![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2018-Images\/192.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Vehbi Vakkaso\u011flu<\/b><\/span><\/p>\n Kendisinden b\u00fcy\u00fck d\u00f6rt a\u011fabeyi askerdi. \u0130kisi Rum e\u015fk\u0131yalar\u0131yla \u00e7arp\u0131\u015f\u0131rken \u00f6lm\u00fc\u015flerdi. Di\u011fer iki a\u011fabeyi Re\u015fit ve Tevfik Beyler de zabit idiler. Re\u015fit Bey, Osmanl\u0131 Imparatorlu\u011fu’nun gizli te\u015fkilat\u0131 olan TE\u015eK\u0130LAT-l MAHSUSA’da vazife ald\u0131. Trablusgarp Sava\u015f\u0131nda bulundu. Burada,ayr\u0131 cephelerdeki Mustafa Kemal ve Enver Pa\u015fa’larla tan\u0131\u015ft\u0131 ve yak\u0131nla\u015ft\u0131. Daha sonra Balkan ve Bat\u0131 Trakya harekat\u0131na kat\u0131ld\u0131. Babas\u0131 Ali Bey Ethem’i zabit yapmak istemedi. \u00c7ak\u0131r ad\u0131n\u0131 takt\u0131\u011f\u0131 1.96 boyundaki, atak ve cesur en k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flunu \u00e7ok seviyor ve yan\u0131ndan ay\u0131rmak istemiyordu. Fakat o, askerli\u011fe vurgundu mutlaka bu mesle\u011fin adam\u0131 olmak istiyordu. Bu i\u015ftiyakla 19 ya\u015f\u0131nda Istanbul’a ka\u00e7t\u0131, fakat R\u00fc\u015ftiye mezunu oldu\u011fu i\u00e7in ancak K\u00fc\u00e7\u00fck Zabit Mektebi’ne girebildi. Mektebi birincilikle (zabit vekili) olarak bitirdi. Bulgar cephesinde kahramanca sava\u015ft\u0131, yaraland\u0131, madalya ald\u0131.<\/p>\n Daha sonra Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir te\u015febb\u00fcs\u00fcne i\u015ftirak etti. Bu te\u015febb\u00fcsle, (\u0130ran-T\u00fcrk Anavatan\u0131’na Orta Asya\u2019ya) yol a\u00e7mak isteniyordu.<\/p>\n Oralarda Rus ve \u00c7in bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda esir ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrkler Osmanl\u0131 kuvvetleriyle nizamli bir \u015fekilde takviye edilerek ayakland\u0131r\u0131lacakt\u0131. . B\u00f6ylece Bol\u015fevikli\u011fin i\u00e7ten kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Rusya, bu d\u0131\u015f tesirle par\u00e7alanacak, esir M\u00fcsl\u00fcmanlar istiklallerine kavu\u015facak, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na yeni ve taze bir g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 olacakt\u0131.<\/p>\n Ethem bu harekata Hamidiye Kahraman\u0131 Rauf (Orbay) Bey’in maiyetinde kat\u0131ld\u0131. Ali \u0130hsan Pa\u015fa Hemedan’i fethetmi\u015fti. Buradan Kabil \u00fczerine sevkedilen \u00f6nc\u00fc ak\u0131nc\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131nda da Ethem vard\u0131.<\/p>\n 1918 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda, yine Te\u015fkiIat-\u0131 Mahsusa kadrosu i\u00e7inde Irak Harekat\u0131nda iken, yaraland\u0131 ve Band\u0131rma’daki baba oca\u011f\u0131na d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n Emrinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kumandanlar\u0131 ve silah arkada\u015flar\u0131 Ethem’in “terbiyeli, itaatli, sakin, sigara dahil hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 olmayan, cesur ve atak, askerlik mesle\u011fine ve vazifesine ba\u011fl\u0131” bir insan oldu\u011funda ittifak halindedirler. O kadar askerli\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r ki: Babas\u0131 onu 15 ya\u015f\u0131nda ni\u015fanlay\u0131nca k\u0131za gider ve: “Ben asker olaca\u011f\u0131m. Cephelerden d\u00f6nece\u011fimi zannetmiyorum. Benim hayat\u0131mda tek sevdi\u011fim \u015fey harbetmektir. Sana yar olamam ve sonra vicdan azab\u0131 \u00e7ekerim. Sen beni istememi\u015f ol” der.<\/p>\n Ger\u00e7ekten de \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc zaman v\u00fccudunda \u00e7e\u015fitli cephelerden ald\u0131\u011f\u0131 17 yara izi ta\u015f\u0131yordu ve y\u00fckselece\u011fi son k\u0131dem derecesini de alm\u0131\u015f, hak edebilece\u011fi b\u00fct\u00fcn takdirname ve madalyalar\u0131 da alm\u0131\u015f bulunuyordu. \u0130zmir’in Yunanlar taraf\u0131ndan i\u015fgalini takip eden g\u00fcnlerde Band\u0131rma’da bulunan Ethem Bey kendisini ve ge\u00e7mi\u015f hizmetlerini \u00e7ok iyi bilen Ali Fuat Pa\u015fa taraf\u0131ndan Ege’de sa\u011flam bir mukavemet cephesi kurmak i\u00e7in davet edilince, imkans\u0131zl\u0131klar\u0131n verdi\u011fi \u00fcmitsizli\u011fi bir yana atarak ve ilk defa olarak silaha sar\u0131ld\u0131. Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa’n\u0131n bu “tecr\u00fcbeli ve cesur gerillac\u0131s\u0131” milletin devletsiz kald\u0131\u011f\u0131 bir y\u0131l i\u00e7inde hayati ehemmiyet ta\u015f\u0131yan zaferlerin ba\u015far\u0131l\u0131 komutan\u0131d\u0131r. “Kuva-y\u0131 Seyyare Umum Kumandan\u0131” unvan\u0131 ile \u00f6nce kendi b\u00f6lgesinden toplad\u0131\u011f\u0131, sonra gittik\u00e7e kuvvetlendirdi\u011fi ordusu ile, Yunanlar\u0131n tam te\u00e7hizatl\u0131 ordusuna kan kusturdu. Memleketin en buhranl\u0131 an\u0131nda unutulmaz hizmetlerde bulundu. Ali Fuat Pa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra, onun tavsiyesi ile, Salihli’ye,\u00a0 Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa Reisi E\u015fref Sencer Ku\u015fcuba\u015f\u0131’n\u0131n \u00e7iftli\u011fine gelir. Bu geni\u015f \u00e7iftli\u011fin Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa’n\u0131n bir silah deposu gibi \u00f6nceden haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ethem hat\u0131rat\u0131nda \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: ” E\u015fref