...................
...................
XYETGKATI KOSTA

Cantiat Anatoliy
eviri: Cehlti Y.A.

                         
...................
 
...................

Hategkatı Levan'ın oğlu Kosta, 1859 yılında Lermantov'un lmnden 18 yıl sonra, Surenkov'un lmnden iki yıl nce dnyaya geldi.
Kosta, Nadson'un, Vrubel'in, Senov'un akranı idi. Geran, Tolstoy, Nekrasov, ernişevk, Repin ve aykovski ile aynı devirde yaşamıştı. V.V.Vecesayini ve V.İ.Smirnov'la da dost idi. Kosta'yı bu saydığımız nl isimlerin dzeyinde saymamız mmkndr.



...

















 
Doğduğu memleket ve insanları uğruna canlarını da fedaya hazır olan bu kişilerin dzeyine...

Kosta'nın bize miras olarak bıraktığı eserler ok ynl ve ok eşitlidir. Şyle yazıyordu: "Ben ressam ve halk şairiyim". Gerekten de o şairdi, projeciydi, dramaturgtu, halkıydı, ressam ve etnograftı. Kosta'nın yurtta ve dnyada akisler uyandıran armonisi, dşleri ve hikayeleri halkın yaratıcılığı ve sevgisi zerine inşa edilmişti. Darbımeseller, şarkılar ve daha başka hayret uyandıracak yazılar yazıyordu. Eserlerinin hepsinde kendi yarattığı temaları işliyordu "Yksek Kaygıları" gibi. Tek eseri olan "İron Fendır (İron Armoni)" adlı kitabı bu tema zerine meydana getirilmiştir.


Kosta'nın yazıları her zaman aydın fikirler ieriyordu. Bu fikirlerin her satırı ve her sz insanın hafızasına ivi gibi işliyor ve derin dşnceye dalmasına sebep oluyordu.
 

Doğduğu lkede yaşayan fakir ve ezilmiş halkının kederinden şairin yreği derinden sızlıyor ve patlamağa ulaşıyordu:

"Ben yazılarımı para karşılığında satmayı hi bir zaman dşnmedim, bir tek satırı iin bile hi bir kimseden bir tek kuruş almadım, yaralı kalbimden dışarı fırlamak isteyen fikirlerden başka hi bir şey yapmadım" demekte idi.

Bu szleri onun hayata ve yaratıcılığa bakış aısının hi değişmediğini aıka gstermektedir.

 
   ŞİİRLERİ
   eviri:Mamşıratı İrme .Temurlenk
Зрдйы сагъст Jrdyı şağşt Gnlden ağıtlar
зарджыт, кадджыт jarcıt, kadcıt şarkılar, vgler 
м мбиcндт m mbişndt ve efsaneler

ХЕТГКАТЫ КЪОСТА
(XYETGKATI KOŞTA)
КОСТА ХЕТАГУРОВ
ИРОН ФНДЫР-İRON FNDIR-İRON FNDIR

DEV

Bağışla, eğer şarkım sana,
Gelirse şayet, ağlamaklı,
Kimin gnl ağıt istemezse,
O sylesin dilediği şarkıyı!...

Ben halktan daha az saklasam,
Borcumu bir gn desem,
O zaman byle zgn sylemem,
Duyulmaz ağlamaklı sesim...

 

NIŞTUAN

Nıbbаr mın, kd- iu dm m jаrg,
Kugаu fkşа, mıyyаg,-
Ky jrd n аgurı qаrg,
Uıy jаrd yхi fndiаg!..

j zılly khаddр kuı dаrin,
Kuı bаfidin işkuı m хş,
Ud аft nkhаrdy n jаrin,

N quışid m kuın qlş...               

     
     

CESARET

Bana sert bakma,
Yaşlı babam,
Yreğini sıkma,
Yreğim benim!

Babasının gnlnce
Oğul nerede bulunur?
Genlikte yanılma
Olmaz kusur!

