![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2018-Images\/264.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Cemal \u015eener Toplumlar\u0131n tarihine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tek d\u00fcze bir s\u00fcre\u00e7 izlenmiyor. Bu saptama toplumlar\u0131n dil tarihi i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu durum toplumlar\u0131n inan\u00e7 tarihi i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu toplumlar\u0131n etnik kimlikleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Hemen hemen hi\u00e7bir toplum ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek ayn\u0131 dili, ayn\u0131 inanc\u0131 hatta ayn\u0131 etnik kimli\u011fi izlemiyor. Toplumlar\u0131n sosyal tarihinde bir dizi gel-gitler, alt-\u00fcst olu\u015flar olmu\u015ftur. Bu di\u011fer alanlarda oldu\u011fu gibi toplumlar\u0131n dil, din ve etnisite alanlar\u0131nda da b\u00f6yledir. \u00dcstelik her k\u0131tadaki, \u00fclkedeki, b\u00f6lgedeki bu s\u00fcre\u00e7 de\u011fi\u015fim ya da alt-\u00fcst olu\u015f o yap\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcl \u015fartlar\u0131na uygun olarak de\u011fi\u015fim g\u00f6stermi\u015ftir. Toplumlar\u0131n benzer \u015feyleri ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Ama birbirlerinin tekrar\u0131 oldu\u011funu iddia etmek sosyoloji bilimine yabanc\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada filanca etnik grubun ille de filanca dili konu\u015fmas\u0131 ve falanca inanc\u0131 savunmas\u0131 gerekir diye bir \u00f6n ko\u015ful sosyal bilimler taraf\u0131ndan bug\u00fcne dek saptanm\u0131\u015f de\u011fildir. Herhangi bir etnik grup bilinen en eski d\u00f6neminden al\u0131n\u0131p bug\u00fcne geli\u015fi izlendi\u011finde konu\u015ftu\u011fu dilde de savundu\u011fu inanc\u0131nda da di\u011fer k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikler de de bir\u00e7ok de\u011fi\u015fim g\u00f6rmek olas\u0131d\u0131r. Toplumlar\u0131n de\u011fi\u015fimi de \u00e7ok de\u011fi\u015fkendir. Ayn\u0131 \u015fartlar farkl\u0131 toplumlarda farkl\u0131 sonu\u00e7lar yaratabilmektedir. Toplumlar\u0131n birbirini t\u0131pat\u0131p tekrarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek olduk\u00e7a zor bir tespittir. Bug\u00fcn dil a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u0130ngilizce\u2019nin d\u00fcnya hakimiyeti s\u00f6z konusu. O\u2019nu \u0130spanyolca izleyebilir. Ondan sonra belki \u00c7ince, Hint\u00e7e, Rus\u00e7a v.s. gelebilir. Bir zamanlar Fransa\u2019n\u0131n, Hollanda\u2019n\u0131n, Bel\u00e7ika\u2019n\u0131n hayli s\u00f6m\u00fcrgesi vard\u0131. O anlamda da dilinin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusuydu. Ama \u015fimdi d\u00fcnyada \u0130ngilizce rakipsiz tek dil. Ama bu her zaman b\u00f6yle de\u011fildi. Orta \u00c7a\u011f\u2019a kadar Avrupa\u2019n\u0131n d\u00fcnya hakimiyetinden s\u00f6z etmesi olgusu yoktu. Bu anlamda Orta \u00c7a\u011f\u2019a kadar Alplerin kuzeyindeki Avrupa adeta bo\u015ftu. D\u00fcnya hakimiyeti de\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerde de\u011fi\u015fik millet ve devletlerin elinde idi. T\u00fcrkler bir d\u00f6nem Hindistan\u2019dan Macaristan\u2019a kadar at ko\u015fturuyordu. Daha sonra Bizans, Roma d\u00f6nemi var. \u0130spanyollar\u0131n, Portekizlilerin hakimiyeti var. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n, Rusya\u2019n\u0131n v.s. d\u00fcnyaya hakim oldu\u011fu d\u00f6nemler var. Demek ki bu hakimiyet s\u00fcrgit bir milletin ya da devletin olmam\u0131\u015f.