![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2018-Images\/297.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rahmi Tuna Xabze kurallar\u0131 uygulamada, kad\u0131n-erkek ayr\u0131m\u0131 yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Her ikisi de insan olma s\u0131fatlar\u0131yla xabze kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131ndan e\u015fit olarak sorumlu tutulmu\u015ftur.<\/p>\n Bununla ilgili \u00e7e\u015fitli bilgiler verilmi\u015ftir; ancak yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n ve biyolojinin getirdi\u011fi ba\u015fkal\u0131klardan kaynaklanan bir ayr\u0131m\u0131 da inkar etmenin olana\u011f\u0131 yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla xabze kurallar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015finde,kad\u0131n erkek ili\u015fkilerinin somutla\u015fmas\u0131 ve uygulaman\u0131n bu farkl\u0131 yap\u0131y\u0131 da g\u00f6sterecek bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi bir zorunluluktur.<\/p>\n Konu ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir kitap olacak kadar geni\u015ftir, biz onu genel davran\u0131\u015flar\u0131 belirlemek \u00fczere, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00f6rnekler vererek s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n a) \u0130\u015f B\u00f6l\u00fcm\u00fc: <\/b>Daha avc\u0131l\u0131k d\u00f6neminden beri belirginle\u015fmi\u015f bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc s\u00f6z konusudur.<\/p>\n \u015e\u00f6yle ki erkekler, ailenin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda avlanma, toplama, \u00e7ift s\u00fcrme gibi d\u0131\u015far\u0131daki i\u015flerini yaparlar. Ayr\u0131ca eve y\u00f6nelik kad\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetmeyece\u011fi a\u011f\u0131r i\u015fleri ger\u00e7ekle\u015ftirirler; evin yap\u0131m\u0131, duvar\u0131n \u00f6r\u00fclmesi, \u00e7at\u0131n\u0131n kaplanmas\u0131, hayvanlar\u0131n bak\u0131m\u0131 ve hayvan bar\u0131naklar\u0131n\u0131n temizlenmesi gibi.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k kad\u0131nlar d\u0131\u015f i\u015fleriyle zorunlu olmad\u0131k\u00e7a u\u011fra\u015fmazlar, evin i\u00e7 i\u015fleri ve mutfak i\u015fleriyle ilgilenirler. Ayr\u0131ca evin g\u00fczelle\u015ftirilmesi, i\u00e7 ve d\u0131\u015f dekorasyon, giysilerin se\u00e7imi ve yap\u0131lmas\u0131, \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlerin saklan\u0131\u015f b) Kad\u0131n\u0131n Bar\u0131\u015f Simgesi Olmas\u0131: <\/b>Daha \u00f6nce de bahsetti\u011fimiz gibi, yine \u00e7ok eski d\u00f6nemlere dayanan ve yak\u0131n zamana kadar uygulanmas\u0131 da s\u00fcren bir xabze kural\u0131 vard\u0131r: O da kad\u0131n\u0131n bar\u0131\u015fa simge olmas\u0131, \u201cTs\u0131xubz\u0131m p\u015ferex xu\u015fane” bi\u00e7im’inde kuralla\u015fan uygulama.<\/p>\n Bunun anlam\u0131 \u015fudur: \u00d6l\u00fcmc\u00fcl derecede kavgaya giri\u015fen iki ya da daha \u00e7ok erke\u011fin aras\u0131na kad\u0131n\u0131n girmesi ya da \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz hale gelen bir davan\u0131n sonu\u00e7lanamamas\u0131nda kad\u0131n\u0131n devreye girmesi durumunda, xabze kurallar\u0131 gere\u011fince o erkeklerin kavgay\u0131 b\u0131rakmas\u0131,davay\u0131 bar\u0131\u015fla sonu\u00e7land\u0131rmas\u0131 gibi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri vard\u0131r.<\/p>\n Ancak burada bir noktaya da de\u011finmek gerekir. Yine toplumca se\u00e7ilmi\u015f Thamadelerden olu\u015fan Wunafe heyeti, kad\u0131n\u0131n devreye girmesiyle sa\u011flanan olu\u015fumu karara ba\u011flayarak uygulama alan\u0131na koymak durumundalar, bunu da b\u00f6ylece belirtmek gerekir.