{"id":10592,"date":"2019-03-18T15:50:38","date_gmt":"2019-03-18T20:50:38","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=10592"},"modified":"2019-03-18T15:50:38","modified_gmt":"2019-03-18T20:50:38","slug":"buyuk-ortadogu-projesinde-kafkasya-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/buyuk-ortadogu-projesinde-kafkasya-2\/","title":{"rendered":"B\u00dcY\u00dcK ORTADO\u011eU PROJES\u0130&#8217;NDE KAFKASYA"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/299.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><b><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Nejdet Demiral<\/span><\/b><\/p>\n<p>Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131yla birlikte siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 elde eden Orta Asya T\u00fcrk Cumhuriyetleri, Hazar Havzas\u0131 petrol\u00fc nedeniyle giderek \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Amerikan Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131 verilerine g\u00f6re, b\u00f6lgenin ispatlanm\u0131\u015f petrol rezervi 34 milyar varil, olas\u0131 rezervleri 235 milyar varil civar\u0131ndad\u0131r. \u0130spatlanm\u0131\u015f ve olas\u0131 rezervlerin toplam\u0131n\u0131n 269 milyar varil oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, bu rakam\u0131n bug\u00fcnk\u00fc petrol rezervlerinin yakla\u015f\u0131k olarak % 26\u2019s\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Do\u011fal gaz a\u00e7\u0131s\u0131ndan verilen rakamlar ise 16 ila 19 trilyon metrek\u00fcp \u015feklinde ifade edilmektedir. Bu da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilinen do\u011fal gaz rezervlerinin yakla\u015f\u0131k olarak % 12\u2019sine kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. Bu veriler de\u011ferlendirildi\u011finde, Hazar B\u00f6lgesi\u2019nin Basra K\u00f6rfezi kadar olmasa da Sibirya\u2019dan sonra d\u00fcnyada 3. s\u0131rada gelebilecek petrol potansiyeline sahip oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fcnya Devletlerinin g\u00fcnden g\u00fcne petrole olan gereksinimlerinin artt\u0131\u011f\u0131, buna kar\u015f\u0131l\u0131k petrol kaynaklar\u0131n\u0131n azalmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131zda, petrole sahip olan b\u00f6lgeler \u00fczerindeki egemenlik m\u00fccadelesi hem ekonomik, hem de stratejik a\u00e7\u0131dan \u00f6nem kazanmaktad\u0131r.Bu ba\u011flamda, Zbigniew Brzezinski\u2019nin deyi\u015fiyle Avrasya, gelecekte k\u00fcresel hakimiyet i\u00e7in \u00fczerinde m\u00fccadelenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclece\u011fi \u2018Santra\u00e7 Tahtas\u0131\u2019 olacakt\u0131r. Bu m\u00fccadele i\u00e7erisinde AB,T\u00fcrkiye, Pakistan, \u0130ran, \u00c7in, Hindistan gibi devletler de rol oynamakta, devletlerin d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7okuluslu \u015firketler de bir\u00e7ok ekonomik ve politik yakla\u015f\u0131m\u0131n belirlenmesinde etkili olmaktad\u0131rlar. Hepsinin \u00f6tesinde Hazar B\u00f6lgesinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen m\u00fccadelenin ba\u015f akt\u00f6rleri Amerika ve Rusya kendi ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re,politikalar izlemekte, ba\u015fka devletlerle i\u015fbirli\u011fi geli\u015ftirmektedirler. Hazar\u2019\u0131n bir i\u00e7 b\u00f6lge olmas\u0131 nedeniyle zengin do\u011fal gaz ve petrol kaynaklar\u0131na sahip olan T\u00fcrkmenistan,Kazakistan ve Azerbaycan\u2019\u0131n bu zenginliklerini kendi imkanlar\u0131 ile arac\u0131s\u0131z olarak d\u00fcnya pazarlar\u0131na ula\u015ft\u0131rmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n<p>D\u0131\u015f pazarlara ula\u015fabilmenin yolu kom\u015fu \u00fclkelerden ge\u00e7en petrol ve do\u011falgaz boru hatlar\u0131d\u0131r. Hazar petrol\u00fcn\u00fcn d\u00fcnya pazarlar\u0131na nas\u0131l ula\u015ft\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 m\u00fccadelenin temelini olu\u015fturmaktad\u0131r. Zaman i\u00e7erisinde bir \u00e7ok alternatif boru hatlar\u0131 projesi \u00fczerinde durulmu\u015fsa da bunlar\u0131n aras\u0131nda 3&#8217;\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Petrol\u00fcn;<\/p>\n<ol>\n<li>Kuzeyden Rusya \u00fczerinden,<br \/>\n<strong>2.