Bey’in \u00e7iftli\u011fi adeta silah deposu idi. Zahire ambarlar\u0131 olarak bilinen geni\u015f hangarlar\u0131n alt\u0131 makineli t\u00fcfeklere kadar \u00e7e\u015fitli malzeme ile doluydu. Ben daha bir sene evvel, Te\u015fkliat-\u0131 Mahsusa’nin muhtelif yerlerde silah ve malzeme depo etti\u011fini, harp ma\u011flubiyet ile neticelenirse memleket i\u00e7inde m\u00fcdafaa hatlar\u0131 kurman\u0131n tasarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 duymu\u015ftum… Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa’n\u0131n Reisi olan E\u015fref Bey’in bir ma\u011flubiyet olursa, en tehlikeli m\u0131nt\u0131kan\u0131n \u0130zmir – Manisa – Ayd\u0131n ve havalisi olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmesi \u00e7ok – tabii idi. Emin yerler aran\u0131rken de kendi geni\u015f \u00c7iftli\u011fini vatan m\u00fcdafaas\u0131 i\u00e7in merkez addetmi\u015f olmas\u0131 da, isabeti anla\u015f\u0131lan tedbirdi.”<\/p>\n De\u011ferli tarih\u00e7i Cemal Kutay, Ethem’in bundan sonraki faaliyetleri i\u00e7in \u015f\u00f6yle der: Bu devre i\u00e7inde g\u00f6sterdi\u011fi faaliyet \u015fekli di\u011ferlerinin \u00e7ok \u00fcst\u00fcndedir. Ciddi, disiplinli, \u00e7al\u0131\u015fkan, vazife d\u0131\u015f\u0131nda m\u00fcsamahal\u0131, c\u00f6mert, ferdi ahlak\u0131 m\u00fckemmel, g\u00fcven telkin eden, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc heybetli, \u00e7ok cesur, her hareketiyle giri\u015fti\u011fi i\u015fin vatan hayr\u0131na oldu\u011fu kanaatini telkin eden bir ki\u015fidir… Ethem, Kas\u0131m 1919’da, Garp ve Merkez cephesi ad\u0131 verilen geni\u015f sahada Milli M\u00fcdafaa Cephesi\u2019nin kumandan\u0131 olmu\u015ftur. M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerini bas\u0131p ya\u011fma eden Rum \u00e7etecilerini da\u011f\u0131tan ve reislerini \u00f6ld\u00fcren odur. Ethem’in ba\u015flang\u0131c\u0131 ile sonu aras\u0131ndaki acayip \u00e7eli\u015fkinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda, karde\u015flerinin fevri hareketleri ve kendisinin safl\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hangi sebepler rol oynam\u0131\u015ft\u0131r? Bu sorunun cevab\u0131 nas\u0131l verilmi\u015f olursa olsun, “\u0130htilaf\u0131n as\u0131l sebeplerinin kendisinden kopup gelmedi\u011fini, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olarak kabul ettirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6yleyenler \u00e7o\u011funluktad\u0131r. Bu, “ba\u015fkalar\u0131” kimlerdir? Hadisenin umumi ak\u0131\u015f\u0131, bunlar\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Ethem Bey hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli gizli kurulu\u015flara girdi\u011fi ve destekledi\u011fi hususundaki s\u00f6ylentilerin de onun ak\u0131betinde m\u00fcessir oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat o, b\u00fct\u00fcn bu iddialar\u0131 reddetmi\u015f, “gizli-a\u00e7\u0131k hi\u00e7 bir guruba kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” \u0131srarla s\u00f6ylemi\u015ftir. Hususan Bol\u015fevik emellerine alet olarak te\u015fekk\u00fcl ettirilen “Ye\u015fil Ordu” ile hi\u00e7 bir alakas\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendisinin kimseye “yolda\u015f” hitab\u0131yla mektup yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat bu hitab\u0131 ta\u015f\u0131yan mektuplar ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, nakleder. Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019dan da “yolda\u015f” diye hitap eden bir mektup ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve onun \u015f\u00f6yle yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler:” \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enternasyonale ba\u011fl\u0131 olarak Ankara’da bir umumi Merkez kuruldu. Bu Cemiyet-i Merkeziye’ye ben, sen ve Refet Bey al\u0131nd\u0131k.”<\/p>\n Ethem kom\u00fcnizme asla inanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 her vesile ile tekrar eder. Nitekim hat\u0131ralar\u0131n\u0131n bu olay\u0131 anlatan k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n hemen alt\u0131nda \u015fu sat\u0131rlar var: “Aradan az zaman ge\u00e7ince Kafkasya’daki milletler aleyhinde yine Rus zulm\u00fc ba\u015flad\u0131. \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 Bol\u015fevikler daha ba\u015fka metotlarla devam ettirdiler. Ger\u00e7ekten de kom\u00fcnistler, M\u00fcsl\u00fcman-halklara istiklal vaad ederek \u00c7ar\u2019\u0131n zulm\u00fcne kar\u015f\u0131 kendi taraf\u0131na \u00e7ekip ayakland\u0131rd\u0131klar\u0131 halde ve onlardan hakim oluncaya kadar \u00e7ok hayati istifadeler sa\u011flad\u0131klar\u0131 halde sonradan \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n zulm\u00fcn\u00fc aratacak mezalime giri\u015ftiler, sadece maddelerini de\u011fil, ruhlar\u0131n\u0131 da, milli varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fcp yok etme yolunu tuttular…Ancak, “T\u00fcrkiye’de Sol Hareketler” adl\u0131 eserde, “\u00c7erkez Ethem taraftarl\u0131\u011f\u0131 yapan birka\u00e7 ayd\u0131ndan” s\u00f6z ediliyor. Bundan da anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, o zamanki kom\u00fcnist hareket Ethem Bey’in kuvvetini istismar etmek, kendi taraflar\u0131na \u00e7ekmek ve istifade etmek istemi\u015flerdir. Ancak Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00c7erkez Ethem kuvvetlerini ezerken de kom\u00fcnist hareketleri ustaca kulland\u0131\u011f\u0131 