<\/p>\n Bu ya\u015fanan s\u00fcrece g\u00f6re de d\u00fcnyada dilin ve dinin hakimiyeti de ya\u015fanan toplumsal ili\u015fki ve \u00e7eli\u015fkilere ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Tarihte d\u00fcnyaya hakim olan baz\u0131 milletler ve devletler bug\u00fcn ayn\u0131 adla ya\u015fam\u0131yor. Onlar tarihe mal olmu\u015f. Yerlerine yeni toplumsal g\u00fc\u00e7ler tarih sahnesinde yer alm\u0131\u015flar. Bug\u00fcn ya\u015fanan dengeler ve ya\u015fayan dil, din ve milletlerde s\u00fcrgit var olamazlar. Onlar da d\u00f6nem gelecek yerlerini yenilerine b\u0131rakacaklard\u0131r. Bu tarihsel s\u00fcrece kendi tarihimizden baz\u0131 \u00f6rnekler verelim. Orta Asya\u2019dan yola \u00e7\u0131k\u0131p d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na yay\u0131lan; Hunlar, Pe\u00e7enekler, Uzlar, Bulgarlar ne oldular. Buhar olmad\u0131klar\u0131na g\u00f6re hangi halkla kar\u0131\u015f\u0131p asimile oldular. Macaristan\u2019da, Paris kap\u0131lar\u0131nda at ko\u015fturan Attila ne oldu? Attila\u2019n\u0131n imparatorlu\u011fu ne oldu?Bir ad\u0131 da Hungaria olan Hunlardan gelen anlam\u0131na gelen Macaristan\u2019\u0131n eski halk\u0131 T\u00fcrklerin Macarla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilir miyiz? \u201cOsmanl\u0131\u2019dan \u00d6nce Anadolu\u2019da T\u00fcrkler\u201d(1) kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Claude Cahen; \u201cT\u00fcrkler\u2019in Ural-Altay\u2019l\u0131 diye adland\u0131r\u0131lan ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 kesinlikle bilinmeyen bir k\u00f6kten geldikleri san\u0131lmaktad\u0131r. Sar\u0131 \u0131rk denilen ve Amerikan K\u0131z\u0131lderililerinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc belki t\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7ine alan bir \u0131rk\u0131n \u00fcyeleri olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d dedikten sonra Claude Cahen tespitlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor: \u201cFinler\u2019in, Macarlar\u2019\u0131n, Samoyedler\u2019in, Tunguzlar\u2019\u0131n ve \u00f6zellikle Mo\u011follar\u2019\u0131n, T\u00fcrkler\u2019le \u00c7inliler\u2019den daha yak\u0131n ba\u011flar\u0131 vard\u0131r. Tarihin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ilk T\u00fcrklerin, bu ad\u0131 ta\u015f\u0131mamakla beraber, Hunlar oldu\u011fu hemen hemen kesindir. \u00c7in kay\u0131tlar\u0131nda M.\u00d6. 3. yy.\u2019da onlar\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fcn edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Hunlar, bir g\u00f6\u00e7ler dizisi sonunda M.S. 5. yy\u2019da Avrupa\u2019n\u0131n g\u00f6be\u011finde Attila \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu kurmu\u015flard\u0131r.(2) Hunlardan bug\u00fcne ne iz kalm\u0131\u015ft\u0131r? Bu Hunlar art\u0131k T\u00fcrkl\u00fckten o denli uzakla\u015fm\u0131\u015flar ki, bu iddiaya bile \u015fa\u015f\u0131rmaktad\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendileri bir zamanlar T\u00fcrk’t\u00fcler ama art\u0131k Macarlar. Macarla\u015ft\u0131lar. Yani kar\u015f\u0131m\u0131zda bir T\u00fcrkmen toplumunun Macarla\u015fmas\u0131 s\u00f6z konusudur. T\u00fcrklerle sadece antik bir akrabal\u0131klar\u0131ndan s\u00f6z edilebilir. O g\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkler yani Hunlar b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrklerin ne dilini ne de dinini tan\u0131rlar. T\u00fcrk tarihi incelendi\u011finde, ge\u00e7mi\u015fte bir\u00e7ok T\u00fcrk boyunun k\u00f6kenlerini kaybederek Gagavuz, \u00c7uva\u015f, Yakut T\u00fcrkleri gibi H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi Hazar T\u00fcrkleri gibi Musevile\u015fenler de olmu\u015ftur. Arthur Koestler ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda \u201cHazarlar, T\u00fcrk k\u00f6kenli bir ulustur\u201d (3) diyor. Yahudiler d\u0131\u015f\u0131nda Musevili\u011fi kabul eden tek farkl\u0131 milliyet ise Hazar T\u00fcrkleridir. Musevili\u011fi kabul eden Hazar T\u00fcrkleri tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde Musevile\u015fmekle kalmad\u0131lar Yahudile\u015ftiler. Yani Yahudile\u015fen bir T\u00fcrkmen boyu s\u00f6z konusudur. K\u0131sa bir d\u00f6nemi bilindi\u011fi san\u0131lan insanl\u0131k tarihi d\u00fcnyada bug\u00fcn kar\u0131\u015f\u0131k olmayan bir toplumun bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Y\u00fcz y\u0131ll\u0131k u\u011fra\u015f\u0131 sonucu; \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara ra\u011fmen antropoloji bilimi b\u00fct\u00fcn toplumlara uygulanabilecek genel ge\u00e7er bir \u0131rk \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc kavram\u0131 ortaya koyamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131; renk, boy, dil ve v\u00fccut \u00f6l\u00e7\u00fcmleriyle s\u0131n\u0131flayabilmek ger\u00e7ekle\u015fememi\u015ftir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczden 5-6 bin y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe gitti\u011fimizde, bug\u00fcnk\u00fc ulus devletlerin egemen unsurlar\u0131n\u0131n bir tekinin bile safl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek olas\u0131 de\u011fildir. D\u00fcn;Bizans, Roma, Hitit, Hun gibi yap\u0131lar\u0131n safl\u0131\u011f\u0131ndan nas\u0131l s\u00f6z edilemezse, bug\u00fcn de \u0130ngiliz\u2019in, Alman\u2019\u0131n, Frans\u0131z\u2019\u0131n, \u0130talya\u2019n\u0131n, Arab\u2019\u0131n safl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilemez.<\/p>\n Etnik \u00f6zellikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir Arap, bir K\u00fcrt, bir T\u00fcrk, bir \u00c7in\u2019li, bir Frans\u0131z\u2019dan, bir \u0130ngiliz\u2019den bir Rus\u2019tan v.s. daha az kar\u0131\u015f\u0131k de\u011fildir. Antropologlar; yapt\u0131klar\u0131 incelemelerde \u00d6nasya\u2019da elde ettikleri buluntulardan, S\u00fcmer, Kut, Elam ve Hurri topluluklar\u0131n Ural-Altay kavimlerinden \u00f6zellikle atl\u0131 g\u00f6\u00e7ebe T\u00fcrk unsurlar olabilece\u011fi kanaatine varm\u0131\u015ft\u0131r. Eski \u00d6nasya Tarihi uzman\u0131 Fr. Hemmel, S\u00fcmerler\u2019i tamamiyle T\u00fcrk kavmi olarak kabul etmektedir. Orta Asya\u2019dan 4500-5000 y\u0131llar\u0131nda gelen T\u00fcrklerin S\u00fcmerleri olu\u015fturdu\u011funu ileri s\u00fcrer. S\u00fcmerce\u2019deki 350 kelimenin T\u00fcrk\u00e7e oldu\u011fu savunur. Buna kar\u015f\u0131n S\u00fcmerleri, Kutlar\u0131, Elamlar\u0131, Hurrileri T\u00fcrk tarihine katmak gibi bir endi\u015fe ta\u015f\u0131nmamal\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn T\u00fcrk\u2019ten anla\u015f\u0131lan ile o g\u00fcn T\u00fcrk\u2019ten anla\u015f\u0131lan belki de birbirini tan\u0131mayacak kadar farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr zorlamalara T\u00fcrklerin ve T\u00fcrk tarihinin ihtiyac\u0131 yoktur. Anadolu, tarihi zenginlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda adeta bir a\u00e7\u0131k hava m\u00fczesidir. \u00c7ok eskilere gitmeden sadece Do\u011fu Anadolu\u2019da 11. ve 16. y\u00fczy\u0131lda yerle\u015fik O\u011fuz T\u00fcrkmen beyliklerinin kurdu\u011fu devletler \u015funlard\u0131r: (4)<\/p>\n 1. Yukar\u0131 F\u0131rat\u2019ta; Saltuklar (1072-1202) Do\u011fu Anadolu\u2019da kurulmu\u015f T\u00fcrk Devletleri\u2019ne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda en ge\u00e7 tarih 1469-1508 ile Akkoyunlu T\u00fcrkleridir. 1500\u2019lerden sonra ise Do\u011fu Anadolu Tarihi incelendi\u011finde Osmanl\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi ile b\u00f6lgenin K\u00fcrtle\u015fti\u011fi g\u00f6zleniyor. Osmanl\u0131\u2019da dev\u015firme sistemi sonucu hazin toplumsal durumlar da ya\u015fan\u0131r. Osmanl\u0131 bu sistem ile T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman olmayan gayri-M\u00fcslim tebaadan erkek \u00e7ocuklar\u0131 ailelerinden k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta al\u0131p Enderun okullar\u0131nda kendine \u00f6zg\u00fc toplumuna yabanc\u0131la\u015facak bir e\u011fitim sistemi ile yeti\u015ftiriliyor. Bu yeti\u015fenler ne geldikleri k\u00f6kene yani Rum\u2019a, S\u0131rp\u2019a, Yugoslav\u2019a, Arnavut\u2019a v.s. benziyordu ne de T\u00fcrk\u2019e. Onlar kendine has idi, yani Osmanl\u0131 idi. