...................
...................

ADİGEY'DE POLİTİK DURUM

İbrahim Çetao

Maykop, 20 Nisan 2005

                         
 
...................
 
 
Adigey’in Krasnodar Kray’ı ile birleşmesi konusu son günlerde Adigey’de politik gündemin baş sıralarına oturdu. Bu konudaki gelişmeleri anlatan iki yazı 19 Nisan 2005 tarihli Adige Mak gazetesinde yer aldı.


Gazeteci Sohute Nurbiy’in makalesi:

Cumhurbaşkanlığa bağlı olarak çalışan toplumsal örgütlenmelerle ilgili Konsey 18 Nisan günü Hazret Şövmen başkanlığında bir toplantı düzenledi. Toplantıya katılanlar son günlerde Adigey ile Krasnodar Kray’ın birleşmesi üzerine merkezden yayılan haberleri değerlendirdiler.

Şövmen Hazret yaptığı konuşmada birçok konuya değindi ve cumhuriyetin gelişmesinin önündeki engelleri anlattı. Krasnodar ile Adigey arasında iyi ilişkilerin mevcut olduğunu, her iki taraftan sıradan insanlar arasında paylaşılamayacak bir mülk bulunmadığını ancak bazı gurupların cumhuriyetimizdeki huzur ve barış ortamından rahatsız olduklarını söyledi. Şövmen konuşmasında, kendisinin Adigey’in mevcut statüsünün korunmasında yana olduğunu belirterek, Adigey ile Kray’ın birleşmesine ancak bu bölgelerin insanlarının karar verebileceğini, bunun basının görevi olmadığını dile getirdi. Anayasa ve yasaların mevcut olup, bu tür kararların bunlara uygun belirlenebileceğini, bazı gurupların başlatmış olduğu politik oyunları tasvip etmenin mümkün olmadığını, onların yüzünden toplumsal ilişkiler bozulabileceğini, bu tur grupların ikaz edilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Toplantıda Kazak Atamani Anatoli Tarasov, Adige Xase Başkanı Asker Shalaho, Rusya Federasyonu Komünist Partisi Adigey Organizasyonu Birinci Sekreteri Georgi Senin, Tatar Toplumunun Organizasyonu “Dusluk”un Başkanı Alyam Ilyasov, “Yedinaya Rossiya” partisi Adigey Başkanı Ruslan Hacibiyeko ve yardımcısı Mirza Cambec, “Barış Ligi” adlı organizasyonun başkanı Nalbiy Cuvuc ve başkaları da konuştular. Tüm konuşmacılar bazı grupların Adigey’deki huzur ortamını bozmaya çalıştıklarını açıkça dile getirdiler ve bu kişilerin gerek cumhuriyetimiz gerek Rusya’nın iyiliğini düşünmediklerini belirttiler. Ataman Anatoli Tarasov, bu gurupların içinde Moskova’dan insanların ve milletvekillerinin de bulunduğunu belirterek, geçtiğimiz Cumartesi günü yapılan toplantıda bu guruplar tarafından kazaklar arasındaki birliğin bozulmaya çalışıldığını, Adigey ile Kray’ın birleşmesine destek verecek Kazak guruplarına bazı vaatlerde bulunulduğunu üzüntüyle belirtti. Tüm konuşmacılar birleşme üzerine başlatılan bu faaliyetlerin hafife alınmasının mümkün olmadığını, olaya ciddiyetle yaklaşılması gerektiğini dile getirdiler.

Toplantı sonucunda Adigey halkına hitaben bir bildiri metni benimsendi.


Gazeteci Yemtil Nurbiy’in yazısı:

Rusya’yı oluşturan birimlerin birleştirilmesi konusu konuşulmaya bugün başlanmış değil. Önceleri bu konuda duyduğumuz haberlere pek önem vermiyorduk. Ancak günümüzde geldiğimiz nokta itibariyle ülkedeki değişimleri iyi değerlendirmemiz gerekiyor.

Kısa bir süre önce Krasnoyarsk Kray’ı ile Taymir ve Evenkiysk otonom çevrelerinin birleştirilmesi üzerine yapılan referandumda bölge halkının çoğunluğu birleşmeden yana oyunu verdi.

Yine kısa bir süre önce merkezi televizyon kanallarında Adigey üzerine duyduklarımız, ”Komsomolskaya Pravda” gazetesinin Krasnodar ekinde çıkan yazıların amacı aynıydı. Adigey Rusya’nın ayrı bir birimi olarak yaşatılmak istenmiyor. Moskova radyosunun dünkü yayınlarında birleştirilecek yeni bölgelerin isimleri verildi. Bunların arasında Adigey yoksa da bundan rahatlık duyacak durumda değiliz.