<\/strong>G\u00fcneyden \u0130ran \u00fczerinden ya da,<br \/>\n<strong>3. <\/strong>Bat\u0131dan Tiflis\u2019ten ge\u00e7en boru hatlar\u0131 ile Akdeniz\u2019de Ceyhan liman\u0131na aktar\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilmektedir.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Petrol m\u00fccadelesinde devletlerin izledikleri politikalar yan\u0131nda b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar, siyasi istikrars\u0131zl\u0131k, ve b\u00f6lgesel i\u015fbirli\u011finin olmay\u0131\u015f\u0131 da Hazar enerji kaynaklar\u0131n\u0131n geli\u015fmesinin ve ihra\u00e7 yollar\u0131n\u0131n hayata ge\u00e7irilmesinin \u00f6n\u00fcnde en b\u00fcy\u00fck engeli te\u015fkil etmektedir. 1990 y\u0131l\u0131na kadar d\u00fcnyada petrol ve do\u011fal gaz \u00fcreten ikinci en b\u00fcy\u00fck devlet olan Rusya, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de Kazakistan ve Azerbaycan petrol\u00fcn\u00fc d\u0131\u015f pazarlara ta\u015f\u0131yan mevcut boru hatlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun ge\u00e7ti\u011fi g\u00fczergahlara sahip bulunmaktad\u0131r. Son olarak 28 Kas\u0131m 2001 tarihinde resmi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lan Tengiz-Novorossiysk hatt\u0131 ile Kazak petrol\u00fcn\u00fcn y\u00f6n\u00fcn\u00fc Rusya\u2019ya \u00e7evirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Rusya i\u00e7in boru hatlar\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc elinde tutmak sadece ekonomik a\u00e7\u0131dan de\u011fil, b\u00f6lge devletleri \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc devam ettirmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemlidir. Bu nedenle de, Rusya kendi topraklar\u0131ndan ge\u00e7meyecek her t\u00fcrl\u00fc projeye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu noktada Rusya&#8217;n\u0131n boru hatlar\u0131 ile elinde bulundurdu\u011fu ekonomik ve siyasi kontrol\u00fcn\u00fc k\u0131rabilecek en \u00f6nemli giri\u015fim, Bak\u00fc-Tiflis-Ceyhan Projesi ile T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f, ABD taraf\u0131ndan da desteklenmi\u015ftir. Bu destek T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan oldu\u011fu kadar,Orta Asya Cumhuriyetleri i\u00e7in de \u00f6nemlidir. Zira eski Sovyet Cumhuriyetlerinin ekonomik a\u00e7\u0131dan tek bir devlete ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131, siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na da engel te\u015fkil etmekte, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konuma gelebilmeleri i\u00e7in sahip olduklar\u0131 ekonomik potansiyeli harekete ge\u00e7irmeleri gerekmektedir.<\/p>\n<p>Bu ba\u011flamda kuzeyde yer alan Rusya Federasyonu ve g\u00fcneyde yer alan \u0130ran ve Afganistan gibi b\u00f6lgeler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde b\u00f6lgenin d\u0131\u015f d\u00fcnya ile irtibat\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fcmesi i\u00e7in ba\u011flant\u0131n\u0131n bat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde T\u00fcrkiye \u00fczerinden olmas\u0131 en mant\u0131kl\u0131 se\u00e7enektir.<\/p>\n<p>1990\u2019lar\u0131n ortas\u0131ndan itibaren ilan etti\u011fi \u2018Yak\u0131n \u00c7evre\u2019 politikas\u0131 ile Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu \u00fcyesi \u00fclkelerle daha s\u0131k\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi g\u00fcndemine alm\u0131\u015f olan Rusya, kendisi i\u00e7in ya\u015famsal \u00e7\u0131kar alan\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Orta Asya B\u00f6lgesinde b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 devletlerin etkili olmas\u0131n\u0131 istememekte,b\u00f6lgedeki tekelini k\u0131rabilecek b\u00f6lge devletlerinin ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 peki\u015ftirecek, ve Bat\u0131\u2019n\u0131n deste\u011finde politikalar\u0131 etkin k\u0131labilecek her t\u00fcrl\u00fc giri\u015fime diplomatik ve askeri ara\u00e7larla kar\u015f\u0131l\u0131k vermektedir.