![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/274.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Dr. YED\u0130C Bat\u0131ray \u00d6zbek<\/strong><\/p>\n Macar Kral\u0131 V. Belas’\u0131n (1235-1270) (1) emir ve m\u00fcsaadeleriyle “Cum ducatu et expensis” (2) Macar Dominik rahipleri 1230-1237 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda tehlikelerle dolu bir misyon gezisi yapm\u0131\u015flard\u0131r. Gezileri Kafkasya i\u00e7lerine ve Yukar\u0131 Volga Nehri’ne kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bu gezi not\u00adlar\u0131 tarih\u00e7ilerin g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7mam\u0131\u015f, gezi boyunca edinilen bilgiler daha sonralar\u0131 bilimsel tarihi yap\u0131tlarda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, \u0130svi\u00e7reli tarih\u00e7i, Gian Andri Bezzola en yeni ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndaki esasl\u0131 ve detayl\u0131 et\u00fctlerinden de (3) anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Polonya ve Macaristan’\u0131n Mo\u011follarca yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan bir ka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, Tatarlarla ilgili ilk detayl\u0131 bilgileri vaaz veren gezginci papazlar aktarm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta Dominik papazlar bu gezi izlenimlerinde \u00f6ng\u00f6r\u00fcde bulunmu\u015flar; Mo\u011fol Hanlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 egemenlikleri alt\u0131na alma ve y\u00f6netme arzular\u0131n\u0131 i\u00e7eren politik iddialar\u0131n\u0131 yazarlarken, yaln\u0131z Macaristan’\u0131 de\u011fil, Roma’y\u0131 ve onun daha Bat\u0131’s\u0131ndaki \u00fclkeleri ele ge\u00e7irme istediklerine i\u015faret etmi\u015flerdir. (4).<\/p>\n Yine ayn\u0131 gezilerde rahipler uzakta, do\u011fuda b\u00fcy\u00fck bir Macaristan’\u0131n (Magna Hungaria) varoldu\u011funu, burada ya\u015fayanlar\u0131n Macarlarla ayn\u0131 soydan geldikleri olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7eren bilgiler de getirmi\u015flerdir. (5) Bu haber, o zaman\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f zihinlerini harekete ge\u00e7irmi\u015f olacak ki, Macaristan’\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n bu g\u00fcnk\u00fcnden daha uzaklarda oldu\u011fu hayalini bilim adamlar\u0131nda yaratarak, fantezi dolu spek\u00fclasyonlara neden olacak ciddi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n itici g\u00fc\u00e7 olmu\u015ftur. (6) Hatta \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda bile “B\u00fcy\u00fck Macaristan” \u00fczerine gerek Macar, gerekse Sovyet bilim adamlar\u0131 tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7acak yeni yap\u0131tlar ortaya koymu\u015f ve yol g\u00f6sterici sonu\u00e7lara\u00a0 ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. (8).<\/p>\n Bu spek\u00fclasyon a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 haberlerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ger\u00e7ek \u015fuydu: Macaristan’a geri d\u00f6nen rahipler \u015fimdiye dek bilinmeyen ya da \u00e7ok az tan\u0131nan halklarla ilgiliydi; \u00c7erkesler, Alan-Osetler, Volga Bulgarlar\u0131 ve Mordvinler hakk\u0131nda olduk\u00e7a detayl\u0131 bilgiler getirmi\u015flerdir. Ne var ki bu de\u011ferli bilgileri, tarih ve etnoloji ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 gerekti\u011fi \u015fekilde dikkate al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, ben verilen bu bilgileri daha sonraki di\u011fer kaynaklardan edindi\u011fim bilgilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak, ele\u015ftirerek, rahiplerin aktard\u0131klar\u0131 ilk gezi notlar\u0131nda belirtilen Kafkas ve Volga halklar\u0131 ve bu halklar hakk\u0131nda verdikleri bilgilerin ne derece sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve do\u011fru oldu\u011fu sorusuna cevap bulmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n Macar Dominik (Dominician) rahipleri 1230-1237 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bu y\u00f6relere d\u00f6rt gezi yapm\u0131\u015flard\u0131r. Bu gezilerden ikinci ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, iki detayl\u0131 tekstte i\u015flendi\u011fi i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fabilmi\u015flerdir. Birinci tekst bizzat gezilere kat\u0131lan ve Mo\u011follar hakk\u0131nda ilk inand\u0131r\u0131c\u0131 bilgileri aktaran, Rahip Julian’\u0131n kaleminden \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve Papal\u0131\u011fa Legatan Salvius de Salvis’e yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (10) \u0130kinci gezi notunun g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmas\u0131nda ise Julian’\u0131n meslekta\u015f\u0131 olan Ricardus’u bor\u00e7luyuz. Ger\u00e7i Racardus bu geziye kendisi kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r amma kendi yazd\u0131klar\u0131na g\u00f6re, “B\u00fcy\u00fck Macaristan”\u0131 aramada tarikat arkada\u015flar\u0131na her t\u00fcrl\u00fc deste\u011fi vermi\u015ftir. (11) Ricardus, Julian’\u0131n gezilerini b\u00fcy\u00fck bir ilgi ve dikkatle izlemi\u015f, gezileri ve izlenilen yol hakk\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve \u00e7ok detayl\u0131 bilgileri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze aktarm\u0131\u015ft\u0131r. Ricardus’a g\u00f6re, Rahipler kara yoluyla Bulgaristan \u00fczerinden Constantinopolis’e gitmi\u015fler ve oradan gemiyle bir ayl\u0131k yolculuktan sonra Matreca liman\u0131nda karaya \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. Buras\u0131 daha sonra Ceneviz kaynaklar\u0131nda Matrega (Yunanca: