![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/ISRAILDE-CERKES-AZINLIGA-YONELIK-EGITIM-POLITIKASI-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Asher Stern<\/span><\/strong><\/p>\n \u00c7erkes ad\u0131, Kafkasya’n\u0131n Kuzeybat\u0131s\u0131 ile Karadeniz\u2019in do\u011fu k\u0131y\u0131lar\u0131nda bulunan b\u00f6lgede ya\u015fayan bir grup etnik toplulu\u011fa verilen genel bir add\u0131r. \u00c7erkesler iki ana gruba ayr\u0131l\u0131rlar: Adigeler ve Kabardeyler, kendilerini de bu adlarla adland\u0131r\u0131rlar. (Dirr, 1913-1937:834). Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya’y\u0131 i\u015fgale ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1860 ve 1870\u2019li y\u0131llarda \u00c7erkes n\u00fcfus, \u00f6nemli kay\u0131plara u\u011fram\u0131\u015f, hayatta kalanlar ise Akdeniz’in do\u011fu k\u0131y\u0131lar\u0131na, Osmanl\u0131 T\u00fcrkiye’sine g\u00f6\u00e7e zorlanm\u0131\u015flard\u0131r. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de, \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olarak ya\u015fayan yakla\u015f\u0131k 90 bin kadar \u00c7erkes bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Suriye\u2019de yakla\u015f\u0131k olarak\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 60 bin, \u00dcrd\u00fcn\u2019de 29 bin, Irak\u2019ta ise 8 bin kadar \u00c7erkes ya\u015famaktad\u0131r (Weekes, 1978:176). G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Kafkasya’s\u0131nda halen 38 farkl\u0131 dil kullan\u0131lmaktad\u0131r ve \u00c7erkesce bu Kafkas dil ailesinin Kuzeybat\u0131 grubuna girmektedir. \u00c7erkesce’nin dahil oldu\u011fu Kuzeybat\u0131 dil grubu, Kafkas dil ailesinin en kalabal\u0131k grubudur ve \u00fc\u00e7 alt grup alt\u0131nda toplanan be\u015f dili kapsar. Bunlar; Wub\u0131hca, Abhazca, Adigece, Kabardeyce ve \u00c7erkesce’dir (Ruhlen, 1987:324). <\/span><\/p>\n \u0130srail\u2019deki \u00c7erkesler<\/span><\/strong><\/p>\n 1870\u2019li y\u0131llarda g\u00f6\u00e7e zorlanan \u00c7erkes topluluklar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, bug\u00fcn \u0130srail topraklar\u0131 i\u00e7erisinde kalan Filistin\u2019deki k\u00f6ylere yerle\u015fmi\u015ftir. \u0130srail’de 2500 kadar \u00c7erkes ya\u015famaktad\u0131r ve \u0130srail toplumuna entegre olmu\u015flard\u0131r. \u00c7erkes aileler \u00e7ekirdek aile niteli\u011findedir, n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu lise mezunlar\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. \u00dcniversite ve kolejlere gidenlerin de say\u0131s\u0131 fazlad\u0131r. Askerlik g\u00f6revi 1958 y\u0131l\u0131ndan beri b\u00fct\u00fcn \u00c7erkes erkekleri i\u00e7in zorunludur. \u00c7erkesler M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n S\u00fcnni mezhebinden olduklar\u0131 halde, dini bir yasaya g\u00f6re de\u011fil, y\u00fczy\u0131llard\u0131r babadan o\u011fula ge\u00e7en geleneklerine g\u00f6re ya\u015famaya devam etmektedirler. Ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011fa de\u011fil, etnik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 koruyarak birlikte ya\u015famaya ve \u0130srail\u2019e ba\u011fl\u0131l\u0131\u011fa dayal\u0131 bir etnik kimlik \u00f6zelli\u011fi g\u00f6stermektedirler. <\/span><\/p>\n 1960\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131ndan 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na kadar ge\u00e7en on y\u0131ll\u0131k d\u00f6nem, \u00e7o\u011funlukla \u201cetnik canlan\u0131\u015f\u201d y\u0131llar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r (Fisman, 1984:21). Ayn\u0131 d\u00f6nemde, \u0130srail\u2019de ya\u015fayan gen\u00e7 ku\u015fak \u00c7erkesler aras\u0131nda da, \u00c7erkeslik bilincinin uyan\u0131\u015f\u0131na tan\u0131k olunmu\u015ftur. Bu uyan\u0131\u015fta, \u00c7erkes toplumunun liderleri ile \u0130srail E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve te\u015fviklerinin de rol\u00fc olmu\u015ftur. \u0130srail\u2019de ya\u015fayan \u00c7erkesler aras\u0131ndaki etnik canlan\u0131\u015f, kendisini, \u00c7erkesler hakk\u0131ndaki kitap ve makalelere, \u00e7a\u011fda\u015f \u00c7erkes m\u00fczi\u011fine duyulan ilginin artmas\u0131, ulusal giysilerin yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi \u00e7abalarda g\u00f6stermi\u015ftir. Ayr\u0131ca, yo\u011fun tart\u0131\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan 1971 y\u0131l\u0131nda, \u00c7erkesce’nin \u0130srail e\u011fitim sistemi i\u00e7erisinde ilkokulun son (6.) s\u0131n\u0131f\u0131ndan, orta\u00f6\u011fretimin ilk a\u015famas\u0131n\u0131n sonuna kadar (8.s\u0131n\u0131f) zorunlu ders olarak okutulmas\u0131na karar verilmi\u015ftir*.<\/span><\/p>\n E\u011fitim Dilinde De\u011fi\u015fme Sorunu<\/span><\/strong><\/p>\n E\u011fitimin planlanmas\u0131nda en hayati sorunlardan bir tanesi okullarda e\u011fitim dilinin ne olaca\u011f\u0131na karar verilmesidir (Fasold, 1984:292) Bundan daha da sorunlu olan ise, bir e\u011fitim dilinden di\u011ferine ge\u00e7i\u015f yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130srail\u2019deki, gen\u00e7 \u00c7erkes ku\u015faklar, 1960\u2019l\u0131 y\u0131llardan itibaren okullar\u0131ndaki e\u011fitim dilinin Arap\u00e7a yerine \u0130branice olmas\u0131n\u0131 talep etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r (Darwin 1964). \u0130srail\u2019deki \u00c7erkes k\u00f6yleri, Reyhaniye ve Kfar Kama\u2019da sekiz y\u0131ll\u0131k birer okul bulunmaktad\u0131r ve \u00f6\u011frenciler e\u011fitimlerine \u00e7o\u011funlukla yak\u0131nlar\u0131nda bulunan di\u011fer k\u00f6ylerdeki \u0130branice e\u011fitim yapan ortaokullarda devam etmektedirler. Ayr\u0131ca \u0130srail\u2019deki \u00c7erkesler, daha \u00e7ok \u0130branice konu\u015fulan bir \u00e7evreyle toplumsal ili\u015fki i\u00e7indedirler. \u0130branice, \u0130srail\u2019deki \u00c7erkes n\u00fcfus i\u00e7in orduda veya \u00c7erkes toplulu\u011funun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 her yerde toplumsal ileti\u015fim dili haline gelmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n 1970\u2019li y\u0131llarda Reyhaniye ve Kfar Kama\u2019da, \u00f6\u011frenim dili konusunda \u00f6nemli bir siyasa de\u011fi\u015fimi olmu\u015f, \u00c7erkes n\u00fcfus aras\u0131nda e\u011fitim sistemini geli\u015ftirme ve \u0130branice kullanma y\u00f6n\u00fcndeki