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 T\u00fcrk\u00e7e’yi bile bilmezken bir k\u0131sm\u0131 ise kendi ana dilini bile bilmezdi. Bir yandan da gizli bir dil ve gizli bir din ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 iddia edilir. Bu durumu sosyolog Prof. Dr. Orhan T\u00fcrkdo\u011fan \u015f\u00f6yle de\u011ferlendiriyor:(5) \u201cDev\u015firme sisteminde militarist kadro ile b\u00fcrokrasi tamam\u0131yla T\u00fcrk olmayan gruplara emanet ediliyor. Anadolu \u00e7ocuklar\u0131 ise \u00e7ift\u00e7i (reaya) durumunda kal\u0131yorlard\u0131. Bu y\u00fczden, 19. yy. resmi Yunan tarih\u00e7isi Konstantinos Paparrigospulos, \u201cYunanl\u0131lar\u2019\u0131n dev\u015firme uygulamas\u0131 sayesinde Osmanl\u0131 iktidar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015f olduklar\u0131n\u0131, ama bunu yaparken de dinlerini feda etmek durumunda kald\u0131klar\u0131n\u0131\u201d iddia etti\u011fini yaz\u0131yor. Sosyolog Prof. Dr. T\u00fcrkdo\u011fan; Bizans \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda olmayan soylu s\u0131n\u0131f yani \u201cFener Aristokrasisi\u201d 18. yy\u2019dan itibaren Enderun nimetlerinden yararlanarak olu\u015fmu\u015ftur diyor. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda tarihimizde bir de Karaman T\u00fcrklerinin m\u00fcbadele nedeniyle hazin bir g\u00f6\u00e7 durumu vard\u0131r. M\u00fcbadele ile, Yunanistan\u2019daki M\u00fcsl\u00fcmanlar T\u00fcrkiye\u2019ye T\u00fcrkiye\u2019deki H\u0131ristiyanlar da Yunanistan\u2019a gidecek ve b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fck son bulacakt\u0131. Ama bu iyi niyete kar\u015f\u0131n sonu\u00e7 hi\u00e7 de b\u00f6yle olmad\u0131. Bu durum ile ilgili olarak \u201c3. T\u00fcrk Devletleri ve Halklar\u0131 Kurultay\u0131\u201dnda konu\u015fan Sel\u00e7uk Erenerol; \u201cYunan soyuyla hi\u00e7bir ilgisi olmayan, bir kelime Yunanca bilmeyen, ana dilleri \u00f6z T\u00fcrk\u00e7e olan Kuman, Pe\u00e7enek, Hazar ve O\u011fuz k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcnden T\u00fcrk olduklar\u0131 belirli, ibadetlerini dahi bu g\u00fczel T\u00fcrk\u00e7e ile yapan \u00e7o\u011funlu\u011fu Orta Anadolulu 1 milyondan fazla Ortodoks T\u00fcrk, \u00fcmmet devleti d\u00f6neminin haletini ta\u015f\u0131yan bizler\u201d diye kendilerini tan\u0131ml\u0131yor.(6) G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi toplumsal alt-\u00fcst olu\u015flar toplumsal yap\u0131lar\u0131n, d\u00fcnya ve b\u00f6lge siyasal dengelerinin de\u011fi\u015fmesi toplumlar\u0131 din, dil ve etnisite bak\u0131m\u0131nda halla\u00e7 pamu\u011funa \u00e7eviriyor. Ayn\u0131 durumu Cami Baykurt ise \u015f\u00f6yle de\u011ferlendiriyor:(9) Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019nda Pontus\u2019u kuraca\u011f\u0131z diye Karadeniz Da\u011flar\u0131\u2019na \u00e7ete kurup \u00e7\u0131kan Rumlar ne oldu?Hepsi elbette Yunanistan\u2019a gitmedi. Trabzon\u2019un Rize\u2019nin, Ordu ve Samsun\u2019un Rum ahalisinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 \u00f6nce \u0130slamla\u015ft\u0131 ard\u0131ndan \u201cT\u00fcrkle\u015fti\u201d. Of\u2019un nefesi keskin mollalar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Pontus\u2019tan kalan miras oldu\u011funu bug\u00fcn ya\u015fayanlar da biliyor. Belki en ya\u015fl\u0131 ku\u015fak aile i\u00e7inde Rumca biliyor. Ama b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funluk Rumca\u2019y\u0131 unuttu. Yerini T\u00fcrk\u00e7e ald\u0131. Yani Pontus Rumlar\u0131 art\u0131k T\u00fcrkle\u015ftiler. T\u0131pk\u0131 \u0130stanbul, \u0130zmir ve Ege\u2019deki di\u011fer Rumlar gibi. \u00d6nemli bir kesim ise ge\u00e7mi\u015flerini Rum oldu\u011funu bile bilmiyorlar. Anadilleri art\u0131k T\u00fcrk\u00e7e ama tarihleri incelendi\u011finde Rum olan bu toplumsal kesime ne denecek? Bunlar Rum mu?Yoksa T\u00fcrk m\u00fc?Elbette etnik olarak Rum olurlar. Ama T\u00fcrkle\u015fmi\u015f Rumlar oluyorlar.<\/p>\n Peki bu toplumsal yeniden yap\u0131lanmada Rumlara T\u00fcrkle\u015fmi\u015f Rumlar deniliyor da, benzer durumda olan T\u00fcrkmenlerin K\u00fcrtle\u015fmesi denilince neden baz\u0131lar\u0131 bunu kabul etmiyor ve rahats\u0131z oluyor. T\u00fcrk-Rum ili\u015fkilerinden s\u00f6z edilmi\u015fken K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 irdelemeden ge\u00e7ebilir miyiz?Anavatan ile y\u00fczy\u0131llard\u0131r \u00e7ok yo\u011fun ileti\u015fim oldu\u011fu halde, K\u0131br\u0131s\u2019ta Anadilde e\u011fitim TV yay\u0131n\u0131, vs. yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrkler T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi kendilerine \u00f6zg\u00fc konu\u015furlar. T\u00fcrk\u00e7e\u2019leri biraz Rumca\u2019ya yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 ise T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi zor konu\u015fur, ama Rumca\u2019y\u0131 anadilleri gibi konu\u015furlar. Hatta \u0130ngiltere\u2019ye gidenleri \u0130ngilizce\u2019yi de \u00e7ok iyi konu\u015furlar. Bu kesimler T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmakta zorlan\u0131rlar. Peki K\u0131br\u0131s T\u00fcrk\u00fc olup ya\u015fanan tarihsel-toplumsal nedenlerle Rumca\u2019y\u0131 ve \u0130ngilizce\u2019yi T\u00fcrk\u00e7e\u2019den iyi konu\u015fan hatta T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi unutan Rumca ve \u0130ngilizce\u2019yi bilen bu kesime biz Rum veya \u0130ngiliz mi diyece\u011fiz?Bunlar T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi bilmese de T\u00fcrk de\u011filler mi?Rumla\u015fm\u0131\u015f veya \u0130ngilizle\u015fmi\u015f \u201cT\u00fcrk\u201d! Bunlar T\u00fcrk\u00fcm diyorsa biz hay\u0131r siz \u201cRumsunuz\u201d veya \u201c\u0130ngilizsiniz\u201d diyebilir miyiz?<\/p>\n T\u00fcrkiye tarih boyunca d\u00f6rt bir yandan s\u0131k g\u00f6\u00e7 alan bir \u00fclke. Adeta kavimler kap\u0131s\u0131. Osmanl\u0131-Balkan ili\u015fkileri nedeni ile bir dizi T\u00fcrk olmayan g\u00f6\u00e7ler de alm\u0131\u015f. T\u00fcrkiye\u2019ye gelen toplumsal kesimler yerle\u015fip kalm\u0131\u015flar. Arnavutlar, Makedonlar, S\u0131rplar, H\u0131rvatlar, Yugoslavlar v.s. \u00d6zellikle \u0130stanbul ve Bat\u0131 Anadolu\u2019da yerle\u015fip kalm\u0131\u015flar. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde kendi anadillerinin yerini T\u00fcrk\u00e7e alm\u0131\u015f. T\u00fcrkle\u015fmi\u015fler. Balkanlar\u2019da kalm\u0131\u015f akrabalar\u0131 ile bile anadilleriyle anla\u015fam\u0131yorlar. Ama etnik olarak; Arnavut, Makedon, Yugoslav, v.s. oluyorlar. Biz onlara \u201csiz T\u00fcrks\u00fcn\u00fcz\u201d diyebilir miyiz?Bunlar T\u00fcrk olmayan g\u00f6\u00e7menler. Ama zamanla T\u00fcrkle\u015fmi\u015fler. Art\u0131k T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda dil de bilmiyorlar. Asl\u0131nda sosyal olarak T\u00fcrkle\u015fmi\u015fler. Bunlara; T\u00fcrkle\u015fmi\u015f Arnavut, T\u00fcrkle\u015fmi\u015f Makedon, T\u00fcrkle\u015fmi\u015f Bulgar v.s. denebilir. Ama etnik olarak T\u00fcrk de\u011filler. Vatanda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131 ile T.C. vatanda\u015f\u0131 ve kendileri T\u00fcrk olabilirler. \u201cNe Mutlu T\u00fcrk\u00fcm Diyene\u201d diyen herkese T\u00fcrk denmesi gerekti\u011fi gibi…. Bat\u0131 Trakya\u2019daki T\u00fcrklerin durumu da benzer bir ba\u015fka durumda de\u011fil mi?Anadilde e\u011fitim ve T\u00fcrk\u00e7e gazete, dergi, radyo ve TV yay\u0131n\u0131n\u0131n serbestli\u011fine ra\u011fmen T\u00fcrklerin Bulgarla\u015fmas\u0131 ve Yunanla\u015fmas\u0131 s\u00fcreci hep \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bulgaristan\u2019da rejim de\u011fi\u015fmeseydi insan isimleri bile Bulgarla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkmenlerin belli bir kesiminin tarihsel kaderini Balkan T\u00fcrkleri de ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r ve ya\u015famaya devam ediyorlar. Yeni nesiller de Bulgarla\u015fma, Yunanla\u015fma s\u00fcreci daha da h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Avrupa\u2019ya i\u015f\u00e7i g\u00f6\u00e7\u00fc ile gitmeye ba\u015flayan T\u00fcrkiyeli insan say\u0131s\u0131 tahminen 3 milyonu buldu. Art\u0131k, Avrupa\u2019da 3.