![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/2.DUNYA-SAVASI-KAFKASLAR-b.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Dr. Ufuk Tavkul 1941 y\u0131l\u0131nda Kafkasya\u2019ya s\u0131zma faaliyetlerini yo\u011funla\u015ft\u0131ran Almanlar, \u00f6ncelikle bu g\u00f6revi kabul eden Kafkas k\u00f6kenli Sovyet sava\u015f esirlerini sabotaj ve casusluk konusunda e\u011fiterek, Sovyet cephe hatt\u0131 gerisindeki g\u00f6revlere haz\u0131rlad\u0131lar. 1941 Ekim\u2019inde \u201cKuzey Kafkasya \u00d6zel Komandosu-\u015eamil<\/i>\u201d ad\u0131nda bir harek\u00e2t planland\u0131. 150 kadar Kafkasyal\u0131 on ay s\u00fcreyle b\u00fct\u00fcn yer alt\u0131 faaliyetleri i\u00e7in e\u011fitildiler. \u00dc\u00e7 gruba ayr\u0131lan komandolardan ilki 1942 Temmuz\u2019unda silah ve patlay\u0131c\u0131 maddelerle birlikte para\u015f\u00fctle Maykop civar\u0131na indirildiler. Bu grubun g\u00f6revi bir taraftan k\u00f6pr\u00fc ve demiryollar\u0131n\u0131 havaya u\u00e7urmak, di\u011fer taraftan Sovyetlerin petrol tesislerini havaya u\u00e7urmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemekti. Almanlar\u0131n bu b\u00f6lgeyi i\u015fgalinden sonra bu harek\u00e2ta kat\u0131lanlardan 29\u2019u geri d\u00f6nd\u00fc. 30 ki\u015filik ikinci bir grup 1942 A\u011fustos\u2019unda \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6zerk Cumhuriyeti\u2019nin ba\u015fkenti Grozni\u2019nin 40 kilometre g\u00fcneyine indiler. G\u00f6revleri ilk grubun g\u00f6revlerine benziyordu, yaln\u0131z onlara ek olarak yerel asi gruplar\u0131 ile temas kurmalar\u0131 emredilmi\u015fti. Bu harek\u00e2t\u0131n mensuplar\u0131 g\u00f6revlerini yerine getiremediler ve bir \u00e7o\u011fu Sovyetler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. 40 Da\u011f\u0131stanl\u0131dan olu\u015fan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup ise Almanlar\u0131n Kafkasya\u2019dan geri \u00e7ekilmeleri \u00fczerine g\u00f6reve ba\u015flayamam\u0131\u015ft\u0131 (M\u00fchlen 1984: 176). <\/span><\/span><\/p>\n Almanlar\u0131n 1941 y\u0131l\u0131nda Sovyetlere sald\u0131rd\u0131klar\u0131 s\u0131rada, Kafkasya\u2019da ya\u015famakta olan Kara\u00e7ay-Malkar halk\u0131 da Almanlara kar\u015f\u0131 sempati beslemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu durumu de\u011ferlendiren Sovyet istihbarat\u0131, Sovyet ordusunda g\u00f6revli Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131 subay ve askerleri \u201cg\u00fcvenilemeyecek d\u00fc\u015fman unsurlar\u201d sayarak cepheden al\u0131p, Ural b\u00f6lgesindeki k\u00f6m\u00fcr ocaklar\u0131na s\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. Sovyetlerin bu davran\u0131\u015f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir Kara\u00e7ay s\u00fcvari alay\u0131 silahlar\u0131 ile da\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 (Tavkul 1993: 48). B\u00f6ylece Almanlar hen\u00fcz Kafkasya\u2019y\u0131 i\u015fgal etmeden ve hi\u00e7 haberleri olmadan Kafkasya\u2019da bir m\u00fcttefik halk kazanm\u0131\u015f oluyorlard\u0131. <\/span> <\/span><\/p>\n Hitler 23 Temmuz 1942 tarihli 45 no\u2019lu \u201cKomutana \u00d6zel\u201d gizli direktifinde, A Ordular Grubu\u2019na Karadeniz\u2019in do\u011fu k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irme emrini vermekteydi. Geride kalan b\u00fct\u00fcn da\u011f ve avc\u0131 t\u00fcmenlerinin ise Kuban \u0131rma\u011f\u0131n\u0131 ge\u00e7erek Maykop ve Armavir\u2019i ele ge\u00e7irmeleri istenmekteydi. G\u00f6nderilecek da\u011f birlikleriyle takviye edilecek olan bu grubun Kafkasya\u2019n\u0131n bat\u0131 k\u0131sm\u0131na yapaca\u011f\u0131 ileri harek\u00e2tta, ge\u00e7ilebilir b\u00fct\u00fcn da\u011f ge\u00e7itlerinin al\u0131narak 11. Ordu birlikleriyle i\u015fbirli\u011fi