yine ayn\u0131 eserde yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n Adapazar\u0131\u2019n\u0131 asilerin elinden kurtaracak taarruz i\u00e7in, \u0130smet Pa\u015fa harekete ge\u00e7mekten \u00e7ekiniyordu. Buna ra\u011fmen Ali Fuat Pa\u015fa, Ethem\u2019i bu isyanc\u0131lar\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in hemen harekete ge\u00e7irmi\u015fti. Ethem b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 kazand\u0131, Adapazar\u0131’na girdi. Asl\u0131nda \u0130smet Pa\u015fa, diger kumandanlar\u0131n aksine, milis kuvvetlerin vazifesini bitirdi\u011fini, derhal nizami kuvvetlerin kurulmas\u0131 ve bunlar\u0131n yerini almas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunuyordu. \u0130syanlar\u0131n Orta Anodolu’ya s\u0131\u00e7rad\u0131\u011f\u0131, Yozgat ve \u00e7evresinde alevlendi\u011fi g\u00fcnlerde Erkan-i Harbiye Ethem Beyi kuvvetleriyle do\u011frudan do\u011fruya Ankara’ya davet eder. Ali Fuat Pa\u015fa, bunun asla do\u011fru bir hareket olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0130smet Bey’e (\u0130n\u00f6n\u00fc) bildirir ve sebebini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar: “Ethem Bey’in olmasa bile a\u011fabeyleri Re\u015fit ve Tevfik Beylerle, meclisteki bir k\u0131s\u0131m milisli mebuslar\u0131n, Ethem’in arkas\u0131na ge\u00e7erek uzun vadeli hadise \u00e7\u0131karacaklar\u0131n\u0131 ve neticede halk\u0131n i\u00e7inden yeti\u015fmi\u015f, basit d\u00fc\u015f\u00fcnceli aile ve \u0131rk\u0131n\u0131n hususiyeti olarak a\u011fabeylerine k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne ba\u011fI\u0131, Milli M\u00fcdafaa vekili olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yak\u0131ndan duydu\u011fum Re\u015fit Bey’in telkini ile tehlikeli maceralara s\u00fcr\u00fcklenebilecek cidden bir halk kahraman\u0131 olan Ethem’in ba\u015f\u0131n\u0131 yiyecekleri ve dolay\u0131s\u0131yla o buhranl\u0131 g\u00fcnlerde memleketine daha \u00e7ok de\u011ferli hizmetler yapabilecek fedakar bir evlad\u0131ndan mahrum kalaca\u011f\u0131n\u0131n elemi i\u00e7inde Ethem’i cephesine iade i\u00e7in harekete ge\u00e7tim.”<\/p>\n Fakat Ali Fuat Pa\u015fa bu te\u015febb\u00fcs\u00fcnde muvaffak olamayacak bu arada Ethem’in Ankara\u2019da b\u00fcy\u00fck merasimle kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyacakt\u0131r. Yoksa, hususi bir kas\u0131t ve belli bir plan dahilinde Ethem’i harcamaya karar m\u0131 verilmi\u015fti? Ali Fuat Pa\u015fa: “Hi\u00e7 olmazsa Ethem, \u015fahsen h\u00fcrmet edebilece\u011fi bir kumandan\u0131n mesela \u00e7ok sayg\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi ve hepimizden k\u0131demli olan Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa\u2019n\u0131n emrine verilebilirdi. Bu maalesef yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Hadiselerin hi\u00e7 de tahmin edilemeyece\u011fi \u015fekilde kendi haline terkedilmesi, endi\u015felerime ne yaz\u0131k ki hak verdirmi\u015f, ilk g\u00fcnlerin fedakar bir m\u00fccahidi aln\u0131nda kara leke, vatan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na itilmi\u015ftir” diyor.<\/p>\n Evet, tecr\u00fcbeli, saf ve siyaset bilmez Ethem’i “hain” damgas\u0131yla kimler veya kim itmi\u015ftir vatan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na? Bu sorunun cevab\u0131 a\u00e7\u0131k ve net olarak g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde de\u011filse de, dolayl\u0131 ve biraz bulan\u0131k \u015fekilde a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ne var ki, taraflar\u0131 \u00f6lm\u00fc\u015f bu davan\u0131n hesapla\u015fmas\u0131 ancak Mahkeme-i K\u00fcbra’da olabilecektir.<\/p>\n Hadiselerin nas\u0131l geli\u015fti\u011fini ba\u015f ve esas kayna\u011f\u0131m\u0131z Cemal Kutay beyefendinin tespitlerinden k\u0131saca takip etmekte fayda g\u00f6rmekteyiz. B\u00f6ylece hadiselerin tabii seyri i\u00e7inde ger\u00e7eklere \u0131\u015f\u0131k tutacak bir tak\u0131m ipu\u00e7lar\u0131 yakalayabilece\u011fiz.<\/p>\n \u0130zmir’den Akhisar’a y\u00fcr\u00fcyen 20-30 bin ki\u015fiIik Yunan kuvvetini 3 bin civar\u0131ndaki kuvvetiyle, hem de bozuk ve iptidai silahlarla durdurmu\u015f ve \u015fiddetli bir mukavemet ve direni\u015f meydana getirmi\u015fti. Ege b\u00f6lgesinde yer yer ba\u015fka mukavemet cepheleri de a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f kahraman M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk milleti hi\u00e7bir \u015fah\u0131s ve makamdan emir almad\u0131\u011f\u0131 halde harekete ge\u00e7mi\u015f, imkans\u0131zl\u0131klar i\u00e7inde i\u015fgal kuvvetlerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 19 May\u0131s l9l9’dan, Birinci B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin resmen a\u00e7\u0131l\u0131\u015f tarihi olan 23 Nisan 1920’ye kadar s\u00fcren bir y\u0131la yak\u0131n zaman i\u00e7inde m\u00fcttefiklerinin her t\u00fcrl\u00fc yard\u0131m\u0131na ra\u011fmen Yunan ordusunu oldu\u011fu yerde durduran ne idi? Bu soruyu, Kuvay-i Milliye (Milletin kuvveti) diye cevaplamak\u00a0 gerek. Milletin iman\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 sonsuz g\u00fc\u00e7,i\u015fte Ethem bu g\u00fcc\u00fcn i\u00e7inden \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir insand\u0131r. Ethem \u00e7ok tehlikeli i\u00e7 isyanlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir maharetle bast\u0131rmay\u0131 bilmi\u015ftir. Anzavur \u00e7etesi’ni