![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/kabArDeYLER-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Prof. B. H. A<\/strong>kba\u015fev Tarih<\/strong><\/p>\n Kabardeyler kendilerini Kabardey, Ruslar ise Kabardintsi olarak adland\u0131r\u0131rlar. Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n merkez b\u00f6lgesinde ya\u015farlar. \u00c7o\u011funluk Kabardino-Balkarya Cumhuriyetinde ya\u015far. Ancak Adige \u00d6zerk \u0130l\u2019inde de baz\u0131 yerle\u015fim birimleri vard\u0131r. Kabardeyler kendilerini Kabardey, Ruslar ise Kabardintsi olarak adland\u0131r\u0131rlar. Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n merkez b\u00f6lgesinde ya\u015farlar. \u00c7o\u011funluk Kabardino-Balkarya Cumhuriyetinde ya\u015far. Ancak Adige \u00d6zerk \u0130l\u2019inde de baz\u0131 yerle\u015fim birimleri vard\u0131r.<\/p>\n Kabardeyler, kendilerini Adige olarak isimlendiren Kafkas kavimlerinin bir grubundan geliyorlar. Sonunda \u00fc\u00e7 ayr\u0131 ulusal grup \u015fekline gelen Kabardeyler, \u00c7erkesler ve Adigeler asl\u0131nda hepsi ayn\u0131 k\u00f6kten gelmelerine ayn\u0131 ad\u0131 ta\u015f\u0131malar\u0131na (Adige) kar\u015f\u0131n Kabardey ad\u0131 daha spesifik olmak bak\u0131m\u0131ndan yaln\u0131zca bir alternatif olarak kullan\u0131l\u0131r. Adige kabilelerinin orijinal yerleri Kuban havzas\u0131ndayd\u0131 ama 14.y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda B\u00fcy\u00fck Kabardey olarak bilinegelen b\u00f6lgedeki Terek nehrinin sol k\u0131y\u0131s\u0131nda bir \u00e7o\u011fu yerle\u015fmi\u015f bulunuyordu. 15.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda K\u00fc\u00e7\u00fck Kabardey olarak bilinen yere de yerle\u015ftiler.<\/p>\n Do\u011fuya g\u00f6\u00e7lerinde Adige\u2019nin bir kolu Mo\u011fol i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda da\u011flara s\u00fcr\u00fclen Alanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Bu Adigeler k\u0131smen asimilasyona u\u011frad\u0131. \u0130\u015fte Kabardeyler bu kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Kabardeyler \u00e7evrelerindeki kavimlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 y\u00f6netimleri alt\u0131na ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in 15.y\u00fczy\u0131lda g\u00fc\u00e7lendiler. 16.y\u00fczy\u0131lda Kabardeyler K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131yla ya\u011fmaland\u0131lar ve k\u0131smen y\u00f6netimlerine girdiler. Aralar\u0131ndaki ili\u015fki her zaman d\u00fc\u015fmanca de\u011fildi. Zira K\u0131r\u0131m Hanlar\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmeleri i\u00e7in Kabardey prens ailelerine g\u00f6nderiyorlard\u0131. Ayr\u0131ca K\u0131r\u0131m’\u0131n etkisiyle \u0130slamiyet bu b\u00f6lgeye iyice yerle\u015fti. Kabardeyce zaten bir s\u00fcreden beri M\u00fcsl\u00fcman bulunuyordu (13.-14.y\u00fczy\u0131l cami kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bu b\u00f6lgede bulundu). Buna kar\u015f\u0131n 1557’de Kabardeyler IV.\u0130van’a (Korkun\u00e7 \u0130van), Tatarlara kar\u015f\u0131 korunmak i\u00e7in el\u00e7i g\u00f6nderdiler. Bu istekleri yerine getirildi ve \u0130van’\u0131n bir Kabardey prensesiyle evlenmesinden sonra ili\u015fkiler daha da kuvvetlendi. 1561\u2019de Ruslar Terek nehri \u00fczerine bir kale in\u015fa ettiler, 1567’de bir ba\u015fka kale kuruldu. 17.y\u00fczy\u0131lda Ruslar b\u00f6lgeye iyice yerle\u015fmi\u015f ve Kafkaslar\u0131n daha derinlerine uzanmak i\u00e7in haz\u0131rd\u0131lar. Osmanl\u0131lar ve \u0130ranl\u0131larda Kafkaslar\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131 ve 18.y\u00fczy\u0131l, arka arkaya sava\u015flara sahne oldu. Belgrad antla\u015fmas\u0131 (1739), Kabardey\u2019i tarafs\u0131z bir devlet ve Osmanl\u0131lar ile Ruslar aras\u0131nda bir tampon b\u00f6lge durumuna getirdi. 1774’deki K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca antla\u015fmas\u0131yla b\u00f6lge Ruslara ba\u011fland\u0131.