halinde Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n ele ge\u00e7irilmesi emredilmekteydi. \u00c7evik birliklerden olu\u015fturulacak di\u011fer bir kuvvet grubunun do\u011fu Kafkaslarda Grozni b\u00f6lgesini elde etmesi ve t\u00e2li kuvvetlerle Oset ve G\u00fcrc\u00fc Askeri Yolu\u2019nu m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca ge\u00e7itlerin bulundu\u011fu y\u00fcksekliklerde kapatmas\u0131 istenmekteydi (Jacobsen 1989: 448). <\/span> <\/span><\/p>\n Almanlar \u00f6ncelikle Sovyetlerin tehdidi alt\u0131ndaki b\u00f6lgelerde, s\u00f6kt\u00fckleri veya tahrip ettikleri Kafkasya petrol tesislerine zarara u\u011framadan el koymak istiyorlard\u0131 (M\u00fchlen 1984: 169). Hitler\u2019in bu konudaki direktifleri de bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frulamaktad\u0131r. Hitler \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemekteydi: <\/span><\/span><\/p>\n \u201cM\u00fcteakip sava\u015f sevk ve idaresi i\u00e7in Kafkas petrol \u00fcretiminin kesin \u00f6nemi vard\u0131r. Bu sebeple hava taarruzlar\u0131 bu b\u00f6lgedeki \u00fcretim merkezlerine ve b\u00fcy\u00fck yak\u0131t depolar\u0131na ve ancak kara ordusu harek\u00e2t\u0131 mutlak gerektiriyorsa, Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki aktarma limanlar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Fakat d\u00fc\u015fman\u0131n Kafkasya\u2019dan petrol naklini en \u00e7abuk olarak \u00f6nlemek \u00fczere, bu i\u015f i\u00e7in kullan\u0131lan demiryollar\u0131n\u0131n ve petrol boru hatlar\u0131n\u0131n erkenden kesilmesinin ve Hazar denizindeki deniz ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n taciz edilmesinin \u00f6zel \u00f6nemi vard\u0131r<\/i>.\u201d (Jacobsen 1989: 459). <\/span><\/span><\/p>\n Kafkas halklar\u0131n\u0131n pek \u00e7o\u011fu, k\u00f6k\u00fc y\u00fcz y\u0131llar \u00f6ncesine dayanan Rus aleyhtar\u0131 samimi duyular ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Fakat Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin bu b\u00f6lgeler hakk\u0131ndaki politikas\u0131n\u0131n tersine, Nazi y\u00f6neticileri Kafkas \u00d6tesi\u2019ndeki Bak\u00fc\u2019n\u00fcn \u00f6nemli petrol \u00fcretimi d\u0131\u015f\u0131nda Kafkasya\u2019da ekonomik a\u00e7\u0131dan s\u00f6m\u00fcr\u00fclecek \u00e7ok az \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Nazilerin \u0131rk\u00e7\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131na g\u00f6re Kafkasya ve Kafkas \u00d6tesi\u2019nde ya\u015fayan halklar aras\u0131nda Ermenilerin d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00fct\u00fcn Kafkas ve Kafkas \u00d6tesi (1) halklar\u0131 Nazi ideoloji planlay\u0131c\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan \u0131rk olarak Slavlardan \u00fcst\u00fcn kabul ediliyorlard\u0131 ve onlar\u0131n i\u00e7inde de G\u00fcrc\u00fcler en \u00fcst\u00fcn \u0131rk olarak de\u011ferlendiriliyorlard\u0131 (Alexiev 1985: 67). <\/span><\/span><\/p>\n Almanlar\u0131n Kafkasya politikas\u0131n\u0131 iki fakt\u00f6r etkiliyordu. Birincisi, Kafkaslardaki T\u00fcrk k\u00f6kenli halklar\u0131n koruyucusu olarak g\u00f6r\u00fclen T\u00fcrkiye\u2019yi kendine ba\u011flama ihtiyac\u0131 idi. \u0130kincisi, Kafkaslardaki idari yetki hi\u00e7bir zaman yerel sivil kontrole ge\u00e7memi\u015f, fakat Wehrmacht\u2019\u0131n (2) yetkisinde kalm\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca Kafkaslardaki \u00f6nemli Alman casuslar\u0131 Sovyet halklar\u0131na en iyi yakla\u015fma yolunun onlar\u0131n Alman sava\u015f gayelerini desteklemeleri yolunda te\u015fvik edilmeleri oldu\u011funa inan\u0131yorlard\u0131. Kafkaslardaki Alman birliklerine a\u015fa\u011f\u0131 \u0131rklar ve \u00fcst\u00fcn ari \u0131rklar konular\u0131ndaki a\u011f\u0131r \u0131rk\u00e7\u0131 propagandalardan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 bildirilmi\u015fti (Alexiev 1985: 67). <\/span> <\/span><\/p>\n Wehrmacht\u2019\u0131n direktifleri Alman ordusunun Kafkasyal\u0131lar\u0131 kendi taraf\u0131na \u00e7ekme konusundaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 1942 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131nda Alman ordusunun A Grubu komutan\u0131 mare\u015fal von List a\u015fa\u011f\u0131daki emirleri yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r: <\/span><\/span> <\/i><\/p>\n 1) Kafkasya halklar\u0131na, Alman aleyhtar\u0131 davran\u0131\u015flar i\u00e7ine girmedikleri s\u00fcrece dost milletler olarak davran\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n 2) Da\u011fl\u0131lar\u0131n (Kafkasyal\u0131lar\u0131n) kolektif sistemi kald\u0131rma istekleri hi\u00e7bir \u015fekilde engellenmemelidir.<\/p>\n 3) \u0130badethanelerin yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131na ve dini \u00e2det ve geleneklerin uygulanmas\u0131na izin verilecektir.<\/p>\n 4) \u00d6zel m\u00fclkiyete sayg\u0131 g\u00f6sterilecek, ihtiya\u00e7 maddelerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denecektir.<\/p>\n 5) \u00d6rnek al\u0131nacak davran\u0131\u015flarla yerli halk\u0131n g\u00fcveni kazan\u0131lacakt\u0131r. Askeri y\u00f6nden kontrol\u00fc zor olan da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde yerli halkla i\u015fbirli\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r ve Alman birliklerinin ilerlemesini olduk\u00e7a kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n 6) Halk\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131ya sokacak b\u00fct\u00fcn gerekli sava\u015f tedbirleri a\u00e7\u0131klanmal\u0131 ve mazur g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n 7) Kafkas kad\u0131nlar\u0131n\u0131n namus ve iffetine \u00f6zellikle sayg\u0131 g\u00f6sterilecektir (Alexiev 1985: 68). <\/span> <\/span><\/p>\n 25 Temmuz 1942\u2019de Alman ordular\u0131 Rostov\u2019u ele ge\u00e7irip Don \u0131rma\u011f\u0131n\u0131 ge\u00e7tikten sonra Sovyet ordusuyla Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n eteklerinde sava\u015fa girdi. Alman ordusunun \u00f6n\u00fcnden \u00e7ekilerek Kafkas da\u011flar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fan K\u0131z\u0131l Ordu birliklerini burada Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n silahl\u0131 \u00e7eteleri kar\u015f\u0131lad\u0131. Kara\u00e7ayl\u0131lar Sovyet birliklerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc imha ettiler. <\/span><\/span><\/p>\n Kafkas \u00d6tesi\u2019ndeki Sovyet kuvvetlerinin planlar\u0131ndaki aksakl\u0131klar harek\u00e2tta gedikler meydana gelmesine sebep oluyordu. Bu durumda Kafkasya Almanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda tamamen savunmas\u0131z kal\u0131yordu. Bu bo\u015flu\u011fu doldurma g\u00f6revi Sovyetlerin 46. Ordusuna verildi. Kafkas da\u011flar\u0131 \u00fczerinden Kafkas \u00d6tesi\u2019ne ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayan Kara\u00e7ay\u2019daki Morh (Maruha) ve Kluhor ge\u00e7itleri her an Kara\u00e7ay \u00e7etelerinin ve Alman birliklerinin eline ge\u00e7mek \u00fczereydi. Morh ge\u00e7idinde savunma Sovyetlerin havan top\u00e7u m\u00fcfrezesi, teknik m\u00fcfreze ve piyade birli\u011fi taraf\u0131ndan yap\u0131lacakt\u0131. Kluhor ge\u00e7idi ise iki piyade b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc ve bir teknik m\u00fcfreze taraf\u0131ndan savunulacakt\u0131. Kara\u00e7ay \u00e7eteleri ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olan Alman birlikleri Kluhor ve Morh ge\u00e7itlerine sald\u0131rd\u0131lar. Sovyet birliklerinin Kluhor ve Morh ge\u00e7itlerinde zor duruma