![](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-1\/362.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Orhan Ko\u00e7ak Peki, ge\u00e7meyen milliyet\u00e7ilikle y\u00fczle\u015febilmek i\u00e7in tarihsel y\u00f6ntem b\u00fcsb\u00fct\u00fcn terk mi edilmeli? Tan\u0131l Bora’n\u0131n kitab\u0131 buna gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Hi\u00e7 mazeret aramadan dosdo\u011fru bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ili\u011fin \u00fcst\u00fcne gidiyor Bora.<\/p>\n Eric Hobsbawm, 1989’da yazd\u0131\u011f\u0131 1780’den G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Milletler ve milliyet\u00e7ilikte, milliyet\u00e7ili\u011fin h\u0131z\u0131n\u0131 yitirdi\u011fini belirtiyordu.1960’lara kadar “tarihsel de\u011fi\u015fimin bir vekt\u00f6r\u00fc” olmu\u015ftu milliyet\u00e7ilik; ama art\u0131k de\u011fildi. Ekonomik k\u00fcreselle\u015fme ve uluslararas\u0131 kitlesel g\u00f6\u00e7 ulus-devletin zay\u0131flamas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu hen\u00fcz “vatan\u0131m ruy-i zemin, milletim nev-i be\u015fer” diyecek durumda olmasa bile, ulus-devletin gerilemesiyle birlikte milliyet\u00e7ili\u011fin de gerilemesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. \u015eimdi unutulmu\u015f olabilir ama o y\u0131llarda yayg\u0131n bir kan\u0131yd\u0131 bu. Francis Fukuyama da \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan Tarihin Sonu ve Son \u0130nsan (1992) kitab\u0131nda “Do\u011fu Avrupa ve Sovyetler Birli\u011finde beliren yeni milliyet\u00e7i m\u00fccadelelerin ge\u00e7i\u015fsel bir nitelik” ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, “daha demokratik bir d\u00fczenin do\u011fum sanc\u0131lar\u0131” oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Fukuyama’ya g\u00f6re as\u0131l \u00f6nemlisi, yeni milliyet\u00e7iliklerin hemen hepsinin bir “T\u00fcrkle\u015fme s\u00fcrecine” girmi\u015f olmas\u0131yd\u0131: Ba\u015fka uluslara h\u00fckmetmek yerine, “Atat\u00fcrk’\u00fcn yolunu izleyerek geleneksel bir yurt \u00fczerinde kendi ulusal kimliklerinin peki\u015ftirilmesi ve ar\u0131t\u0131lmas\u0131 i\u00e7in” \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. <\/span><\/p>\n Yugoslavya’da ulusal ar\u0131tma ad\u0131na giri\u015filen katliam da bu c\u00fcmlelerin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde ba\u015flad\u0131. Milliyet\u00e7ili\u011fin ofansif ve defansif t\u00fcrleri aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 anlams\u0131zla\u015ft\u0131ran “m\u00fccadeleler” yaln\u0131z Balkanlarla, Kafkasya’yla, Afrika’yla da s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. Fransa’da Le Pen’in partisi tam da bu d\u00f6nemde hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir g\u00fc\u00e7 haline geldi, Avusturya ve \u0130talya’da neo-Naziler bu y\u0131llarda iktidara yakla\u015ft\u0131. Tarihin devletler aras\u0131nda sonu gelmez sava\u015flardan ibaret oldu\u011funa inanan “realist” d\u0131\u015f politika uzmanlar\u0131na yeniden g\u00fcn do\u011fmu\u015ftu. Camiadan H. Kissinger’in konferans \u00fccretinin on bin dolara \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu d\u00f6nemde i\u015fittik. Tabii, Huntington da var: Ge\u00e7mi\u015fte hep ba\u015fkalar\u0131na kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ABD d\u0131\u015f politika mandarinli\u011fini “Medeniyetler \u00c7at\u0131\u015fmas\u0131” \u015feyiyle bu d\u00f6nemde yakalar gibi oldu. <\/span><\/p>\n Hobsbawm’un amac\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fi tarihselle\u015ftirmekti: Geli\u015fini ve ge\u00e7i\u015fini betimlemek, ge\u00e7ici oldu\u011funu g\u00f6stermek istiyordu. Peki ge\u00e7meyen milliyet\u00e7ilikle y\u00fczle\u015febilmek i\u00e7in tarihsel y\u00f6ntem b\u00fcsb\u00fct\u00fcn terk mi edilmeli? Tan\u0131l Bora’n\u0131n son kitab\u0131 buna gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Hi\u00e7 mazeret aramadan dosdo\u011fru