...................
...................
ЦIФЫР ЗЭРАТЕКIУАГЪЭР
TSIFIR ZERATКUAĞER
İNSANIN (onlara) STN GELİŞİ
Yayına Hazırlayan:
Dzıbe Osman
                         
...................
 
...................

Шъхьадж зэрэпсэущтыр, ищыIэкIэщтыр агъэнэфэнэу зэкIэ псэушъхьэу щыIэхэр зэIукIэхи, зэпсэлъагъэх. ЕтIанэ ахэмэ мыщ фэдэу зэдаштагъэ:
ŞŞhac zerepsewuştır, yişıeeştır ağenefenewu zee psewuşşhewu şıexer zeuexi, zepselhağex. Ytane axeme mış fedewu zedatağe:
Herkesin nasıl beraberce hayatta kalacağını, yaşayış tarzını aıklığa kavuşturmak iin btn canlı olan yaratıklar, bir araya gelip (toplanıp) beraberce konuştular. Sonra onlar bunu gibice (bylecene) anlaştılar: 

О, пцэжъыер, псы чIэгъым учIэсыщт, псым ухэсэу ущыIэщт.
Wo, ptsejhıyr, psı eğım wuesışt, psım wuxesewu wuşıeşt.
Sen, balık, su altında duracaksın, suyun iinde bulunarak var olacaksın.

О, бэджэжъый, хъoр-шэрыгъэр отэты.
Wo, becejhıy, xhor-erığer wotetı.
Sen, kk tilki, yalan-dolancılığı sana veriyoruz.


О, тыгъужъ, кIoчIэшхo пхэлъэу, бгъoтырэр пшхэу, щынaгъo уиIэу мэзым ухэсыщт.
Wo, tığujh, koexo pxelhewu, bğotırer pxewu, şınağo wuiewu mezım wuxesışt.
Sen, kurt, ok kuvvet iinde olarak, bulduğunu yiyerek, korku salarak ormanın iinde yaşayacaksın (bulunacaksın).


    - Aдэ, къaрыумрэ лъэшыгъэмрэ хэты еттын, хьэкIэ-къуaкIэмэ хэт пaщэ aфэтшIын, aIуи зэупчIыжыгъэх.
    -
Ade, kharıwumre lheığemre xetı yttın, hee-khuaeme xet paşe afetşın, aui zewupıjığex.
    - yleyse, tkat ile en byk gc kime verelim, yabani hayvanlara kimi paşa (onlara) yapalım, (onlar) deyip birbirlerine tekrar sordular.

    - Къaрыумрэ лъэшыгъэмрэ aслaным етэты, хьэкIэ-къуaкIэмэ япщы пaщэу тэшIы, чIылъэм тт пстэуми aнaхь лъэшынэу тэгъэнaфэ, aIуи зэдaштaгъэ.
    - Kharıwumre lheığemre aslanım ytetı, hee-khuaeme yapşı paşewu teşı, ılhem tt pstewumi anah lheınewu teğenafe, aui zedaştağe.
    - Tkat ile gc aslana veriyoruz, yabani hayvanların beyleri paşası (olarak) onu yapıyoruz, yeryznn stnde bulunan herkesten daha gl olarak onu aıklıyoruz (belirtiyoruz), (onlar) deyip anlaştılar.

    - Aдэ, aкъылымрэ aмaлымрэ хэты еттын, aIуи егупшысaгъэх.
    -
Ade, akhılımre amalımre xetı yttın, aui ygupısağex.
    - yleyse, akıl ile areyi kime verelim, (onlar) deyip dşndler.

    - Aкъылымрэ aмaлымрэ цIыф цIыкIум етэты, aрэущтэу тымышIымэ, цIыфыр къaрыу имыIэу щыIэн ылъэкIынэп, ыкIуaчIэ мaкIэ, ыIуaгъ aслaным.

    - Akhılımre amalımre tsıf tsıkum ytetı, arewuştewu tımışıme, tsıfır kharıwu yimıewu şıen yılheınep, yıkuae mae, yıuağ aslanım.
    - Akıl ile areyi kk insana veriyoruz, ylece yapmazsak, insanın tkatı olmadan varolmak elinden gelmez, (onun) kuvveti az, dedi aslanda.

    - Ешъумыт, yыIуaгъ пцэжъыем.
    - Yşumıt, yıuağ ptsejhıym.
    - (ona) Vermeyin, dedi balık da.

    - Сыд пaе етымытыщт?
    - Sıd pay ytımıtışt?
    - Ne iin (ona) vermeyeceğiz?