<\/p>\n c) Sayg\u0131da \u00d6n Planda Tutulmas\u0131: <\/b>Erkeklerin ata bini\u015f \u015feklinden ba\u015flayarak birbirlerine kar\u015f\u0131 uygulad\u0131klar\u0131 bir\u00e7ok kurallar, kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 uygulanmaz. Bunun da nedeni, xabze kurallar\u0131na g\u00f6re kad\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fman durumunda olmamas\u0131 ve bar\u0131\u015f\u0131n simgesi olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00d6rnekler:<\/p>\n <\/b>\u2022 Kad\u0131n ge\u00e7erken oturmakta olan erkeklerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn aya\u011fa kalkmas\u0131 beklenir, buna kar\u015f\u0131l\u0131k kad\u0131n\u0131n da gelmekte olan erke\u011fin yolunu keserek y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmemesi gerekir.<\/p>\n \u2022 Grup olarak misafirli\u011fe gidildi\u011finde, erkekler kom\u015fu evlere da\u011f\u0131t\u0131labilir; ancak kad\u0131nlar misafir gidilen evden ayr\u0131lamazlar.<\/p>\n \u2022 Erkekler kad\u0131nlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda hakaret edici, k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc ya da insan\u0131 \u00fczecek yanl\u0131\u015f s\u00f6zleri s\u00f6ylemezler, yanl\u0131\u015f davran\u0131\u015flar\u0131 yapamazlar; oturu\u015flar\u0131na dikkat ederler, s\u00f6z hakk\u0131n\u0131 \u00f6nce kad\u0131na verirler. \u2022 Bir erkek bir kad\u0131n\u0131 at\u0131n\u0131n terkisine alarak bir yerden bir yere g\u00f6t\u00fcremez, mutlaka \u00f6n tarafa oturtmas\u0131 gerekir. Ayr\u0131ca yolculukta ge\u00e7i\u015f hali s\u00f6z konusu oldu\u011funda, kad\u0131n yolcuya sa\u011f taraf\u0131n\u0131 vererek ge\u00e7me durumundad\u0131r. Durum gerektirirse erkek at\u0131ndan inerek ge\u00e7i\u015fi sa\u011flar. Tabi bu kurallar klasik d\u00f6nemlere ait olup at ve at arabas\u0131yla yap\u0131lan yolculuklarda uygulamalard\u0131.<\/p>\n \u2022 Bir konuta girerken (bu ev veya lokanta olabilir), kad\u0131n\u0131n erkekten \u00f6nce girmesi gerekir; ancak \u00e7\u0131karken erkek \u00f6nceden \u00e7\u0131kar, bunun da nedeni tehlikeye kar\u015f\u0131 koruma ve korunma kural\u0131na g\u00f6re hareket etmektir.<\/p>\n \u2022 Belirli bir yerde toplan\u0131lm\u0131\u015fsa (bu kapal\u0131 ev ya da d\u00fc\u011f\u00fcn yeri olabilir),kad\u0131nlar\u0131n odan\u0131n yap\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re \u00fcst tarafa oturmas\u0131 gerekmektedir. A\u00e7\u0131k alanda toplan\u0131lm\u0131\u015fsa, daha \u00f6nce belirledi\u011fimiz tarzda, yine kad\u0131nlar\u0131n \u00fcst tarafta ve korunan tarafta olmas\u0131 gerekirdi, halen de bu kural rahatl\u0131kla uygulanabilmektedir.<\/p>\n \u2022 Evli olsun ya da olmas\u0131n, erkek kendi yak\u0131nlar\u0131 (annesi, kar\u0131s\u0131,k\u0131z\u0131) dahil, kad\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet kullanamaz, hakaret edemez, onu toplumda k\u00fc\u00e7\u00fcltecek davran\u0131\u015flarda bulunamaz. Ona daima \u00f6nceli\u011fi verir. \u2022 Kad\u0131n erkeklerin i\u00e7inde ya da erke\u011fe kar\u015f\u0131, ac\u0131s\u0131n\u0131 belirtmek \u00fczere dikkat \u00e7ekecek bir \u015fekilde a\u011flayamaz, kahkaha atarak g\u00fclemez, sokakta y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f, giyini\u015f, davran\u0131\u015f tarz\u0131na dikkat ederek, hareket etmeye zorunludur.<\/p>\n \u2022 Gen\u00e7 k\u0131zlarla delikanl\u0131lar aras\u0131nda yap\u0131lan sohbet toplant\u0131lar\u0131nda, d\u00fc\u011f\u00fcn e\u011flencelerinde, ka\u015fenlik ili\u015fkilerinde, xabze kurallar\u0131na uyulmas\u0131 ve hareketlerin xabze kurallar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bi\u00e7imde yap\u0131lmas\u0131 zorunludur. Erkekler Aras\u0131 \u0130li\u015fkiler \u2022 Her \u015feyden \u00f6nce hangi nedenle olursa olsun, bir araya gelen iki ya da daha \u00e7ok ki\u015fiden olu\u015fan erkek grubunda bir tanesi mutlaka thamadedir. Bu thamade ya se\u00e7ilir yahut do\u011fal olarak bellidir.