bask\u0131lar\u0131 hafifletmek \u00fczere bir hareket ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u011fl\u0131 olarak, her iki k\u00f6ydeki aile birlikleri ile k\u00f6y yerel meclisleri birer gayri resmi nitelikli komisyon olu\u015fturmu\u015f, bu komisyonlar mevcut durumu tart\u0131\u015f\u0131p, \u00f6neriler ortaya atm\u0131\u015flar, sonu\u00e7ta \u00f6\u011frenim sisteminin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yeniden \u00f6rg\u00fctlenmesini \u00f6nermi\u015flerdir. \u0130lk ve en \u00f6nemli \u00f6nerileri \u0130brani dilindeki e\u011fitimin etkili hale getirilmesi olmu\u015ftur. 1976 y\u0131l\u0131nda ise, Kfar Kama k\u00f6y\u00fcnde, E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 temsilcilerinden, \u00c7erkes \u00f6\u011fretmenler, ebeveynler ve yerel otoritelerden olu\u015fan resmi bir komite olu\u015fturulmu\u015f ve bu komite, okullardaki e\u011fitim dilinin \u0130branice olmas\u0131na, Arap\u00e7a’n\u0131n ikinci dil haline getirilmesine, \u00c7erkesce’nin ise zorunlu bir ders olarak okutulmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Bu karar 1977 y\u0131l\u0131nda uygulamaya konulmu\u015f ve ayn\u0131 y\u0131l Arap\u00e7a olan e\u011fitim dili de\u011fi\u015ferek, \u0130branice olmu\u015ftur. <\/span><\/p>\n Toplumsal Ko\u015fullar<\/span><\/strong><\/p>\n \u0130srail’deki \u00c7erkes k\u00f6ylerinde \u00e7ocuklar daha okula ba\u015flamadan \u00f6nce evlerinde b\u00fcy\u00fcklerinden ana dillerini \u00f6\u011frenmektedirler. \u00c7ocuk anaokuluna ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda da kendisini anadilinin konu\u015fuldu\u011fu evindekine benzer bir ortam i\u00e7ersinde bulmaktad\u0131r. Ancak Kfar Kama k\u00f6y\u00fcnde ilkokula ba\u015flayan \u00c7erkes \u00f6\u011frenci i\u00e7in toplumsalla\u015fma dili art\u0131k \u0130branice haline gelmektedir. Arap\u00e7a ise yine ilkokulun birinci y\u0131l\u0131ndan itibaren, \u0130slam diniyle ilgili bilgilerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u00f6zel bir dil olarak \u00f6\u011fretilmektedir. \u0130ngilizce \u00f6\u011fretimine be\u015finci y\u0131lla birlikte ba\u015flanmakta ve \u00c7erkesce yaz\u0131 ve gramer ise alt\u0131nc\u0131 y\u0131lda \u00f6\u011fretilmeye ba\u015flanmaktad\u0131r. Di\u011fer \u00c7erkes K\u00f6y\u00fc Reyhaniye\u2019de ise, e\u011fitim dili Arap\u00e7a’d\u0131r ve ilkokulun ilk y\u0131l\u0131ndan itibaren, evlerde \u00f6\u011frenilmi\u015f olan \u00c7erkesce’nin yerini al\u0131r. Ancak \u00f6\u011frenciler anaokulu d\u00f6neminde de Arap\u00e7a dersler ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in, bu dile yabanc\u0131 de\u011fillerdir. Bu arada yine Reyhaniye k\u00f6y\u00fcndeki okullarda, ilkokulun ikinci y\u0131l\u0131ndan itibaren \u0130branice, be\u015finci y\u0131ldan itibaren \u0130ngilizce, alt\u0131nc\u0131 y\u0131ldan itibaren de \u00c7erkesce, yazma, okuma, ve gramer \u00f6\u011fretilmeye ba\u015flan\u0131r. Ancak alt\u0131nc\u0131 y\u0131ldan sonra, matematik \u00f6\u011fretilirken \u0130branice, e\u011fitim dili Arap\u00e7a’n\u0131n yerini al\u0131r. B\u00f6ylelikle her iki k\u00f6yde de, ilkokul