bug\u00fcnk\u00fc milliyet\u00e7ili\u011fin \u00fcst\u00fcne gidiyor Bora; ama bunu yaparken realist veya do\u011falc\u0131 (“kan ve toprak”) teorilere de pabu\u00e7 b\u0131rakm\u0131yor. Ger\u00e7i Sunu\u015f’ta b\u00f6yle teorilere (Bora’n\u0131n kendi deyimiyle, “\u00f6zc\u00fc” teorilere) kap\u0131 a\u00e7abilecek bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye rastlamak m\u00fcmk\u00fcn: “Ayr\u0131\u015fman\u0131n b\u00f6ylesine h\u0131z kazand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada [milliyet\u00e7ilik de] yurtsuzla\u015fan, g\u00fcvencelerini yitiren insan\u0131n kendini evinde hissetmesini sa\u011fl\u0131yor. Marx’\u0131n dini ‘ruhsuz d\u00fcnyan\u0131n ruhu’ diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 gibi, ge\u00e7-modern d\u00f6nemdeki milliyet\u00e7ili\u011fi ‘yurtsuz d\u00fcnyan\u0131n yurdu’ diye tan\u0131mlayabiliriz. T\u0131pk\u0131 dinin tinselli\u011fi daraltmas\u0131 gibi, yurt hissine e\u015flik eden b\u00fct\u00fcnl\u00fck tasar\u0131m\u0131n\u0131, g\u00fcvenlik duygusunu ve d\u00fcnyayla\/insanlarla ileti\u015fim aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 daraltan, k\u0131s\u0131r bir ikame.” Marx’\u0131n romantik-idealist damar\u0131n\u0131 referans alan bu a\u00e7\u0131klama, milliyet\u00e7ili\u011fin sahte bir cevap getirdi\u011fini kan\u0131tlarken bile sualin “sahici” oldu\u011funu, demek do\u011fru bir cevab\u0131n da (“yitirilmi\u015f ama yeniden ele ge\u00e7irilecek bir ev, bir \u00f6z”) bulundu\u011funu varsayar gibidir. B\u00f6ylece milliyet\u00e7ili\u011fin g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ama beslendi\u011fi k\u00f6kl\u00fc duygusal aldan\u0131\u015flar ele\u015ftiri d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olur. Ama Bora’n\u0131n malzemesine y\u00f6neltti\u011fi dikkatin yo\u011funlu\u011fu (kendi konusuyla bu kadar “s\u0131cak temas” kurabilen ba\u015fka siyasal analizci var m\u0131?) ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 felsefi u\u00e7urumlar\u0131n \u00fczerinden a\u015f\u0131rt\u0131yor. <\/span><\/p>\n Bora’n\u0131n as\u0131l konusu T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin 90’lardaki serencam\u0131. Kemal Can’la yazd\u0131\u011f\u0131 ilk kitab\u0131 Devlet, Ocak, Dergah’ta (1991) MHP’nin 1980’den sonraki sars\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 inceliyordu. Yeni kitapta, milliyet\u00e7ili\u011fin ba\u015fka t\u00fcrleriyle birlikte \u00fclk\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn de canlan\u0131\u015f\u0131n\u0131 K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131, Yugoslavya ve SSCB’nin b\u00f6l\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc gibi kilit olaylar \u00e7evresinde tahlil ediyor. Bora’n\u0131n ilk kitab\u0131nda eksik kalan bir mukayese \u00e7er\u00e7evesinin Kara Bahar’da kuruldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz: 90’lar\u0131n T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi bir uluslararas\u0131 ba\u011flam (globalle\u015fme ve So\u011fuk Sava\u015f\u0131n biti\u015fi) i\u00e7indeDo\u011fu ve Bat\u0131 Avrupa milliyet\u00e7ilikleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. <\/span><\/p>\n Bat\u0131 Avrupal\u0131 yazarlar\u0131n \u00e7o\u011fu i\u00e7in, 80’lerin milliyet\u00e7ili\u011fi Do\u011fu’nun gecikmi\u015f ya da olgunla\u015fmam\u0131\u015f toplumlar\u0131na \u00f6zg\u00fc bir zaaft\u0131: Bat\u0131’da milliyet\u00e7ilik “esas itibariyle” a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ernest Gellner’e g\u00f6re Bat\u0131 Avrupa’da milli duygu s\u00f6nerken birbirine d\u00fc\u015fman uluslar\u0131n yerini bir “inan\u00e7s\u0131z t\u00fcketiciler enternasyonali” alm\u0131\u015ft\u0131. Fukuyama’ya g\u00f6re, bu duygusal s\u00f6n\u00fcmleni\u015f neo-Fa\u015fist hareketleri bile kaps\u0131yordu: “Almanya’da Sch\u00f6nhuber veya Fransa’da Le Pen gibi bug\u00fcn\u00fcn radikal milliyet\u00e7ilerini ilgilendiren \u015fey, yabanc\u0131lar\u0131 y\u00f6netmek de\u011fil \u00fclkeden kovmak. Bu hayattan k\u00e2m al\u0131rken rahats\u0131z edilmemek, d\u00fcnya nimetlerine ba\u015fkalar\u0131n\u0131 ortak etmemek istiyorlar.” <\/span><\/p>\n Bora’n\u0131n analizi, Do\u011fu ve Bat\u0131 milliyet\u00e7ilikleri aras\u0131nda yap\u0131lan bu kat\u0131 ayr\u0131m\u0131n ele\u015ftirisiyle ba\u015fl\u0131yor. \u0130kisinin de sosyoekonomik zemini ayn\u0131d\u0131r: K\u00fcreselle\u015fme. Her \u015feyin kolayca birbirine ge\u00e7ti\u011fi kaygan bir zemindir bu. B\u00f6yle bir sahnede, apans\u0131z patlak veren olaylar uzun d\u00f6nemli geli\u015fmelerden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir etkinlik kazan\u0131r. Medya, olup biteni kaydeden edilgin bir cihaz de\u011fildir art\u0131k; Kardak’ta oldu\u011fu gibi, kendisi de ba\u015flatabiliyordur olaylar\u0131. Bora’n\u0131n deyi\u015fiyle, “global ge\u00e7-modern k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ko\u015fullad\u0131\u011f\u0131 h\u0131zl\u0131 dola\u015f\u0131m, [milliyet\u00e7ili\u011fin] dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 da h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.” Ge\u00e7mi\u015fte milliyet\u00e7ili\u011fi Do\u011fu’ya \u00f6\u011freten Bat\u0131’yd\u0131 ama, \u015fimdi \u00e7ok-y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr etkile\u015fim. 1996’n\u0131n Teksasl\u0131 ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131, diplomalar\u0131n\u0131 CNN a\u00e7\u0131k \u00fcniversitesinden alm\u0131\u015flard\u0131r. Hoca: Franjo Tudjman. <\/span><\/p>\n \u00d6te yandan, daha yap\u0131sal bir ba\u011f da vard\u0131r iki olgu aras\u0131nda: 70’lerden itibaren devletin girdi\u011fi mali kriz. Devlet bu ko\u015fullarda gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 “d\u00fczenleme i\u015flevini terketmeye (dereg\u00fclasyona) y\u00f6nelmektedir”. Dereg\u00fclasyon her yeri etkileyen bir y\u00f6neli\u015ftir ama, toplumlar\u0131n zenginlik d\u00fczeyine g\u00f6re farkl\u0131 siyasal\/k\u00fclt\u00fcrel sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Zengin \u00fclkelerde (ve bu \u00fclkelerin i\u00e7inde de en zengin b\u00f6lgelerde), Gellner ve Fukuyama’n\u0131n da betimledi\u011fi “refah \u015fovenizmi” a\u011f\u0131r basarken, daha yoksul \u00fclkeler\/b\u00f6lgelerde eriyen devletle ve ulusun mitik ge\u00e7mi\u015fiyle \u00f6zde\u015fle\u015fme e\u011filimi g\u00fc\u00e7lenmektedir. \u0130kisinin de farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri vard\u0131r. Yoksullar\u0131n milliyet\u00e7ili\u011fi, S\u0131rbistan’daki gibi “toplumsal\u0131n etnikle\u015fmesi” bi\u00e7imini alabilir: “Milosevi\u00e7’in bulabildi\u011fi kitle deste\u011finde, milliyet\u00e7i s\u00f6ylemi i\u00e7indeki pop\u00fclist devlet\u00e7i hatt\u0131n \u00f6nemli rol\u00fc vard\u0131r.” \u0130talyan neo-Fa\u015fizmiyse bir karma t\u00fcrd\u00fcr: Kuzeyin ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 “refah \u015fovenizmine” kar\u015f\u0131 yoksul g\u00fcneyin tepkisinden g\u00fc\u00e7 al\u0131rken, g\u00f6\u00e7menler kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcneyli kadar kuzeylinin de duyabilece\u011fi korkuyu k\u0131\u015fk\u0131rtmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, “refah \u015fovenizmi” Lombardiya gibi zengin b\u00f6lgelerin “mikro-milliyet\u00e7ili\u011fiyle” s\u0131n\u0131rlanamaz: G\u00f6\u00e7 dalgas\u0131na kar\u015f\u0131 Avrupa’n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapatma e\u011filimi de bir “makro-milliyet\u00e7ili\u011fe” d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. <\/span><\/p>\n Kendini bir milliyet\u00e7ilik olarak tan\u0131mlamaktan ka\u00e7\u0131nan “refah \u015fovenizminin” eski milliyet\u00e7iliklerle benzerli\u011fi var m\u0131? Bora bu konuda hep yap\u0131lm\u0131\u015f olan ayr\u0131m\u0131 kaydediyor \u00f6nce: Bir u\u00e7ta “milleti vatanda\u015flar\u0131n ortak iradesi temelinde