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, ya\u015f fakt\u00f6r\u00fc belirleyici bir unsur olur.<\/p>\n \u2022 Davran\u0131\u015flar\u0131n tamam\u0131 bu thamade ile birlikte verilecek kararlara g\u00f6re yap\u0131l\u0131r. Tabi bu kararlar da xabze kurallar\u0131na g\u00f6re al\u0131nmak zorundad\u0131r.<\/p>\n \u2022 Erkekler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fcl\u00fck ve g\u00fcven ilkesi \u00f6n planda olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u2022 Zay\u0131fl\u0131ktan yararlanmama, thamadenin d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fckl\u00fck yapmama,kibirli davranmama, k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rmeme, onur k\u0131rmama gibi ilkeler davran\u0131\u015f\u0131n temel ilkeleridir.<\/p>\n \u2022 Erkekler aras\u0131 ili\u015fkilerde xabze kurallar\u0131na g\u00f6re dedikodu yoktur. Hele huzurda olmayan bir ki\u015finin aleyhinde konu\u015fma yapmaya, tav\u0131r ve davran\u0131\u015f belirtmeye, xabze kurallar\u0131 gere\u011fince olanak yoktur. Erkekler yaln\u0131z kendi kendileriyle de\u011fil, b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerinde d\u00fcr\u00fcst ve a\u00e7\u0131k y\u00fcrekli olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u2022 Ayr\u0131ca erkek davran\u0131\u015flar\u0131nda, yi\u011fitli\u011fin anlay\u0131\u015f\u0131n ve sayg\u0131n\u0131n \u00f6n planda tutulmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n \u2022 Bir sava\u015f durumunda bile, e\u015fit olmayan d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 \u015fiddet kullanmak ve onu k\u00fc\u00e7\u00fcltecek davran\u0131\u015flarda bulunmak, xabze kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u2022 Erkekler davran\u0131\u015flar\u0131nda ya\u015f\u0131 ne olursa olsun,s\u00f6z dinlemek ve verilen kararlara uygun hareket etmek zorundalar.<\/p>\n K\u0131saca xabze toplumunda bu g\u00fcn\u00fcn anlat\u0131m\u0131yla “Anar\u015fi”ye ka\u00e7an davran\u0131\u015flara yer yoktur. Bunun yerine kurall\u0131, sayg\u0131l\u0131 ve g\u00fcvenli bir davran\u0131\u015f sistemi belirlenmi\u015ftir. Erkekler de birbirleriyle olan ili\u015fkilerinde bu kurallara uygun hareket etmek durumunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bug\u00fcn de bu kurallara uygun hareket edilmesinin ne denli g\u00fczel bir d\u00fcnya yarataca\u011f\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n Kad\u0131nlar Aras\u0131 \u0130li\u015fkiler \u2022 Kad\u0131nlarda duygusal olarak bir annelik erki s\u00f6z konusu oldu\u011fu i\u00e7in, \u00e7ocuk e\u011fitiminde, gen\u00e7 k\u0131z e\u011fitiminde, erkeklerden daha \u00e7ok bunlara yak\u0131n olurlar, deyim yerindeyse s\u0131rlar\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131rlar, bir \u00e7e\u015fit dan\u0131\u015fmanl\u0131k yaparlar.<\/p>\n \u2022 Kad\u0131nlar\u0131n birbirleriyle olan davran\u0131\u015flar\u0131nda do\u011fru olan, xabze kurallar\u0131na uymad\u0131klar\u0131 takdirde aileler aras\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131klara yol a\u00e7abilecek olaylara sebebiyet verebilecekleri i\u00e7in, \u00f6zellikle s\u00f6zle ve davran\u0131\u015fla yapacaklar\u0131 hareketlere kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak \u00e7ok \u00f6nem vermeleridir.