d\u00fc\u015fmeleri \u00fczerine, Sovyetlerin saf\u0131nda yer alan G\u00fcrc\u00fc-Svanlar bir birliklerini savunma i\u00e7in da\u011flar\u0131n g\u00fcney yama\u00e7lar\u0131ndan ge\u00e7itlere g\u00f6nderdiler. Ancak Kara\u00e7ay \u00e7etelerinin deste\u011fini alan Almanlar ge\u00e7itleri ele ge\u00e7irdiler. Sovyet askerlerinin Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n buzullar\u0131 aras\u0131nda yer alan bu ge\u00e7itlerde \u00e7ok zor durumlara d\u00fc\u015ft\u00fckleri anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda Kara\u00e7ayl\u0131 \u00e7obanlar taraf\u0131ndan bu ge\u00e7itlerin yak\u0131nlar\u0131ndaki buzullar i\u00e7inde cesetleri hi\u00e7 bozulmadan bulunan Sovyet K\u0131z\u0131l Ordu askerleri buna \u015fahitlik etmekteydi. <\/span><\/span><\/p>\n Sovyetlerin savunma sava\u015f\u0131 1942 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131 sonunda Kuban b\u00f6lgesinde patlak vermi\u015fti. A\u011fustos ortas\u0131na kadar devam eden sava\u015fta Alman ordusu ad\u0131m ad\u0131m ilerleyerek A\u011fustos sonunda Terek \u0131rma\u011f\u0131na ula\u015ft\u0131. Almanlar 21 A\u011fustos 1942\u2019de Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n en y\u00fcksek zirvesi Elbruz da\u011f\u0131na (Mingi Tav) Alman bayra\u011f\u0131n\u0131 diktiler. Wehrmacht\u2019\u0131n Nal\u00e7ik civar\u0131nda ele ge\u00e7irdi\u011fi Sovyet asker mektuplar\u0131ndan birinde, Almanlar\u0131n Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar\u0131n yard\u0131m\u0131yla Elbruz da\u011f\u0131na kadar geldikleri ve da\u011fa \u00e7\u0131kabildikleri yazmaktayd\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n 1942 y\u0131l\u0131n\u0131n sonbahar\u0131nda Alman birliklerinin i\u015fgal etti\u011fi Bat\u0131 Kafkasya\u2019da, bilhassa Kara\u00e7ay-Malkar\u2019da\u00a0 daha Almanlar gelmeden \u00f6nce mahalli \u00e7eteler Sovyet birliklerinin bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 yerlerde iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015flerdi. Yerli halka dini ve siyasi h\u00fcrriyet verdiklerini a\u00e7\u0131klayan Almanlar bu hareketleri ile yerli halk\u0131n sempatisini kazanm\u0131\u015flard\u0131. Camiler yeniden a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, kolektif \u00e7iftlikler kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Alman ordusuna b\u00fcy\u00fck sevgi g\u00f6sterilerinde bulunan Kara\u00e7ay-Malkar halk\u0131na Almanlar \u015fu imtiyazlar\u0131 verdiler:<\/span><\/span><\/p>\n 1) M\u00fcstakil milli idare yeniden kurulacak ve din dahil hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn sahalar\u0131nda tam bir serbestlik olacak.<\/span><\/span><\/i><\/p>\n 2) Kolhozlar\u0131n yerine \u00f6zel m\u00fclkiyet d\u00fczeni kurulacak.<\/p>\n 3) Eskiden zorla ikiye ayr\u0131lan Kara\u00e7ayl\u0131lar ve Malkarl\u0131lar tekrar birle\u015fecek (Tavkul 1993: 48). <\/span><\/span><\/p>\n Kara\u00e7ay \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nin ba\u015fkenti Mikoyan \u015eahar\u2019da (bug\u00fcnk\u00fc Kara\u00e7ayevsk) Kara\u00e7ayl\u0131 Macir Ko\u00e7karov idareyi ele alm\u0131\u015f ve gelen Alman birlikleri taraf\u0131ndan belediye ba\u015fkan\u0131 olarak g\u00f6revlendirilmi\u015fti. Bir s\u00fcre sonra da milli menfaatlerin temsilcisi olarak bir Kara\u00e7ay Komitesi Kad\u0131 Bayramukov ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda te\u015fkil olundu ve geni\u015f yetkilerle donat\u0131ld\u0131. Bunlardan biri de kolhozlar\u0131 la\u011fv etme hakk\u0131yd\u0131 (M\u00fchlen 1984: 191). <\/span><\/span><\/p>\n Verilen bu imtiyazlar Almanlar\u0131n Kara\u00e7ay-Malkar halk\u0131n\u0131n g\u00fcvenini kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Bu s\u0131rada g\u00f6rm\u00fc\u015f