tan\u0131mlayan ‘Frans\u0131z usul\u00fc’ politik milliyet\u00e7ilik ile [\u00f6b\u00fcr u\u00e7ta] milleti etnik ve\/veya k\u00fclt\u00fcr-dil-tarih temelinde tan\u0131mlayan ‘Alman usul\u00fc’ k\u00fclt\u00fcrel milliyet\u00e7ilik aras\u0131ndaki ayr\u0131m.” Bug\u00fcn\u00fcn Bat\u0131 ve Do\u011fu milliyet\u00e7ilikleri aras\u0131ndaki fark da 1930’larda Hans Kohn’un teorile\u015ftirdi\u011fi bu daha eski kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n izlerini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kohn’a g\u00f6re Bat\u0131 Avrupa’da milliyet\u00e7ili\u011fin do\u011fu\u015fu daha \u00e7ok siyasal bir olayd\u0131r; g\u00f6rece erken bir d\u00f6nemde (18. y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesi) “g\u00fcn\u00fcn siyasal ger\u00e7ekli\u011fi ve m\u00fccadeleleri i\u00e7inde bir ulus kurma \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak do\u011fmu\u015f, ge\u00e7mi\u015f konusunda duygusall\u0131ktan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde muaf kalarak 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n Ayd\u0131nlanma d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle [en ba\u015fta da s\u00f6zle\u015fme fikriyle] yo\u011frulmu\u015ftur.” Oysa Orta ve Do\u011fu Avrupa ile Asya’da milliyet\u00e7ilik sadece daha ge\u00e7 de\u011fil, toplumsal ve siyasal geli\u015fimin daha geri bir evresinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve bu y\u00fczden de ilk ifadesini ancak k\u00fclt\u00fcrel alanda bulabilmi\u015ftir. “Bir politika olu\u015fturma ve h\u00fck\u00fcmet etme giri\u015fiminden \u00e7ok, bir e\u011fitim ve propaganda \u00e7abas\u0131” olan bu Do\u011fu milliyet\u00e7ili\u011fi ba\u015flang\u0131\u00e7ta Bat\u0131l\u0131 modellerin etkisi alt\u0131ndad\u0131r. Ama “ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yerli ayd\u0131nlar\u0131n gururunu incitmekte, bu da sonunda ‘ecnebi’ \u00f6rne\u011fe ve onun liberal, rasyonel zihniyetine kar\u015f\u0131 bir tepkiye d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Her yeni milliyet\u00e7ilik, daha eski bir milliyet\u00e7ilik taraf\u0131ndan bir kez harekete ge\u00e7irildikten sonra, me\u015frulu\u011funu ve farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi ge\u00e7mi\u015finin miras\u0131nda aramaya ba\u015fl\u0131yor, Bat\u0131 rasyonalizmine ve evrensel \u00f6l\u00e7\u00fclere kar\u015f\u0131 kendi geleneklerinin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, ilkel ve kadim derinli\u011fini y\u00fcceltiyordur.” Bir psikolojik boyutu da vard\u0131r bunun: Yeni milliyet\u00e7ilik, yerel bir toplumsal ve ekonomik geli\u015fimin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmay\u0131p d\u0131\u015ftan uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in “\u00f6z-g\u00fcvenden de yoksundur ve a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksini bir a\u015f\u0131r\u0131-g\u00fcvenle telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.” <\/span><\/p>\n Bora, \u00f6yk\u00fcn\u00fcn ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozacak k\u0131l\u00e7\u0131kl\u0131 episodlar\u0131 (\u00f6r: Alman milliyet\u00e7ili\u011finin 1830’larda liberal bir hareket olarak ba\u015flamas\u0131; Yunan milliyet\u00e7ili\u011finin Ayd\u0131nlanma filozofu Korais’e dayanmas\u0131; Nehru’nun d\u00fc\u015f\u00fcncesinde evrenselci \u00f6\u011fenin yerelcili\u011fe bask\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131; \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n ilk kuramc\u0131s\u0131n\u0131n Frans\u0131z Gobineau olu\u015fu) d\u0131\u015fta b\u0131rakan bu kavramla\u015ft\u0131rmaya cepheden kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131yor ama \u00e7eli\u015fkisine i\u015faret ediyor: Kendini Do\u011fu’nun k\u00fclt\u00fcrel milliyet\u00e7ili\u011finden ayr\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan “Avrupa establishment’\u0131”, bug\u00fcn bunu yine k\u00fclt\u00fcrel bir