-4. ku\u015fak olu\u015ftu. Yani Avrupa\u2019da do\u011fanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 do\u011fdu. Avrupa\u2019da do\u011fan ye\u011fenlerimizle ve onlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 ile art\u0131k T\u00fcrk\u00e7e anla\u015fam\u0131yoruz. Yabanc\u0131lar ile yo\u011fun ili\u015fkileri olanlar T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi hi\u00e7 \u00f6\u011frenememi\u015f. T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi bir yabanc\u0131 turist kadar biliyorlar. O ku\u015fak art\u0131k bizi anlam\u0131yor. Zaten tatil i\u00e7in de T\u00fcrkiye\u2019yi de\u011fil, t\u0131pk\u0131 gene Avrupal\u0131 gibi \u0130spanya, \u0130talya, Yunanistan veya Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131 se\u00e7iyor. T\u00fcrkiye\u2019den babalar\u0131 ya da dedeleri gitmi\u015f bir ku\u015fak var Avrupa\u2019da ya\u015fayan. Onlar adeta Almanla\u015fm\u0131\u015flar veya Flemenkle\u015fmi\u015fler. Fransa\u2019daki ise Frans\u0131zla\u015fm\u0131\u015f. Kendileri ile T\u00fcrk\u00e7e anla\u015f\u0131lam\u0131yor. Onlar Almanla\u015fan veya Frans\u0131zla\u015fan T\u00fcrk olmu\u015flar. T\u00fcrkiye\u2019den giden etnik olarak T\u00fcrk, K\u00fcrt veya \u00c7erkes ailelere mensup insanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 Almanla\u015fm\u0131\u015flar. Hem de bu ileti\u015fim teknolojisine ra\u011fmen yakla\u015f\u0131k 50 y\u0131lda bu i\u015f ger\u00e7ekle\u015fti. K\u00fcrtle\u015fen T\u00fcrkmenlere \u201cK\u00fcrt\u201d diyen mant\u0131k bunlara da Alman, Frans\u0131z, Flemenk, \u0130ngiliz v.s. demesi gerekmiyor mu?Peki T\u00fcrkiye\u2019den giden ve anadillerini unutan bu ku\u015fa\u011fa ille de T\u00fcrk, \u00c7erkes, K\u00fcrt, Laz v.s. deniyor da, bundan 500 y\u0131l \u00f6nce hi\u00e7 bir ileti\u015fimin olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fartlarda bu kadar uzun zaman diliminde T\u00fcrkmen\u2019in K\u00fcrtle\u015fmesi neden ger\u00e7ekle\u015fmesin. Ya da bu tespiti yapanlara neden \u00e7ok olumsuz bak\u0131ls\u0131n. Olaya b\u00f6yle bakmakta bir gariplik yok mu? Mustafa Balbay\u2019\u0131n Cumhuriyet gazetesinde yay\u0131nlanan \u201cYemen \u0130zlenimleri\u201d kitap olarak da yay\u0131nland\u0131.(10) Mustafa Balbay, Yemen\u2019de eski Cumhurba\u015fkanlar\u0131m\u0131zdan Cevdet Sunay\u2019\u0131n akrabalar\u0131 ile de tan\u0131\u015fm\u0131\u015f. Bir tek kelime T\u00fcrk\u00e7e bilmeyen Sunay\u2019\u0131n akrabas\u0131 Abdullah Hoca Arap\u00e7a olark T\u00fcrk\u00e7e terc\u00fcman kanal\u0131 ile Cevdet Sunay ile akrabal\u0131klar\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nmek istediklerini v.s. anlatt\u0131ktan sonra diyor ki; \u201cOsmanl\u0131\u2019n\u0131n Yemen\u2019e iki b\u00fcy\u00fck seferi var. Biri 16. y\u00fczy\u0131lda Portekizlilerin b\u00f6lgeye geldi\u011fi d\u00f6nemde. \u00d6teki de 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda… Bizim ailenin Yemen\u2019deki tarihi 200 y\u0131l \u00f6ncesine dayan\u0131yor\u201d dedikten sonra; \u201cBenim baba, b\u00fcy\u00fckbaba, onun babas\u0131 hep burada do\u011fdu. Buras\u0131 bizim memleket… T\u00fcrkiye\u2019de akrabalar\u0131m\u0131z var. Birinci Cihan Harbinden sonra baz\u0131lar\u0131 gitti. Sonradan bizi de \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar ama gitmedik\u201d diyor. Ve Abdullah Hoca T\u00fcrk\u00e7e bilmiyor. Arap\u00e7a konu\u015fuyor. Terc\u00fcman da \u00e7eviriyor. Hayri Bey ise o\u011flu Yemen parlamentosunda milletvekili olan bir T\u00fcrk. O da T\u00fcrk\u00e7e bilmiyor. M. Balbay \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: \u201cHayri Bey\u2019e g\u00f6re, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n 1918\u2019de \u00e7ekilme karar\u0131 almas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Yemen\u2019den ayr\u0131lmayan Anadolu k\u00f6kenlilerin bug\u00fcnk\u00fc devam\u0131 olanlar\u0131n n\u00fcfusu 500 bini ge\u00e7er.\u201d Duydunuz mu, T\u00fcrkiye\u2019den gidip Yemen\u2019de kalan ve T\u00fcr\u00e7ke bilmeyen T\u00fcrkler\u2019in say\u0131s\u0131 500 bini ge\u00e7er deniyor. Yakla\u015f\u0131k 100 y\u0131l \u00f6nce T\u00fcrk olarak giden ve bug\u00fcn T\u00fcrk\u00e7e bilmeyen 500 bin T\u00fcrk insan\u0131 Yemen\u2019de ya\u015f\u0131yor. Ve bunlar \u0131srarla ve Arap\u00e7a kendilerinin T\u00fcrk olduklar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye denilince \u201c\u0130\u00e7imiz c\u0131z\u201d ediyor dediklerini \u00f6\u011freniyoruz. T\u00fcrkmenleri K\u00fcrt sayan mant\u0131\u011fa g\u00f6re bunlar da Arap say\u0131l\u0131r. Neden bo\u015fu bo\u015funa \u201c\u0130\u00e7leri c\u0131z\u201d