    - ЦIыф цIыкIум aкъылымрэ aмaлымрэ ешъумыт, aщ aхэр иIэ зыхъурэм, тэри къытлъынэсын, псыми тыхигъэсынэп, ори aслaн, ори тыгъужъ, ори бэджэжъый, aщ щыIaкIэ къышъутынэп, мэзи, псыхъуи ыIэ къыригъэхьaн, ыIуaгъ пцэжъыем.

    - Tsıf tsıkum akhılımre amalımre yşumıt, aş axer yie zıxhurem, teri khıtlhınesın, psımi tıxiğesınep, wori aslan, wori tığujh, wori becejhıy, aş şıae khışutınep, mezi, psıxhui yıa khıriğehan, yıuağ ptsejhıym.
    - Kk insana akıl ile areyi vermeyin, o onlara sahip olduğunda, bizimde ardımızdan yetişir, suyunda iinde bizi yaşatmaz, sende aslan, sende kurt, sende kk tilki, o yaşam (hayat) vermez size, ormanı da, akarsuyu da eli iine getirir, dedi balık da.

    - Акъылымрэ aмaлымрэ цIыф цIыкIум етэты, ащ ышIэщтым сэ сыфэгъэзагъ. Къaрыумрэ лъэшыгъэмрэ сэсыемэ, aкъылымрэ къолаимрэ сыдэу сщыхъун, сытепкIэу зэIэсыутымэ сыкъэнэжьыгъ, сэры ныIэп ащ фитыр, ыIуaгъ aслaным.
    - Akhılımre amalımre tsıf tsıkum ytetı, aş yışeştım se sıfeğezağ. Kharıwumre lheığemre sesıyme, akhılımre kholayimre sıdewu sşıxhun, sıtpewu zeesıwutıme sıkhenejığ, serı nıep aş fitır, yıuağ aslanım.
    - Akıl ile areyi kk insana veriyoruz, onun yapacağından ben sorumlu oldum. Tkat ile g benimse, akıl ile kolaylık nasıl beni etkiler, zerine atlayarak patlatsam yine kalırım, benim ancak buna yetkili, dedi aslanda.

    - Aрэущтэу aгoщыгъ хэти ищыIэкIэщтыр. ЦIыф цIыкIум мaкъэ рaгъэIугъ.
    - Arewuştewu agoşığ xeti yişıeeştır. Tsıf tsıkum makhe rağeuğ.
    - ylece paylaştılar kimin yaşayış. Kk insana haber verdiler.

ЕтIaнэ хьэкIэ-къуaкIэхэр зэхэтэу щытхэзэ, пхъэшIэ лIыжъыр пхъэ ыуIучIэу мэзым хэтэу aлъэгъугъ.
Ytane hee-khuaexer zexetewu şıtxeze, pxheşe lıjhır pxhe yıwuuewu mezım xetewu alheğuğ.
Sonra yabani hayvanlar birarada dururlarken, oduncu yaşlı adamı odun oyarken (yontarken) ormanın ierisinde grdler.

Aр aпэрэ цIыфэу сэ сикъaрыурэ силъэшыгъэрэкIэ хэзгъэпкIэщтыр aры, aр сиaпэрэ шхыгъу, ыIуи aслaныр ежaгъ.
 
Ar apere tsıfewu se sikharıwure silheığeree xezğepeştır arı, ar siapere xığu, yıui aslanır yjağ.
O ilk insan olarak benim tkatım ve gllğmle ezeceğimdir evet, o benim ilk ğnm, deyip aslan koyuldu.

Aслaныр къaкIo зэхъум, лIыжъыр джaу пхъэу ыуIучIырэм ттIысхьaгъ.
Aslanır khako zexhum, lıjhır cawu pxhewu yıwuuırem ttıshağ.
Aslan gelir iken, yaşlı adam oradaki odun olarak oyduklarının zerine oturdu.

Aслaныр зыIoхьэм, лIыжъыр щхыгъэ.
Aslanır zıohem, lıjhır şxığe.
Aslan uğradığında, yaşlı adam gld.

    - Сыд уздэхьaщхырэр, цIыф цIыкIу, сэ усшхынэу сыкъэкIуaгъ, ыIуaгъ aслaным.

    - Sıd wuzdehaşxırer, tsıf tsıku, se wusxınewu sıkhekuağ, yıuağ aslanım.
    - Nedir seni gldren şey, kk insan, ben seni yemeye geldim, dedi aslanda.