temel \u00fczerinde yapabilmekte, “\u0131rka veya milliyete de\u011fil de k\u00fclt\u00fcre dayanan bir d\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131\u011fa” gitmektedir. Bat\u0131’n\u0131n kendini tan\u0131mlamak i\u00e7in ba\u015fvurdu\u011fu demokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, ho\u015fg\u00f6r\u00fc gibi de\u011ferler, onu Bat\u0131-olmayandan mutlak bi\u00e7imde ay\u0131ran \u00f6zsel veya “ontolojik” sabitlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor ve “medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131” gibi teyakkuz ideolojilerinin gerek\u00e7esi haline geliyordur. (Kohn’da da belirgindi bu \u00e7eli\u015fki: Bat\u0131 milliyet\u00e7ili\u011finin “tarihe fazla tak\u0131lmamakla” Do\u011fu milliyet\u00e7ili\u011finden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor, ama sonunda bu fark\u0131n Bat\u0131 kilisesi ile Do\u011fu kilisesi aras\u0131ndaki bin 500 y\u0131ll\u0131k b\u00f6l\u00fcnmeyi yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmek durumunda kal\u0131yordu.) Bora, k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal milliyet\u00e7ilikler aras\u0131ndaki fark\u0131n “nitel bir fark” olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Hangisinin a\u011f\u0131r basaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen etken, sadece toplumlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 de\u011fildir \u00f6yleyse; g\u00fcncel ko\u015fullar da \u00f6nemlidir. Bug\u00fcn\u00fcn “refah \u015fovenizmi,” fa\u015fist Le Pen’le sosyalist Jacques Delors’un Avrupac\u0131l\u0131klar\u0131 aras\u0131ndaki fark\u0131 -d\u0131\u015far\u0131dan bakanlar i\u00e7in- ihmal edilebilir bir marja indirgemektedir. <\/span><\/p>\n \u00d6te yandan, bu ayr\u0131m, tam da \u00f6zsel de\u011fil tarihsel (hatta konj\u00f6nkt\u00fcrel) oldu\u011fu i\u00e7in T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin gerilim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini izleme imkan\u0131 veriyor Bora’ya. T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finde, “yurtta\u015fl\u0131k hukukunun bask\u0131n oldu\u011fu ‘Bat\u0131l\u0131’ milliyet\u00e7ilik etmenleri ile etnik-k\u00fclt\u00fcrel bilincin ve tarihsel mitolojinin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 ‘Do\u011fulu’ milliyet\u00e7ilik etmenleri aras\u0131ndaki gerilim” (veya Taha Parla’n\u0131n s\u00f6zleriyle “etnik-k\u00fclt\u00fcrel \u00e7o\u011fulculuk ve defansif nitelikli hukuki milliyet\u00e7ilik” ile “etnik teklik pe\u015finde, \u00fcst\u00fcn milli karakter anlay\u0131\u015f\u0131na” dayal\u0131 \u015foven milliyet\u00e7ilik aras\u0131ndaki gerilim) belirleyici olmu\u015ftur hep. Bora, bu gerilime, bir yanda “\u00f6zg\u00fcvenli bir varolu\u015f” ile \u00f6te yanda “TC’nin varl\u0131\u011f\u0131na i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlarca kastedildi\u011fi telakkisini kronikle\u015ftiren \u00e7ok yo\u011fun bir tehdit alg\u0131lamas\u0131na” dayal\u0131 “bir beka sendromu aras\u0131ndaki gerilimin e\u015flik etti\u011fini” belirtiyor: “T\u00fcrkiye’nin istikrarl\u0131 ve \u00e7a\u011fda\u015f uygarl\u0131k d\u00fczeyine y\u00f6nelmi\u015f bir \u00fclke olu\u015fuyla \u00f6v\u00fcn\u00fcrken her kriz an\u0131nda TC devletinin ilelebet payidar kalaca\u011f\u0131 teminat\u0131 verme gere\u011fi duyan resmi s\u00f6ylem bu gerilimle maluld\u00fcr.” <\/span><\/p>\n Beka endi\u015fesi b\u00fcsb\u00fct\u00fcn temelsiz de say\u0131lmaz: Milli devletin kurulu\u015f s\u00fcreci “bir dizi i\u00e7 ve d\u0131\u015f \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde y\u0131k\u0131lan bir imparatorlu\u011fun bakiyesi \u00fczerinde yine bir dizi i\u00e7 ve d\u0131\u015f sava\u015fla” ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Say\u0131larla da anlat\u0131labilir bu: N\u00fcfus tarih\u00e7isi Justin McCarthy, Death and Exile: The Ethic Cleansing of Ottoman Muslims, 1821-1922 (1995; \u00d6l\u00fcm ve