da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, Bal\u0131kesir’i kurtarm\u0131\u015ft\u0131r. 0 zaman Erkan-i Harbiye Reisi olan \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc ile aralar\u0131nda \u015f\u00f6yle bir muhabere ge\u00e7er:<\/p>\n \u0130N\u00d6N\u00dc:<\/strong> Ethem beyefendi. Ben Miralay \u0130smet. \u015eu anda yan\u0131mda a\u011fabeyiniz Re\u015fid beyefendi ile Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa hazretleri var. C\u00fcmlemiz gazan\u0131z\u0131 tebrik ederiz. B\u00fcy\u00fck bir muvaffakiyet kazand\u0131n\u0131z. Ayr\u0131ca Mustafa Kemal Pa\u015fa hazretleri de muhabbetle g\u00f6zlerinizden \u00f6p\u00fcyor ve samimi tebriklerini iblaga bizleri memur etmi\u015f bulunuyor. Nas\u0131ls\u0131n\u0131z? Ethem bu isyan \u00fczerinden silindir gibi ge\u00e7er. Ancak k\u0131sa bir zaman sonra Yozgat’ta \u00e7\u0131kan ve Ankara’ya yakIa\u015fmakta olan daha tehlikeli bir isyan sebebiyle tekrar \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r. Ankara’da muzaffer bir kumandan gibi kar\u015f\u0131lan\u0131r. Mustafa Kemal Pa\u015fa kendi arabas\u0131na al\u0131r, evinde misafir eder tezah\u00fcratlar\u0131n arkas\u0131 gelmez. Bu kar\u015f\u0131lan\u0131\u015f\u0131nda yeni g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u0130smet Pa\u015fa hakk\u0131nda \u015fu kanaate var\u0131r: “\u0130smet Bey’Ie ilk defa kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorduk. Daha sonra hayat\u0131mda menfilikler ve haks\u0131zl\u0131klar\u0131n kayna\u011f\u0131 olan bu zat\u0131n ilk anda \u00fczerimdeki intiba\u0131n\u0131n derin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ehresinin ve hareketlerinin bariz hususiyet ifade etmedi\u011fini itiraf ederim. Fakat kendisiyle konu\u015ftuk\u00e7a ve fikirlerini dinledik\u00e7e, bir \u00e7ok meziyetleri bulunan Erkan-i Harp hususiyetleri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat hi\u00e7bir zaman ZAFER’i temsil edecek KUMANDANLIK vasf\u0131na sahip bulamad\u0131m.” Ethem, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ne davet edilir ve burada da mebuslar\u0131n co\u015fkun tezah\u00fcratlar\u0131yla, tam bir milli kahraman gibi kar\u015f\u0131lan\u0131r. Ethem Bey, bu ard\u0131 arkas\u0131 gelmeyen alk\u0131\u015flar ve methedici konu\u015fmalar esnas\u0131nda; hicab\u0131ndan ter i\u00e7inde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Ethem, Yozgat isyanlar\u0131n\u0131 da b\u00fcy\u00fck bir maharet ve s\u00fcr’atle bast\u0131r\u0131rken ba\u015far\u0131s\u0131z baz\u0131 kumandanlar\u0131n da k\u0131skan\u00e7l\u0131k ve rekabet hislerine hedef olmaktan kurtulam\u0131yordu. \u0130lk k\u0131p\u0131rdanmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Fakat o, bunlar\u0131 \u00e7ok sonra farkedecekti. Ayaklananlar\u0131n \u00e7o\u011funun Ankara’dakilerin Bol\u015fevik oldu\u011funu, Ruslarla ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede bulundu\u011funu, camileri y\u0131kacaklar\u0131n\u0131, dini ortadan kald\u0131racaklar\u0131n\u0131 zannettiklerini s\u00f6yler Ethem.<\/p>\n Ethem Bey Yozgat’taki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda isyanlar\u0131n Ankara Valisi Yahya Galip’in k\u00f6tu idaresinden do\u011fdu\u011funun anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, derhal Yozgat\u2019a g\u00f6nderilerek mahallinde muhakemesini istemi\u015f. Fakat Mustafa Kemal Pa\u015fa, daha sonra NUTUK’ta anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bunun h\u00fck\u00fcmet \u00fczerinde bir n\u00fcfuz denemesi ve selahiyetini a\u015fmak gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden kabul etmez. Ethem\u2019de \u0131srar etmez. Fakat ikinci \u00e7atlak da meydana gelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, baz\u0131 mebuslar Yozgat’ta Ethem’in; Ankara’ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde Mustafa Kemal’i Meclis’in kap\u0131s\u0131nda asaca\u011f\u0131m gibi s\u00f6zler s\u00f6ylendi\u011fini duymu\u015flard\u0131. Bu da Nutuk\u2019ta s\u00f6z edilir. Yozgat’ta iken \u0130smet Pa\u015fa’dan ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok acele kay\u0131tl\u0131 bir telgrafla Yunan Cephesi\u2019ne \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r Ethem. Aniden Yunan taarruzu ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ethem Bey, k\u0131sa zaman i\u00e7inde Ala\u015fehir Ovas\u0131\u2019na kadar olan sahay\u0131 d\u00fc\u015fmandan temizler ve Mustafa Kemal Pa\u015fa’dan bir tebrik telgraf\u0131 al\u0131r.<\/p>\n Daha sonra Gediz’de m\u00fcnferit halde bulunan bir Yunan kuvvetine taarruz plan\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bunu o zaman Alayund istasyonunda bir araya gelen (Ethem\u2019de dahil) kumandanlar kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Fakat bu taarruzu nizami kuvvetlerle; Ethem’in kuvvetleri m\u00fc\u015ftereken yapm\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fte \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve b\u00fcy\u00fck \u00e7atlak bu taarruzla meydana geldi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Erkan-\u0131 Harbiye (\u0130smet Pa\u015fa) buna taraftar de\u011fildi. Gediz muharebesinden sonra m\u00fchim bir m\u00fcnaka\u015fa ba\u015flad\u0131. \u00c7erkez Ethem ve arkada\u015flar\u0131 nizamiye k\u0131talar\u0131n\u0131n vazifelerini yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve Kuvve-i Seyyareye yard\u0131mda bulunmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek nizamiye kuvvetlerini g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k nizamiye k\u0131t’a kumandanlar\u0131 da Kuvve-i Seyyare’nin ciddi muharebeye giri\u015fmediklerini harp meydan\u0131n\u0131 terk ettiklerini s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Bu m\u00fcnaka\u015fa gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcd\u00fc. \u0130\u015fte bug\u00fcnlerde Ali Fuat Pa\u015fa’ Ankara’ya gitmi\u015f ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde Moskova b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fine tayin edildi\u011fini bildirmi\u015fti.