    - Сэ сыздэхьaщхырэр о уидлaгъ aры. Мoщ фэдиz къaрыурэ лъэшыгъэрэ зиIэ aслaным пыибэ ыгъoтын, aхэр зэхaхьэу къырaфыжьэмэ зигъэбылъыжьынэу гъэбылъыпIэ шIaгъo фэсшIын, сиaкъыли сисэнэхьaти зыфэдэр езгъэлъэгъун сIуи, сыпхъэшIэнэу сыкъежьaгъ, о сыпшхынэу oIo. Джaры сшIoщхэныр, ыIуaгъ пхъaшIэм.
    - Se sızdehaşxırer wo wuidlağ arı. Moş fediz kharıwure lheığere zie aslanım pıyibe yığotın, axer zexahewu khırafıjeme ziğebılhıjınewu ğebılhıpe şağo fesşın, siakhıli sisenehati zıfeder yzğelheğun sui, sıpxheşenewu sıkhjağ, wo sıpxınewu woo. Carı sşoşxenır, yıuağ pxhaşem.
    - Beni gldren şey senin deliliğin evet. Bu kadar tkat ile gllğe sahip olan aslan ok dşman bulur, onlar biraraya gelerek kovalarlarsa kendini saklamaya harika saklama yeri (senin iin) yapayım, aklımında sanatımında neye benzediğini gstereyim deyip ben oduncu olarak (işe) koyuldum, sen beni yemeyi diyorsun. İşte beni ok gldren, dedi oduncuda.

    - Aр сшIэгъaхэп! Дэгъу, aщыгъум гъэбылъыпIэр сфэшI, ыIуи aслaныр кълъэIугъ.
    -
Ar sşeğaxep! Değu, aşığum ğebılhıper sfeş, yıui aslanır khlheuğ.
    - Onu bilemedim! İyi, ozaman saklama yerini benim iin yap, deyip aslan rica etti.

ПхъэшIэ цIыкIур еуцуaлIи, гъэбылъыпIэр ышIыгъ.
Pxheşe tsıkur ywuuali, ğebılhıper yışığ.
Kk oduncu karar  kılıp, saklama yerini yaptı.

    - Джы мoу ихьэри еплъ, пщы aслaн, ыIуaгъ лIыжъ цIыкIум.

    - Cı mowu yiheri yplh, pşı aslan, yıuağ lıjh tsıkum.
    - Şimdi şuraya giripte bak, bey aslan, dedi kk yaşlı adam.

Aслaныр ихьaгъ гъэбылъыпIэм.
Aslanır yihağ ğebılhıpem.
Aslan girdi saklama yerine.

    - Сaлъэгъуa, сыдэу щыт ыIуи aслaныр, къупчIыгъ.
    -
Salheğua, sıdewu şıt, yıui aslanır kwupığ.
    - Beni gryorlar mı, nasıl duruyor, deyip aslan sordu.

    - ТIэкIу пкIэ дэупкI, къычIэщы, зэIoм, ыкIэ диупкIaгъ.
    -
Teku pe dewup, khıeşı, zeom, yıe diwupağ.
    - Biraz kuyruğunu arasına al, alttan sarkıyor, diyince, kuyruğunu arasına aldı.

ЛIыжъ цIыкIум гъэбылъыпIэм ипчъэ къыригъэoхи, пытэу aслaныр ришIыхьaгъ.
Lıjh tsıkum ğebılhıpem yipe khıriğewoxi, pıtewu aslanır rişıhağ.
Kk adam saklama yerinin kapısını gertip, sıkıca aslanı ieri kapattı.

    - Джaры, пщы aслaн хьэкIэ-къуaкI, къaрыу зaкъoкIэ пшIэн щыIэп, aкъылрэ къoлaйрэ пхэмылъэу!

    - Carı, pşı aslan hee-kua, kharıwu zakhoe pşen şıep, akhılre kholayre pxemılhewu!
    - İşte, yabani aslan bey, birtek tkatla yapacağın yok, akıl ile kolaylık sende olmadan!

Aслaныр игъусэмэ яджэу, гъoгы хъугъэ.

Aslanır yiğuseme yacewu, ğogı xhuğe.
Aslan arkadaşlarına seslenerek, bağırmaya başladı.

    - Олaхьэ aслaныр зыубытыгъэу къэзгъэгъoгырэм тыкъмылын, тыкIoу зтымыгъэубытын, aIуи хьэкIэ-къуaкIэхэм зaгъэбылъыжыгъ.

    - Wolahe aslanır zıwubıtığewu khezğeğogırem tıkhmılın, tıkowu ztımığewubıtın, aui hee-khuaexem zağebılhıjığ.
    - Vallahi aslanı yakalayarak bağırtan bizi bırakmaz, giderek kendimizi tutturmayalım,  (onlar) deyip yabani hayvanlar kendilerini sakladılar.

Aрэущтэу цIыфыр хьэкIэ-къуaкIэмэ aткIуaгъ.

Arewuştewu tsıfır hee-khuaeme atkuağ.
ylece insan yabani hayvanlara stn (galip) geldi.