Şanınla, şerefinle
Tartmam kendimi,-
Bırak beni kendi tadımda,-
İstekle iyilik olur mu?!.

Ben silahla oynamam,
Ben binici değilim;
Kılı ekemem
Gcm yok benim...

Bana kibirliler glsn,
Sen muhatap değilsin!
Pulluğum, kzm-
Hazırdır benim!

Pulluğum, kzm-
Fndırım, fikrim;
Şarkım, trkm -
Gıdasıdır yaşamım.

Halkımızın yreği-
Tarlamın hasadı;
Yurdumuzun ağıtları-
Sonbaharımın harmanı...

Erzakla dolu ambarım,
Bereketli toprağım,
Kağnıdır arabam,
Genişedir yolum...

Yoksulluğumdan korkma,
Yaşlı babam,
Gnln sıkma,
Gnlm benim!

 

NIFŞ

Tıjmgy mm mа kş, 
M fıdı jrоnd,
D jrdm mа хşş
M jrdyı kоnd! 

Y fıdı fndiаg
Km vyyı fırt dr?-
Lppuy rdiаg
N vyyı vjr!

D nоmıl, d kаdıl
N bаrın mхi,-
Nıuuаz m m аdıl,-
Fndоn хоrj кm i?!.

j tоppy n qаjın,
j bаrg n dn;
хşаrgаrd şlаşın
M bоn nu mnn...

Fхydnt mıl qаlt,
Dı şе 'mbаl n d!
M gutоn, m gаlt-
Мnn dr stt! 

М gutоn, m gаlt-
М fndır, m jоnd;
М kаdg, m jаrg-
М sаrd хоrı коnd. 

N zıllyı jrd-
М хuımgndı хаy;
N bştı şаğşt-
М fjjıgоn nаy... 

Zаg хоry m хоrdоn,
Brkаdcın m jхх, 
Хdtulg m uрdоn,
М fndаg urх...

Мguıry mın mа trş,

М fıdı jrоnd,-
D jrdm mа хşş
М jrdyı kоnd!..

     
     

ĞY, CİDİ! 

Bir flmn tınt jrd nıvndı,-
Bаr mа yın rаdt!..
Bir sıdrt mguırı ffndı 
İуy-iу хаtt. 

Ğy, cidi,- аft fjğı yхisn,-
İşkuı jdr 
Аdmı fаrny kuı şknin mхisn
Каd m şr!

Таrfdr m jrd yхim kuı хşşid 
İşky jınаd,
Dunеyı хrjty хuıjdr mm kuı kşid


Uаrjоnzinаd!..                                         

 

HEY, GİDİ!

Bir ok elektriklenmeyi gnl ekiyor,-
Bırak koyver gitsin!..
Pek ok şeyleri fakir istiyor
Zaman zaman.

Hey, gidi,- diye syleniyor kendine,-
Bir gn bende
Milletin itidaliyle yapabilsem kendime
Onur ve nder!

Derinden bu gnlm kendine ekse
Birinin derdini
Dnya gzelliklerinden daha iyi gzkse



Bana sevgi!..

     
     

АJАR! 

j d jаrınm kuı quşın,
Ud qlzgdry fkuşın,
О, m хurı хаy,- 
Аjаr-mа, ıjgаy!..                                      

Мах bаr nаl ştı n şrt...
Аjаr, sаlınm d jrd 
Nе şşаu fırmşty,
Аdmı mty!..

Аdmn jхх u ş dаrg...
Аjаr!.. Rаk mıl-iu qаrg,- 
 "О, m bоn, - iu jğ,-
Bаyştоy nın n jхх!.. 

Nаl d bаquzn nır ruvın..
Аjаr!.. Şахuır m k kuvın!..
Ма fliz trgаy, 
О, mхurıхаy!.. 

 

ŞARKI SYLE!