<\/p>\n Ruslar\u0131n Kafkasya\u2019da yay\u0131lmalar\u0131 s\u0131k s\u0131k yerli halk\u0131n isyan\u0131na neden oldu ve \u00e7ok uzun, \u00e7ok kanl\u0131 sava\u015flar olmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu yay\u0131lma durdurulamad\u0131. 20.y\u00fczy\u0131l b\u00f6lgeye yeni kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar getirdi. Rus devriminden sonra milliyet\u00e7i partiler, Bol\u015fevikler, Men\u015fevikler ve Beyaz Ordu\u2019nun \u00fcst\u00fcnl\u00fck m\u00fccadelesi dolay\u0131s\u0131yla Kafkaslar \u00e7alkant\u0131ya g\u00f6m\u00fcld\u00fc. Kabardey’de \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc 1918’de Sovyetler sa\u011flad\u0131. Ancak Kabardino-Balkarya ili, 16 ocak 1922’de kuruldu. 5 aral\u0131k 1936’da \u00f6zerk cumhuriyet \u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. A\u011fustos 1942’de Almanlar b\u00f6lgeyi 6 ayl\u0131k bir s\u00fcre i\u015fgal ettiler. Bir y\u0131l sonra b\u00fct\u00fcn Balkarlar Nazilerle i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 gerek\u00e7esi ile (Mart 1944’te) Orta Asya ve Kazakistan’a s\u00fcrg\u00fcn edildi. Balkar ad\u0131 cumhuriyetin unvan\u0131ndan silindi ve 1957’de s\u00fcrg\u00fcn edilen halklar\u0131n haklar\u0131n\u0131n geri verilmesine kadar de\u011fi\u015ftirilmedi.<\/p>\n Kabardino-Balkarya olarak da bilinen Kabardey-Balkar Cumhuriyeti, Kuzey Kafkasya’da Rusya Federasyonu i\u00e7indedir. Do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fusunda Kuzey Osetya, g\u00fcneybat\u0131da G\u00fcrcistan Cumhuriyeti, bat\u0131da ise Kara\u00e7ay-\u00c7erkessk Cumhuriyeti ile kom\u015fudur. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 12.500 km2, Ba\u015fkenti Nal\u00e7ik olan cumhuriyetin 7 kasabas\u0131 ve 8 yerle\u015fim birimi bulunuyor. Ortalama n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu, 56.6 km2. Ba\u015fl\u0131ca kaynaklar\u0131 molibden ve tungten depozitleri ve bunlar\u0131 i\u015fleyen fabrikalar, makine \u00fcretimi ve kimya end\u00fcstrisi, in\u015faat malzemeleri \u00fcretimi, kereste, g\u0131da ve di\u011fer hafif end\u00fcstrilerdir.<\/p>\n Tar\u0131m alan\u0131nda ise tah\u0131l ziraat\u0131 (bu\u011fday ve m\u0131s\u0131r) meyve yeti\u015ftirme ve ba\u011fc\u0131l\u0131k,koyun,domuz ve at \u00e7ift\u00e7ili\u011fi,ar\u0131c\u0131l\u0131k ve ipekb\u00f6cek\u00e7ili\u011fidir. Ulusal dil Kabardeyce’dir. Kafkas dillerinin Kuzeybat\u0131 gruplar\u0131ndan Abhaz-Adige alt grubuna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu dil Kabardino-\u00c7erkes olarak bilinir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu iki dilin (Kabardey-\u00c7erkes) tek yaz\u0131n dili olu\u015fturdu\u011fu kabul edilmektedir. \u00c7ok yak\u0131n olan di\u011fer diller Abhaz, Abazin ve Adige’dir. \u00d6zellikle Adige dili Kabardeyce ile \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r ve Kabardeyler de Adige grubuna dahil oldu\u011fu i\u00e7in her iki dil Adiga-bze (Adige dili) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Kabardey dilinde d\u00f6rt leh\u00e7e vard\u0131r: B\u00fcy\u00fck Kabardey, Mozdok, Beslan ve Kuban. B\u00fcy\u00fck Kabardey ve \u00f6zelliklede Beslan leh\u00e7esi yaz\u0131n dili i\u00e7in esas al\u0131nd\u0131. Leh\u00e7eler aras\u0131ndaki fark \u00f6zellikle \u00e7ok az ve \u00e7o\u011funlukla fonetik ve morfolojiktir. S\u00f6zc\u00fck hazinesi Arap\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e, Rus\u00e7a ve Fars\u00e7a’dan \u00e7ok say\u0131da s\u00f6zc\u00fck i\u00e7erir. Yerli s\u00f6zc\u00fck yap\u0131lar\u0131nda ilk g\u00f6ze \u00e7arpan \u00f6zellik e\u015f sesli ve \u00e7ok anlaml\u0131 olmas\u0131d\u0131r. \u0130lk Kabardey gramer kitab\u0131 Pedagog Sh. B. Nogmov (1840-1843) taraf\u0131ndan derlendi. \u0130lk Kabardeyce-Rus\u00e7a s\u00f6zl\u00fck 1889’da \u00e7\u0131kt\u0131. Sovyet y\u00f6netimi d\u00f6neminde Kabardey dilinin baz\u0131 y\u00f6nleri (tarihi geli\u015fimi, leh\u00e7e farl\u0131l\u0131klar\u0131 vb) k\u0131smen detayl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131ysa da y\u00f6netim,hukuk, ve resmi prosed\u00fcrde Rus\u00e7a kullan\u0131l\u0131r. Ancak teoride gerekirse Kabardeyce’de kullan\u0131labilir.. 