d\u00fczeyindeki \u00f6\u011frenciler, ilk y\u0131llar\u0131ndan itibaren iki yabanc\u0131 dili, \u0130branice ve Arap\u00e7a’y\u0131 \u00f6\u011frenmek durumundad\u0131rlar. Kfar Kamal\u0131 \u00f6\u011frenciler i\u00e7in ilk\u00f6\u011fretim d\u00f6nemindeki sistem, orta\u00f6\u011frenim d\u00f6neminde de aynen devam eder. Reyhaniye\u2019de ise orta\u00f6\u011frenim d\u00f6neminde, e\u011fitim dili Arap\u00e7a\u2019dan \u0130branice\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6\u011frencilerin \u00e7o\u011funlu\u011fu orta\u00f6\u011frenim i\u00e7in \u0130branice e\u011fitim yap\u0131lan okullar\u0131 tercih etmektedirler. Bununla birlikte \u00c7erkes k\u00f6ylerini, di\u011fer k\u00f6ylerden ay\u0131ran baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar bulunmaktad\u0131r. \u00c7erkesler i\u00e7in \u0130branice bir yandan etkili bir toplumsalla\u015fma ve d\u00fc\u015f\u00fcn dili olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan cemaat d\u0131\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn toplumsal ili\u015fkilerin de arac\u0131 haline gelmi\u015ftir. E\u011fitimlerine devam etmek \u00fczere k\u00f6ylerinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan \u00f6\u011frenciler art\u0131k \u00c7erkesce dersler g\u00f6rmezler, ancak anadilleri onlar i\u00e7in ek bir ileti\u015fim arac\u0131 olmaya devam eder. \u00c7erkesce art\u0131k, arkada\u015flar aras\u0131nda sohbet edilirken kullan\u0131l\u0131r ve konu\u015fanlar\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden grup-i\u00e7i bir kod haline gelir. Bu nedenle \u00c7erkesce’nin aile \u00e7evresinde konu\u015fulmas\u0131yla, okul teneff\u00fcslerinde konu\u015fulma bi\u00e7imi aras\u0131nda bir fark yoktur. \u00d6nemli olan fark, iki farkl\u0131 okul ortam\u0131ndaki konu\u015fma dilleri aras\u0131ndad\u0131r. Derslerde \u0130branice konu\u015fulur, teneff\u00fcslerde \u00c7erkesce. <\/span><\/p>\n K\u00fclt\u00fcrel Kodlardaki De\u011fi\u015fiklikler<\/span><\/strong><\/p>\n \u00c7erkesler k\u00fclt\u00fcrel kodlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi ya da di\u011fer k\u00fclt\u00fcrel kodlarla etkile\u015fime girerek karma kodlar haline gelmesi konusunda \u00e7ok ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fcd\u00fcrler. \u00c7\u00fcnk\u00fc, kodlar\u0131n de\u011fi\u015fimi ya da yeniden bi\u00e7imlenmesi, ileti\u015fimi kolayla\u015ft\u0131ran bir \u015feydir. Bir dilin imkanlar\u0131 i\u00e7erisinde d\u00fc\u015f\u00fcnce ya da deneyimlerini tart\u0131\u015facak uygun ifade bi\u00e7imleri ancak el yordam\u0131yla bulunabilirken, farkl\u0131 dil sistemlerinden do\u011fan karma dilsel kodlar ileti\u015fimi daha kolayla\u015ft\u0131r\u0131rlar. \u0130srail\u2019deki \u00c7erkeslerin tamam\u0131na yak\u0131n\u0131, \u00e7ok-dilli ya da en az\u0131ndan iki dil konu\u015fan insanlard\u0131r ve bu durumlar\u0131nda ku\u015faklar boyunca bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015f, y\u0131llarca iki dilli olarak kalmay\u0131 ba\u015farabilmi\u015flerdir. Bu en az iki dili ayn\u0131 anda kullanabilme \u00f6zelliklerinin de\u011fi\u015fece\u011fine dair hi\u00e7 bir belirti