![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/KAFKASYA-JEOPOLITIGINDE-YENI-YAPILANMA-b.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Kaan \u00d6\u011f\u00fct Kafkasya jeopolitik a\u00e7\u0131dan \u00e7ok \u00f6nemli bir b\u00f6lge ve T\u00fcrkiye Balkanlara oldu\u011fu gibi bu ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgesine de kom\u015fu. Kafkasya, hem kendisi zengin bir petrol havzas\u0131d\u0131r, hem de Basra K\u00f6rfezi\u2019ni kontrol eden stratejik bir mevkiye sahiptir. (Can, S., Global Rapor Temmuz 98). Kafkaslar; Rusya-Akdeniz, Rusya-Afrika, Rusya-Ortado\u011fu yolar\u0131 \u00fczerinde tek ge\u00e7it yeri olmas\u0131, Kuzey-G\u00fcney y\u00f6n\u00fcn\u00fcn bo\u011fum noktas\u0131nda bulunmas\u0131 sebebiyle, bu co\u011frafi konumdan kaynaklanan jeopolitik bir de\u011fer ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kafkaslar ayn\u0131 zamanda Anadolu-Orta Asya mihverinin ge\u00e7i\u015f yolu ve her iki mihverin kesi\u015fme noktas\u0131 \u00fczerinde bulunmaktad\u0131r. (\u0130lhan, S., T\u00fcrkiye\u2019nin ve T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019n\u0131n Jeopoliti\u011fi 1997) Kuzey Kafkasya hem Rusya hem de T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik \u00f6neme sahip bir b\u00f6lgedir:<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin de Azerbaycan\u2019la do\u011frudan do\u011fruya kara ba\u011flant\u0131lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu \u00fclkenin \u00f6nemi iyice artmaktad\u0131r.(A\u011facan, K. Stratejik Analiz A\u011fustos 2000<\/b>) Moskova, sava\u015f nedeniyle kullan\u0131lamayan Grozni’den ge\u00e7en “Bak\u00fc – Novorossisk” boru hatt\u0131n\u0131n yerini alacak yeni bir hat in\u015fa ederken, Bak\u00fc – Tiflis – Ceyhan boru hatt\u0131 projesini baltalamak i\u00e7in de G\u00fcrcistan’a a\u011f\u0131r bask\u0131 yap\u0131yor. Tiflis’i \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u00e7\u0131lara yard\u0131m etmekle su\u00e7luyor. G\u00fcrcistan’\u0131n, karma\u015f\u0131k etnik yap\u0131s\u0131 nedeniyle k\u0131r\u0131lgan bir b\u00fcnyesi var. Toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit eden Abhazya ve Osetya’daki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketler Rusya taraf\u0131ndan kolayca maniple edilebiliyor. Bu durumda G\u00fcrcistan, Moskova’n\u0131n \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u0131n\u0131 topraklar\u0131na s\u0131\u00e7ratmas\u0131ndan ciddi kayg\u0131 duyuyor. (Elekda\u011f, \u015e., Milliyet <\/b>) Ancak G\u00fcrcistan\u2019\u0131n NATO\u2019yu Abhazya\u2019da d\u00fczeni sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in davet etmesi Ruslar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kimi Kafkasyal\u0131 liderleri de k\u0131zd\u0131rd\u0131. Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya Cumhuriyeti\u2019nin ba\u015fkan\u0131 \u015f\u00f6yle diyor \u201cBat\u0131 Rusya\u2019y\u0131 bir\u00e7o\u011fu tarihi m\u00fcttefikleri olan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenen \u00fclkeleriyle \u00e7at\u0131\u015fmaya itmek istiyor. Ama\u00e7 iki taraf\u0131n da g\u00fcc\u00fcn k\u0131rmak\u201d (Mamayev, \u015e., Kafkasya Yaz\u0131lar\u0131, \u0130lkbahar – Yaz 2000<\/b>) G\u00fcrcistan gibi Azerbaycan da bir anlamda Moskova-Erivan-Tahran ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131nda bulunuyor. Eski SSCB d\u00f6neminden kalma SSCB\u2019nin Ortado\u011fu\u2019yu stratejik olarak kontrol etmesini sa\u011flayan Radyo-Lokasyon Sistemi-Radar \u00dcss\u00fc\u2019de Azerbaycan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunuyor. Rusya hem Karaba\u011f sorununda Ermenileri destekleyerek hem de etnik az\u0131nl\u0131klar Lezgiler ve Tal\u0131\u015flar aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcc\u00fc ak\u0131mlar yaratarak Azerbaycan\u2019\u0131 federal yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. (Nesipli, N., Stratejik Analiz A\u011fustos 2000) <\/b> Rusya kendi federatif stat\u00fcs\u00fcnden do\u011fan sorunlar\u0131 Sovyet sonras\u0131 alanda yeni federalle\u015fme e\u011filimlerinin geni\u015fledi\u011fi bir ortamda daha kolay \u00e7\u00f6zebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekte, bunun i\u00e7in daha \u00e7ok \u00fclkeyi federalle\u015ftirmesi gerekiyor. Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Ukrayna ve Moldova\u2019da bu tehditle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yalar. (Kuliyev, H., Avrasya Dosyas\u0131, K\u0131\u015f 1996<\/b>)<\/p>\n Rusya i\u00e7in Orta Asya ve Kafkas petrolleri \u00fczerindeki hegemonyas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek hem ekonomik hem stratejik olarak \u00e7ok \u00f6nemli. B\u00f6lgeyle yak\u0131ndan ilgilenen ABD ise petrol\u00fcn kendi inisiyatifi d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fcnya pazarlar\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 istemiyor. ABD zaten d\u00fcnya petrol arz\u0131n\u0131 kontrol etti\u011fi i\u00e7in petrol\u00fcn pazara \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in aceleci davranm\u0131yor. Asl\u0131nda ABD\u2019nin Kafkasya ve genel olarak Rusya politikas\u0131nda bir de\u011fi\u015fim s\u00f6z konusu 1990\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda ABD\u2019nin politikas\u0131 \u2018\u00d6nce Rusya olarak belirlenmi\u015fti hatta 1994\u2019de Kafkaslara resmi bir ziyaret yapan M\u00fcmtaz Soysal\u2019\u0131n da \u201cABD Kafkasya\u2019y\u0131 Rusya\u2019ya terk etti\u201d dedi\u011fi aktar\u0131l\u0131yor. (K\u00f6ni, H.,<\/b> age) ABD 1995\u2019e kadar Rusya merkezli bir politika izlerken 1995\u2019den sonra bu stratejisini de\u011fi\u015ftirerek, Balt\u0131k, Orta Asya ve Kafkasya b\u00f6lgeleri ile daha \u00e7ok ilgilemeye ba\u015flad\u0131. Bak\u00fc-Ceyhan\u2019da ayn\u0131 d\u00f6nemde g\u00fcndeme geldi ve ABD, petrol \u015firketlerini bu hatta y\u00f6nlendirmek i\u00e7in bask\u0131 yapmaya ba\u015flad\u0131. (\u00d6zg\u00fcr \u00dcnv. Forumu, Kafkaslar ve Orta Asya, Ocak-Mart 2000<\/b>)<\/p>\n Washington\u2019un kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 da g\u00f6zeterek Azeri ve Ermeni liderleri bar\u0131\u015f i\u00e7in tavize zorlamas\u0131, Moskova\u2019da ve b\u00f6lgede gerginlikten \u00e7\u0131kar\u0131 radikal milliyet\u00e7ileri rahats\u0131z etmi\u015ftir. \u0130stanbul\u2019daki AG\u0130T toplant\u0131s\u0131nda ABD y\u00f6netimi Azerbaycan ve Ermenistan liderlerine bar\u0131\u015f i\u00e7in toprak de\u011fi\u015fimini de i\u00e7eren bir \u00f6neri sunmu\u015ftur. (Toprak de\u011fi\u015fimi ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde hala bir sonuca ula\u015f\u0131labilmi\u015f de\u011fil) Karaba\u011f sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in bu ad\u0131mlar at\u0131l\u0131rken radikal milliyet\u00e7i \u00f6rg\u00fctlerle ili\u015fkisi olan Unanyan Ermenistan meclisine bir sald\u0131r\u0131 d\u00fczenlemi\u015f, ba\u015fbakan Sarkisyan ve meclis ba\u015fkan\u0131 Demirciyan\u2019\u0131n da aralar\u0131nda bulundu\u011fu 9 ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. (G\u00fcrses, E., Teori, Nisan 2000<\/b>) Ermenistan ba\u015fbakan\u0131 Sarkisyan\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeden \u00f6nce 1999 Temmuzunda \u00fclkesinin b\u00f6lgesel i\u015fbirli\u011fi konusunda \u00f6nerileri oldu\u011funu ancak bunlar\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi i\u00e7in T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n \u015fart oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fini hat\u0131rl\u0131yoruz. (Avrasya Dosyas\u0131 k\u0131\u015f 1999<\/b>) Moskova\u2019daki baz\u0131 gruplar Bak\u00fc \u2013 Ceyhan boru hatt\u0131 \u00fczerindeki istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kendi projelerine deste\u011fi artt\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 ummaktad\u0131rlar. Karaba\u011f sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc halinde petrol boru hatt\u0131 en ucuz se\u00e7enek olan Ermenistan \u00fczerinden ge\u00e7ebilecektir. Bu Moskova\u2019n\u0131n i\u015fine gelmiyor. Washington y\u00f6netiminin Ermenistan\u2019\u0131 Rus etkisinden kurtarmak amac\u0131yla Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in etkin bir \u015fekilde devreye girmesi \u00fczerine Putin devreye girerek 25 Ocakta Moskova\u2019da yap\u0131lan BDT zirvesinde Azerbaycan, Ermenistan ve G\u00fcrcistan liderlerini bir araya getiren bir Kafkas Zirvesi d\u00fczenledi. B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya Kafkasya\u2019n\u0131n hala kendi arka bah\u00e7esi oldu\u011funu sorunlar\u0131 ancak kendisinin \u00e7\u00f6zece\u011fi mesaj\u0131n\u0131 verdi. (NTV MAG Mart 2000)<\/b> Rusya\u2019n\u0131n ABD\u2019nin Karaba\u011f sorunundan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve G\u00fcrcistan\u2019daki etkinli\u011finin azalt\u0131lmas\u0131 amac\u0131 ile d\u00fczenletti\u011fi bu zirve sonunda Rusya ve G\u00fcrcistan i\u00e7i\u015fleri bakanlar\u0131 birlikte bir a\u00e7\u0131klama yaparak \u00c7e\u00e7enistan ve G\u00fcrcistan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 birlikte koruyacaklar\u0131n\u0131 bildirdiler. (Bilbilik, E., Teori Nisan 2000<\/b>)<\/p>\n Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan sorununa yakla\u015f\u0131mlar\u0131 nedeniyle Azerbaycan ve G\u00fcrcistan\u2019\u0131 ele\u015ftirmesi \u00fczerine baz\u0131 uzmanlar Rusya\u2019n\u0131n 10 y\u0131l i\u00e7inde yeniden g\u00fcneye inme politikas\u0131 uygulayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ederlerken baz\u0131lar\u0131 da Rusya\u2019n\u0131n buna g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetmeyece\u011fini ancak b\u00f6lgede \u00f6zellikle de Bak\u00fc \u2013 Ceyhan\u2019\u0131 engellemek i\u00e7in istikrars\u0131zl\u0131k yaratmaya devam edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. (NTV MAG \u015eubat 2000<\/b>) Avrupa ve ABD Rusya\u2019y\u0131 \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki operasyonlar nedeniyle ele\u015ftirmekle birlikte somut bir ad\u0131m atamam\u0131\u015flard\u0131r. Bu hem teknik olarak kolay de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye kendi \u00fczerinden b\u00f6lgeye bir m\u00fcdahaleyi kabul etmeyecektir ve ABD\u2019nin bu b\u00f6lgede Ortado\u011fu\u2019daki bir askeri varl\u0131\u011f\u0131 yoktur hem de Rusya federasyonu, ulusal bir devlet olmamas\u0131na ra\u011fmen Federasyonun bir \u00f6zerk Cumhuriyeti olan \u00c7e\u00e7enistan sorununu bir anlamda Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7 sorunu olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. (Asl\u0131nda kimi hukuk\u00e7ular Sovyet federasyonunun da\u011f\u0131lmas\u0131 ile Rusya federasyonu i\u00e7indeki \u00f6zerk cumhuriyetlerin de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 elde edebilecekleri yorumunu yap\u0131yorlar) Somut bir hareket olarak, ancak kimi ekonomik yapt\u0131r\u0131mlara gidildi. IMF\u2019nin Rusya\u2019ya a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kredinin 640 milyon dolarl\u0131k diliminin serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n \u015fartlar\u0131ndan biri de \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki harekat\u0131 durdurmas\u0131 olarak a\u00e7\u0131kland\u0131. (Avrasya Dosyas\u0131 k\u0131\u015f 1999<\/b>) G\u00f6r\u00fclen o ki Bat\u0131 G\u00fcney Kafkasya\u2019ya girebilmenin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Kuzey Kafkasya\u2019y\u0131 Rusya\u2019n\u0131n hakimiyetine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktada Kemal Yavuz\u2019un Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n ABD ve Bat\u0131 D\u00fcnyas\u0131 taraf\u0131ndan, Rusya\u2019n\u0131n n\u00fcfuz b\u00f6lgesi olarak kabul edilmi\u015f ve buna kar\u015f\u0131l\u0131k, G\u00fcney Kafkasya\u2019n\u0131n ABD ve Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na a\u00e7\u0131k tutuldu\u011fu yolundaki tezi g\u00fc\u00e7lenmi\u015f oluyor.