olduğu anlaşılan birine ait mezarda çok büyük tarihi değeri olan bir çok cisim bulundu. Tarihi eserler M.Ö. 3 bin yılının ikinci yarısına ait idi. Bu kazının ardından ortaya çıkan kültüre Maykop Kültürü adı verildi. Elde edilen bilgilere göre kalenin kurulu olduğu yerdeki kurgandan eski dönemlere ait  pek çok kıymetli heykeller çıkarıldı. Çıkarılan eserler kullanıldıkları tarih ve iş hakkında da bilgi veriyor. Bu eserler şimdi devlet korumasında tutuluyor. Krill ve Mefodiy’in ansiklopedisinde sözünü ettiğimiz buluntulara dair çok önemli ifadeler var. ”Maykop Kültürü” Maykop tepesine atfen verilmiştir. Çok eski iyi korunmuş bir yaşam alanı ve şeklinin günümüze ulaşan kalıntısıdır. Altını çizerek söylüyorum ki korunaklı bir yaşam alanının kalıntıları olan bu arkeolojik alan konusunda tarihçilerin de açıkça ortaya koyduğu üzere kuruluş olgusuna dair başkent sakinlerinde herhangi bir tereddüt söz konusu değildir.

Maykop şehrinin kuruluş tarihi konusunda tek bir gerçeğin ve bakış açısının olmasının sebebi nedir? Maykop kültürü kalıntılarının korunaklı kalenin yanında pek çok sivil yerleşim öğelerini içerdiğinin de pek çok delili var. Tarihi kurgan benzeri bir yapı inşası için binlerce kişinin iş gücü katkısına gereksinimi var. Maykop kültürü buluntuları bölgenin bir uluslar arası ticaret merkezi olduğunu ispatlıyor. Bu bağlamda da tarihi ipek yolunu aklımıza getirelim. Böyle çok zengin tarihi geçmişi olan ve bir kültüre adını veren dünyada çok az şehir vardır.

Şehrin mevcut yazılı tarihi geçmişini başka yerlerde şehirlerin tarihinin kolonizatör işgalcilerle başlamış olduğu savı aynen kabul edilemez. Buna Meksika’nın başkenti Meksiko’nun kuruluş tarihini örnek verebiliriz. Meksiko şehrinin kuruluşu 16. yüzyılda İspanyol kolonizatörleri gelişiyle başladı demek yanlıştır.Zira şehrin kolonizatörlerden 200 yıl önce kurulduğu rehber kitaplarda kayıtlıdır.

Rus-Kafkas savaşlarına yönelik daha çok bilgilenmek isteyenler için bir tarih gerçeği yazalım. 19. yüzyılın ilk 15-20 yılında Rus-Kafkas savaşlarının merkezi Kuzey Batı Kafkasya bölgesi ve Maykop vadisi idi. Maykop vadisi gibi yerler tarihçilerce büyük ve önemli yaşamsal bölge olarak isimlendirilir. General Velyaminov ordusuyla Pşize nehrini Abdzaxlere saldırı amacıyla geçti. Burada Çar askeri kurmaylarının pşize nehrini sınır olarak temel aldıklarını belirtelim. Ancak Çar orduları burada duraklamadı. Rus orduları Lebepe kalesinden 16 Haziran 1825’te başlattıkları harekatla 25 Haziran'da Maykop vadisine ulaştılar. 30 Haziranda Abdzax ve Velyaminov orduları arasında çok şiddetli çarpışmalar oldu. Rus ordusu sivillere karşıda çok acımasız davrandı büyük sivil kayıplar oldu.

Velyaminov işgal ettiği Şhaguaşe nehri önündeki bölgesi daha uzak olan Abdzax bölgesine karşı düzenlenecek saldırı merkezi olarak çok önemsiyordu.Hemen bu bölgede kaleler yapılması emrini verdi.Abdzaxler bu kalelerin inşasını engellemek için var güçleriyle mücadele ettiler.Ancak topçu birliği destekli Rus ordularına karşı yapabilecekleri fazlada bir şey yoktu. Zira taraflar arasında mukayese kabul etmeyecek bir güç dengesizliği vardı. O yılın yaz mevsimi sonunda kalelerin inşası sona ermişti. Maykop kalesinin ilk komutanı Binbaşı Piryatinske idi.Burada kalenin kurulduğu yerin bugünkü Maykop’un 15 verst (1.07 km) uzağında ve daha yukarısındaki bir bölge olduğunu da vurgulayalım.

Kalenin inşasından sonra Velyaminov ordusu Abdzax bölgesinin daha derinlerine taarruz etmeye ve önüne gelen her şeyi acımasızca yakıp yıkmaya öldürmeye başladı. Ordu, karşısında bir direniş kalmadığına hükmedinceye kadar harekata devam etti. Ardından Maykop kalesine döndü. Bu askeri harekatta bir çok köyün yanında bütün ekin tarlaları alev tarlasına döndürülüp yok edildi.

Böyle bir kahramanlığı! gerçekleştiren Velyaminov üstlerince takdir edildi ve terfi edilerek Kafkas sınır orduları komutanı olarak Stavropol’a tayin edildi.

Tam burada kendimize soralım.Maykop’un kuruluş tarihi nasıl bir bilgiye dayandırılıyor. Son söz olarak şunu söylüyorum. Son yıllarda pek çok hizmet alanına dair yatırımdan söz ediliyor. Dünyanın bir çok yerinde de turizm yatırımları önemli bir paya sahip. Zengin tarihi geçmişimizi Maykop Kültürü buluntularını turizm yatırımları ve tanıtımlarıyla değerlendirmek ve gelir kapısı yapmak imkan dahilindedir.


Tarihi gerçekleri değiştirmek ve geçmiş kültürleri önemsememek ile kazanılacak hiçbir şey yoktur.