<\/p>\n Ali Fuat Pa\u015fa’dan bo\u015falan Garp Cephesi ikiye ayr\u0131larak Kuzey k\u0131sm\u0131na Erkan-\u0131 Harbiye-i Umumiye Reisli\u011fi uhdesinde kalmak \u00fczere \u0130smet Bey (Pa\u015fa) G\u00fcney k\u0131sm\u0131na da Dahiliye Vekilli\u011fi uhdesinde kalmak \u00fczere Refet Bey tayin olunmu\u015ftu.<\/p>\n Her\u015fey Garp Cephesi\u2019ne \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n gelmesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Daha evvel ihtilaf de\u011fil; tam bir uyum ve intibak vard\u0131. Ethem; zahiri sebepleri, \u015fekli, m\u00fcrettep ve kas\u0131tl\u0131 saymakta, memleketin mukadderat\u0131nda “yeni mikyaslar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrer” oldu\u011funu kabullenmektedir. ” Art\u0131k b\u00fct\u00fcn orduda ve memleket mukadderat\u0131nda yeni mikyaslara ve \u015fahsiyetlere g\u00f6re hakimiyet tedbirleri almak icap ediyordu. Bunun i\u00e7in de vesile bulmak \u015fartt\u0131. \u0130\u015fte Gediz taarruzu bir m\u00fcddetten beri aran\u0131lmakta olan sebep telakki edildi. Esas\u0131nda tamamen muvaffak olmu\u015f ve ba\u015flamas\u0131ndan evvel kaararla\u015ft\u0131r\u0131Im\u0131\u015f hedeflerine vas\u0131l oldu\u011fu elimize ge\u00e7en vatan topraklar\u0131 ile anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olan muharebeye muhtelif mana verilmesi ve te\u015fhisler konulmas\u0131n\u0131n hakiki sebep ve mahiyeti bu idi. “Nitekim daha sonraki hadisat bu ihtimalin mihverinde cereyan etti”<\/p>\n Ethem hat\u0131rat\u0131n\u0131n bir ba\u015fka yerinde daha a\u00e7\u0131k ve sarih olan \u015fu kanaatini s\u00f6yler: “Ben zannediyorum ki, Ali Fuat Pa\u015fa’n\u0131n Garp Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n hakiki sebebi, \u0130smet ve Refet beylerin benim i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini tatbik etmeye Mustafa Kemal Pa\u015fa’y\u0131 ikna etmeleri ve vaziyeti m\u00fcsait bulmalar\u0131d\u0131r.”<\/p>\n Ethem Bey, her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131l\u0131k ve huzursuzlu\u011fun \u0130smet Pa\u015fa ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 hususunda \u0131srar eder. Hatta kendisine (\u00c7ERKEZ) lakab\u0131n\u0131n tak\u0131lmas\u0131n\u0131n bile \u0130smet Pa\u015fa’dan sonra oldu\u011funu s\u00f6yler. Halbuki \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k gayreti g\u00fctmedi\u011fini belirtir ve: “Hepimiz Osmanl\u0131 idik. E\u011fer milliyet ve \u0131rk tefriki yap\u0131lmaya kalk\u0131\u015f\u0131lsa idi yedi g\u00f6bek \u015feceresi kar\u0131\u015fmam\u0131\u015f, vatanda kim kal\u0131rd\u0131” der.<\/p>\n Garp cephesindeki de\u011fi\u015fiklikten sonra, kumandan\u0131 oldu\u011fu “Kuvva-i Seyyare”yi \u00c7ok ustaca bir programla tasfiye etme plan\u0131n\u0131n tatbikata konuldu\u011funu g\u00f6ren Ethem Bey, kendisine ilk planda \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n muhatap olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek g\u00f6r\u00fc\u015fmek ister, Eski\u015fehir’e gelir. O ak\u015fam ziyaret\u00e7i kabul etmeyece\u011fini bildiren \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n makam odas\u0131na gider ve kap\u0131y\u0131 vurmas\u0131yla girmesi bir olur. Maiyetindeki muhaf\u0131zlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Aniden Ethem’i kar\u015f\u0131s\u0131nda bulan \u0130smet Pa\u015fa’y\u0131, \u00c7erkez Ethem \u015f\u00f6yle tasvir ediyor: ” Ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131nca beni g\u00f6rd\u00fc. Bak\u0131\u015flar\u0131nda hayret ve \u00fcrkeklik vard\u0131. Aya\u011fa kalkt\u0131, \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 teredd\u00fct ge\u00e7irdi, sonra s\u00fcratli ad\u0131mlarla bana do\u011fru geldi. Y\u00fcz\u00fcndeki \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 hemen tebess\u00fcme \u00e7evirmeyi ba\u015fard\u0131. \u0130ki eliyle ellerimi tuttu, daha sonra ellerini kollar\u0131ma do\u011fru \u00e7\u0131kard\u0131 ve o vaziyette konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131: “Ne vakit te\u015frif buyuruldu? Elleriniz s\u0131cak ve ate\u015fIi. Doktorunuz seyahatinize nas\u0131l m\u00fcsaade etti? Hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 hakikaten merak ediyordum. \u015e\u00f6yle buyurun.”