(Yavuz, K.,<\/b>) Rusya\u2019y\u0131 g\u00fcney Kafkasya\u2019dan uzak tutmak isteyen ABD ve \u0130ngiltere Suudi Arabistan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla destekledikleri Vahabi hareketini kullanarak Hazar denizinde uzun bir k\u0131y\u0131 \u015feridine ve Azeri petrol\u00fcn\u00fcn Rusya\u2019ya ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir co\u011frafyaya sahip olan Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flar, bu arada Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki m\u00fcttefiki \u0130ran\u2019\u0131 kendi i\u00e7 sorunlar\u0131 ve T\u00fcrkiye ile me\u015fgul etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. (G\u00fcrses, E<\/b>.) NATO ve ABD\u2019nin Kafkaslara m\u00fcdahale arg\u00fcmanlar\u0131na kavu\u015fmas\u0131 bir anlamda emperyalizmin b\u00f6lgeye giri\u015fi olacak, ancak bu k\u00fc\u00e7\u00fck devletlerin Rus emperyalizmine kar\u015f\u0131 denge unsurlar\u0131 aramalar\u0131 da gayet do\u011fal. Putin\u2019in iktidara gelmesiyle BDT yeniden g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flad\u0131. Putin sadece Kuzey de\u011fil G\u00fcney Kafkasya\u2019y\u0131 da denetlemek niyetinde oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor. BDT zirvesinden bir hafta \u00f6nce a\u00e7\u0131klanan n\u00fckleer doktrinle Rusya n\u00fckleer silahlar\u0131 ilk kullanan taraf olmama taahh\u00fcd\u00fcne de son vermi\u015f oldu. Bu ciddi bir geli\u015fme.<\/p>\n Do\u011fru bir Avrasya jeostratejisi i\u00e7in Rusya ve \u00c7in ile ili\u015fkileri geli\u015ftirmek ve ABD\u2019nin b\u00f6lgeden uzak tutulmas\u0131 gerekti\u011fi do\u011frudur. Ancak Ruslar\u0131n Kafkasya ve Orta Asya\u2019da emperyalist bir g\u00fc\u00e7 oldu\u011fu da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kemalistlerle sosyalistlerin anti emperyalizmindeki fark hep bu olmu\u015ftur. Sosyalistler ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 fraksiyona g\u00f6re Sovyet ya da \u00c7in emperyalizmini savunmu\u015f di\u011ferlerini reddetmi\u015flerdir. Oysa Kemalistler her t\u00fcrl\u00fc emperyalizme kar\u015f\u0131 ulusal bir tutum alm\u0131\u015flard\u0131r. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn de\u011ferlendirmesi b\u00fcy\u00fck kom\u015fu SSCB ile \u00e7at\u0131\u015fmamak ancak onu dengeleyebilecek kimi stratejik arg\u00fcmanlara sahip olmakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Atat\u00fcrk Ruslar\u0131n tarihten gelen jeopolitik hedeflerinin Akdeniz\u2019e ula\u015fmak oldu\u011funu gayet iyi biliyordu. Bu hedefler rejimle de de\u011fi\u015fmezler. Stalin, Anadolu \u00fczerindeki planlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymad\u0131 m\u0131? Bununla birlikte Mustafa Kemal, Azerbaycan\u2019\u0131n tam anlam\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fclke olmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi ve bu yolda Karabekir\u2019i g\u00f6revlendirdi\u011fi halde Azerbaycan\u2019daki Musavvat y\u00f6netiminin \u0130ngiliz yanl\u0131s\u0131 olabilece\u011fi ve \u0130ran\u2019\u0131n kuzeyindeki \u0130ngilizlerin Kafkasya\u2019ya yerle\u015febilece\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine, Lloyd George\u2019un Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 bir Kafkasya Konfederasyonu kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6nermesine ra\u011fmen Azerbaycan\u2019\u0131n, ve Kafkasya\u2019n\u0131n Bol\u015fevik egemenli\u011fine girmesine g\u00f6z yummu\u015ftur.