S\u00fcrg\u00fcn: Osmanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n U\u011frad\u0131\u011f\u0131 Etnik Temizlik) adl\u0131 kitab\u0131nda, 1821’le (Mora \u0130syan\u0131) 1922 aras\u0131nda “be\u015f milyondan fazla M\u00fcsl\u00fcman’\u0131n topraklar\u0131ndan s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, be\u015fbu\u00e7uk milyonun da sava\u015flarda veya g\u00f6\u00e7 s\u0131ras\u0131nda \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc” yaz\u0131yor. E\u011fer Renan’\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi insanlar\u0131 “ortak sevin\u00e7lerden \u00e7ok ortak ac\u0131lar\u0131n birle\u015ftirdi\u011fi” ve “ulusal bellek i\u00e7in kederlerin zaferlerden daha de\u011ferli oldu\u011fu [\u00e7\u00fcnk\u00fc insanlara baz\u0131 g\u00f6revler y\u00fckledi\u011fi]” do\u011fruysa, Bora’n\u0131n deyi\u015fiyle “beka sorunsal\u0131n\u0131n her zaman canland\u0131r\u0131labilir bir ‘dava’ olarak milli haf\u0131zaya yerle\u015fmi\u015f” olmas\u0131na da \u015fa\u015fmamak gerekir. <\/span><\/p>\n Ger\u00e7ek veya hayali felaketler geneldir ve ba\u015fka ulusal mitolojilerin olu\u015fmas\u0131nda da rol oynam\u0131\u015ft\u0131r, oysa bu kadar derine i\u015flemi\u015f bir beka kayg\u0131s\u0131na ba\u015fka yerde rastlamak zordur. Ge\u00e7mi\u015fin Alman ve bug\u00fcn\u00fcn Balkan milliyet\u00e7ilikleri b\u00fct\u00fcn sald\u0131rganl\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131n bu \u00fclkedekiyle k\u0131yaslanabilecek bir yokolma korkusundan muaf g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. Bunun bir a\u00e7\u0131klamas\u0131, Bora’n\u0131n \u00e7ok kurcalamad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ifte gecikmi\u015flik deneyiminde aranabilir. T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi sadece Bat\u0131’ya oranla de\u011fil, \u0130mparatorlu\u011fun i\u00e7indeki ba\u015fka halklar\u0131n milliyet\u00e7ili\u011fine oranla da ge\u00e7 do\u011fmu\u015ftur. Ats\u0131z’\u0131n Bozkurt romanlar\u0131nda ifadesini bulan bir “gafil avlanm\u0131\u015fl\u0131k” duygusudur bunun sonucu: Son T\u00fcrk devleti pusuya d\u00fc\u015fmeyecektir. \u00d6te yandan, bu son devletin kurulu\u015fu bir b\u00fcz\u00fc\u015fme ve i\u00e7e \u00e7ekilme s\u00fcrecinin sonunda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fini yine bir felaketin (B\u00fcy\u00fck K\u0131tl\u0131k) ertesinde \u015fekillenen \u0130rlanda milliyet\u00e7ili\u011finden ay\u0131ran bir noktad\u0131r bu: 1845 “Patates Krizinden” sonra \u0130rlanda n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 Amerika’ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, bu da ac\u0131n\u0131n bir bak\u0131ma da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131, yay\u0131l\u0131p seyrelmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fiyse n\u00fcfusun hep k\u00fc\u00e7\u00fclen bir toprak \u00fczerinde toplanmas\u0131 ve deyim yerindeyse “kederin yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n” \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. <\/span><\/p>\n Bora, T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin “Bat\u0131l\u0131” y\u00fcz\u00fcn\u00fcn hi\u00e7bir zaman b\u00fcsb\u00fct\u00fcn silinmedi\u011fini ve \u00f6zellikle 80’lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda “beka sendromunu atlatm\u0131\u015f, \u00f6zg\u00fcvenli, d\u00fcnyayla b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye \u00f6ncelik veren bir milliyet\u00e7ili\u011fin” olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. \u00d6zal y\u0131llar\u0131n\u0131n “\u00e7a\u011f atlama” slogan\u0131 yeni liberal milliyet\u00e7ili\u011fin \u00f6zl\u00fc ifadesidir. SSCB’nin \u00e7\u00f6z\u00fclmesiyle T\u00fcrkiye’nin \u00f6nce bir “b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7,” daha uzun vadede de bir “d\u00fcnya g\u00fcc\u00fc” olaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyordur. D\u00fc\u015fman ve