<\/p>\n Fakat Ethem kararl\u0131d\u0131r: “Samimiyetten eser kalmayan m\u00fc\u015fterek mesaimize son vermeye geldim. Ni\u00e7in b\u00f6yle yap\u0131l\u0131yor, anlayam\u0131yorum. Aleyhimize gizli-a\u00e7\u0131k bir\u00e7ok tedbirlere ba\u015fvuruluyor. Ricam \u015fudur: E\u011fer kendinize ait olmas\u0131n\u0131 istedi\u011finiz, fakat a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edemedi\u011finiz hususlar varsa bunlar\u0131 i\u015fte kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z, cesaretle s\u00f6yleyiniz.” diyen Ethem, arada konu\u015fmak isteyen \u0130smet Bey’i susturur ve “Ben sizinle a\u00e7\u0131k ve ciddi konu\u015fuyorum ve b\u00f6yle olman\u0131z\u0131 rica ederek a\u00e7\u0131k ve samimi cevap bekliyorum “diyerek s\u00f6zlerini bitirir. \u0130smet Pa\u015fa Ethem’i \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde teskin eder: “Allah fesat\u00e7\u0131lar\u0131n cezas\u0131n\u0131 versin.” diyerek ba\u015flar: “Ethem Beyefendi. \u0130timad ediniz ki ben sizin gibi arkada\u015flar\u0131m\u0131n mevcudiyetine g\u00fcvenerek Garp Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 ald\u0131m.\u201d s\u00f6zleriyle devam eder: “Ordu i\u00e7inde menfi propaganda yapanlar\u0131 teker teker ara\u015ft\u0131raca\u011f\u0131m ve cezaland\u0131raca\u011f\u0131m. Ben bu hizmeti beraberce y\u00fcr\u00fctece\u011fimize samimiyetle inan\u0131yorum. Sizin de ayn\u0131 histe oldu\u011funuzu \u00e7ok iyi biliyorum.\u201d diye bitirir konu\u015fmas\u0131n\u0131. Ne varki k\u0131sa bir zaman sonra Ethem Bey ve kuvvetleri arkadan nizami kuvvetlerle, \u00f6nden de Yunan ordusu ile s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7ember g\u00fcnden g\u00fcne daral\u0131yordu. Anla\u015fma sa\u011flamak i\u00e7in gelen mebuslar heyetinin gayretleri neticesiz kald\u0131. Mebuslardan kurulu heyet Ethem’e geldi\u011finde; o, “hayat\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck hatas\u0131” dedi\u011fi telgraf\u0131 B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Riyaseti\u2019ne \u00e7ekti. Meclis Reisi, Mustafa Kemal Pa\u015fa idi. Ethem Bey, iki ate\u015f aras\u0131nda kalman\u0131n \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve kendisine kar\u015f\u0131 olan tav\u0131rlar\u0131n birdenbire de\u011fi\u015fmesi dolay\u0131s\u0131yla asab\u0131n\u0131n \u00e7ok bozuldu\u011funu, bu sebeple kendisine hakim olamayarak bu telgraf\u0131 \u00e7ekti\u011fini s\u00f6yIer. Ger\u00e7ekten de, Mecliste b\u00fcy\u00fck ekseriyetin kendisini m\u00fcdafaa etti\u011fi bir zamanda gelen bu telgraf durumu de\u011fi\u015ftirmi\u015f ve Ethem’e kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7en kumandanlara hak verdirmi\u015ftir ki, bu bak\u0131mdan b\u00fcy\u00fck bir hata olmu\u015ftur. Ethem Bey bu telgrafta israflardan, hadiselerle lay\u0131ki gibi alakadar olunmad\u0131\u011f\u0131ndan, m\u00fcktesep haklara h\u00fcrmet ve vefa g\u00f6sterilmedi\u011finden \u00e7ok sert ve ac\u0131 bir lisanla bahsetti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor; Meclis bunu bir tehdit ve hakaret saym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ethem Bey k\u0131skac\u0131n gittik\u00e7e daralmakta oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyordu. Bunun \u00fczerine karde\u015f kan\u0131 d\u00f6kmemek i\u00e7in emrindeki kuvvetleri, arkadan gelen, \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi nizami kuvvetlere teslim olmalar\u0131 hususunda ikna etti. ‘Silahlar\u0131n\u0131, toplar\u0131n\u0131, malzemelerini teslim mevzuunda, Pard\u0131 Pehlivan\u0131 vazifelendirdi. Kendisi \u00e7aresizlik i\u00e7inde kald\u0131 ve neticede g\u00f6r\u00fcnen ak\u0131betten kurtulmak i\u00e7in U\u015fak’taki Yunan makamlar\u0131ndan, ge\u00e7i\u015f m\u00fcsaadesi istedi. Yunanlar, sonradan riayet etmeyecekleri bir ge\u00e7i\u015f protokol\u00fc imzalad\u0131lar. Ethem gibi bir kumandan\u0131n cepheyi terk etmesi aray\u0131p da bulamayacaklar\u0131 bir nimetti.<\/p>\n Ethem Bey, bedenen ve ruhen \u00e7ok peri\u015fan bir halde \u00f6nce \u0130zmir’e getirildi, bir m\u00fcddet tedavi edildi. Sonra Atina’ya g\u00f6nderildi. Yan\u0131nda eski bir yaverinden ba\u015fka kimse yoktu. Tedavisi imkans\u0131z g\u00f6r\u00fcId\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in’ Almanya’ya gitti, orada da sanatoryumda yatt\u0131. Aylar s\u00fcren bu tedavi s\u00fcresince ona \u015fevk ve heyecan veren bir b\u00fcy\u00fck \u00fcmit vard\u0131: Enver Pa\u015fa’n\u0131n T\u00fcrkistan ve Orta Asya’da giri\u015fti\u011fi harekat\u0131 tek kurtulu\u015f, yolu olarak g\u00f6r\u00fcyor ve ona iltihak edip, emrinde \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in can at\u0131yordu. Fakat daha tedavisi bitmeden bir ay \u00f6nce Pa\u015fa’n\u0131n kom\u00fcnist Rus kur\u015funlar\u0131yla \u015fehit edildi\u011fi haberi Ethem Bey’i m\u00fcthi\u015f bir \u015fekilde sars\u0131yor. Art\u0131k hayat\u0131n\u0131n sonuna kadar i\u00e7inde bu sars\u0131nt\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131, aln\u0131nda “Hain” damgas\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yacakt\u0131r.<\/p>\n Halbuki \u00c7erkes Ethem’in arkas\u0131nda b\u0131rak\u0131p gitti\u011fi kuvvetlerin b\u00fcy\u00fck yard\u0131m ve deste\u011fiyle 1.