Taua vapxa klassik Tmutorakan, T\u00fcrk\u00e7e: Tamartarkan) olarak ge\u00e7en yer ismiyle \u00f6zde\u015ftir (12) (Kan\u0131mca yazar bu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn T\u00fcrk\u00e7e anlam\u0131nda yan\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc her iki s\u00f6zc\u00fck b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle T\u00fcrk\u00e7e de\u011fildir, bilakis \u00c7erkesce\u2019dir; Thamar, Thamada, Temen, Taman vs. tipik \u00c7erke\u015f toponimleridir. Do\u011fru s\u00f6yleni\u015fi ise; Thamartharkan olabilir. Seksen’e yak\u0131n sesi olan \u00c7erkesce\u2019yi yabanc\u0131lar\u0131n do\u011fru duyarak, alg\u0131layarak yine do\u011fru yazabilmesi bu g\u00fcn oldu\u011fu gibi o zamanlarda da \u00e7ok zordu. Hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fczde e\u011fitilmi\u015f \u00c7erkesler dahi kendi dillerini yazarken zorlanmaktad\u0131rlar. “B.\u00d6.Y” ). Rubruck’a g\u00f6re buras\u0131, Ker\u00e7’in kar\u015f\u0131 yakas\u0131nda, Kuban \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n Azak denizine d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerden az ilerisinde kurulmu\u015f bir kenttir. Don nehrinde yakalanan bal\u0131klar\u0131 sat\u0131n almak i\u00e7in Constantinopelis’ten gelen t\u00fcccarlar\u0131n bulu\u015ftu\u011fu bir pazar yeri bulunmaktad\u0131r. (13) Matregas b\u00fcy\u00fck ve \u00fcnl\u00fc bir ticaret \u015fehri olarak ortaya \u00e7\u0131kmamaktad\u0131r. Ricardus, bu \u015fehrin ve \u00fclkenin sahipleri ve beylerinin “Sychi”ler (Sychi: Zihc,i Zich olarak okunur. B\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla Adigelerin Herodot’tan bu yana adlar\u0131d\u0131r.) oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a yazmaktad\u0131r, (in terram que vocatur Sychia in civitate que Matrica nuncupatur, quorum deux et populi se christianos dicun) (14)<\/p>\n Sychia \u00fclkesi (Zichia, Zikia) antik yazarlarca da biliniyordu. Strabo, xi. 2.12 de Karadeniz’in do\u011fusunda ya\u015fayan Euyo\u0131 halk\u0131ndan s\u00f6z etmektedir. (15)<\/p>\n Hemen hemen t\u00fcm antik ve orta \u00e7a\u011f gezginlerinin gezi notlar\u0131nda bu halktan s\u00f6z edilirken bu ve buna benzer adlar verilmektedir. Marco Polo (1V,24) Zic, Plano Carpini; Sicci (16) ve Rubruck ise bu \u00fclkeye Ziquia (17) demekte ve XIV. y\u00fczy\u0131ldaki Orient gezgincisi \u0130spanyol Paschalis de Victoria, kendisinin “Zuqguus” adl\u0131 H\u0131ristiyan bir hizmet\u00e7isi oldu\u011funu yazmaktad\u0131r. (18) Hatta 1404 y\u0131l\u0131ndaki “Libellus de Notitia Orbis”te Ziquia \u00fclkesinden s\u00f6z edilmektedir. (19)<\/p>\n Zic, Zichia ad\u0131 \u00c7erkeslerin kendi kendilerine verdikleri ad olan Adige (Adzyghe) yani insan s\u00f6z\u00fcnden kaynaklanmaktad\u0131r ki, orta \u00e7a\u011fda t\u00fcm \u00c7erkesleri kapsam\u0131yordu. (Yazar yine burada hataya d\u00fc\u015fmektedir. Orta \u00e7a\u011fda bir k\u0131s\u0131m Kabardey Adigeleri bu y\u00f6relerde ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Bu nedenle “Tz’\u0131chu, s\u00f6yleni\u015f tarz\u0131 daha do\u011frudur.) Hatta Konstantin Porphyrogennetos zaman\u0131nda da oldu\u011fu gibi yine XIX. y\u00fczy\u0131lda Kuban’\u0131n Kuzey\u2019inde, Kafkas da\u011flar\u0131na ve Karadeniz’e kadar olan \u00c7erkesya’y\u0131 ve \u00c7erkeslerin tarihi yerle\u015fim alanlar\u0131n\u0131 Kuzey\u2019den G\u00fcney\u2019e do\u011fru \u015fu \u015fekilde ay\u0131rmaktad\u0131r; Zichia, Papagia, Kasachia. (21)<\/p>\n Kuban ile Kafkas da\u011flar\u0131 aras\u0131ndaki yerlerin demografik yap\u0131s\u0131 XIII. y\u00fczy\u0131la kadar pek de\u011fi\u015fmemi\u015fe benziyor. Hem Plano Carpini (22) hem de Rubruck (23) Zich’lerle (Sicci, Ziqui) ve \u00c7erkesler (Circasi, Cirkasi, Cheherkis) aras\u0131nda dar anlamda bir ayr\u0131m yapmaktad\u0131rlar. Hatta Carpini \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir gruptan s\u00f6z etmektedir. Cassi’ler (Cathi) ki, bunlar\u0131 Kasoglar\u0131n devam\u0131 olarak g\u00f6rmek gerekir. (24) \u015euras\u0131 bir ger\u00e7ek ki bu halk gruplar\u0131n\u0131n en kuzeyinde yerle\u015fik olan Zich’ler \u00a0-Kiev Ruslar\u0131yla, Bizansl\u0131larla , \u0130talyanlarla , Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki deniz kentleriyle olan ili\u015fkileri sonucunda onlardan etkilendiklerinden- \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flam\u0131\u015flar ve XIII. yy. kadar ba\u011f\u0131ms\u0131z Do\u011fu Slav\u0131 Beyli\u011fi olan Matrega-Tmurtakan kentini (25) alm\u0131\u015flar ve burada bir Latin Ba\u015fpiskoposlu\u011fu ku\u00adrulmas\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. (26)<\/p>\n 1245 y\u0131l\u0131ndan bu yana Zich’ler d\u00fczenli olarak papal\u0131k misyon kitaplar\u0131nda yer almaktad\u0131r. (27) Bunun sonucu olarak papal\u0131k misyon \u00e7al\u0131\u015f\u00admalar\u0131 da \u00c7erkesler aras\u0131nda verimli meyveler vermi\u015ftir. Matrega’daki Ba\u015fpiskoposlu\u011fu\u2019na ba\u011fl\u0131 olarak XIV. y\u00fczy\u0131l sonuna kadar \u00fc\u00e7 yerde yeni piskoposluklar kurulmu\u015ftur.