ge\u00e7irmi\u015f ya\u015fl\u0131 Kara\u00e7ayl\u0131lar Almanlara bu kadar g\u00fcvenmenin iyi sonu\u00e7 vermeyece\u011fini, daha tedbirli davranmak gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Ancak y\u0131llard\u0131r Sovyet zulm\u00fc alt\u0131nda inleyen Kara\u00e7ay-Malkar halk\u0131 \u00fczerinde bu uyar\u0131lar\u0131n fazla etkisi olmad\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n Silahl\u0131 birlikler olu\u015fturan Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar Sovyet ordusuna kar\u015f\u0131 amans\u0131z bir sava\u015fa giri\u015fmi\u015flerdi. Bu sava\u015flar s\u0131ras\u0131nda Kafkasya\u2019da bulunan Alman gazetecisi Erich Kern o g\u00fcnleri \u015f\u00f6yle anlatmaktayd\u0131: <\/span><\/span><\/p>\n \u201cBilhassa yerli \u0130slam unsurlar\u0131 ile aram\u0131z iyi. Her tarafta g\u00f6n\u00fcll\u00fc s\u00fcvari birlikleri kuruluyor. Peygamberin ye\u015fil sava\u015f bayra\u011f\u0131 dalgalan\u0131yor. Bir dostluk havas\u0131 esiyor. Burada M\u00fcsl\u00fcman halk m\u00fcthi\u015f bir kom\u00fcnist d\u00fc\u015fman\u0131. Ben kasabaya girerken Kara\u00e7ayl\u0131lardan olu\u015fan bir s\u00fcvari taburu, g\u00fcl\u00fc oynaya da\u011fdaki hizmetlerine gidiyordu. Uzun boylu, tun\u00e7 y\u00fczl\u00fc g\u00fczel delikanl\u0131lar eyer \u00fczerinde kal\u0131p gibi duruyorlar…<\/i>\u201d <\/span><\/span><\/p>\n Alman Do\u011fu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan bir g\u00f6rg\u00fc \u015fahidi 1942 y\u0131l\u0131 Ekim\u2019inde Kafkasya\u2019da ya\u015fayan Slav k\u00f6kenli Rus, Ukraynal\u0131 ve Rus Kazaklar\u0131\u2019n\u0131n i\u015fgal g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131 \u00e7ok so\u011fuk davrand\u0131klar\u0131ndan bahsetmektedir. Slavlar a\u015f\u0131r\u0131 Sovyet vatanseveri gibi davran\u0131rlarken, Kafkas kavimleri Almanlara kar\u015f\u0131 \u00e7ok candan davran\u0131yorlard\u0131. Alman raporlar\u0131nda Rus ve Ukraynal\u0131 halk aras\u0131nda korku ve \u00e7ekingenlik, buna kar\u015f\u0131l\u0131k Kafkas halklar\u0131nda dostluk ve destek tespit edildi\u011fi yer almaktad\u0131r. Ancak siyasi faaliyetin derecesi kabilelere g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyordu. \u00c7erkesler (Adigeler-Kabardeyler) daha \u00e7ekingen davran\u0131rken, T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 Kara\u00e7ayl\u0131lar ve Malkarl\u0131lar hemen kabilelerini birle\u015ftirmeyi teklif etmi\u015flerdi. Bunlar aras\u0131nda Pan-T\u00fcrkist e\u011filimli bir milliyet\u00e7ilik a\u00e7\u0131k\u00e7a farkolunuyordu (M\u00fchlen 1984: 192). <\/span> <\/span><\/p>\n Kabardeylerin kurduklar\u0131 komite Kara\u00e7ayl\u0131lar\u0131nkinden \u00e7ok daha az yank\u0131 uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bunda Kabardeylerin yapt\u0131klar\u0131 hatalar\u0131n da pay\u0131 vard\u0131. Alman kaynaklar\u0131nda Osetlerin samimiyetinden hi\u00e7 bahsolunmamaktad\u0131r. Genellikle Osetler Alman i\u015fgali alt\u0131nda kalan b\u00fct\u00fcn Kafkas halklar\u0131 aras\u0131nda i\u015fgal g\u00fcc\u00fc ile i\u015fbirli\u011fi yapmaya en az haz\u0131r olanlard\u0131 (M\u00fchlen 1984: 193). <\/span><\/span><\/p>\n \u0130htilal \u00f6ncesinde Rus-Kazak kolonizasyonu taraf\u0131ndan \u00e7ok ezilmi\u015f ve k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan Kara\u00e7ayl\u0131lar, Rus halk\u0131yla olan m\u00fcnasebetleri tats\u0131z tarihi hat\u0131ralar\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131mayan Osetlerden \u00e7ok daha fazla \u00f6l\u00e7\u00fcde Almanlarla i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015flar\u0131 (M\u00fchlen 1984: 197). <\/span><\/span><\/p>\n Kafkas halklar\u0131 aras\u0131nda devlet planlamas\u0131 ve kontrol\u00fcne