\u0130n\u00f6n\u00fc Zaferi kazan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ethem yurdu terk ederken b\u00fcy\u00fck bir servet ka\u00e7\u0131rabilecekken, buna tenezz\u00fcl etmemi\u015f, gurbet ellerde peri\u015fan ve sefil olmay\u0131 g\u00f6ze alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Onun kat\u0131r y\u00fck\u00fc alt\u0131n g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve kuvvetleriyle Yunan ordusuna kat\u0131l\u0131p, onlarla m\u00fc\u015ftereken T\u00fcrk kuvvetlerine sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fayialar\u0131 \u00e7ok sonradan ortaya at\u0131lm\u0131\u015f iftiralard\u0131r. Ethem Bey’in yurda d\u00f6nmek serbest ve tarafs\u0131z bir mahkemede hesap vermek iste\u011fi de m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmemi\u015f, 150’likler denilen ve Lozan anla\u015fmas\u0131ndan sonra yurda girmesi yasaklanan kimselerden say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ethem’in gurbet hayat\u0131 maddi s\u0131k\u0131nt\u0131larla doludur. Giderken, elindeki b\u00fct\u00fcn imkanlara ra\u011fmen, hi\u00e7bir \u015fey g\u00f6t\u00fcrmemi\u015f, Yaveri’nin servetinden istifade etmi\u015ftir. 0 kadar ki, yar\u0131m okka pekmeze \u00fc\u00e7 okka ekme\u011fi ban\u0131p da 12 g\u00fcn ge\u00e7irdi\u011fi zamanlar oldu\u011funu hat\u0131rat\u0131nda yazar. Ethem Bey, b\u00fct\u00fcn ge\u00e7mi\u015f hizmetleri unutularak, ancak birka\u00e7 hatas\u0131 hat\u0131rlanarak haks\u0131z yere “Hain” denmesinin ac\u0131s\u0131 ile her \u015feye k\u00fcsk\u00fcn, m\u00fcnzevi ya\u015fad\u0131. M\u0131s\u0131r, L\u00fcbnan ve \u00dcrd\u00fcn’de yerIe\u015fti. 1937 y\u0131l\u0131nda 150’Iikler affedildi, vatana d\u00f6nmelerine m\u00fcsaade edildi. Mustafa Kemal iki y\u0131l \u00f6nce bu aff\u0131 \u00e7\u0131karmak istemi\u015f, fakat Ba\u015fvekiI \u0130n\u00f6n\u00fc’n\u00fcn muhalefetiyle geri kalm\u0131\u015f idi. O tarihte Ba\u015fvekil olan Celal Bayar bu affa imza koymu\u015ftur. Ethem’in iki a\u011fabeyi (Re\u015fit ve Tevfik Beyler) d\u00f6nd\u00fckleri halde, Ethem Bey, ihtiyari gurbetine devam etmi\u015f ve \u0131srarl\u0131 davetlere \u015fu cevab\u0131 vermi\u015ftir:<\/p>\n “Ben milletime ve tarihe HA\u0130N diye tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015f, g\u0131yab\u0131nda idama mahkum ediImi\u015f bir adam\u0131m. Ama hakikatte ben, asgari bana b\u00f6yle diyenler kadar vatanperverim. Ve Milli M\u00fccadele\u2019de hepsinden k\u0131demliyim. Ben hain olmaya icbar edildim, buna ra\u011fmen hain olmad\u0131m. \u015eimdi hakikatleri a\u00e7\u0131k\u00e7a konu\u015fabilecek miyiz? Hepimiz adil ve bitaraf hakimler \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kabilecek miyiz? Haydi bunlar oldu diyelim ya zihinlere yerle\u015ftirilmi\u015f menfur kanaatkar\u0131 nas\u0131l \u0131slah edece\u011fiz. Burada gurbette \u00f6l\u00fcr\u00fcm, fakat hi\u00e7 olmazsa g\u00fcn\u00fcn birinde do\u011fru tarihin hakikatleri ele almas\u0131n\u0131 \u00fcmit etmi\u015f olarak g\u00f6zIerimi kapar\u0131m.”<\/p>\n Ethem Bey 1948 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl’\u00fcnde Amman’da \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlad\u0131, m\u00fctevaz\u0131 bir merasimle \u015eeria nehrinin kenar\u0131nda topra\u011fa verildi. …<\/p>\n EK: <\/strong> \u00c7erkez Ethem’in hizmetlerini vatan i\u00e7in samimi ve cesur \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yazmam\u0131z garipsenmi\u015f, ve baz\u0131 m\u00fcnaka\u015falara yol a\u00e7m\u0131\u015f. Her \u015feyden \u00f6nce bilinmesi gerekli olan \u015fudur ki, biz bu s\u00fctunlarda bilinen tarihi, para ile yazd\u0131r\u0131lan, tahrif edilen tarihi de\u011fil; m\u00fcmk\u00fcn mertebe bilinmeyeni, anlat\u0131lmayan\u0131; hatta bir bak\u0131ma, hadiselere \u015fimdiye kadar dokunulmas\u0131 cesaret meselesi say\u0131lan tarzda yakIa\u015fmaya ve bakmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bu bak\u0131mdan, \u00c7erkez Ethem hakk\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f olanlar\u0131n bilinmemesi m\u00fchim de\u011fildir. M\u00fchim olan anlat\u0131lanlar\u0131n do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Neler demi\u015fiz:<\/p>\n Ancak baz\u0131 \u00e7evrelerin \u00e7e\u015fitli maksatlarla, \u00c7erkez Ethem’i bu i\u015fe alet etme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ihtimali’ mevcuttur ki, bu da \u00c7erkez Ethem’i ilgilendirmez. Bilakis b\u00f6yle bir cereyan oldu\u011fu halde ka\u0131l\u0131p herhangi bir harekete ge\u00e7memi\u015f olmas\u0131 itibariyle takdirini gerektirir.<\/p>\n Zaten, o zaman karargah\u0131na gelen mebuslar heyeti ve TBMM de onun masumiyetine kanidir. Buna kar\u015f\u0131 bir tavr\u0131n uyanmas\u0131 kendisinin \u00e7ekti\u011fi ve sonradan \u00e7ok pi\u015fman olarak, “hayat\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck hatas\u0131” dedi\u011fi telgrafIa ba\u015fIam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Askerlikten anlad\u0131\u011f\u0131 kadar politikadan anlamamas\u0131 sebebiyle; etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fcr\u00fclen entrikalar\u0131 sezememi\u015f, gerekli hareketleri yapamam\u0131\u015ft\u0131r. Rakibi olan zat (\u0130smet Pa\u015fa) ise, askerlikten ziyade politikan\u0131n ehli idi. \u00c7erkez Ethem, kendi itiraf\u0131ndan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, hadiselere kar\u015f\u0131 hareket etmek \u015f\u00f6yle dursun, d\u00f6nen dolaplar\u0131n bile fark\u0131na varmam\u0131\u015f, kimlerin ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisinin hangi planlarla harcand\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00fcnceye kadar da anlamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bilerek, vatan ve millet aleyhinde \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ispat\u0131 ise; Almanya’da bulundu\u011fu s\u0131rada; T\u00fcrkiye’deki, yak\u0131n dostlar\u0131na m\u00fcracaat ederek, tarafs\u0131z bir mahkemede hesaba \u00e7ekilmesi i\u00e7in m\u00fcracaat etmesidir. Bu iste\u011fi o zaman Meclis Reisi olan Ai Fuat Pa\u015fa’ya ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, fakat netice vermemi\u015ftir Ali Fuat Pa\u015fa, bu hususu hat\u0131ralar\u0131nda \u015f\u00f6yle kaydeder: ” Ethem’in tarafs\u0131z bir mahkeme \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131 arzusu, o g\u00fcnler i\u00e7inde elbette m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi \u00e7ok mahrem ve hususi bir yolla gelen mektubuna cevap da vermedim \u00e7\u00fcnk\u00fc m\u00fcsait bir imkanla arzusunun hi\u00e7 olmazsa k\u0131smen yerine getirilmesini cidden \u00e7ok arzu ettim. Fakat hadiseler buna imkan vermedi…<\/p>\n Ethem Bey’in kuvvetleriyle Yunanlara iltica etti\u011fi ve hatta onlarla m\u00fc\u015ftereken T\u00fcrk askerlerine taarruz etti\u011fi, k\u00fclliyetli alt\u0131n ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 ise ispats\u0131z iftiralard\u0131r. Ethem Bey, iki ate\u015f aras\u0131nda kalan her insan\u0131n yapaca\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f, askerlerini, silah\u0131n\u0131, orduya ait malzeme ve paray\u0131 b\u0131rakarak, hem de T\u00fcrk ordusuna teslimini sa\u011flamak suretiyle b\u0131rakarak Yunanlardan, i\u015fgal ettikleri saha \u00fczerinden ge\u00e7i\u015f hakk\u0131 istemi\u015ftir. Bu hakk\u0131 \u00f6nce veren, sonra da malum Yunan kalle\u015fli\u011fi ile, onu tevkif eden, bir m\u00fcddet bekleten Yunanlar nihayet serbest b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r B\u00f6ylece, Ethem Bey’in gurbet y\u0131llar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015f oldu.<\/p>\n \u00dcstelik, onun bu \u015fekilde \u00e7ekilmesi, TBMM karar\u0131 ile olmu\u015ftur. Bunu \u0130smet Pa\u015fa bir telgrafla Ethem Bey\u2019e bildirmi\u015ftir. \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n yaz\u0131s\u0131nda \u015fu c\u00fcmleler var: “Hi\u00e7 kimse size a\u00e7\u0131k ve samimi bir karde\u015flik yapmad\u0131. \u0130\u015fte ben vaziyeti b\u00f6yle hulasa ettikten sonra, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin teklifi ve\u00e7hile, B\u0130RADERLERiN\u0130ZLE BERABER EM\u0130N G\u00d6RD\u00dc\u011e\u00dcN\u00dcZ \u015eEK\u0130L ve TERTiPTE \u00c7EK\u0130LMEN\u0130Z\u0130 hem \u015ferefiniz ve hayat\u0131n\u0131z i\u00e7in, hem seyyar kuvvetler mensuplar\u0131 i\u00e7in en m\u00fcnasibi addediyorum…<\/p>\n Zaten Ethem Bey’in yapt\u0131\u011f\u0131, bizim de yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n Bu s\u00fctunlar\u0131n hacmini a\u015facak bilgi isteyen okuyucular\u0131ma, de\u011ferli Tarih\u00e7i Cemal Kutay’\u0131n iki ciltlik “\u00c7ERKEZ ETHEM DOSYASl”n\u0131 tavsiye ederim.<\/p>\n Vehbi Vakkaso\u011flu Cihan Yay\u0131nlar\u0131 1984<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Vehbi Vakkasoğlu Kendisinden büyük dört ağabeyi askerdi. İkisi Rum eşkıyalarıyla çarpışırken ölmüşlerdi. Diğer iki ağabeyi Reşit ve Tevfik Beyler de zabit idiler. Reşit Bey, Osmanlı Imparatorluğu’nun gizli teşkilatı olan TEŞKİLAT-l MAHSUSA’da vazife aldı. Trablusgarp Savaşında bulundu. Burada,ayrı cephelerdeki Mustafa Kemal ve Enver Paşa’larla tanıştı ve yakınlaştı. Daha sonra Balkan ve Batı Trakya harekatına katıldı. Babası […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10598","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10598"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10600,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10598\/revisions\/10600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u00c7ERKES ETHEM:<\/strong> \u00c7ok te\u015fekk\u00fcr ederim efendim. \u00c7ok \u015f\u00fck\u00fcr iyiyim. Buradaki tedip hareketleri bitti. Anzavur mel’unu ma\u011flup ve peri\u015fan ka\u00e7t\u0131. Salihli Cephesi\u2019ne karargah\u0131ma d\u00f6n\u00fcyorum. Yunanlar\u0131n taarruzundan endi\u015fe ediyorum.
\n\u0130N\u00d6N\u00dc:<\/strong> “Ethem Bey… Anzavur’u tepelemekle Ankara’y\u0131 kurtard\u0131n\u0131z. Size hepimiz minnettar\u0131z. Bu g\u00fczel neticeyi ancak siz alabilirdiniz. Fakat \u015fimdi burada daha b\u00fcy\u00fck diyece\u011fim bir tehlike var: Ali Fuat Pa\u015fa hazretleri Geyve’de. Yirminci Kolordu Kumandan Vekili Mahmut Bey D\u00fczce’de asiler taraf\u0131ndan pusuya d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclerek maalesef \u015fehit edildi. Kuvvetlerimiz bozuldu. BoIu-Mudurnu-Adapazar\u0131 asilerin elinde. \u0130syan\u0131n di\u011fer m\u0131nt\u0131kalara s\u0131\u00e7ramas\u0131ndan korkuyoruz. Ankara’n\u0131n \u015fimal-i garbisindeki isyanlar\u0131 bast\u0131rmaya giden Arif Bey’de maalesef muvaffak olamad\u0131. Ali Fuat Pa\u015fa hazretleri sizinle temas\u0131 vas\u0131tan\u0131zla temin edebildi. S\u00fcr’atIe imdad\u0131na gelmenizi rica ediyor.<\/p>\n\n
\nb)<\/strong> Daha sonra \u0130smet Pasa ile \u00e7\u0131kan ihtilaflarda Ethem Bey’in yaln\u0131z kalmad\u0131\u011f\u0131, bir k\u0131s\u0131m me\u015fhur kumandan\u0131nda onun gibi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir \u00e7ok hat\u0131ralarda anlat\u0131lmaktad\u0131r.
\nc)<\/strong> Hadisenin son devresindeki geli\u015fmelere gelince; \u00c7erkez Ethem’in kom\u00fcnist Ye\u015fil Ordu’ya alet oldu\u011funa ve onun nam\u0131na harekete ge\u00e7ti\u011fine dair hi\u00e7bir delil bulunmad\u0131\u011f\u0131 gibi; O, hat\u0131ralar\u0131nda kom\u00fcnizmi \u015fiddetle reddeder ve fenal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabullenir.<\/li>\n<\/ol>\n
\nBazan hazin, Bazan Rezil
\nBU VATANI TERK EDENLER.<\/p>\n