<\/p>\n Macar Dominik rahiplerinin aktard\u0131\u011f\u0131 bilgilere g\u00f6re kendileri papa\u00adl\u0131k\u00e7a g\u00f6nderilen ilk misyonerler olduklar\u0131 halde, Matrega’y\u0131 y\u00f6neten h\u00fck\u00fcmdar ve e\u015fi taraf\u0131ndan \u00e7ok iyi kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015flard\u0131r. (Deus autem dedit ipsis gratiam in conspectu domine… \u0130ta ut mirabili esos amplexaretur affectu, et in omnibus eis necessriis providebat). (28) Daha sonraki y\u0131llarda da bat\u0131dan gelen di\u011fer Roma kilisesi el\u00e7ileri \u00c7erkes h\u00fck\u00fcmdar ve beyleri taraf\u0131ndan sayg\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fler, a\u011f\u0131rlanm\u0131\u015flar ve korunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n \u00c7erkesler bu iyi dostluk ili\u015fkileriyle anavatanlar\u0131 i\u00e7in g\u00fcnden g\u00fcne b\u00fcy\u00fck bir tehlike olu\u015fturan Tatarlara kar\u015f\u0131 papa h\u00fck\u00fcmetinden yard\u0131m almay\u0131 \u00fcmit ediyorlard\u0131. Burada \u015fu a\u00e7\u0131k ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z ard\u0131 etmememiz gerekir; bu ger\u00e7ek, papal\u0131\u011f\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi bu misyonerlerle H\u0131ristiyan dininin \u00c7erkesler aras\u0131nda yay\u0131lmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ricardus’un “H\u00fck\u00fcmdar ve halk kendilerini Yunan Ortodoks H\u0131ristiyanlar olarak kabul ediyorlar, Yunan yaz\u0131s\u0131n\u0131 kullan\u0131yorlar ve Yunan rahipleri dini g\u00f6revlerini yerine getirirken kendilerine yard\u0131mc\u0131 oluyorlar”, (29) \u015feklindeki yaz\u0131lar\u0131 ilgin\u00e7tir. Bu belgelerden ve yaz\u0131lanlardan anla\u015f\u0131lan \u015fudur: H\u0131ristiyan dininin Bizans misyonerleri taraf\u0131ndan \u00c7erkesler aras\u0131nda yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekten de di\u011fer seyyah ve yazarlarda da bunu do\u011frular mahiyette, “Yunan dini ayinleri” ve “Yunan yaz\u0131s\u0131n\u0131n” \u00c7erkesler aras\u0131nda yayg\u0131n bir bi\u00e7imde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131m belirten yaz\u0131lara rastlamaktay\u0131z. IV. y\u00fczy\u0131lda “Libellus de Notita Orbis” adl\u0131 kitapta Zich \u00fclkesi halk\u0131ndan “in secta quasi omnes secuntur Gercos in aliquibus ceremoniis et ieiuniis… Habent ecclesias et ymagines et festivitates ut Greci” (30) diye s\u00f6z edilmektedir.<\/p>\n Kafkasya’ya giden gezginler i\u00e7erisinde en iyi g\u00f6zlemci olarak bili\u00adnen Cenevizli Giorgio Interiano (1550-1557) y\u0131llar\u0131nda \u00c7erkesler aras\u0131n\u00adda ya\u015fam\u0131\u015f , incelemi\u015f ve bizlere detayl\u0131 bilgiler aktarm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nteriano’nun verdi\u011fi bu bilgiler bizlere Kafkas halklar\u0131m tan\u0131mam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olmakta ve \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r. (31)<\/p>\n Interiano, Bizans kilisesinin etkisine \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekerek, gerek \u00c7erkesler aras\u0131nda gerekse di\u011fer Kafkas halklar\u0131 aras\u0131nda H\u0131ristiyan inanc\u0131n\u0131n \u00e7ok zay\u0131f oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a yazmaktad\u0131r. Hatta bu yazd\u0131klar\u0131na \u015fu sat\u0131rlar\u0131yla daha bir g\u00fc\u00e7 kazand\u0131rmaktad\u0131r: “H\u0131ristiyan dinine inanmaktad\u0131rlar ve Yunan as\u0131ll\u0131 rahipleri vard\u0131r. \u00c7erkesler, sekiz ve daha yukar\u0131 ya\u015flarda vaftiz edilmektedirler: Vaftiz, bir ka\u00e7 ki\u015fi bir arada kutsal suyun \u00fcstlerine serpilmesiyle yap\u0131lmaktad\u0131r. Soylular ise altm\u0131\u015f ya\u015f\u0131ndan \u00f6nce kiliseye giremezler, dini merasimler, halk\u0131n anlamad\u0131\u011f\u0131 Yunan diliyle, Yunan rahipleri taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.” (32)<\/p>\n Yunan Kilisesi, \u00c7erkesler aras\u0131nda \u00e7ok \u00f6nceden etkili olmu\u015ftur. Daha Vll. y\u00fczy\u0131lda da Zichia’mn Nikopsis kentinde ve Vll. y\u00fczy\u0131ldan ba\u015flayarak da Tamatarcha (Matrega) da bir Ba\u015fpiskoposluk kurulmu\u015ftu. (33) Di\u011fer kaynaklar\u0131n da bildirdiklerine g\u00f6re, Bizans kilisesine ba\u011fl\u0131 olarak “Zichi’a ve Tamatarcha Ba\u015fpiskoposlu\u011fu” tam 500 sene burada kalm\u0131\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. (34) Roma kilisesinin 1245 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak burada k\u00f6k salmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, hatta Zychia Kral\u0131 Versache’nin (Ferzache) 1333 de Roma Kilisesi’ne ge\u00e7mesi dahi Yunan Kilisesi\u2019nin temelini sarsamam\u0131\u015ft\u0131r. (35)<\/p>\n Ricardus’un yaz\u0131lar\u0131nda, Julian’\u0131n Zichia \u00fclkesinde misyonerlik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131p yapmad\u0131klar\u0131 ve Roma Kilisesi\u2019nin k\u00f6k salmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda bilgilere rastlanmamaktad\u0131r. Kronist’e g\u00f6re elbette bu t\u00fcr ba\u015far\u0131l\u0131 misyonerlik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in rahiplerin burada kald\u0131klar\u0131 elli g\u00fcn yeterli olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenlerle \u00c7erkes halk\u0131n\u0131n ya\u015famlar\u0131 ve gelenekleri hakk\u0131ndaki bilgilere \u00e7ok az yer verilmi\u015ftir. \u00d6rnek olarak; \u00c7erkeslerin s\u0131n\u0131fsal yap\u0131ya sahip bir toplum oldu\u011fu, h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, soylu s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu, bunlar\u0131n sa\u00e7 ve sakal bi\u00e7imleriyle kendilerini halktan ay\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 ve kendilerini halktan soyutlad\u0131klar\u0131n\u0131 (“Omnes viri caput omnino radunt et barbas nutriunt delicate, nobilibus exceptis, qui in signum nobilitatis s\u00fcper auriculam sinistram paucos relinquunt capillos, cetera parte capitis tota rasa”) s\u00f6zleriyle ifade etmektedirler. (36) \u00c7erkeslerin par\u00e7alanm\u0131\u015f bir feodal yap\u0131ya sahip olduklar\u0131m Masudi’de yazmaktad\u0131r. (37) Buna ek olarak