ediyor. \u201cAnlamak zor\u201d. T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda d\u00fcnyadaki \u00e7e\u015fitli co\u011frafyalardan T\u00fcrklerin kat\u0131l\u0131m\u0131 ile, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 ile ilgili toplant\u0131lar yap\u0131l\u0131yor. Yakla\u015f\u0131k 10.sunun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cT\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Kurultay\u0131\u201d bunlardan biridir. \u201cT\u00fcrk Kad\u0131nlar Kurultay\u0131\u201d ve \u201cT\u00fcrk Devlet ve Halklar\u0131 Kurultay\u0131\u201d da bu t\u00fcr periyodik olan ve olmayan toplant\u0131lard\u0131r. T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Kurultay\u0131 hemen hemen her y\u0131l periyodik olarak yap\u0131lan T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u2019ndan \u00e7e\u015fitli d\u00fczeyde temsil durumu olan ki\u015fi, kurum ve bizzat devlet ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131lard\u0131r. 1999 Haziran\u2019\u0131nda \u0130stanbul\u2019da yap\u0131lan \u201cT\u00fcrk Kad\u0131nlar\u0131 Kurultay\u0131\u201dna da ABD\u2019den \u0130ngiltere\u2019den, Sibirya\u2019dan, T\u00fcrk devlet ve topluluklar\u0131 ile K\u0131br\u0131s\u2019tan kad\u0131n temsilciler kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 2000 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131nda \u0130stanbul \u00c7\u0131ra\u011fan Otel\u2019de de T\u00fcrk Devletleri, Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 d\u00fczeyinde bir toplant\u0131ya T\u00fcrkiye ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131. Bu toplant\u0131lardan, ki\u015fi ve kurulu\u015flar\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131lara, Sibirya\u2019dan Saha T\u00fcrklerinden ve ABD\u2019den K\u0131z\u0131lderili T\u00fcrklerin Meluncanlar\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 geni\u015f bir yelpaze g\u00f6zleniyor. Bu toplant\u0131lar\u0131n ortak yan\u0131 t\u00fcm\u00fc T\u00fcrk olduklar\u0131 halde toplant\u0131larda \u00e7\u0131kan en b\u00fcy\u00fck sorunun konferans\u0131n hangi dilde yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Yakla\u015f\u0131k 25 b\u00f6lgeden gelen T\u00fcrkler, T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin konferans dili olmas\u0131nda anla\u015fam\u0131yorlar. \u00d6zbek; K\u0131rg\u0131z\u2019\u0131, K\u0131rg\u0131z; Azeri\u2019yi, Azeri; Uygur T\u00fcrk\u00fc\u2019n\u00fc anlamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ektikleri gibi T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00fc ve K\u0131br\u0131s T\u00fcrk\u00fc ise hi\u00e7 birini tam olarak anlam\u0131yordu. SSCB\u2019de T\u00fcrkler 70 y\u0131ll\u0131k devam eden Rus\u00e7a e\u011fitim ve bu do\u011frultudaki etkinlikler sonucu birbirine yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f. Ruslar; \u00d6zbek, K\u0131rg\u0131z, Azeri, Uygur v.s. olan T\u00fcrkleri, T\u00fcrk kimli\u011finden uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in onlar\u0131n alt kimliklerini yani T\u00fcrkl\u00fcklerini de\u011fil, K\u0131rg\u0131z, \u00d6zbek, Azeri, Uygur, Altay v.s. olmalar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kararak daha kolay Rusla\u015ft\u0131rmay\u0131 70 y\u0131l boyunca s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc ve \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de ba\u015far\u0131l\u0131 oldu. Onlar\u0131n T\u00fcrk olmalar\u0131ndan \u00e7ok; \u201cSiz \u00d6zbeksiniz\u201d, \u201cSiz Uygursunuz\u201d, \u201cSiz Azeri’siniz\u201d diyerek, T\u00fcrk kimli\u011finden uzakla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkleri Rusla\u015ft\u0131rma politikas\u0131n\u0131 Sosyalist Sovyetler de Enternasyonal ad\u0131 alt\u0131nda ama yine sonu\u00e7ta \u201cT\u00fcrkleri Rusla\u015ft\u0131rmaya devam etmi\u015flerdir. Ve T\u00fcrklerin ortak dili T\u00fcrk\u00e7e de\u011fil Rus\u00e7a olmu\u015ftur.