|
Ыбжъакъохэр гъумэу гъэщыгъэу, ышъхьэ лъагэу 1этыгъэу, лъэкъо
псыгъо пытэхэр хэт1агъэм фэдэу, къушъхьэ цэк1э дэдэм тетэу,
ачъэжъыр къеплъымэ ыч1эгърэ дунаем къыхаплъэу бэрэ щытыгъ.
Ачъэжъым мэзпчэныр ыужэу,
Жак1эу тетыр жьыбгъэм зэрихьэу
Хьалъэбэкъоу ыдзыхэрэр ш1oмак1эу,
Зэрилъэк1эу дэгузажъоу къынэсыгъ.
(Цэй Ибрахьим).
Boynuzları
kalın
ve
eğri,
başı
yüksekte,
ince
ayakları
yere
gömülmüş
gibi,
dağ
kayasının
en
sivri
yerinde,
dağ
keçisi,
yeryüzünü
seyrediyormuş
gibi
bakıyordu.
Dağ
keçisi
(açej)
ardında
orman
keçisi
(mezpçen),
Sakalları
rüzgarda
salınarak
Attığı
köpek
adımlarını
yeterli
bulmayarak,
Tüm gücüyle ve telaşlı geldi.
(İbrahim Tsey).
Бегемот
(Begemot)
бегемот.
Suaygırı, hipopotam. Bkz.
Псышъонт.
Afrika’da ırmaklarda yaşayan iri bir hayvan. Otla beslenir.
Derisi siyah ve kalındır.
Псышъонтым
ык1ышъо
стхъэгъэшхохэр
орыжъышъо
хъужьэу,
чъыерэм
фэдэу
псышъхьашъом
телъыгъ.
Бегемотыр
пщэрышхоу,
ыпэ
шъомбгъо-хъурэешхо
псым
къыхигъэщэу
щэсыщтыгъэ.
Suaygırının (псышъонт)
derisi çatlamış, bataklık çamuru kaplı, uyuyormuş gibi ırmak
yamacında yatıyordu.
Suaygırı (Бегемот)
aşırı şişman, geniş-yuvarlak burnunu su üzerine çıkarmış
yüzmekteydi.
Бжъэу
(Bj’ev)
лось.
”Mus” ya da “elk” denilen geyik. Bir geyik türüdür ve en iri
geyiktir, kocaman ve çok boynuzludur (къобэ-бжъабэ).
Зымафэ
заповедникым
тык1оц1ырык1ызэ,
зы
бжъэу
шъэджашъэ
горэм,
тыриутыщтым
фэдэу,
гугъуи
емыл1эу,
тапэ
зэпичи,
чъыг
тхьапэхэр
пичызэ
мэзым
хэхьажьыгъ.
Бжъэуит1оу
тызы1ук1агъэхэр
ины
блэк1ыгъэу
щытыгъэх,
узэраплъыщтымк1э
шым
нахьи
нахь
1эмлъэмыгъэх.
Birgün koruma altndaki ormandan (zapovednik) geçiyorduk, kocaman
bir bj’ev (elk) geyiği, bizi çiğneyecekmiş gibi, aldırmadan,
önümüzden geçip ağaç yapraklarını kopararak ormana dalıp gitti.
Karşılaştığımız iki bj’ev’in ikisi de iriydi, göründüklerine göre
bir attan daha iri ve daha hantaldılar.
Бжъэубз
(Bj’evıbz)
Лосиха.
Dişi bj’ev (dişi elk geyiği). Dişi bj’ev, erkeğinden daha
küçüktür, boynuzları da daha kısadır.
Бжъэцбзым
ищырхэри
игъусэу,
хъурыхъук1э,
сакъыпэу,
къушъхьэ
чапэм
рек1ок1ыщтыгъэ.
Dişi bj’ev, yavrularıyla birlikte, otlayarak, çok dikkatli bir
biçimde, dağ yamacı boyunca ilerliyordu.
Бланэ
(Blane)
лань.
Dişi alageyik. Erkeğinden küçük olur.
Лэгъупкъопсыр
къушъхьэ
къуапэм
къытфыкъощы,
Бланэр
малъфэшъ,
иощх
фаби
дэсэгощы.
(Мэщбэш1э
Исхьакъ).