kat\u0131 hiyerar\u015fik bir s\u0131n\u0131fsal yap\u0131n\u0131n sonucu olarak; Pske\u2019P\u015f\u0131\u2019 (h\u00fck\u00fcmdarlar), Uark (asiller), Tlokotl\u2019 (halk) ve Pshitl (u\u015fak ve k\u00f6leler) (38) s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n oldu\u011funu Interiano’da \u015fu \u015fekilde belirtmektedir; “\u00c7erkeslerde soylular, soylu olmayan halk, u\u015fak ve k\u00f6leler vard\u0131r. Soylular, halktan sayg\u0131 g\u00f6rmekte ve ya\u015famlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu at \u00fczerinde ge\u00e7irmektedirler. Halktan birisinin at sahibi olmas\u0131 asla kabule dilemez. E\u011fer beyler halktan birinin bir tay’a sahip oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrlerse, elinden al\u0131n\u0131r, kendileri b\u00fcy\u00fct\u00fcrler, yeti\u015ftirince de sahibine tay kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir b\u00fcy\u00fck ba\u015f hayvan\u0131, “bu sana attan daha yararl\u0131d\u0131r.” diyerek verirlerdi. (39)<\/p>\n Ricardus’un \u00c7erkeslerin sa\u00e7 t\u0131ra\u015flar\u0131 hakk\u0131nda yazd\u0131klar\u0131n\u0131 Interiano da do\u011frulamaktad\u0131r. “Onlar (\u00c7erkesler) yanlar\u0131nda devaml\u0131 olarak t\u0131ra\u015f b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 ile bile\u011fi ta\u015f\u0131 ta\u015f\u0131rlar. Birbirlerinin kafalar\u0131n\u0131 t\u0131ra\u015f ederler, tepelerinde ise uzun \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f \u015fekilde sa\u00e7 b\u0131rak\u0131rlar. (40)<\/p>\n Ricardus’un, \u00c7erkes kad\u0131n\u0131n\u0131n toplumdaki yeri hakk\u0131nda verdi\u011fi bilgiler de \u00e7ok ilgin\u00e7tir. Ricardus’un kraliyet ailesinde tespit etti\u011fi poligami b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle toplumunun di\u011fer kesimlerinde de yayg\u0131nd\u0131. (41) Interiano’ya g\u00f6re levirat, geleneklerindendi. (42) Toplumda kad\u0131nlara \u00e7ok sayg\u0131, itibar g\u00f6sterilmektedir. Kad\u0131nlar, dan\u0131\u015fma ve karar toplan\u00adt\u0131lar\u0131 ile her t\u00fcrl\u00fc e\u011flencelere kat\u0131lmaktad\u0131rlar. (43) Sava\u015fa giden erkeklerini kad\u0131nlar t\u00f6renlerle u\u011furlarlard\u0131. (44) Hemen hemen t\u00fcm Kafkas halklar\u0131n\u0131n \u00f6zelli\u011fi olan konukseverlik gelene\u011finde kad\u0131nlar b\u00fcy\u00fck rol oynamaktad\u0131rlar. Ba\u015f\u0131 derde giren her hangi bir konuk, konuk kald\u0131\u011f\u0131 evin kad\u0131n\u0131n\u0131n g\u00f6\u011fs\u00fcne dudaklar\u0131n\u0131 de\u011fdirdi\u011fi zaman, o evin \u00e7ocu\u011fu, evlatl\u0131\u011f\u0131 olur ve di\u011fer karde\u015fler gibi korunurdu. (45) Zichi Krali\u00e7esinin, misafiri olan Macar papaz\u0131 Ricardus’a da, ayn\u0131 gelenekler \u00e7er\u00e7evesinde, kendisine g\u00f6sterilen konukseverlikten kaynaklanan bir yakla\u015f\u0131mla, bize bu konuda da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve do\u011fru bilgiler aktarm\u0131\u015ft\u0131r. (46) Konukseverli\u011fin ko\u015fullar\u0131ndan birisi de, konu\u011fun, kendi topraklar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fana dek her t\u00fcrl\u00fc tehlikeden korunarak u\u011furlanmas\u0131d\u0131r. (47)<\/p>\n B\u00fcy\u00fck Macaristan’\u0131 arama yolunda Julian ve tarikat arkada\u015flar\u0131 \u00f6nce do\u011fuya do\u011fru yola koyulurlar. Riccardus’un \u00c7erkesler hakk\u0131nda yazd\u0131klar\u0131 ne kadar do\u011fru ve yerinde ise de, \u00c7erkesya’y\u0131 terk ettikten sonra takip ettikleri yol hakk\u0131ndaki bilgiler \u00e7ok yetersiz kalmaktad\u0131r. \u0130ki haftal\u0131k bir s\u00fcrede ge\u00e7ebildikleri b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u00f6lden s\u00f6z edilmektedir. \u00d6yle san\u0131yorum ki buras\u0131 Bat\u0131’da Kuban ile Do\u011fu’da Terek aras\u0131ndaki bozk\u0131rlard\u0131r. S\u00f6z\u00fc edilen Kafkaslar\u0131n Kuzey’indeki bu bozk\u0131rda, herhangi bir yerde rahipler ilk Alan-Osset k\u00f6ylerine rastlam\u0131\u015flard\u0131r. Alanlar da \u00c7erkesler gibi eski \u00e7a\u011f ve orta \u00e7a\u011fda geni\u015f topraklara sahiptiler. \u0130ran dilini konu\u015fan bu halk antik \u00e7a\u011fda Do\u011fu Avrupa’da b\u00fcy\u00fck bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Sarmat ve \u0130skit’lerin varisi olan ve onlar\u0131n atl\u0131 g\u00f6\u00e7ebe birli\u011fini olu\u015fturan Alanlar, milattan sonraki devirlerde Pontus’un \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne egemen olmu\u015flard\u0131r. (48) Milattan sonra l.yy da Do\u011fu\u2019da Aral denizinden Bat\u0131\u2019da Don nehrine kadar olan yerlere egemen olmu\u015flard\u0131r. (49) \u00dc\u00e7 y\u00fcz y\u0131l sene sonra s\u0131n\u0131rlan Bat\u0131\u2019ya Do\u011fru Prut nehrine kadar ula\u015fm\u0131\u015f ve buralar\u0131 Alan etkinlik sahalar\u0131 oldu\u011fu, kaynaklarda belirtilmektedir. (50) Daha sonralar\u0131 ise topraklar\u0131 ve etki sahalar\u0131 T\u00fcrk k\u00f6kenli atl\u0131 g\u00f6\u00e7ebe halklar\u0131 taraf\u0131ndan daralt\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Mo\u011fol istilas\u0131ndan \u00e7ok az bir s\u00fcre \u00f6ncesine kadar topraklar\u0131 hala Kafkasya’n\u0131n Kuzey\u2019indeki bozk\u0131rlardan Volga ve Don nehirlerine kadar uzan\u0131yordu.