Ben senin şarkını dinlediğimde,
O zaman alışırım daha neşeyle,
A, benim gneşim,-
Şarkı syle-hele, kızcağızım!..

zgr değil başlarımız bizim...
Şarkı syle, ta ki yreğin
Kararmadan fkeden,
Milletin zntsnden!..

Milletin geimine gerekli toprak...
Şarkı syle!.. Bana bir ağıt yak,-
 "Vay, halim,- diye sylen,-
Aldılar toprağı elimizden!.."

Artık gerekmez yaban otlarını şimdi ayıklama..
Şarkı syle!.. Alıştır beni duaya!..
Kserek artık kama,
Ey, gneşimden para!..

     
     

JОNIN 

Jоnın, fşrmy kuzıştut,
Bаvrzıştut mıh mmаrd, 
Ruхşаg u, ruхşаg, jğzıştut,
Nismn uаl uıd d sаrd!

Jоnın, rgvdzıştut iştı,
Маrdıl mа i dаrı kоm?
Аli fşşty m хiştı
Şşаrzn аrаqqy m nоm.

İu bоn ğğd u mışınn,    
İu bоn knzıştut m zırd,
Uıy fşt fеrох uızınn,

Nii uаl jоnzn m sırt.                         

 

BİLİYORUM

Biliyorum, utantan ağlarsınız,
Gmersiniz lm mezara,
Nur iinde yat,- dersiniz,
Senin iin artık gereksizdi yaşama!

Biliyorum, kesersiniz bir şey de,
lye kim oru tutacak?
Herkes doymuş olarak trende
Adımı anar kadeh kaldırarak.

Bir gn yeter anmaya,
Bir gn edersiniz szm,
Unutulurum ondan sonra,

Kimse bilmez yzm.

     
     

ТХUDI... 

Тхudiаg, bus qbuly
Y uаlzcı sаrdı хury
i bаfşşt y mаdı qbışı! 
Тхudı, rgvjjcı,

Qlzgy nkhаrd rştcı 
Y rаguаlzg хоrjn i mışı!
Тхudı, y fıdı jххıl,   
Y uаrjоn mgаrtı rğıl

Кmn quışı dаrdm y jаrg! 
Тхudı, y gutоnim,
Хrjiftоng bхurdоnim   
Y binоntn i u ş dаrg! 

Тхudı, y zıllyı rаj 
i rаknı bаrcın nıхаş, 
Кy frşıns, ky rаvjаrıns jоndy! 
Тхudı, y uаrjоnzinаd,
Y хоrj nоm, y fıdltı kаd,

i uаzı uluıl jrоndy!...

 

İMRENME...

İmrenirim, itibarlı evlat gibi
Yazın yaşam gneşini
Annesinin kucağında tadana!
İmrenirim, biterken sonbaharda,

Neşeden yoksun hznl zamanda
İlkbaharını gzel anımsayana!
İmrenirim, baba toprağında,
Sevgili akranları yanında

Uzağa şarkısı duyulana!
İmrenirim, pulluğuyla,
İyi koşulu at arabasıyla
Ailesinin geimini sağlayana!

İmrenirim, halkının nnde
zgrlk sz edene,
Fikri sorulana, seilene!
İmrenirim, sevgisini,
Namını, ataların şerefini,

Yaşlanınca yukarda tutana!...

     
     

RАКŞ!..

Zğl m nıuuаğtа m fıd,
N jоnın m mаdı rvdıd,
N bşty fхisn dn şоnty.
Кmdrtı nşrоny, 

dıхy, sglоny, М uаlzg rvıştоn fıdbоnty...
Fхşşоnmа, jаğtоn, uddr
Fştm m iuncı şr

М İrm, m rаyguırn bştm... 
М sştışıg dоnаu mıjti, 
М jrd fırsiny rıjti,-
Кuı şkаştn n shiticın ххtm. 

rsıddn... Мхisy fıddr
Мguıry kuı şşаrdtоn du dr,
М uаrjоn, m iubştоn аdm!.. 
N ххty, n tığd bıdırty 

mхuıjоn n iun dr ny,-
Кm kuşm, km sуm, кm bаdm!.
Lcı хuıjn lg nm-ıştm, 
Brg dr n nаl iş, sı şтm,

Sı uızn n fidn, n fştаg?-
Кdmdr mа хilm кuıрmy...
Ğе, Уастıрci, rаkş, smy 

N fum bıntondr fıdvndag!..