(Yerasimos, S., Milliyetler ve S\u0131n\u0131rlar 1994<\/b>) O g\u00fcn reel politik bunu gerektiriyordu<\/p>\n NAH\u00c7IVAN VE BAK\u00dc \u00dcZER\u0130NDEN ORTA ASYA\u2019YA ULA\u015eMA STRATEJ\u0130S\u0130 1990\u2019lardan beri Ermenistan\u2019\u0131n politikalar\u0131nda iki y\u00f6nl\u00fcl\u00fck dikkat \u00e7ekmektedir. Ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 a\u015fmak i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin uygulad\u0131\u011f\u0131 ambargonun kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemini kavram\u0131\u015f Ermenistan y\u00f6neticileri T\u00fcrkiye ile diplomatik ili\u015fkiler kurup, ticari ili\u015fkileri geli\u015ftirmek, T\u00fcrkiye\u2019nin liman ve hava sahas\u0131 olanaklar\u0131ndan yararlanarak d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lmak isterlerken bir yandan da Ermeni diasporas\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 bir bask\u0131 unsuru olarak kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Kimi Ermenistan y\u00f6neticilerinin g\u00f6reli T\u00fcrkiye\u2019ye yak\u0131nla\u015fma politikalar\u0131na ra\u011fmen (ki Petrosyan 1994\u2019de Ta\u015fnaksutyun partisini dahi kapatm\u0131\u015ft\u0131 ancak \u00fclkede istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131 \u00fczerine 1997\u2019de Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f Ermenilerinin lideri Ko\u00e7aryan\u2019\u0131 ba\u015fbakanl\u0131\u011fa atamak durumunda kal\u0131nca diaspora lobileri ile ili\u015fkiler yeniden artm\u0131\u015f ve Ta\u015fnaksutyun yeniden yasalla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r) Karaba\u011f Ermenileri, diasporadaki Ermeni lobisi ve Ta\u015fnaksutyun partisi T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 uzla\u015fmaz bir tutumu s\u00fcrd\u00fcrmeye devam ediyorlar. Petrosyan\u2019\u0131n 98\u2019deki istifas\u0131ndan sonra s\u00f6zde Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 iddias\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc savunulmaya ba\u015flanm\u0131\u015f T\u00fcrkiye\u2019nin Ermenistan ile ili\u015fkilerini Karaba\u011f probleminin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ba\u011flamas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k Ko\u00e7aryan\u2019da soyk\u0131r\u0131m problemini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. (G\u00fcl, N., Stratejik Analiz Haziran 2000<\/b>) Hatta \u00f6yle ki Rusya\u2019n\u0131n politikalar\u0131 Ermenistan\u2019\u0131 dahi olumsuz etkilemektedir. Ermenistan y\u00f6netimi Karaba\u011f sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in Azerbaycan\u2019a olumlu cevaplar verdi\u011finde Ermenistan senatosu ter\u00f6ristler taraf\u0131ndan bas\u0131lm\u0131\u015f ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler kesintiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Oysa Ermeni Azeri sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlense Ermenistan, petrol boru hatlar\u0131n\u0131n ge\u00e7i\u015fi i\u00e7in en uygun b\u00f6lgededir. (K\u00f6ni, H., age<\/b>) <\/b><\/p>\n KAFKAS PAKTI PROJES\u0130 Kaan Öğüt Aydınlanma1923 Dergisi, 20 Aralık 2002 Kafkasya jeopolitik açıdan çok önemli bir bölge ve Türkiye Balkanlara olduğu gibi bu geçiş bölgesine de komşu. Kafkasya, hem kendisi zengin bir petrol havzasıdır, hem de Basra Körfezi’ni kontrol eden stratejik bir mevkiye sahiptir. (Can, S., Global Rapor Temmuz 98). Kafkaslar; Rusya-Akdeniz, Rusya-Afrika, Rusya-Ortadoğu yoları üzerinde tek geçit […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10422","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10422","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10422"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10422\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21870,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10422\/revisions\/21870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10422"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10422"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10422"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/strong>Ayd\u0131nlanma1923 Dergisi, 20 Aral\u0131k 2002<\/p>\n