ba\u011fl\u0131 olmaya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir direni\u015f mevcuttu. Alman askerleri Kara\u00e7ayl\u0131larda eski \u00e7a\u011flarda \u00e7ok \u015ferefli bir meslek olan ve i\u015fine engel olmaya kalkan her d\u00fczene kar\u015f\u0131 kendini m\u00fcdafaa eden haydutlu\u011fa bile \u015fahit olmu\u015flard\u0131 (M\u00fchlen 1984: 196). Kafkasyal\u0131lar bunlara \u201cabrek\u201d ad\u0131n\u0131 veriyorlard\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n Alman birlikleri \u00fczerinde en fazla tesir yaratan unsur M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bayramlar\u0131yd\u0131. 11 Ekim 1942\u2019de Kara\u00e7ay \u015fehri Narsana\u2019daki (Kislovodsk) Ramazan bayram\u0131 ile, 18 Aral\u0131k 1942\u2019de Kabardin-Balkar Cumhuriyeti\u2019nin ba\u015fkenti Nal\u00e7ik\u2019teki Kurban bayram\u0131 Alman-Kafkas i\u015fbirli\u011fi hakk\u0131ndaki b\u00fcyk vatansever nutuklarla ve Hitler\u2019e hediyeler sunulmas\u0131yla son bulmu\u015ftu (M\u00fchlen 1984: 193). Bu hediyeler aras\u0131nda Kabardeylerin Hitler\u2019e g\u00f6nderdikleri bir at da vard\u0131. <\/span> <\/span><\/p>\n Yerli halka e\u011fitim ve k\u00fclt\u00fcr i\u015flerinde, h\u00fck\u00fcmette ve b\u00f6lgenin y\u00f6netiminde \u00f6nemli derecede \u00f6zerklik verilmi\u015fti. Dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fck Almanlar taraf\u0131ndan tekrar geri getirilmi\u015fti. Bu davran\u0131\u015f y\u0131llardan beri amans\u0131z Sovyet din kar\u015f\u0131t\u0131 bask\u0131lara maruz kalan M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n sevinciyle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. Okullar mahalli y\u00f6neticilerin y\u00f6netimine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n Alman y\u00f6neticileri Kafkaslardaki zirai reformlar\u0131n ba\u015far\u0131lmas\u0131 i\u015fini \u00e7ok s\u0131k\u0131 tutuyorlard\u0131. Bir y\u0131l i\u00e7inde kolhozlar\u0131n y\u00fczde k\u0131rk\u0131 ziraat kooperatiflerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ger\u00e7ekte Kafkasya\u2019n\u0131n pek \u00e7ok b\u00f6lgesinde k\u00f6yl\u00fcler daha Almanlar gelmeden \u00f6nce, nefret edilen Sovyet kolektif \u00e7iftliklerini da\u011f\u0131tm\u0131\u015f ve toprak, hayvan ve tar\u0131m \u00e2letlerini halka payla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Almanlar Kafkaslarda, i\u015fgal ettikleri di\u011fer b\u00f6lgelerin aksine halktan zorla asker toplama uygulamas\u0131n\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015flar ve tamamen g\u00f6n\u00fcll\u00fclerden olu\u015fan birlikler kurmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131 (M\u00fchlen 1984: 68). <\/span><\/span><\/p>\n Bol\u015feviklerden temizlenen Kara\u00e7ay-Malkar, Kabardey, Adigey ve Osetya b\u00f6lgelerindeki halklar eski Birle\u015fik Kafkasya Cumhuriyeti\u2019ni yeniden kurmak \u00fczere Alman komutanl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvurdular. Ancak Almanlar bu ba\u015fvurular\u0131 s\u00fcrekli olarak oyalad\u0131lar. Almanlar\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 bir s\u00f6m\u00fcrge olarak kullanmak istedikleri ve buradaki b\u00f6lgelere Alman Nazi komiserlerinin \u00e7oktan atanm\u0131\u015f olduklar\u0131 daha sonra \u00f6\u011frenildi (Tavkul 1993: 49). <\/span><\/span><\/p>\n Almanlar\u0131n planlad\u0131\u011f\u0131 Kafkasya Devlet Komiserli\u011fi, a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilen Kafkasya petrol kaynaklar\u0131n\u0131n ve madenlerinin ekonomik a\u00e7\u0131dan s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi hedefleri, Kafkas komitelerinin ve lejyonlar\u0131n\u0131n mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan bilinmiyor de\u011fillerdi. Kafkasyal\u0131 lejyonerlerin en \u00e7ok sorduklar\u0131 \u201cAlman m\u00fcstemlekesi mi olaca\u011f\u0131z?