<\/p>\n Johann de Plano Carpini (51) ve gezi arkada\u015f\u0131 C. de Bridia Don nehri kenar\u0131ndaki Ornas \u015fehrinde Alanlara rastlam\u0131\u015flard\u0131r. Wilhelm von Rubruck ise Volga deltas\u0131ndaki S\u00fcmerkent’te (53) Alan kolonisinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m yazmaktad\u0131r, (54) X1V. yy da ibni- Battuta, Bah\u00e7e Saray’\u0131n bir mahallesinde de M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f Alanlara rastlam\u0131\u015ft\u0131. (55)<\/p>\n Kendi dillerinde \u0130ron (\u0130ranl\u0131lar), \u00fclkelerine ise \u0130riston, ya da ir (=\u0130ran \u00fclkesi) diyen Alanlar, eski Orta \u00c7a\u011f kaynaklar\u0131na g\u00f6re iki isim alt\u0131nda tan\u0131nmaktad\u0131rlar. Bizans yazarlar\u0131 Aya vo\u0131 (57) \u015fekliyle antikle\u015ftirmi\u015ftir. Ermeni kaynaklar\u0131nda Alan-kh ve Alan-s \u015fekliyle ge\u00e7mektedir. Di\u011fer kaynaklarda ise As, Jas tan\u0131mlar\u0131na rastlanmaktad\u0131r. Orta \u00e7a\u011f G\u00fcrc\u00fc kroniklerinde ise Ow si (58) Rus y\u0131ll\u0131k b\u00fcltenlerinde ise Jasy (59), Arap tarih ve co\u011frafyac\u0131lar\u0131nda ise As (60) ve “Mo\u011follar\u0131n \u00f6n\u00fcnden ka\u00e7an Kumanlara ve Alanlara s\u0131\u011f\u0131nma hakk\u0131 veren Macaristan’da ise Jasz (62) ad\u0131 verilmektedir. Alanlara verilen As ya da Jassen s\u00f6zc\u00fckleri ile daha sonraki Oss ve Osset adlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re ayn\u0131 halk\u0131 tan\u0131mlamaktad\u0131r. (63) B\u00f6yle bir benze\u015fmeye Rubrick te i\u015faret etmi\u015f ve”Alani \u015five Aas” demi\u015ftir. (64)<\/p>\n Kan\u0131m\u0131zca Alanlar, Julians ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n dikkatini daha yo\u011fun bir \u015fekilde \u00e7ekmi\u015ftir. Bir yandan Riccardus bu halk\u0131 ve geleneklerini, ya\u015fam bi\u00e7imlerini \u00e7ok detayl\u0131 yazarken, di\u011fer yandan rahipler Alan,\u00fclkesinde alt\u0131 ay kadar kalm\u0131\u015flard\u0131r. Planland\u0131\u011f\u0131ndan daha uzun kalmalar\u0131na bir \u00e7ok nedenin olmas\u0131 gerekmektedir. Silahs\u0131z ve her t\u00fcrl\u00fc soyguna kar\u015f\u0131 korumas\u0131z olan rahipler bir kervanla birlikte yol almay\u0131 g\u00fcvenlikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha uygun g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Ricardus ise “yak\u0131nlara kadar ula\u015fm\u0131\u015f olan Tatarlardan korkuldu\u011fu i\u00e7in” (66) Kuzey ve Do\u011fu’ya do\u011fru kervanlar\u0131n gitmediklerini yazmaktad\u0131r.<\/p>\n K\u0131sa bir zaman dilimini kapsam\u0131\u015f olsa bile Alanlarla Macarlar\u0131n m\u00fc\u015fterek bir \u00f6zge\u00e7mi\u015fleri vard\u0131r. Bu durum rahiplerin Alanlar\u0131n yan\u0131nda daha uzun s\u00fcre kalmalar\u0131na neden olmu\u015ftur. Simon de Keza’n\u0131n VlI. y\u00fczy\u0131lda yapt\u0131\u011f\u0131 gezide de bu halik hakk\u0131nda geni\u015f bilgiler aktarmaktad\u0131rlar. Keza’ya g\u00f6re Macarlar b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7lerinde Kuban deltalar\u0131na Hunor ve Mogor karde\u015flerin \u00f6nderli\u011finde yerle\u015fmi\u015flerdir. Alanlarla Macarlar\u0131n ilk ili\u015fkilerinden Keza \u015f\u00f6yle s\u00f6z etmektedir: “Anno ergo v\u0131. exeuntes in desorte loco sin”e maribus in tabarnaculis permanentes uxores a\u00e7 pue-ros filiorum Belar (princpis Bulgarorum) casu reperurunt, quos cum rebus eorum in paludes Meotidas cursu \u00e7eleri dedexerunt. Accidit autem principis Duale Alonrum duas fili as inter illos pueros comprehendi, quarum unam Hunor et aliam Mogor sibi sumpsit in uxorem. Ex quibus mu liberbus omnes Hunni originem assumpsere.” (67)<\/p>\n Bu renkli destansal ani atimi arki bunlar tarihsel olaylar\u0131n temelini te\u015fkil ederek Volga ile Don aras\u0131nda Fin, Macar, T\u00fcrk (Ono gur-Bulgar) ve \u0130ran (Alan) halklar\u0131n\u0131n oturdu\u011fu (68) yerler Konstantin Porphyrogen-Netos’un belirtti\u011fi AsBeaia (69) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc almakta ve Macar Dominik rahiplerinin gezi planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 ve yeri ne getirilmesinde etkili rol\u00fc olmu\u015ftur. (70) Bu nedenle de, ilk \u00f6nceleri Macarlar\u0131n vatanlar\u0131n\u0131 Alanlar\u0131n yak\u0131nlar\u0131nda aram\u0131\u015flard\u0131r. Gy\u00f6rgy Gy\u00f6rffy yaz\u0131lar\u0131nda, G\u00fcney yolundan ziyade Kuzey yolundan, Polonya ve Vladimir prensli\u011fi \u00fczerinden gitmenin Katolik din karde\u015flerinin tercihi oldu\u011funu belirtmektedir. -Zaten Julian da bu yoldan d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr- Asl\u0131nda B\u00fcy\u00fck Macaristan’\u0131n Volga ile Ural aras\u0131nda oldu\u011fu tahmin edilmektedir. (71)<\/p>\n Dominik rahipleri, Alanlarla birlikte olduklar\u0131 s\u00fcrece bo\u015f durma\u00adm\u0131\u015flar ve g\u00fcvenilir ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015flard\u0131r. Elde ettikleri bilgileri de Rieardus bize do\u011fru olarak aktarm\u0131\u015ft\u0131r. Tabii ki meslekleri gere\u011fi papazlar\u0131n dikkatini Ossetlerin dini inan\u00e7lar\u0131 \u00e7ekmi\u015ftir. (Ibique venerunt in terram que Alania dicitur, ubi Christiani et pa gani mixtim manetnt. illi qui Christiano ibi censentur nomine, hoc observant, quod de vase illo nec bibunt nec comedunt, in quo mu rem mori contingit vel de quo canis co-medit, ni\u015fi prius a suo pres bytero fuerit benectium; et qui aliter facit, a christianitate effici tur ailenes. Et si quis eorum quacumque casu homi-nem occidit, pro eo nec penitentiam nec benedictionem accipit; immo aput eos ho micidium pronichilo reputatur. Crucem in tanta habent reve-rentia, quod pauperes \u015five indigene \u015five advene, qui multitudinem secum habere non possunt, si crucem qualemcumque s\u00fcper hastam cum vexillo posuerint et elevatom portaverint, tam inter Christianos quam inter paga-nos omni tempore secure incedunt.) (72)<\/p>\n Bu kronologistlerin Osetlerin dininin H\u0131ristiyanl\u0131k oldu\u011fu hakk\u0131ndaki