1958 de Kabardeyce 1.ve 4. s\u0131n\u0131flarda e\u011fitim dili olmas\u0131na kar\u015f\u0131n 1972\u2019lerden sonra \u00f6\u011fretim dili Rus\u00e7a olan okullarda se\u00e7meli ders olarak verilmeye ba\u015fland\u0131. Son d\u00f6nemde ise e\u011fitim dili Rus\u00e7a olmakla birlikte Kabardeyce-Adigece de ilkokuldan liseye kadar zorunlu ders, \u00fcniversite de ise iste\u011fe ba\u011fl\u0131 se\u00e7meli ders olarak okutulmaktad\u0131r. Cumhuriyet’te 1957\u2019de kurulan bir \u00fcniversite, jeofizik enstit\u00fcs\u00fc, ekonomi, dil tarih ve edebiyat ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 enstit\u00fcs\u00fc bulunmakla birlikte bu kurumlarda Kabardeyce e\u011fitim verilmemektedir (yaln\u0131z isteyenler i\u00e7in se\u00e7meli ders olarak okutulmaktad\u0131r).<\/p>\n \u0130lk Gazete 1920 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu anda Kabardeyce, Rus\u00e7a ve Balkarca gazeteler yay\u0131nlanmaktad\u0131r. Yine belirtilen dillerin hepsinde radyo ve s\u0131n\u0131rl\u0131 s\u00fcrelerde olmakla birlikte televiztyon yay\u0131n\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r (ortalama g\u00fcnde 4 saat).<\/p>\n 1980 y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde Kabardeyce yay\u0131mlanm\u0131\u015f kitap bask\u0131 adedi 172 bindir. Cumhuriyet’te bu g\u00fcne de\u011fin 1923-1924 Latin harfleri, 1924-1936 Latin harfleri (Yakovlev’in versiyonu), 1936 Kiril alfabesi al\u0131nm\u0131\u015f olup sonuncusu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n N\u00fcfus ve Da\u011f\u0131l\u0131m<\/p>\n B\u00f6lgesel Da\u011f\u0131l\u0131m: N\u00fcfusun % 94.4’\u00fc cumhuriyette , % 5.6’s\u0131 Rusya ve eski Sovyetlerde yerle\u015fiktir.<\/p>\n Etnik kompozisyon : % 45.5 Kabardey – % 9.0 Balkar – % 1.5 Osetyal\u0131lar – % 35.1 Ruslar – % 1.8 Ukraynal\u0131lar – % 7.1 di\u011ferleri<\/p>\n Kent, k\u0131rsal kesim da\u011f\u0131l\u0131m\u0131: Kentler: Kabardeyler % 20.8 – Balkarlar % 4.9 – Osetyal\u0131lar % 1.9 – Ruslar % 60.1 – Ukraynal\u0131lar %3.0 – Di\u011ferleri %9.2<\/p>\n K\u00f6yler : Kabardeyler % 67.0 – Balkarlar % 12.2 – Osetyal\u0131lar % 1.2 – Ruslar % 16.3 – Ukraynal\u0131lar % 0.6 – Di\u011ferleri % 2.7<\/p>\n Okuma yazma oran\u0131:Bu konuda yeni d\u00f6nemi yans\u0131tan kesin rakamlar olmamakla birlikte okuma yazma oran\u0131 % 99\u2019dur. 1970 say\u0131mlar\u0131na g\u00f6re her bin ki\u015fiden 30’u y\u00fcksekokul , 417’si lise ve 290’\u0131 ilkokul mezunudur. Prof. B. H. Akbaşev Uluslararası Çerkes Birliği Başkanı Tarih Kabardeyler kendilerini Kabardey, Ruslar ise Kabardintsi olarak adlandırırlar. Kuzey Kafkasya’nın merkez bölgesinde yaşarlar. Çoğunluk Kabardino-Balkarya Cumhuriyetinde yaşar. Ancak Adige Özerk İl’inde de bazı yerleşim birimleri vardır. Kabardeyler kendilerini Kabardey, Ruslar ise Kabardintsi olarak adlandırırlar. Kuzey Kafkasya’nın merkez bölgesinde yaşarlar. Çoğunluk Kabardino-Balkarya Cumhuriyetinde yaşar. Ancak Adige Özerk […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10416","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10416"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20300,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10416\/revisions\/20300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>Uluslararas\u0131 \u00c7erkes Birli\u011fi Ba\u015fkan\u0131<\/p>\n
\n Dil<\/strong><\/p>\n
\n E\u011fitim<\/strong><\/p>\n
\nYine 1980 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir say\u0131ma g\u00f6re anadilini Kabardeyce olarak belirtenlerin oran\u0131 % 97.9, Rus\u00e7a’y\u0131 ikinci dil olarak belirten ve iyi bilen Kabardeylerin say\u0131s\u0131 % 76.7 dir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"