<\/p>\n \u2022 Kad\u0131nlar ailenin i\u00e7 yap\u0131s\u0131yla ilgili \u00f6zel \u015feyleri yak\u0131ndan bildikleri i\u00e7in, \u00f6zellikle aile birli\u011finin korunmas\u0131nda xabze kurallar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00fczerlerine d\u00fc\u015fen ciddi g\u00f6revleri aksatmadan yapmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n \u2022 Kad\u0131nlar\u0131n duyarl\u0131l\u0131klar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan erkeklerle farkl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle toplumda daima dan\u0131\u015fman olarak hareket etme gibi bir durumlar\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/p>\n Bu \u00f6zelli\u011fi bir k\u00fc\u00e7\u00fck anekdotla anlatmak istiyorum.<\/p>\n Eve getirilen gelinin arabadan indirilmesi konusunda anla\u015fmazl\u0131k \u00e7\u0131k\u0131nca, Hamsat Guase ad\u0131yla an\u0131lan ve tam anlam\u0131yla bir kad\u0131n thamadesi olan kad\u0131na dan\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Hamsat Guase: “Bana bu k\u00f6yde ak\u0131ll\u0131 bir k\u0131zla damat ailesine yak\u0131n bir gelin bulun. ” diyor. Nedeni sorulunca \u015f\u00f6yle cevap veriyor: “\u0130yi bir gelin, yeni gelinin aileye uyumunu sa\u011flamas\u0131na \u00f6rnek olur. Ak\u0131ll\u0131 bir k\u0131z gelinin nas\u0131l davranaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmesine yard\u0131mc\u0131 olur.”<\/p>\n Nitekim arabadan gelini bu iki kimse indirir.<\/p>\n Di\u011fer bir atas\u00f6z\u00fcm\u00fcz de \u015f\u00f6yle demektedir: “Aileyi bozan da y\u00fccelten de kad\u0131nd\u0131r.”<\/p>\n Bu tip \u015feyleri \u00e7o\u011faltmay\u0131 gerek g\u00f6rm\u00fcyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc kad\u0131nlar\u0131n toplumsal ya\u015famdaki yerleri, yads\u0131namayacak bi\u00e7imde hep y\u00fcksek olmu\u015ftur. Bizim efsanelerimizde bir Seteney Guase, bir Gundaps\u0131dza, bir Hamsat Guase B\u00fcy\u00fcklerle K\u00fc\u00e7\u00fckler Aras\u0131 \u0130li\u015fkiler \u2022 Gen\u00e7 b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn elini tuttu\u011fu zaman, b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc sormadan kendisi b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne “nas\u0131ls\u0131n” diye soramaz, ilk hareketi b\u00fcy\u00fckten bekler.<\/p>\n \u2022 Oturma s\u0131ras\u0131na g\u00f6re b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015f taraf\u0131na ge\u00e7ip oturamaz.<\/p>\n \u2022 B\u00fcy\u00fck veya thamade kendisine s\u00f6z vermedik\u00e7e, bir konuda ayr\u0131nt\u0131ya dalarak konu\u015fma yapamaz.<\/p>\n \u2022 B\u00fcy\u00fck i\u00e7eri, oturma yerine geldi\u011fi zaman, oturan herkes aya\u011fa kalkar.<\/p>\n \u2022 Gen\u00e7, a\u011f\u0131r misafir ve thamadelerin oturdu\u011fu sofraya genel olarak oturmaz, onlara ayakta hizmet eder.<\/p>\n \u2022 Gen\u00e7 ister aile b\u00fcy\u00fckleri olsun ister ba\u015fkas\u0131, onlar\u0131n onur ve kimliklerine zarar verecek, k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrecek ve aleyhlerinde s\u00f6z s\u00f6yleyemez, dedikodu yapamaz.<\/p>\n \u2022 Gen\u00e7 b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn ya da thamadenin kendisine verdi\u011fi g\u00f6revi yapmazl\u0131k edemez. Ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc dinlemezlik de edemez.<\/p>\n \u2022Yolculuk s\u0131ras\u0131nda genel olarak karar alma, \u00f6demelerin yap\u0131lmas\u0131 gibi i\u015fler, b\u00fcy\u00fcklere ve thamadelere ait olup geri kalan hizmetleri yolculuk boyunca yapmak gen\u00e7lere ait olur.<\/p>\n \u2022Gen\u00e7 ya da gen\u00e7ler, b\u00fcy\u00fcklerin durdu\u011fu, oturdu\u011fu toplant\u0131 ve e\u011flencelerde, a\u015f\u0131n davran\u0131\u015flarda bulunamaz; ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131ramaz hele kendisini bilmeyecek \u015fekilde alkol alarak b\u00fcy\u00fcklerin yan\u0131na gidip duramaz ve oturamaz.