bilgilerle daha sonraki yazarlar\u0131n verdi\u011fi bilgiler bir birine uymaktad\u0131r. Bu dinin X. y\u00fczy\u0131lda Bizans rahiplerince yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. H\u0131ristiyan dini tam anlam\u0131yla halk taraf\u0131ndan benimsenerek yerle\u015fememi\u015ftir. Masudi’nin yazd\u0131klar\u0131na g\u00f6re; 932 senesinde \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 dinleri olan Osetler ayaklanarak H\u0131ristiyan rahiplerini \u00fclkelerinden kovmu\u015flard\u0131r. (73) Buna kar\u015f\u0131n X.yy. da yeniden yap\u0131lan misyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucu Alan kral\u0131 ile bir k\u0131s\u0131m halk tekrar H\u0131ristiyan dinine ge\u00e7er. Yine de (74) devaml\u0131 bir bar\u0131\u015ftan ve H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n zaferinden s\u00f6z edilemez. Wilhelm Rubrick kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 Alanlar\u0131n ellerinde de dini yaz\u0131lar (75) ve Yunan as\u0131ll\u0131 rahiplerin bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n H\u0131ristiyanl\u0131ktan yaln\u0131z “Krist\u2019’ ad\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey bilmediklerim yazmaktad\u0131r.<\/p>\n XIX. yy da Osetleri ziyaret eden gezginlerin hemen hemen tamam\u0131 ayn\u0131 \u015feyleri yazmaktad\u0131r. Kafkasya tarihini \u00e7ok iyi bilen etnolog ve Macar Oryantalisti Graf Jen\u00f6 Zichy , 1897 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan “Voyages au Caucase et en Asie Centrale” adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda da ayn\u0131 \u015feyleri yazmaktad\u0131r. “Le\u015f Osethes changeret done trois fois de religion au cours de leur histoire; aujourd’huil ils sont en gene rai chretiens; iln’y en a plus guere \u00e7ue 1\/4 mahometans, surtout parmi le\u015f personnages de distincion.- Du reste, chretiens au ma hometans, leur religion est pleine de\u015f restes du.\u2019\u2019<\/p>\n Bu konuda da \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir; “Kan davas\u0131 babadan o\u011fula miras kalmakta ve k\u00f6yler aras\u0131nda uzun zaman s\u00fcren d\u00fc\u015fmanl\u0131klara neden olmaktad\u0131r. Bu gelenek tam olarak kald\u0131r\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n Sadece taraflar\u0131n birbirlerine verdikleri hediyelerle \u00f6nlenebilmektedir. Katil, ailesinden bir ka\u00e7 ki\u015fi ile kendi kulesine \u00e7ekilmekte ve kendisini, \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ki\u015finin akrabalar\u0131na kar\u015f\u0131 korumaktad\u0131r. Katil, en iyi arkada\u015flar\u0131ndan birini k\u00f6y ihtiyar meclisine g\u00f6ndererek kar\u015f\u0131 tarafla belirli bir zaman i\u00e7in bar\u0131\u015f antla\u015fmas\u0131 yapt\u0131r\u0131r, onlara verilecek olan kan paras\u0131n\u0131 de\u011feri olan hayvanlar\u0131 temin etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Kar\u015f\u0131 tarafta ona bu zaman i\u00e7inde dokunmayacaklar\u0131na dair yemin ederler. Zaman ge\u00e7tikten sonra bu antla\u015fma yeniden tekrarlanabilir.” (83)<\/p>\n \u0130\u015fte bu i\u00e7 d\u00fc\u015fmanl\u0131klar Oset halk\u0131n\u0131 i\u00e7ten \u00e7\u00f6kertmi\u015f ve kanunsuzluklara neden olmu\u015ftur. (“Et quis eorum quucum.”) (84) Bizlere Macar rahipler taraf\u0131ndan ula\u015ft\u0131r\u0131lan bilgiler Osetler hakk\u0131ndaki tarihsel ve belirgin g\u00f6zlemler di\u011fer Kafkas halklar\u0131 i\u00e7in de y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131zda dahi ge\u00e7erlidir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de Kafkas da\u011f halklar\u0131n\u0131n k\u00f6ylerinde g\u00f6zleyebildi\u011fimiz bu ele ge\u00e7irilemez kale gibi korunma kuleleri, ge\u00e7mi\u015f tarihin b\u00fcy\u00fck aileler aras\u0131ndaki kanl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma ve d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131n canl\u0131 kal\u0131nt\u0131lar\u0131d\u0131r. (85)<\/p>\n Macar rahiplerinin b\u00f6lgeye gelmesinden bir ka\u00e7 y\u00fczy\u0131l \u00f6nce, Kumanlarla birlikte 1222’de Mo\u011follar b\u00fcy\u00fck bozguna u\u011fratan Osetlerin o zamanlarda bir kiral\u0131n etraf\u0131nda birle\u015ferek b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir krall\u0131k olu\u015fturduklar\u0131 g\u00f6zlenebilmektedir. Bu krall\u0131\u011f\u0131n en parlak zaman\u0131 X. ve XI. yy. olmas\u0131 gerekmektedir. \u0130bni Rusta’n\u0131n X. yy. da yazd\u0131klar\u0131 \u00e7ok ilgin\u00e7tir; “Alan beyleri 30.000 s\u00fcvari \u00e7\u0131karabilmektedirler. Beyler taraf\u0131ndan y\u00f6neltilen bu ordu \u00e7ok cesurdur, imparatorluklar\u0131 o kadar b\u00fcy\u00fck ve \u00f6rg\u00fctlenmeleri o kadar m\u00fckemmel ki, bir k\u00f6yde horoz \u00f6tse, imparatorlu\u011fun di\u011fer k\u00f6ylerinde duyuluyordu.” (86) Alan Prensleri ayn\u0131 s\u0131radad\u0131rlar ve kendilerine “pnenmatikjon\u2019\u2019 tek i\u015ftir. (88)<\/p>\n Alanlar\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131 Konstantin Porphy rogennetos Alanlar, Hazarlara kar\u015f\u0131 verdikleri yard\u0131mdan dolay\u0131 dost bir halk olarak \u00f6vmektedir. (87) Alanlar\u0131n \u00f6ne\u00admini, Bizans Kral\u0131n\u0131n Oset prenslerine verdikleri paye ve unvanlardan anlamak olas\u0131d\u0131r. Diplomatik s\u0131ralamada Bulgar ve B\u00fcy\u00fck Erakterlerini 300 sene sonra Mo\u011follara kar\u015f\u0131 ya\u00adp\u0131lan sava\u015flarda bir daha kan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r. Zaman\u0131n gezginlerinden Johann de Plano Carpini ve Wilhelm von Rubrick’in aktard\u0131klan bilgilere g\u00f6re Tatarlara kar\u015f\u0131 cesurca verdikleri m\u00fccadelelerle