<\/p>\n<p>Bu siyaset do\u011frultusunda bir yandan b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 devletleri uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bir yandan da b\u00f6lgesel istikrars\u0131zl\u0131klar\u0131 da destekleyerek b\u00f6lge devletlerinin kendisine olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 artt\u0131rmak istemektedir.<\/p>\n<p>\u00d6rneklendirecek olursak, G\u00fcrcistan\u2019da 1994 y\u0131l\u0131na kadar Devlet Ba\u015fkan\u0131 olan Gamsahurdiya\u2019ya kar\u015f\u0131 \u015eevardnadze\u2019yi destekleyen Rusya, \u015eevardnadze\u2019nin Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 bir politika izlemesi, G\u00fcrcistan\u2019\u0131n NATO \u00fcyeli\u011fine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi, T\u00fcrkiye ile yak\u0131nla\u015fmas\u0131,ve Bak\u00fc-Ceyhan Boru Hatt\u0131 projesini desteklemesi \u00fczerine, \u015eevardnadze\u2019ye kar\u015f\u0131 Abhazya ve Acar ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketleri destekleyerek, G\u00fcrcistan\u2019a verdi\u011fi do\u011fal gaz\u0131 k\u0131sm\u0131\u015f ve vize uygulamalar\u0131yla tepki g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Azerbaycan\u2019da da benzer politikalar izleyen Rusya T\u00fcrkiye ile yak\u0131nla\u015fan El\u00e7ibey\u2019i iktidardan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131ktan sonra Haydar Aliyev\u2019i yerine ge\u00e7irmi\u015f, Azerbaycan\u2019\u0131n BDT\u2019ye girmesini sa\u011flam\u0131\u015f, hatta Eyl\u00fcl 1994\u2019de imzalanan \u2018Y\u00fczy\u0131l\u0131n Antla\u015fmas\u0131nda\u2019 %10&#8217;luk bir pay alm\u0131\u015fsa da, Karaba\u011f sorununda Ermenistan\u2019\u0131 desteklemekten de geri kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Rusya\u2019dan bekledi\u011fi deste\u011fi g\u00f6remeyen ve bat\u0131 ile yak\u0131nla\u015fma \u00e7abalar\u0131 i\u00e7ine giren Aliyev\u2019e kar\u015f\u0131 Rusya,Hazar\u2019\u0131n hukuki stat\u00fcs\u00fc sorununu bask\u0131 arac\u0131 olarak kullanm\u0131\u015f, Aral\u0131k 1994 ve Mart 1995 y\u0131llar\u0131nda da Aliyev\u2019i devirmek i\u00e7in iki darbe giri\u015fiminde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Gerek G\u00fcrcistan\u2019daki gerekse Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131ndaki sorunlar Rusya\u2019n\u0131n bu b\u00f6lgelere etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle m\u00fcdahale edebilme potansiyelini canl\u0131 tutmaktad\u0131r. Rusya bir yandan b\u00f6lgedeki stratejik orta\u011f\u0131 Ermenistan ile ili\u015fkilerini peki\u015ftirirken, NATO\u2019nun do\u011fuya do\u011fru geni\u015fleme \u00e7abalar\u0131ndan duydu\u011fu tedirginli\u011fi Amerika kar\u015f\u0131t\u0131 \u0130ran\u2019a yakla\u015farak gidermek istemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Amerikan\u0131n b\u00f6lgede giderek etkinlik kazanmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n \u00c7in\u2019le kurdu\u011fu ortakl\u0131\u011f\u0131n ve \u015eangay \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn Orta Asya\u2019daki zengin petrol ve do\u011fal gaz kaynaklar\u0131 \u00fczerinde kontrol sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak zor de\u011fildir.