<\/p>\n Bunun gibi bir\u00e7ok kural\u0131 gen\u00e7ler i\u00e7in ilkeselle\u015ftiren bir xabze sistemi s\u00f6z konusudur.<\/p>\n \u2022 B\u00fcy\u00fcklere kar\u015f\u0131 gen\u00e7lerin hareket tarz\u0131n\u0131 xabze normlar\u0131 nas\u0131l ilkeselle\u015ftirmi\u015fse, gen\u00e7lerin hak ve hukukunu da ciddi \u015fekilde kuralla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re;<\/p>\n \u2022 Topluca hareket edilen yerlerde ba\u015fta s\u00f6z hakk\u0131 olmak \u00fczere, sahip olduklar\u0131 ki\u015fisel ve gen\u00e7lik haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilir.<\/p>\n \u2022 Gen\u00e7lerin ki\u015filiklerinin geli\u015fmesi i\u00e7in, toplum i\u00e7erisindeki hareket ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n olumlu olarak e\u011fitilmesi bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fcklerin deneyim ve bilgilerini gen\u00e7lere aktarma gibi zorunlu bir g\u00f6revleri vard\u0131r.<\/p>\n \u2022 Bu ama\u00e7la b\u00fcy\u00fckler, gen\u00e7lerin hak sahibi olduklar\u0131n\u0131 kabul ederek, onlar\u0131n \u00f6nemini ve verilen de\u011feri davran\u0131\u015flar\u0131yla g\u00f6stermek durumunda olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u2022 Gen\u00e7lerin herhangi bir yanl\u0131\u015f yapmalar\u0131 durumunda, azarlayarak veya sert davranarak de\u011fil, e\u011fitici ve \u00f6\u011fretici bi\u00e7imde yakla\u015farak, yanl\u0131\u015f\u0131n d\u00fczeltilmesi yoluna gidilmelidir.<\/p>\n \u2022 Gen\u00e7lerin ki\u015fisel haklar\u0131na g\u00f6sterilen sayg\u0131n\u0131n yan\u0131nda onlara, yapabilecekleri i\u015flerle ilgili ciddi sorumluluklar da verilmelidir.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin; bir gen\u00e7 thamade olabilir, sofra y\u00f6neticisi, toplum y\u00f6neticisi olabilir. Kendisinden b\u00fcy\u00fck ya\u015fta olanlar o ortamda bulunsalar bile gencin g\u00f6rev ve yetkisine, sorumluluk almas\u0131na engel olmazlar. Aksine takdir ederek, te\u015fvik ederler.<\/p>\n K\u0131saca xabze normlar\u0131 ya\u015fl\u0131lar ile gen\u00e7ler aras\u0131ndaki dengeyi sayg\u0131, sevgi, takdir ve anlay\u0131\u015fla kurmu\u015ftur.<\/p>\n Her ya\u015ftaki insan\u0131n yetki, g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131 Xabze normlar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlemi\u015ftir.<\/p>\n \u00d6ncelikle b\u00fcy\u00fckler, gen\u00e7ler i\u00e7in \u00f6rnek olmal\u0131d\u0131r. Bundan da anla\u015f\u0131lan \u015fudur: Xabze kurallar\u0131na uyum sa\u011flamas\u0131yla, toplum i\u00e7indeki davran\u0131\u015f kurallar\u0131na dikkat etmesiyle, kendisinden k\u00fc\u00e7\u00fck olanlar\u0131n t\u00f6resel hak ve hukukunu korumas\u0131yla, onlara sevgiyi \u00f6\u011fretecek \u015fekilde hareket etmesiyle \u00f6rnek olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Nitekim \u00e7ok atas\u00f6z\u00fcm\u00fcz; “B\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 yerde k\u00fc\u00e7\u00fcklerin yeti\u015femeyece\u011fini, gen\u00e7lerin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde de b\u00fcy\u00fcklerin ya\u015fayamayaca\u011f\u0131n\u0131,” vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n Bunlar\u0131 \u00f6zetleyecek olursak, b\u00fcy\u00fckler ve k\u00fc\u00e7\u00fckler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin temeli sayg\u0131ya, sevgiye; xabze kurallar\u0131na uygun davranmaya dayan\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rahmi Tuna Adige Xabze (Adige Etiği ve Etiketi kitabından) Xabze kuralları uygulamada, kadın-erkek ayrımı yapmamıştır. Her ikisi de insan