Cumhurbaşkanı ile görüşme:

Adige Xase’nin girişimi ile cumhurbaşkanı, hükümet üyeleri, şehir ve ilçe yöneticilerinin katıldıkları bir toplantı yapıldı.

Şövmen Hazret toplantıda kendisinin Adigey’in Rusya Federasyonu’nun doğrudan bir birimi olarak kalması için çalıştığını belirtti.

Adige Xase Başkanı Asker Shalaho yaptığı konuşmada organizasyonunun çalışmaları hakkında bilgi verdi ve cumhuriyetin statüsünün kaldırılması ile ilgili olarak ortada dolaşan haberlerden üzüntü duyduğunu belirtti.

DÇB yönetiminde bulunan Ruslan Tsikunibe yerel Adigey gazetelerinin cumhuriyetin korunması çalışmalarına daha aktif katılmaları gerektiğini söyledi.

Adigey’in statüsünün korunması çalışmalarının öncelikle Sivil Toplum Kuruluşlarınca yapılması gerektiğini ancak bu kuruluşların devlet organları ile işbirliği yapmalarının zorunlu olduğunu Necdet Mesfesu ve Nurbiy Gucetl dile getirdiler.

İlçe ve kent yöneticileri yaptıkları konuşmalarda bölgelerindeki insanların Adigey’in Kray ile birleşmesi konusunu tartışmadıklarını, bu konuda bir referandum yapıldığı takdirde de Adigey’in varlığından yana oylarını vereceklerine inandıklarını söylediler.

Maykop kent yöneticisi Nikolay Pivavarov, Adigey ekonomisi geliştiğinde bu tür tartışmaların da gündemden çıkacağını belirtti. Yazar Ishak Masbas konuşmasında; cumhuriyetin sağladığı yararlar üzerinde durdu, Başbakan Asfar Hagur ise cumhuriyetin statüsünün korunması için yapılması gerekenleri anlattı.


Adige Xase çalışmaları:

15 Nisan günü Adige Xase’nin yaptığı toplantıda Cumhurbaşkanı Yönetim İdaresi Başkanı Taliy Beretar, cumhuriyet milletvekilleri Vceslav Beguge, Azamat Beguse, Aslan Matij, Ramazan Bidanoko, Muhdin Cermit, Ruslan Hacibiyeko, Aslan Thakusine de katıldılar.

Aslan Matij, Adige Xase’nin konu hakkındaki çalışmalarını desteklediğini beyan ederek bu çalışmalara devlet organlarının da destek vermesi gerektiğini belirtti.

Muhdin Cermit, büyük toplantıların ve mitinglerin yapılmasını uygun bulmayarak, yapılacak kapalı salon toplantılarında büyük politik önemi olan bu olaya akılcı yollardan yaklaşılması gerektiğini söyledi.

Gazi Cemiso, cumhuriyetin korunması için basının önemi üzerinde durdu. Köy, ilçe, şehir ve parlamento milletvekillerinin bu konu üzerinde ortak bir toplantı düzenleyerek karar almalarının gerekliliğini vurguladı.

Toplantıda Cumhuriyeti Koruma Komitesi’nin kurulması kararlaştırıldı. Kurulacak komite; Başkan Vladimir Putin, Devlet Duması ve Federasyon Meclisi Başkanlarına dilekçeler gönderecek, Adigey’de yaşayan halkların organizasyonları ile toplantılar düzenleyecek. Cumhuriyette barışın, komşu Krasnodar Kray’ı ile iyi ilişkilerin korunması için gerekli çalışmaları yürütecek.

Toplantıda alınan kararlarla ilgili yapılan çalışmaları takip etmek üzere Adige Xase’nin her gün saat 17.00’de toplanması kararlaştırıldı.


Adige diasporasının tepkileri:

Hollanda’da bulunan Çerkes Kongresi adlı organizasyonun başkanı ile İsrail Adige Xase başkanı; Başkan Hazret Şövmen’ne gönderdikleri mesajlarda Adigey’in Krasnodar Kray ile birleşmesi konusundaki haberlerden duydukları üzüntüleri dile getirerek, Başkan Şövmen’in bu konudaki politikasını desteklediklerini bildirdiler.

Bu masajlara 19 Nisan günü televizyon haberlerinde yer verildi.