<\/i>\u201d, \u201cKafkas kavimleri iktisadi idarede hangi paya sahip olacaklar?<\/i>\u201d, \u201cAlmanya \u00c7arl\u0131k d\u00f6nemindeki b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin ve m\u00fcltecileri \u00fclkeye geri getirip idareyi onlara m\u0131 verecek?<\/i>\u201d sorular\u0131 bu endi\u015feyi dile getiriyordu (M\u00fchlen 1984: 135). <\/span><\/span><\/p>\n 1942 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda Alman ordusunun Rusya\u2019da yenilgiye u\u011frat\u0131lmas\u0131 sonunda, Almanlar Kafkasya\u2019dan \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131lar. Bu s\u0131rada Adige-Kabardey, Kara\u00e7ay-Malkar ve Osetlerden olu\u015fan on be\u015f bin ki\u015filik bir m\u00fclteci kafilesi de Alman ordusu ile birlikte Kafkasya\u2019y\u0131 terk etti (Tavkul 1993: 49). <\/span><\/span><\/p>\n Almanlar Kafkasya\u2019dan \u00e7ekildikten sonra Sovyetler halk aras\u0131nda Alman aleyhtar\u0131 partizan g\u00fc\u00e7leri \u00f6rg\u00fctlemeyi ba\u015faramad\u0131lar. Anti-Partizan faaliyetler tamamen Kafkaslardaki yerli halk\u0131n elindeydi. Pek \u00e7ok Kafkas Milli Askeri Birlikleri Alman ordusunun hizmetine girdi ve Sovyetlere kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131. Alman ordular\u0131n\u0131n lojistik deste\u011fi ekonomik y\u00f6nden fakir olan bu b\u00f6lgede yerli halk\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri taraf\u0131ndan sa\u011fland\u0131. Yerli halktan olu\u015fan Sovyet aleyhtar\u0131 birlikler Alman ordusu Kafkasya\u2019dan geri \u00e7ekildikten sonda bile, ilerleyen Sovyet birliklerine kar\u015f\u0131 daha uzun s\u00fcre sava\u015ft\u0131lar (Alexiev 1985: 69). <\/span><\/span><\/p>\n Almanlar Kafkasya\u2019dan \u00e7ekilir \u00e7ekilmez, 15 Ocak 1943\u2019te K\u0131z\u0131l Ordu Kara\u00e7ay\u2019a b\u00fcy\u00fck bir sald\u0131r\u0131 ba\u015flatt\u0131. Silahl\u0131 \u00e7eteler Kafkas da\u011flar\u0131nda tank, top ve u\u00e7aklarla sald\u0131ran K\u0131z\u0131l Ordu\u2019ya kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ediyorlard\u0131. B\u00fct\u00fcn Kara\u00e7ay k\u00f6yleri a\u011f\u0131r bombard\u0131manla yerle bir edildi. Sovyetler b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerine ra\u011fmen silahl\u0131 Kara\u00e7ay-Malkar \u00e7etelerini yok edemiyorlard\u0131. Sovyet h\u00fck\u00fcmeti bunun \u00fczerine daha kesin bir sonu\u00e7 elde edebilece\u011fi bir y\u00f6nteme ba\u015f vurdu. 12 Ekim 1943\u2019te Sovyetler Birli\u011fi Y\u00fcksek Sovyet Prezidyumu\u2019nun ald\u0131\u011f\u0131 bir kararla Kara\u00e7ay halk\u0131 2 Kas\u0131m 1943 tarihinde topyekun s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildi. Ayn\u0131 karar 1944 y\u0131l\u0131 \u015eubat ve Mart aylar\u0131nda \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flara ve Malkarl\u0131lara da uyguland\u0131. <\/span> <\/span><\/p>\n Almanlar\u0131n Kafkasya\u2019dan \u00e7ekilmesinden sonra Stalin\u2019in s\u00fcrg\u00fcn\u00fcne maruz kalan halklar ya Almanlarla en fazla i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015f olanlar, ya da en az direnmi\u015f olanlard\u0131. Almanlar hi\u00e7bir zaman \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f b\u00f6lgesini i\u015fgal etmemi\u015f olduklar\u0131 halde \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar da s\u00fcr\u00fcld\u00fcler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, biraz \u00e7ekingen olmakla birlikte i\u015fgalcilerle i\u015fbirli\u011fi yapan \u00c7erkesler s\u00fcr\u00fclmemi\u015flerdi. Sovyetlerin as\u0131l hiddetini ise rejime ve devlete kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ayaklanarak