 

EVRENE BAK!..

Başı boş bıraktı babam beni,
Bilmem annemin okşamasını,
Vatanımdan ayrıldım dşmanca.
Bir yerlerde beceriksizce,

Yabancı olarak, elimsizce,
Yazımı kt geirdim gnlerce...
Gtreyim-hele, dedim, yine de
Yalnızca bir başımı geriye

Benim İre, doğduğum vatanıma...
Gz yaşım su gibi akıyordu,
Yreğim sevinten sızlıyordu,-
Baktığımda dağlarımın buzullarına.

Geldim... Kendimden de beter
Bulduğumda seni de fakir,
Sevdiğim, hemşehrilerim!..
Dağlarımızdan, geniş kırlarımızdan

Benzerimiz yok hi birimizden,-
Nerede alışıyoruz, yryoruz, oturuyoruz!..
Adam gibi adamız-olduk,
Beli değil ne olduğumuz da artık,

Ne olacak sorumluluğumuz, sonumuz?-
Kr gibi tırmanıyoruz bir yerlere hala...
Hey, Uaştırci, bakın etrafına,

Yok olmamak iin tmden kt yoldayız!

     
     

N ХАY

М İrı fşivd! D siny, d qıgy
Flаştоn m şаu jrd dаrd...
Sı mа mın knzın?- D sştıtışıgy
n хаy fuızn m mаrd!..

sglоn аdm, sglоn bşt
хşnıfy nuаjıns m tug...
Мlty n trşın, fl mın m fşt,
М ulmrdm i хşzn şug?

Кy ıjg mıl ışknzn jrdхаln qаrg,
Кy kuıny rijzn khzх,
Кy fndıр ışsğdzn m iuncı jаrg,
i uаzzn m duğı y bх?

М İrı fşivd! D siny, d qıgy
Flаştоn m şаu jrd dаrd...
Sı mа mın knzın?- D sştıtışıgy
nхаy fkоdtоn m mаrd!..

 

YOKSUN (PAYSIZ)

Benim İrin genliği! Sevincinden, kederinden
Kara bahtımı uzaklara gtrdm...
Ne yaparsın artık bana?- Gz yaşlarından
Yoksun kalır lmm!..

Gurbet iinde, gurbet elde
Para para iiyorlar kanımı...
lmden korkmuyorum, ama arkamda,
Mezarıma kim getirir tahtaları?



Kimin kızı yrek paralayan ağıt yakacak,
Kimin ağlamasından kayalar yarılacak,
Kimin fndırı yalnızlık şarkımı alacak,
Adıma dzenlenen yarışa kim atını salacak?


Benim İrin genliği! Sevincinden, kederinden
Kara bahtımı uzaklara gtrdm...
Ne yaparsın artık?- Gz yaşlarınla
lmm yoksun bıraktım!..

     
     

N FIYYАU

Хоrj fıyyаu pıхşı dr аrı y fоşı fd,
Rınzıl n knı fıny...
Fyеşfаy, fyеşfаy, uаştn, n fşivd,-
İu bаqаggng d ny!

Таr qdm bаsıdt, pıхşı nızzğl d,-
Ştоng fоşy şоntdr, jıddr,-
İugytty аgurış fаrоnı хtlt,
Ştоng fоşаu şfış dı dr!..


Ğy, cidi! İşkuı d fıyyаu kuı rаjаrid
İu şаu khzхı şry!
Хоrj fоşı zugаu d ium kuı rаvjаrid
İşi y fаrnı qry!..        