<\/p>\n<p>Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan\u2019a d\u00fczenledi\u011fi askeri operasyonlar\u0131 da ayn\u0131 siyasi ve ekonomik politikalarla ili\u015fkilendirebiliriz. Kuzey Kafkasya Rusya\u2019n\u0131n Karadeniz\u2019e tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Grozni \u00f6nemli bir petrol b\u00f6lgesidir. \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu petrol rezervleri d\u0131\u015f\u0131nda, Azerbaycan ve Kazakistan boru hatlar\u0131n\u0131n ge\u00e7i\u015f yolu \u00fczerinde bulunmas\u0131, Rusya taraf\u0131ndan kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 vazge\u00e7ilmez k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca, Rusya buradan ge\u00e7en boru hatlar\u0131 ile Azerbaycan ve Kazakistan\u2019\u0131 da kontrol alt\u0131nda tutmak istemektedir.<\/p>\n<p>17 May\u0131s 2001 y\u0131l\u0131nda ABD Ba\u015fkan\u0131 Bush\u2019un s\u00f6yledi\u011fi gibi,enerji kaynaklar\u0131nda \u00e7e\u015fitlilik Amerika i\u00e7in \u00f6nemlidir,sadece enerji g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in de\u011fil, ulusal g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck de\u011fer ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n<p>So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda d\u00fcnyada tek g\u00fc\u00e7 olarak kalan Amerika bu g\u00fcc\u00fcn\u00fc daha da art\u0131rmak,ve giderek azalan ve maliyeti y\u00fckselen kendi enerji kaynaklar\u0131 yerine yeni ve daha ucuz kaynaklar\u0131 bulmak, di\u011fer taraftan bu yolla enerjiye ba\u011f\u0131ml\u0131 ve kendisine rakip olabilecek devletleri kontrol etmek amac\u0131yla, yeni stratejiler geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu noktada da, K\u00f6rfez Petrollerine alternatif olabilecek Hazar Petrolleri, kaynaklar\u0131n artmas\u0131, \u00e7e\u015fitlenmesini \u00f6ng\u00f6ren ulusal enerji politikas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Rusya gibi Amerika i\u00e7in de boru hatlar\u0131 sadece ekonomik de\u011fil, ayn\u0131 zamanda stratejik ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmede de kilit \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Petrol politikas\u0131nda, Rusya ve \u0130ran\u2019a kar\u015f\u0131 dengeleyici bir g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nerdi\u011fi BTC projesini desteklerken, di\u011fer alternatif projeleri de de\u011ferlendirerek bir Do\u011fu-Bat\u0131 enerji koridoru yaratmay\u0131 hedeflemektedir.<\/p>\n<p>Amerika\u2019n\u0131n b\u00f6lgeye y\u00f6nelik politikas\u0131n\u0131 \u00fczerine in\u015fa etti\u011fi esaslar ba\u015fl\u0131ca \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ol>\n<li>Enerji Kaynaklar\u0131 \u00dczerindeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc artt\u0131rmak,<br \/>\n<strong>2.<\/strong> Hazar Petrollerinin serbest ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flamak,<br \/>\n<strong>3.<\/strong> Enerji da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in Rusya\u2019dan ge\u00e7meyen \u00e7oklu boru hatlar\u0131n\u0131 desteklemek,<br \/>\n<strong>4.<\/strong> B\u00f6lgeye yat\u0131r\u0131m yapan Amerikan firmalar\u0131n\u0131 desteklemek ve bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak siyasi istikrar\u0131 sa\u011flamak, 5.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u0130ran\u2019a uygulanan tecrit politikas\u0131na devam etmek ve b\u00f6lgede Rusya-\u00c7in etkinli\u011fini k\u0131rmak.<\/li>\n<\/ol>\n<p>11 Eyl\u00fcl\u2019e kadar Amerika&#8217;n\u0131n Hazar Denizi ve Orta Asya\u2019ya olan ilgisi daha \u00e7ok ekonomik, diplomatik ve askeri yard\u0131m anla\u015fmalar\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lgede askeri mevcudiyet yaratmak i\u00e7in daha uygun bir f\u0131rsat bulamayacak olan ABD i\u00e7in, bu tarihteki sald\u0131r\u0131 ve sonras\u0131nda Afganistan\u2019a d\u00fczenlenen operasyon, ABD\u2019nin Avrasya\u2019ya y\u00f6nelik hedefinin hayata ge\u00e7irilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Afganistan ABD\u2019nin Orta Asya\u2019ya a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131 haline gelmi\u015ftir. Ger\u00e7ekten de, ABD\u2019nin Afganistan\u2019da \u00e7at\u0131\u015fmaya girmesinin alt\u0131nda, ter\u00f6rle m\u00fccadele yan\u0131nda, stratejik de\u011ferlendirmelerinin de aranmas\u0131 gerekmektedir. Rusya, \u00c7in ve \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgede etkinliklerini art\u0131rmas\u0131 ve \u015eangay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 Washington\u2019un dikkatini b\u00f6lgeye \u00e7eken geli\u015fmelerdir.