Sovyetlere a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdiren Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar \u00e7ekmi\u015flerdi. Bunun sonucunda Kafkasya\u2019dan ilk \u00f6nce Kara\u00e7ayl\u0131lar s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Bu e\u015fit olmayan muamele, Kafkasyal\u0131 m\u00fclteciler taraf\u0131ndan Stalin\u2019in bir T\u00fcrk boyu olan Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lara ve evvelden haklar\u0131nda k\u00f6t\u00fc an\u0131lar\u0131 olan \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flara kar\u015f\u0131 \u00f6zel bir d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00c7erkeslere husumeti olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r (M\u00fchlen 1984: 226). Osetlerin de Stalin taraf\u0131ndan hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015fa maruz kalmam\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131n sebebi Stalin\u2019in de Oset k\u00f6kenli olmas\u0131d\u0131r (Bir \u00e7ok kaynakta Stalin yanl\u0131\u015f olarak G\u00fcrc\u00fc k\u00f6kenli diye g\u00f6sterilir). <\/span><\/span><\/p>\n Almanlar\u0131n Kafkasya harek\u00e2t\u0131 Kafkasya halklar\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmeleri ve tamir olunamayacak kay\u0131plara u\u011framalar\u0131 ile son bulmu\u015ftur. K<\/span><\/b>AYNAK\u00c7A 1) <\/b>Kafkas halklar\u0131: Abhazlar, Adige (\u00c7erkes)ler, Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar, Osetler, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar ve Da\u011f\u0131stanl\u0131lar. <\/span><\/p>\n Kafkas \u00d6tesi halklar\u0131: G\u00fcrc\u00fcler, Ermeniler ve Azeriler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dr. Ufuk Tavkul Kırım Dergisi, 6 (21), 1977, 34-37 1941 yılında Kafkasya’ya sızma faaliyetlerini yoğunlaştıran Almanlar, öncelikle bu görevi kabul eden Kafkas kökenli Sovyet savaş esirlerini sabotaj ve casusluk konusunda eğiterek, Sovyet cephe hattı gerisindeki görevlere hazırladılar. 1941 Ekim’inde “Kuzey Kafkasya Özel Komandosu-Şamil” adında bir harekât planlandı. 150 kadar Kafkasyalı on ay süreyle bütün yer […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10407","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10407","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10407"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10407\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15805,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10407\/revisions\/15805"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10407"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10407"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10407"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span><\/b> K\u0131r\u0131m Dergisi,\u00a0 6 (21), 1977, 34-37<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/span><\/p>\n
\n<\/b>– Alexiev, Alexander R. Soviet Nationalities Under Attack: The World War II Ex
\n– erience. \u201cSoviet Nationalities in Strategic Perspective\u201d. Ed. by: S. Enders Wimbush.-London: Croom Helm, 1985.-61-74.ss.
\n– Jacobsen, Hans-Adolf. 1939-1945 Kronoloji ve Belgelerle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131.-Ankara: Genel Kurmay, 1989.-937 s.
\n– M\u00fchlen, Patrik von zur. Gamal\u0131ha\u00e7 ile K\u0131z\u0131ly\u0131ld\u0131z aras\u0131nda: \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda Sovyet Do\u011fu Halklar\u0131n\u0131n Milliyet\u00e7ili\u011fi.-Ankara: Mavi Yay\u0131nlar\u0131, 1984.-264 s.
\nTavkul, Ufuk. Kafkasya Da\u011fl\u0131lar\u0131nda Hayat ve K\u00fclt\u00fcr. Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrklerinde Sosyo-Ekonomik Yap\u0131 ve De\u011fi\u015fme.-\u0130stanbul: \u00d6t\u00fcken, 1993.-305 s.<\/span><\/p>\n