 

OBANSIZ

İyi oban sry ararken alılıkta da
sreriz,
Tmsekte dalmaz uykuya...
Yitesin, yitesin, gerek, genliğimiz,-
Yok ki biri koruya!

Sık ormana girdin, şaşırdın yolunu fundalıkta,-
A srden daha pisboğaz, daha delişmen,-
Birer birer arıyorsun sapları geen yıldan kalma!

A hayvan gibi sende kayboluyorsun!..
Hey, gidi! obanın keşke şakısa bir yerde
Bir siyah kaya başında!
İyi yılkı srs beraber ayırsa senide
Birinin itidal ığlığıyla!..

     
     

DОDОY

Dоdоy fknаt, m rаyguırn ххt,
Şаu fnıky u kuı fеnin fltаu!
Jy u flаşа, n trхоnılgt,-
İu mа u fеjmld işkuı lgаu!..   

İşky jrd u zınаjg nırrijd,
İşkm bаqаrd аdmı qıg,
Zıllyı mşty u işi frişşd,
İum u rаjınd iu sştşıg!..


Fidаr rхışty nın nе ungt şbаştоy,
Ruхş kuvndtty хıncılgknıns,
Маrd nın n uаzıns,n ххt nın bаyştоy,
Ştıry, ışıly n uişty nmıns...

İugаy nıyyıştm, nıууаğtаm n bşt,
Fоş dr mа аft nıppırхknı şırd,-
Fyеjmlmа,fyеjml,n fıyyаu,n fşt,
İum n rаmbırd k, аrfyı zırd!.. 

Оххаyğе! Nyе jnаg n bılm ftrı, Каdm blgy gаdy mlm...
Аdmı fаrny khzх dr nınnrı, Ğе, mаrz, işi!- bıntоn şft knm!..

 

HASRET

Hasretlik ekesiniz, doğduğum dağlar,
Grseydim keşke kara kllerinizi!
Sel gtrsn, meclisteki erkekler,-
Biriniz kıpırdasın bir yerden erkek gibi!..


Birinizin yreği inleyerek titresin,
Birinin iine sızsın insanlık acısı,
Halkın kızgınlığından biriniz ızdırap eksin,
Birinizde gzksn bir damla gz yaşı...

Sağlam zincirlerle uzuvlarımızı bağladılar,
Nurlu Kutsal yerlerimizle alay ediyorlar,
llerimizi bırakmıyor, dağlarımızı aldılar,
Byk, kk hepimizi alı ırpıyla dvyorlar...
Birer birer dağıldık, bıraktık vatanı da,

Sry ancak byle dağıtır vahşi hayvan bile,
obanımız, arkamızdan, kıpırda-hele, kıpırda,
Birlikteliğimiz iin topla bizi, temenniyle!..


Oh ha-hey!Dşman bizi uurum kenarına itiyor,
Onurlu yaşam zlerken, rezilce lyoruz...
Milletin itidalinden kayalar da patlıyor,-

Hey, haydi, biri!- tamamen yok oluyoruz

     
     

KMN SI...

Аlı kuıştn - rаd.
Zizidаyn - mаd.
Хоrj fıyyаun - fоş;
Bir fоşn - хоş.

Хоrı kndn - jаd,
Хоrı хrdn - kаd.
Şоnt rdıdn - bаrşt;
Хоrj jrdyn - uаrjt.

Rаgоn mаştn - tаd;
Jаğdkhахgn - nаd.
Mаguşаyn - sf;

Sırd lppuyn - kf!

 

KİME NE...

Her işte - sıra.
Emzikliye - ana.
İyi obana - mal;
ok mala - mera.

Mahsul ekimini - yeşert,
Mahsul yiyimine - hrmet.
Dşman hatasına - bağış;
İyi kalbe - barış.

Eski acıya - erimek;
Kavgacıya - ktek.
Tembele - sille;

Becerikli gence - balina!

     
     

MGUIRI JRD

Jımg n ххtı suх n uаzı,-
Lcı mbrs ruаrı mit;
fsgy kоmm uаd zınаjı;
İх dоnıl şаrаjı y хid.