<\/p>\n<p>G\u00fcvenlik ve ter\u00f6r\u00fc \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak, b\u00f6lgedeki varl\u0131klar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131ran \u00c7in ve Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131, ABD; ayn\u0131 y\u00f6ntemle, yani ter\u00f6r\u00fc gerek\u00e7e g\u00f6stererek b\u00f6lgeye girmi\u015ftir ve halen G\u00fcrcistan\u2019da, Tacikistan\u2019da, \u00d6zbekistan\u2019da ve K\u0131rg\u0131zistan\u2019da askeri birlikleri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Amerika\u2019n\u0131n Orta Asya\u2019ya a\u00e7\u0131l\u0131\u015f hamlesine, Rusya da hi\u00e7 beklenmedik bir ba\u015fka hamleyle cevap vermi\u015f, ter\u00f6rizmle sava\u015fta ABD\u2019nin yan\u0131nda oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Putin, her ne kadar bu deste\u011fi ile istedi\u011fi \u00f6d\u00fcnleri alm\u0131\u015fsa da yine de b\u00f6lgede ABD\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131, tedbir almaktan da geri durmam\u0131\u015ft\u0131r. Rusya \u00f6nderli\u011finde alt\u0131 BDT \u00fcyesi \u00fclkenin (Rusya, Beyaz Rusya, Ermenistan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan) Kolektif G\u00fcvenlik \u00d6rg\u00fct\u00fc ad\u0131yla yeni bir askeri kurulu\u015fa imza atmalar\u0131 Rusya a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir geli\u015fmedir.<\/p>\n<p>Rusya\u2019n\u0131n t\u00fcm \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen, ABD b\u00f6lgeye yerle\u015fmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde gelinen nokta da budur. Bu noktadan sonra b\u00f6lge devletlerinin g\u00fcvenli\u011fi, siyasi ve ekonomik istikrarlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ya da Avrasya\u2019da m\u00fccadelenin s\u00fcrmesi ve gerginliklerin ya\u015fanmas\u0131 Rusya-\u00c7\u0130n ve ABD \u2018nin b\u00f6lgede izleyecekleri politikalara g\u00f6re belirlenecektir.<\/p>\n<p>A\u00e7\u0131klanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Kafkasya\u2019n\u0131n B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu Projesi\u2019nin kapsam alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesinin m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak, bu b\u00f6lgenin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in haz\u0131rlanacak re\u00e7etenin, do\u011fal olarak B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu\u2019nun di\u011fer b\u00f6lgelerine nazaran farkl\u0131 olmas\u0131 beklenmelidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nejdet Demiral Sovyetler Birli&#287;i&rsquo;nin da&#287;&#305;lmas&#305;yla birlikte siyasi ba&#287;&#305;ms&#305;zl&#305;klar&#305;n&#305; elde eden Orta Asya T&uuml;rk Cumhuriyetleri, Hazar Havzas&#305; petrol&uuml; nedeniyle giderek &ouml;nem kazanmaktad&#305;r. Amerikan Enerji Bakanl&#305;&#287;&#305; verilerine g&ouml;re, b&ouml;lgenin ispatlanm&#305;&#351; petrol rezervi 34 milyar varil, olas&#305; rezervleri 235 milyar varil civar&#305;ndad&#305;r. &#304;spatlanm&#305;&#351; ve olas&#305; rezervlerin toplam&#305;n&#305;n 269 milyar varil oldu&#287;u g&ouml;z &ouml;n&uuml;ne al&#305;n&#305;rsa, bu rakam&#305;n bug&uuml;nk&uuml; petrol [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10592","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10592"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10592\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10594,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10592\/revisions\/10594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}