tehdit tak\u0131nt\u0131s\u0131ndan bir \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131yr\u0131lm\u0131\u015f, “muas\u0131r medeniyete” yeti\u015fmek zorunda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc zaten onunla b\u00fct\u00fcnle\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen kentli yeni orta s\u0131n\u0131flar\u0131n, uluslararas\u0131la\u015fan b\u00fcy\u00fck sermayenin ve onunla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f medyan\u0131n destekledi\u011fi bir milliyet\u00e7iliktir bu. A\u00e7\u0131k\u00e7a ilan etti\u011fi hazc\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hem Atat\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finden hem de \u00fclk\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ahlak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131l\u0131r. Bora, liberal milliyet\u00e7ilikle dola\u015f\u0131ma giren “Beyaz T\u00fcrk” (hayattan tad almay\u0131 bilen ama Bat\u0131l\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015fmayan \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7oktan Bat\u0131l\u0131 olan T\u00fcrk) imgesinin olu\u015fumunu izlemek i\u00e7in Ertu\u011frul \u00d6zk\u00f6k gibilerinin yaz\u0131lar\u0131n\u0131 bir t\u00fcr “yak\u0131n okumaya” al\u0131yor. \u00d6te yandan, bu yeni d\u00fcnyevili\u011fin liberallerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p MHP’ye bile s\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren tabloda da “Ku\u015fadas\u0131 barlar\u0131nda kad\u0131n turistleri cezbetme ‘hizmetinde’ \u00e7al\u0131\u015fan ve sevi\u015firken ezan okundu\u011funda sayg\u0131s\u0131zl\u0131k eden kad\u0131n\u0131 pataklamakla milli hislerini tatmin eden” \u00fclk\u00fcc\u00fc gen\u00e7ler g\u00f6r\u00fclmektedir. Eroin ticareti de bu noktada an\u0131labilir. <\/span><\/p>\n Ama 80’lerden 90’lara ge\u00e7ilirken beliren baz\u0131 geli\u015fmeler eski beka sendromunu yeniden canland\u0131racakt\u0131r. Bora, iki \u00f6nemli etkene de\u011finiyor burada. Birincisi, 1990\/93 d\u00f6neminde uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcr\u00fcn “b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 T\u00fcrkiye” iddias\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmesidir. Orta Asya cumhuriyetleri T\u00fcrkiye’nin “a\u011fabeyli\u011fine” katlanamayacaklar\u0131n\u0131 belli etmektedirler. T\u00fcrkiye K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131ndan umdu\u011funu bulamam\u0131\u015ft\u0131r. “Refah \u015fovenizminin” Avrupas\u0131, T\u00fcrkiye’yi i\u00e7ermek istemedi\u011fini gizlemiyordur. B\u00fct\u00fcn bunlar TC’nin varl\u0131\u011f\u0131na kasteden bir uluslararas\u0131 komplo fikrini g\u00fc\u00e7lendirecektir. Ama beka kayg\u0131s\u0131n\u0131 besleyen as\u0131l olgu, \u00d6zal’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra h\u0131zla rejimin \u00e7\u00f6z\u00fcm ufkunun d\u0131\u015f\u0131na kayan K\u00fcrt sorunudur. Sava\u015f, “\u00fclk\u00fcc\u00fc hareket i\u00e7inde dahi 1970’lerin ortalar\u0131ndan sonra \u00e7ok gerilere itilmi\u015f olan T\u00fcrk\u00e7\u00fc ideolojinin” yeniden do\u011fmas\u0131nda ba\u015fl\u0131ca etkendir. Bunlara, ilk kez Ahmet \u0130nsel’in dile getirdi\u011fi bir olgu da eklenebilir: “Sendromun” kendini s\u00fcrd\u00fcren ve peki\u015ftiren yap\u0131s\u0131. Beka kayg\u0131s\u0131, s\u0131rf bu kayg\u0131yla e\u011fitilmi\u015f bir g\u00fcc\u00fcn t\u00fcm iktidar\u0131 gaspetmesine zemin haz\u0131rlamakta, bu g\u00fc\u00e7 de bir kez iktidar\u0131 ald\u0131ktan sonra beka kayg\u0131s\u0131n\u0131n daha da yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ve tek siyasal enerji kayna\u011f\u0131 olarak kalmas\u0131 i\u00e7in elinden geleni yapmaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n Bora’n\u0131n en canal\u0131c\u0131 g\u00f6zlemlerinden biri de 90’larda T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin farkl\u0131 t\u00fcrleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerle ilgili. Farkl\u0131 milliyet\u00e7i s\u00f6ylemlerin (“Resmi Atat\u00fcrk\u00e7\u00fc milliyet\u00e7ilik”; onun sol versiyonu olan “Kemalist ulus\u00e7uluk”; “liberal milliyet\u00e7ilik”; \u00fclk\u00fcc\u00fcl\u00fck; hatta “\u0130slamc\u0131 milliyet\u00e7ilik”) bir hegemonya m\u00fccadelesi i\u00e7inde birbiriyle etkile\u015ferek “melezle\u015fti\u011fi” bir d\u00f6nemdir bu. 80’lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda hegemonya m\u00fccadelesinden \u00fcst\u00fcn \u00e7\u0131kaca\u011fa benzeyen g\u00fc\u00e7, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcre damgas\u0131n\u0131 vuran yeni liberalizmdi; radikal milliyet\u00e7ilik de ak\u0131nt\u0131ya kap\u0131larak “popla\u015f\u0131r ve ehlile\u015fir” gibiydi. Bu ak\u0131nt\u0131 t\u00fcm\u00fcyle durmu\u015f olmasa da, 90’larda g\u00fcndemi ve s\u00f6ylemleri belirleyen g\u00fc\u00e7, beka sendromunun canlan\u0131\u015f\u0131yla titreyip kendine d\u00f6nen “Do\u011fulu” radikal milliyet\u00e7iliktir. \u00dclk\u00fcc\u00fc hareket “popla\u015fman\u0131n” ard\u0131ndan devletle ve resmi milliyet\u00e7ilikle ili\u015fkisini tamir etmeyi de ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r bu d\u00f6nemde. Beka kayg\u0131s\u0131n\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lmas\u0131, farkl\u0131 milliyet\u00e7ilik s\u00f6ylemleri birbirinden ay\u0131ran \u00e7izgilerin gittik\u00e7e silikle\u015fmesine ve hepsinin “Do\u011fulu” leh\u00e7esinin belirginle\u015fmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. <\/span><\/p>\n Bora’n\u0131n Kara Bahar’daki makaleleri yazd\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda bu benze\u015fme e\u011filimi “Ayd\u0131nlar Oca\u011f\u0131’nda toplanm\u0131\u015f milliyet\u00e7i\/muhafazakar entelijensiyan\u0131n yabanc\u0131 dillerde \u00f6\u011fretime muhalefet ederek on y\u0131llarca sol Kemalistlerin bayraktar\u0131 oldu\u011fu \u00f6z T\u00fcrk\u00e7ecili\u011fe sahip \u00e7\u0131kmas\u0131” ve “en kozmopolit say\u0131lan Heavy Metalci gen\u00e7lerde ayy\u0131ld\u0131z tak\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesiyle” s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Bora’n\u0131n saptamas\u0131n\u0131n daha geni\u015f bir kapsam\u0131 oldu\u011funu \u015fimdilerde g\u00f6r\u00fcyoruz: “Avrasyac\u0131l\u0131k” kervan\u0131na kat\u0131lanlar aras\u0131nda Ayd\u0131nl\u0131k dergisi de var. G\u00fcn, y\u0131llard\u0131r solcular\u0131 da sa\u011fc\u0131lar\u0131 da vatanperlik \u00e7izgisinde birle\u015fmeye \u00e7a\u011f\u0131ran Rauf Tamer’in mi g\u00fcn\u00fcd\u00fcr? <\/span><\/p>\n Tan\u0131l Bora dimdik bak\u0131yor o tarafa. Ge\u00e7mesini umdu\u011fu milliyet\u00e7ili\u011fin ge\u00e7meyi\u015fini anlat\u0131yor. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Orhan Koçak Tanıl Bora, Milliyetçiliğin Kara Baharı Birikim Yayınları, 1995 318 s. Peki, geçmeyen milliyetçilikle yüzleşebilmek için tarihsel yöntem büsbütün terk mi edilmeli? Tanıl Bora’nın kitabı buna gerek olmadığını gösteriyor. Hiç mazeret aramadan dosdoğru bugünkü milliyetçiliğin üstüne gidiyor Bora. Eric Hobsbawm, 1989’da yazdığı 1780’den Günümüze Milletler ve milliyetçilikte, milliyetçiliğin hızını yitirdiğini belirtiyordu.1960’lara kadar “tarihsel değişimin […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10549","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10549","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10549"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10549\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10551,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10549\/revisions\/10551"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10549"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10549"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> <\/b> Tan\u0131l Bora, Milliyet\u00e7ili\u011fin Kara Bahar\u0131 Birikim Yay\u0131nlar\u0131, 1995 318 s.<\/span><\/p>\n