olma sıfatlarıyla xabze kurallarının uygulanmasından eşit olarak sorumlu tutulmuştur. Bununla ilgili çeşitli bilgiler verilmiştir; ancak yaratılışın ve biyolojinin getirdiği başkalıklardan kaynaklanan bir ayrımı da inkar etmenin olanağı yoktur. Dolayısıyla xabze kurallarının işleyişinde,kadın erkek ilişkilerinin somutlaşması ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-10378","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-xabze","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10378"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10378\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10380,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10378\/revisions\/10380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span><\/b>Adige Xabze (Adige Eti\u011fi ve Etiketi kitab\u0131ndan)<\/span><\/p>\n
\nbi\u00e7imleri gibi i\u00e7 hizmetler, kad\u0131nlar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\n
\nBuna kar\u015f\u0131l\u0131k kad\u0131nlar da erkeklerin yan\u0131nda, hi\u00e7bir zaman kural\u0131n \u00f6ng\u00f6rmedi\u011fi bi\u00e7imde oturamaz, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc davranamaz, s\u00f6zler s\u00f6yleyemez, hatta ya\u015f itibariyle daha olgunlar varsa, onlar\u0131n yan\u0131nda sigara da i\u00e7emez. K\u0131saca burada tam anlam\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k esas\u0131na dayal\u0131 sevgi ve sayg\u0131 kurallar\u0131 vard\u0131r, bu kurallara ayk\u0131r\u0131 davran\u0131lamaz.<\/p>\n
\nBuna kar\u015f\u0131l\u0131k kad\u0131n da erke\u011fe kar\u015f\u0131 dedikodu yapmamaya,s\u00f6z getirip g\u00f6t\u00fcrmemeye, konu\u015fmas\u0131na ve giyinmesine, oturmas\u0131na ve kalkmas\u0131na y\u00f6nelik zorunlulu\u011funun bir xabze kural\u0131 oldu\u011funu bilerek hareket edecektir.<\/p>\n
\nBunlar aras\u0131nda oturu\u015f bi\u00e7imleri, s\u00f6z alma ve konu\u015fma durumlar\u0131, kimler nas\u0131l konu\u015facak ve konu\u015fmalar\u0131 y\u00f6netecek thamadenin se\u00e7imi ve thamadenin g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131 gibi konular\u0131n tamam\u0131, kural olarak xabze kurallar\u0131nca bi\u00e7imlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nXabze toplumunda erkeklerin i\u015f hayat\u0131nda, sava\u015f halinde, yolculuk halinde ve b\u00fct\u00fcn birlikteliklerinde nas\u0131l hareket edecekleri yine xabze kurallar\u0131na g\u00f6re bi\u00e7imlendirilmi\u015f ve uygulanarak gelinmi\u015ftir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nXabze kurallar\u0131n\u0131n kad\u0131n-erkek ayr\u0131m\u0131 yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftik. Bu itibarla erkekler aras\u0131 ili\u015fkilerde ve kad\u0131n-erkek aras\u0131 ili\u015fkilerde g\u00f6z\u00fcken kurallar, kad\u0131nlar aras\u0131 ili\u015fkilerde de hemen hemen ayn\u0131yla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Buna ra\u011fmen kad\u0131nlar\u0131n birbirlerine olan davran\u0131\u015flar\u0131nda baz\u0131 ince farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6rmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
\nki\u015filikleri daima \u00f6rnek olarak var olmu\u015ftur, olmaya devam edecektir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nB\u00fcy\u00fcklerle k\u00fc\u00e7\u00fckler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerle ilgili, her toplumda kuralla\u015fm\u0131\u015f bir\u00e7ok ilkeler vard\u0131r. Bu bak\u0131mdan konuyu uzatmak istemiyorum. K\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn bir thamadenin, bir Nahij\u0131n ya da bir makam olarak b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131nda
\n\u00f6nemli g\u00f6revleri vard\u0131r.<\/p>\n