bir birini tamamlamaktad\u0131r. (89) 1222 y\u0131l\u0131nda Kumanlarla birlikte bu istilac\u0131lara kar\u015f\u0131 sonucu aleyhte olsa da sava\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu d\u00f6nemde Tatarlardan ikinci bir sald\u0131r\u0131 beklenmekteydi. Nitekim Macar rahiplerinin b\u00f6lgeye gelmesin\u00adden sonra beklenen sald\u0131r\u0131lar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. (90) Kafkaslar\u0131n en Kuzeyi\u2019ndeki bozk\u0131rlarda Mo\u011follar, Alanlar\u0131 yenerler. G\u00fcrc\u00fc kaynaklar\u0131na dayanarak Marquar’t\u0131n verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re bu sava\u015flardan sonra\u00a0 Osetler d\u00fcz ovalardan Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n y\u00fcksek yerlerine s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. (91)<\/p>\n Sonu\u00e7ta da Macar rahipleri, Alan \u00fclkesinde a\u00e7 kalm\u0131\u015flard\u0131r. Hatta bazen i\u00e7lerinden ikisini k\u00f6le olarak sat\u0131p, di\u011ferlerinin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerini sa\u011flamay\u0131 bile d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir. (92) Julian’\u0131n ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n gezileri b\u00f6ylesine ac\u0131kl\u0131 g\u00fcnlerle ge\u00e7mi\u015f, beraber seyahat ettiklerinin mal h\u0131rslar\u0131na da kurban olmu\u015flard\u0131r. Bu ki\u015filer, rahipleri dahi soymu\u015flard\u0131r. (93) Gezileri bir \u00e7\u00f6le do\u011fru, Kalmik steplerinden Kuzey\u2019e Volga’ya do\u011fru s\u00fcrm\u00fc\u015f ve 37 g\u00fcn sonra Veda denilen “Sarazen’lerin” \u00fclkesine varm\u0131\u015flar ve “Bundaz” \u015fehrine gelmi\u015flerdir. (94). (Hansgerd G\u00f6ckenja\u2019n\u0131n makalesinin bundan sonras\u0131 \u00c7erkeslerle ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7eviri yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rma yaz\u0131s\u0131 “\u00d6stliches Europa. Spiegel der Geschicte. Fest schrift f\u00fcr Manferd Hellmann zum 65. Geburtstag, Wiesbaden, 1977 “Do\u011fu Avrupa. Tarihin aynas\u0131. Manfred Hellmann’in 65. do\u011fum y\u0131l\u0131 an\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lan kitab\u0131n ‘125-133 sayfalar\u0131ndan terc\u00fcme edilmi\u015ftir’)<\/p>\n (*) \u0130smail Berkuk\u00a0 hatal\u0131 olarak aktarm\u0131\u015ft\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki kitaptan al\u0131nt\u0131s\u0131yla yukar\u0131daki\u00a0 orijinaliyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z. (Sayfa 274 Tarihte\u00a0 Kafkasya )<\/strong><\/p>\n \u2018\u2019Ha\u00e7l\u0131 seferlerinin ba\u015flamas\u0131 ve Franklar\u0131n \u0130stanbul\u2019u i\u015fgal etmeleri neticesi olarak \u0130stanbul’da bir Latin devleti te\u015fekk\u00fcl etmi\u015fti. Bu te\u015fekk\u00fcl Kafkasya’n\u0131n dini vaziyetine tesir etmekten hali kalmad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu defa Kafkasya’da Katolik dininin ne\u015frine te\u015febb\u00fcs edildi. Ancak bu maksatla Kafkasya’ya girmi\u015f olan Dominiken cizvitleri, Anapa ve Karadeniz sahillerinde yerle\u015fmi\u015f olan Ortodoksluk ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. Binaenaleyh Katoliklik ancak Wub\u0131hlarda tutunabildi. Bu hususta Wub\u0131h Prensi Ferzaht \u00e7ok gayret g\u00f6sterdi. Bu m\u00fcnasebetle Prens 1333 de Papa Il’nci Jan’dan te\u015fekk\u00fcr mektubu bile ald\u0131.\u2018\u2019 1.<\/strong> H.D\u00f6rrie. Macar ve Mo\u011fol tarihi \u00fczerine \u00fc\u00e7 tekst. Frans\u0131z lulianus O.P. Ural b\u00f6lgesine (1234\/5) ve Rusya’ya (1237) y\u0131llar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 gezi ve Ba\u015frahip Peter’in Tatarlar hakk\u0131nda yazd\u0131klar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki bilimsel dergide yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r; “Nachrichten der Akademie der Wissenschaften in G\u00f6ttingen I. Philol.-hist. Klasse, Jg. 1956, Nr.6 S.125-202, burada ya\u00adz\u0131lanlar S. 152 den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.” 90.<\/strong>Yukar\u0131dakilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z.<\/p>\n Dr. YEDİC Batıray Özbek Macar Kralı V. Belas’ın (1235-1270) (1) emir ve müsaadeleriyle “Cum ducatu et expensis” (2) Macar Dominik rahipleri 1230-1237 yılları arasında tehlikelerle dolu bir misyon gezisi yapmışlardır. Gezileri Kafkasya içlerine ve Yukarı Volga Nehri’ne kadar ulaşmıştır. Bu gezi notları tarihçilerin gözünden kaçmamış, gezi boyunca edinilen bilgiler daha sonraları bilimsel tarihi yapıtlarda kullanılmıştır, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10522","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10522","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10522"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10522\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10524,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10522\/revisions\/10524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10522"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10522"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10522"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n KAYNAK\u00c7A<\/p>\n
\n2.<\/strong> Naip olarak “iunior rex”
\n3.<\/strong> G.A. BEZZOLA Garp g\u00f6z\u00fcyle Mo\u011follar (1220-1270). Halklar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 problemi \u00fczerine bir makale. Bern-M\u00fcnchen 1974, s.37-57. Burada s\u00f6z\u00fc edilen yap\u0131tta detayl\u0131 bilgiler vard\u0131r.
\n4.<\/strong> D\u00d6RR\u0130E’den \u00fc\u00e7 tekst s.178 ve devam\u0131.
\n5.<\/strong> Ayn\u0131 yap\u0131t, s. 151 de devam\u0131.