de yoktur; her dil kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve korundu\u011fu alanda ya\u015famaya devam etmektedir. \u0130srail toplumundaki \u00c7erkesler \u00f6rne\u011fi bize, \u2018bir az\u0131nl\u0131k toplulu\u011fun kendi ana dili ile toplumun \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturanlar\u0131n dili aras\u0131nda i\u015flevsel bir ayr\u0131m yap\u0131p, bu ayr\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebildi\u011fi takdirde anadilini unutmaya kar\u015f\u0131 direnebilece\u011fi\u2019 bi\u00e7imindeki varsay\u0131m\u0131 do\u011frulayacak kan\u0131t sa\u011flamaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n Sonu\u00e7<\/span><\/strong><\/p>\n \u015eu \u00e7ok net olarak s\u00f6ylenebilir; \u00c7erkesce, \u00c7erkes k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn temelini olu\u015fturmakta, \u00c7erkes etnik kimli\u011fini sembolize etmektedir ve \u0130srail\u2019deki \u00c7erkesler anadillerini konu\u015fabilmektedir <\/span><\/p>\n (Smolicz,,1984:26). \u00c7erkesce, \u00c7erkeslerin az\u0131nl\u0131k kimli\u011finin \u2018k\u00fclt\u00fcrel i\u015faretidir\u2019 ve \u00c7erkesce’nin etnik a\u00e7\u0131dan heterojen bir nitelik ta\u015f\u0131yan \u0130srail toplumunda b\u00f6yle konu\u015fulabiliyor olu\u015fu, bir k\u00fclt\u00fcrel \u00e7o\u011fulculuk g\u00f6stergesidir. Bu ba\u011flamda Fishman, \u00c7erkes k\u00f6ylerindeki okullarda \u00c7erkesce okutulmas\u0131 yolunda verilen m\u00fccadelenin, sonu\u00e7ta \u0130srail toplumunun k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fini bir kazanca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ba\u015fka ifadeyle, \u0130srail\u2019de, \u0130branice ya da Arap\u00e7a d\u0131\u015f\u0131ndaki dillerin tan\u0131nmas\u0131na y\u00f6nelik uzun m\u00fccadele, Yahudi olmayan bu k\u00fc\u00e7\u00fck toplulu\u011fun, \u00c7erkeslerin m\u00fccadelesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r (Fishman ve Fishman, 1978:255). Referanslar<\/strong><\/p>\n Dirr. A.(1913-1936) \u201cCerkesses (Circassians)\u201d M.Th.Unutama vd. (der.) First Encyclopedia of\u2026., C.2, Leiden: E.J.Brill, 834-36; Fasold, R. (1984) The Sociolinguistic of Society, Oxford:Basil Blacwell.; Fishman, J.A. (1984) Mother Tongue Claiming in the United States since 1960; Trends and Correlates Related to the \u2018Revival of Ethnicity\u2019, International Journal of Sociology of Language, C.4, 21-99. Fishman, J.A ve D.F.Fishman (1978) \u201cYiddish in Israil: A Case Study of Efforts to Revive a Monocentric Language Policy\u201d J.A.Fishman (der.) Advances in the Study of Multilingualism, The Hague:Mouton, 185-262; Buhlen, M. (1987), A Guide to the World\u2019s Languages, London: Edward Arnold.; Smolicz, J.J (1984) \u201cMinority languages and the Core Value of Cultural Changing Policies and Ethnic Responce in Australia\u201d, Journal of Multilingual nad Multicultural Development, C.5,,23*41; Stendel, O. (1973) Ha-Cherkessim Be-Israel (The Circassians in Israil, Tel Aviv:Am Hassefer Pub.; Weeken, R. (1978) Muslim Peoples. Westport: Greenwood Press.<\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n