\n<\/b>
\nT\u00fcrkiye Nah\u00e7\u0131van (Azerbaycan) s\u0131n\u0131r\u0131 18 km\u2019lik en k\u0131sa kara s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131zd\u0131r. Nah\u00e7\u0131van Ermenistan koridoru ile Azerbaycan\u2019\u0131n par\u00e7alanm\u0131\u015f bir topra\u011f\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin Nah\u00e7\u0131van ba\u011flant\u0131s\u0131 bu koridor y\u00fcz\u00fcnden, Azerbaycan\u2019a kadar devam edemez. (\u00d6zey, R. Jeopolitik ve Jeostratejik A\u00e7\u0131dan T\u00fcrkiye<\/b>) 16 Mart 1921 tarihli T\u00fcrk \u2013 Sovyet Anla\u015fmas\u0131 ile belirlenen ve 13 Ekim Kars Anla\u015fmas\u0131 ile teyit edildi\u011fi \u00fczere Azerbaycan\u2019a ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk cumhuriyet olan Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131n siyasi stat\u00fcs\u00fcnde T\u00fcrkiye\u2019nin bilgisi d\u0131\u015f\u0131nda bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lamaz. (Yavuz, K., Ulusal Srateji, Temmuz \u2013 A\u011fustos 2000<\/b>). Buradan da hareketle T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lge ile aktif olarak ilgilenmesi gerekir. T\u00fcrkiye\u2019nin Ermenistan ile Azerbaycan aras\u0131ndaki sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne de katk\u0131 sa\u011flayacak \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi ve stratejisi \u015fu olmal\u0131d\u0131r. Karaba\u011f; n\u00fcfusunun yar\u0131dan fazlas\u0131n\u0131n Ermenilerden olu\u015fan ve Azerbaycan topraklar\u0131 i\u00e7inde kalan bir b\u00f6lgedir. N\u00fcfus kayd\u0131r\u0131lmas\u0131 ve toplula\u015ft\u0131rma ile Karaba\u011f’\u0131n Ermenistan\u2019a yak\u0131n k\u0131sm\u0131n\u0131n Ermenistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalmas\u0131 bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, Stalin\u2019in T\u00fcrkiye ile T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019n\u0131n ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesmek \u00fczere \u0130ran S\u0131n\u0131r\u0131\u2019na kadar indirdi\u011fi Ermenistan b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 ad\u0131 verilen topraklar\u0131n Azerbaycan\u2019a verilmesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.(\u00c7e\u00e7en, A. <\/b>age) Nah\u00e7\u0131van Koridoru\u2019nun a\u00e7\u0131lmas\u0131 T\u00fcrkiye ile Azerbaycan\u2019\u0131n aras\u0131ndaki engelin kalkmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak. Hazar Denizi\u2019nin iki k\u0131y\u0131s\u0131nda bulunan Bak\u00fc ve T\u00fcrkmenistan\u2019\u0131n k\u0131y\u0131 \u015fehri T\u00fcrkmenba\u015f\u0131 aras\u0131ndaki deniz ba\u011flant\u0131s\u0131 ile T\u00fcrkiye\u2019nin t\u00fcm T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 ile ba\u011flant\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n
\n<\/b>
\nDemirel, 2000 Ocak ay\u0131nda G\u00fcrcistan\u2019da resmi ziyarette bulundu\u011fu s\u0131rada Kafkaslarda bir istikrar pakt\u0131 olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdi. Demirel, \u00c7e\u00e7enistan sorunun bu \u00f6nerinin d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle belirtirken b\u00f6lge \u00fclkelerinin AG\u0130T s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde oldu\u011funu bu y\u00fczden sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde AG\u0130T\u2019in daha etkin rol oynamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.