Шыу
купыр
къелъэгъу,
блэнэ
щтагъэу
Пцэлы
къогъум
зыкъуедзэ
(Тэуцожъ
Цыгъу).
Бланэу
чъэрэми
зыгорэ
къеузы.
(Гущы1эжъ).
Ц1ыфыр
чанмэ
бланэм
фэд.
(Гущы1эжъ).
Бланэм
щэ
тефэмэ-псыхъуачъ.
(Гущы1эжъ).
Atlı grubunu görüyor, ürkmüş bir dişi blane gibi
Kendisini söğüt ağacının arkasına attı.
(Tsığo
Tevçoj).
Koşan dişi geyiğin mutlak bir sıkıntısı da olur. (Atasözü).
Kişi uyanıksa dişi geyiğe benzer. (Atasözü).
Blane kurşun yediğinde-hızı ırmak akışına dönüşür. (Atasözü).
Блэнашк1э
(Blenaşç’e;Sapsugh:Blenaşk’e)
Детёныш
лани.
Alageyik yavrusu. Derisi güneşe karşı parıldayan bir gri renkte
olur.
Блэнашк1эхэр
къолэн
сурэт
дахэхэу,
ашъохэр
тыгъэм
пэш1этэу,
уц
пхъэшэ
цыпэхэр
пагъэтэкъумэ
ашхэу,
гъэхъунэ
гузэгум
итыгъэх.
Algeyik yavruları alacalı güzel bir görünümde, derileri güneşe
karşı parıldayarak, sert otların uçlarını yiyerek, orman
açıklığının ortasında duruyorlardı.
Бобр
(Bobr)
бoбр/бобёр.
Bkz.
тан.
Kunduz. Sibirya ve Kanada ırmaklarında yaşayan iri bir fare
türü. Su diplerinde yuvalarını örerler, bentler yaparlar. Derisi
değerlidir.
Бобрэ
унагъоу
типсыхъурае
хэсыгъэм,
псыгъунэм
1ут
чъыгхэр
рахык1ымэ
зэтыралъхьэзэ,
умыш1эмэ
лъэмыдж
е
нэшэпэсун
пш1ош1ынэу
аш1ыгъ.
Бобрэхэм
1оф
аш1э
зыхъук1э,
пшъыгъэ
амыш1эу,
зэфэдэу
зэдырагъатэзэ
мэлажьэх.
Танэм
ык1э
пцэжъыяшъoм
фэдэу
щыт,
арын
фае
псыми
ык1ыщыпсэурэр.
Irmağımızda barınan kunduz ailesi, ırmak boyundaki ağaçları
devirip üst üste koyarak, sanki bir köprü ya da bekçi kulübesi (нэшэпэсун)
gibi bir şey yaptı.
Kunduzlar yorulmak bilmeksizin, hep birlikte ve uyumlu bir biçimde
çalışırlar.
Kunduzun (tan) kuyruğu balığınkini andırır, su içinde yaşaması da
bu yüzden olmalı.
Домбай
(Dombay)
зубр. Dağ
sığırı, öküzü. Bkz. Мэзыцу. Ormanlarda yaşayan yabani öküz,
normal öküzden daha iri olur. Boynu ve önayakları daha yüksek
olur.
Ащ нэужым
бэдэдэхэр щымыш1эу
Мыш1эхэр
пыш1ык1эу домбаир
Быузэрэ,
зытеуцорэр ыпlытlэу
Къы1ухьыешъ, пэнэ жьаум ч1эгъолъхьагъ.
(Цэй
Ибрахьим).
А сик1алэу к1элэхъуа,
Шк1ахъо згъак1уи пщэрыхьа,
Домбаишъор ичэл. . .
(Фольклор).
Унэцум уеомэ, мэзыцум ыбжъэ мэсысы. (Гуыщ1эжъ).
Daha
sonra
başına
çok
şey
gelmeden
Yapışkan
şeyler
sürükleyerek
dombay
Böğürerek,
bastığı
yerleri
ezerek
Geldi, bir dikenin gölgesine uzandı.
(İbrahim
Tsey).
A benim
oğul evladım,
Öküz
otlatmaya gönderdiğim,
Dombay
derisinden kulübesi olan…
(Folklor).
Bahçe
öküzüne vurursan, orman öküzünün boynuzu sallanır.
(Atasözü).
Devamı var |