\n6.<\/strong> XIII. y\u00fczy\u0131ldaki gezginlerin pek \u00e7o\u011fu;- Johannes de Plano Carpi-ni, Wilhelm Rubruck, Benedictus Polonus und C de Breda- B\u00fcy\u00fck Maca\u00adristan’dan haberdard\u0131lar. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r: Sinica Franciscana. Van Wyngaert P.A. taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. L Cilt: Itinera et relationes Fratrum Min\u00f6r\u00fcm saeculi x\u0131\u0131\u0131 ve xiv. Qu ar acchi-Firen ze 1929, s.89, 138, 218 ve devam\u0131; Hystoria Tartarorum C.de Bridia monachi. Yay\u0131nlayan: A. \u00d6nnerfors. Berlin 1967,s.22
\n7.<\/strong> “Magna Hungaria”mn tarihi \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r BENDEFY, L.’in “Me\u00e7hul Juiianus” adl\u0131 yap\u0131t\u0131n 88-117. sayfalar\u0131, Budapest, 1936.
\n8.<\/strong> GY. GY\u00d6RFFY \u015eark \u00fclkelerinin ke\u015ffi. “Julians, Plano Carpinus ve Rubruck’un gezi notlan.” Budape\u015ft 1956; J.PERENYI” Do\u011fuda kalan Macaristan sorunu” Szazadok dergisi 109 (1975) s.33-62; E.A. CHALIKOVA, B\u00fcy\u00fck Macaristan, “Voprosy istorii (1975) dergisinin say\u0131 7, sayfa 37,42
\n 9.<\/strong> Onlardan \u00f6nce buralara misyonerler gelmi\u015flerdir. Bu misyonerler Kuman’lara ve Dnyeper\u00a0 nehrine kadar gitmi\u015flerdir. B.ALTANER, x\u0131\u0131\u0131. y\u00fczy\u0131lda Dominikan misyonerlerinin gezileri. Habelschwerdt\/Schles. 1924, s.l43.
\n10.<\/strong> Bu tekst’i D\u00d6RRIE’nmin \u00fc\u00e7 tekstinin 162-165. sayfalar\u0131yla kar\u015f\u0131\u00adla\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z.
\n11.<\/strong> Ayn\u0131 \u015fekilde, sayfa 151’le kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n.
\n12.<\/strong> GY. MORAVCSIK Byzantinoturcica. 2. Cilt.: Bizans kaynakla\u00adr\u0131nda T\u00fcrk halkalar\u0131ndan arta kalan diller, 2. kez\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f olarak 1958’de Berlin’de bas\u0131ld\u0131, 297. sayfa. (Berlin Byzantinistik \u00e7al\u0131\u015f\u00admalar\u0131 11).\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0
\n13.<\/strong> Sinica Franciskana, 112. sayfa. B\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla Julian ve ar\u00adkada\u015flar\u0131 gezilerine bu bizans ticaret gemileriyle ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.
\n14.<\/strong> D\u00d6RR\u0130E, \u00fc\u00e7 tekst, 153. sayfa
\n15.<\/strong> Zuchia \u00fczerine antik bilgileri toplu halde A. NAMITOK’un tari\u00adhi yap\u0131t\u0131 olan “Origines de\u015f Circassiens”\u00a0\u00a0 Leiden 1939,\u00a0\u00a0 s.53 de bulabilirsiniz.
\n16.<\/strong> Sinica Franciscana sayfa 112
\n17.<\/strong> Ayn\u0131 eser sayfa 167.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0
\n18.<\/strong> Ayn\u0131 eser sayfa 504.\u00a0\u00a0 :
\n19.<\/strong> A.KERN (yay\u0131nlayan) “Libellus de Notitia Orbis “III. O.P. Sultaneyh’in Ba\u015frahibi. “Archivum Fratrum Praedicatorum 8 (1938)” sayfa
\n82-123, burada sayfa 108, 110 ve devam\u0131,; bununla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z A.D.BRINCKE’nin “Nationes Christianorum Orientalium” K\u00f6len-Wien 1973
\nsayfa 163 ile; daha sonraF.RISCH (yay\u0131nlayan) Johann de Plano Carpini.Mo\u011fol’lar\u0131n tarihi ve gezi notlar\u0131 (1245-1247) Leipzig, 1930 sayfa 231,
\ndip Not 7. ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n.<\/p>\n\n
\nt\u0131nda Zuchia ile Ad\u0131ghe kelimeleri aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ilk olarak fark
\neden ki\u015fidir.<\/li>\n
\nOrientalis” (Yay\u0131nlayan), Codificazione canonica orientale. Fonu, Series
\nIII. 9. Bde. Roma 1943-1970 (onu takip eden yay\u0131nlar CICO) burada IV.
\ncilt no. 19,21,100, sayfalar 36,48,163.<\/li>\n
\n34.<\/strong> A.VASILIEV. K\u0131r\u0131m*da Gotlar. Cambridge, Mass, 1936, s.80 ve devam\u0131.<\/li>\n
\n37.<\/strong> Yukar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z.<\/li>\n
\n45.<\/strong> NEUMANN, s.l 14<\/li>\n
\nvizantiskichpisatelej. Kiev 1899”\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,<\/li>\n
\ni\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki termin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da yazmak istiyorum;; “Pute\u015festive
\nv drevnij Iriston”\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , v<\/li>\n
\nrikov o Severnom Kavkaze i Rossii, Sbornik materialov dlja opisanija mestnostej i plemen Kavkaza 22 (Tiflis 1897) s. 1-206 da yay\u0131nlanm\u0131\u015f\u00ad
\nt\u0131r.<\/li>\n
\nve k\u00fclt\u00fcrel beraberlikleri ise M\u0130LLER, Et\u00fcdler cild 3, sayfa 40-42 de or\u00adtaya koymu\u015ftur ve M.VASMER, Slavlar\u0131n eski yerle\u015fim b\u00f6lgeleri \u00fczeri\u00ad
\nne ara\u015ft\u0131rmalar l cilt, \u0130ranl\u0131lar G\u00fcney Rusya’da Leipzig 1923; DERS. G\u00fcney Rusya’da iranca. Streitberg Festgabe, Leipzig 1924 s. 367-375’te
\nyay\u0131nland\u0131. Bilhassa ABAEV, Osetin dili ve folkloru, Moskova 1949,s.41-47, 248-259; DERS Osetin dilinin tarihi ve etimolojik s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc Mos-
\nkova-Leninrad 1958 ve JU.S. GAGLOJT\u0130 Alany i voprosy etnogeneza Osetin. Tiflis. 1966.<\/li>\n
\nZ.GOMBOCZ Bulgar-T\u00fcrk\u00e7esinden maceraya ge\u00e7en \u00f6d\u00fcn\u00e7 kelimeler Helsinki, 1912.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,<\/li>\n
\nque spectant ad ritum chistianum solo nomine Christi excepto” Sinica
\nFranciscana s.192.<\/li>\n\n