(Milliyet 16 Ocak 2000)<\/b>. Rusya bu yap\u0131lanmada yer alaca\u011f\u0131n\u0131n i\u015faretini verdi. Bu pakt giri\u015fiminin bir bak\u0131ma ABD\u2019nin \u00f6nerisi oldu\u011fu ve Rusya\u2019y\u0131 dengelemek amac\u0131yla ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Oysa Rusyas\u0131z bir Kafkas Pakt\u0131\u2019n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131 ortada. T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda Balkan ve Sadabat Paktlar\u0131nda oldu\u011fu gibi b\u00f6lgesel Paktlar kurmak \u00f6nemlidir. Ama bu paktlar\u0131n kurulmas\u0131ndaki \u00f6ncelikli ama\u00e7 emperyalist g\u00fc\u00e7lerin b\u00f6lgeye giri\u015fini \u00f6nlemektir. Yoksa ABD ve AB\u2019yi b\u00f6lgeye sokmak de\u011fil. Burada cevaps\u0131z duran soru Rusya\u2019n\u0131n nas\u0131l dengelenece\u011fidir. Asl\u0131nda b\u00f6lgede pakt aray\u0131\u015flar\u0131 sadece T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan dile getirilmi\u015f de\u011fil. Ermenistan taraf\u0131ndan teklif edilen Rusya, T\u00fcrkiye, Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve Ermenistan\u2019\u0131 kapsayan \u201cB\u00f6lgesel G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi pakt\u0131 ya da Azerbaycan taraf\u0131ndan \u00f6nerilen di\u011fer \u00f6neriden farkl\u0131 olarak \u0130ran yerine ABD\u2019nin pakta dahil olmas\u0131n\u0131 savunan \u2018G\u00fcney Kafkasya G\u00fcvenlik Pakt\u0131\u2019 b\u00f6lge \u00fclkelerinin bu t\u00fcr bir aray\u0131\u015f i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. (Stratejik Analiz May\u0131s 2000)<\/b> ABD\u2019nin dahil oldu\u011fu bir Pakt b\u00f6lgede sorun yarat\u0131r ancak G\u00fcney Kafkasya \u00fclkelerinin AG\u0130T\u2019e \u00fcye olmalar\u0131 nedeniyle AG\u0130T\u2019in i\u00e7inde bulunaca\u011f\u0131 bir yap\u0131lanma kabul edilebilir fakat AG\u0130T\u2019in etkin bir rol oynayacak kapasitesi olmad\u0131\u011f\u0131 da \u00e7ok a\u00e7\u0131k ortada. Bunun yan\u0131nda hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 gibi AG\u0130T\u2019in az\u0131nl\u0131klar tan\u0131mlamas\u0131 T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00f6rt\u00fcl\u00fc de olsa bir tehdit i\u00e7eriyor. Kafkasya\u2019daki yeni yap\u0131lanmada Moldova\u2019dan, G\u00fcrcistan\u2019a kadar b\u00f6lge \u00fclkeleri i\u00e7in T\u00fcrkiye, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 bir denge unsuru olarak de\u011ferlendiriliyor. \u00d6rne\u011fin G\u00fcrcistan, Rus politikalar\u0131ndan h\u0131zla uzakla\u015farak T\u00fcrkiye\u2019ye yak\u0131nla\u015f\u0131yor. Hatta G\u00fcrcistan\u2019\u0131n, T\u00fcrkiye \u2013 \u0130srail ve ABD aras\u0131ndaki askeri ittifaka kat\u0131lma iste\u011fi de bu y\u00f6neli\u015fi g\u00f6steriyor. (\u015eara\u015fidze, G., \u0130dea Politika K\u0131\u015f 1999\u20132000<\/b>) Stratfor\u2019daki bir analizde Kafkasya\u2019da Rusya ile rekabet eden T\u00fcrkiye\u2019nin daha avantajl\u0131 oldu\u011fu G\u00fcrcistan ve Azerbaycan\u2019da Rusya\u2019n\u0131n sald\u0131rgan bir bi\u00e7imde tekrara emperyal kontrol\u00fc sa\u011flamaya kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00e7izerken, T\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131 ile bir hayat \u00e7izgisi, refaha a\u00e7\u0131lan kap\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel bir kuzen g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc verdi\u011fi s\u00f6yleniyor. (www.stratfor The World After Chechnya, The New Reality for Turkey, February 1, 2000)<\/b> Kafkasya\u2019y\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu yaz\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde \u0130ran\u2019a de\u011finemedik. Oysa \u0130ran, ak\u0131ll\u0131 bir jeostrateji ile Avrupa, Rusya \u00c7in ve Orta Asya ile ili\u015fkilerini geli\u015ftiriyor. Bir anlamda oyunu T\u00fcrkiye\u2019den daha iyi oynuyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"