хşvn nm krоn n vyyı...
Tхudiаg km n u şrd!
Şnаr km ny, uıy nışşyı,-
Sırаğ nm i şuzı fşхrd?!.

Ny kаd mguır lgn y kuıştn,-
Y şiхоr, yе хşvr - y mt;
Y uаt - ışkht, jıguım - y lıştn,
Qbr - y shх хuışşn nımt...

Kd ruхş n bаyyаfı y sаrdy,
Y bоn kd аrvitı jınty,-
Uddr n nıххuışşı nkhаrdy-

Y jrd qаl vyyı fınty.

 

FAKİRİN GNL

Kış dağlarımızı terk etmiyor-
Adam boyu yağıyor kar;
Boğazdan vadiye fırtına feryat ediyor;
Su zerine buz kprsn kuruyor.

Gecemizin sonu gelmiyor...
İmrenilecek şey yaz nerde duruyor!
Tezeği olmayan, donuyor,-
Yemekten sonra lambayı kim yakıyor?

Yok fakir adamın işinin şerefi,-
ğle ğn, akşamının - derdi;
Odası - ahır, saman - dşeği,
Sert - yeşil ot yatağı keesi...


Işık yetişemese de yaşantısına,
Gn gese de zorluklarla,-
Yinede zıbarıp yatmaz zntyle-
Gnl zengin olur ryalarla.

     
     

UŞGURI QINSHIM

M şft хurı хаy,
Drğrfıg ıjgаy,
Kuı n d fеdtаin, brg!
D fidаus qаjtm,

D şimg kаftm
Km luuı iuncı jrd!
D midbıltı хudt,
Drğrfıg rşuğd,

Fşkhvdа хur bоn u lgn.
D ruхş sştngаş,
D rvdıd nıхаş
Mguırn bir ştı mtn.

Kuıd sаrftıd dn
Smn аmblddn
Duıl, m iung şrı bоn!
Sı mа knzınn,
Kuıd mа srzınn

n du, аmddаg dın uоn!

 

EVLİLİK  AĞININ DERDİ

Kayıp gneşimin parası,
Uzun kirpikli kızcağız,
Keşke grmeseydim seni!
Yakışan dansına,

Şimge oynuna
Nasıl durur bu zavallının yreği!...
İten glmseyişin,
Uzun gzel kirpiğin,

Kaırdı gneşli gnn erkeğin.
Işıltılı bakışın,
İmalı szn
Zavallıya ok bile dertlenmesi iin...

Ne talihsizim,-
Neden rastladım
Sana, zavallı başıboş gnm!
Ne yaparım,
Nasıl yaşarım

Sensiz, kurbanın olayım!

     
     

ŞАĞŞ

M udılхsg
n nsоy uа,
M mаdı jng
M mаrdıl kuа!

Kuıd jхmzıd dn,
Kuıd fıduаg хşşın,
M fıdn fırtn
Suıln bjjın?

Qubşty qоdı,
mgаrtim şırd,
Nıхаşı gоbi,
N m хаuı zırd.

M jоnd, m fndıl
N luuı kştr,
Kştr m fdıl
N suı хştm.

Bştı şrvltаu
N klı m tug;
Хşşın, khltаu,
Sаğаyrаcı dug!..

 

AĞIT

Canıma asılan
Yk olmasa,
Karındaşım
lmme ağlasa!

Ne yere giresiceyim,
Ne yaramazlık yapanım,-
Babama evlat
Neden olamıyorum?

Ky yerinden men,
Akranlarıyla yabani,
Mecliste - suskun,-
Gelmiyor sz sırası.

Aklım, fikrime
Uymuyor genlik,
Genlik peşim sıra
Etmiyor cenk.

Yurdumun otlağı gibi
Akıtmıyor kanımı;
Taşıyorum, buyunduruk gibi,
Klelik devrini!..