<\/p>\n Sonu\u00e7ta; bug\u00fcn etnik olarak hepsi T\u00fcrk olmas\u0131na kar\u015f\u0131n anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m tarihsel-toplumsal s\u00fcre\u00e7 sonunda birbirlerinin diline yabanc\u0131la\u015fan ve dilde birbiri ile anla\u015famayan bir araya geldiklerinde ancak Rus\u00e7a ile anla\u015fabilen bu topluma \u201cT\u00fcrk\u201d m\u00fc diyece\u011fiz yoksa bunlar \u201cRus\u201d mudur diyece\u011fiz? T\u00fcrkiye\u2019de Osmanl\u0131\u2019da ya\u015fanan tarihsel-toplumsal \u015fartlar sonucu \u201cK\u00fcrtle\u015fen T\u00fcrkmenleri\u201d T\u00fcrk kabul etmeyen anlay\u0131\u015f\u0131n bunlar\u0131 da \u201cT\u00fcrk\u201d kabul etmemesi gerekir. \u201cT\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131\u201d toplant\u0131lar\u0131na bir de \u201cYeni D\u00fcnya\u201ddan ABD\u2019den gelip kat\u0131lan Meluncanlar ve K\u0131z\u0131lderililer var. Bunlar da her toplant\u0131ya kat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar ve T\u00fcrk\u00e7e bilmedikleri halde \u0131srarla \u201cBiz T\u00fcrk\u00fcz\u201d diyorlar. Peki bunlara ne diyece\u011fiz? Bunlar\u0131n ille de T\u00fcrk’\u00fcz demelerinini sebebi de Kemalistler taraf\u0131ndan asimile edilmeleri midir? Bunlar\u0131 da Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcler ve Genel Kurmay m\u0131 T\u00fcrkle\u015ftirmi\u015ftir? T\u00fcrkmen\u2019in K\u00fcrtle\u015fmesini kabul edemeyen zihniyet, T\u00fcrklerin; Meluncan veya K\u0131z\u0131lderili olabilece\u011fini kabul edebilir mi? T\u00fcrkler d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyada adeta T\u00fcrklerin ayak izlerinin de\u011fmedi\u011fi tarlalar\u0131nda at ko\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 ova kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fcnya turunda T\u00fcrklerin gitti\u011fi toplumlar\u0131 etkilememesi ve T\u00fcrklerin gitti\u011fi yerlerden etkilenmemesi olas\u0131 de\u011fildir. T\u00fcrklerin ilk uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n M.\u00d6. 8.-10. yy\u2019a dek ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaynaklar yaz\u0131yor. 21. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da an\u0131msarsak yakla\u015f\u0131k 40 y\u00fczy\u0131ll\u0131k bir tarih s\u00fcrecinden bahsediliyor demektir. T\u00fcrklerin sadece inand\u0131\u011f\u0131 dinler(11) ve T\u00fcrklerin konu\u015ftu\u011fu diller(12) \u00fcst\u00fcne yap\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplar var. Bu durum bile olay\u0131n ciddiyetini ortaya koyuyor. T\u00fcrkler tarihleri boyunca bir dizi din ve dil oldu\u011fu gibi bir dizi de Alfabe de\u011fi\u015ftirmi\u015flerdir. Dil, Din ve Etnisite ili\u015fkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan di\u011fer gruplar\u0131 da irdelemek gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. T\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcrkler ve K\u00fcrtler d\u0131\u015f\u0131nda say\u0131sal olarak bir \u00f6nemli grup da \u00c7erkeslerdir. \u00c7erkesler; Osmanl\u0131-Rus sava\u015flar\u0131 sonucu 1860\u2019lardan sonra Anadolu ile tan\u0131\u015ft\u0131lar. Osmanl\u0131\u2019y\u0131 tutan \u00c7erkesler sava\u015fta Osmanl\u0131 yenilince Anayurtlar\u0131 Kafkasya\u2019dan g\u00f6\u00e7t\u00fcler. Bir k\u0131sm\u0131 \u00dcrd\u00fcn\u2019e, bir k\u0131sm\u0131 Balkanlar\u2019a giderken \u00f6nemli bir n\u00fcfus da Anadolu\u2019ya geliyor. Hatta bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de bulunan \u00c7erkes n\u00fcfusun anayurtlar\u0131 Kafkasya\u2019dan 3 kat fazla oldu\u011fu ifade ediliyor. Osmanl\u0131\u2019da ve ard\u0131ndan da kurulan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde \u00c7erkesler devletin \u00f6nemli y\u00f6netim erklerinde bulunuyorlar. Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet d\u00f6neminde ya\u015fanan iki m\u00fcnferit olay hari\u00e7 korunup kollan\u0131yorlar. \u00c7erkeslerin devletten \u00f6nemli bir toplumsal olumsuzlanma olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n devlet\u00e7e adeta korunup kollanmalar\u0131na kar\u015f\u0131n ge\u00e7en 100 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcrede \u00c7erkeslerin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde dillerini unuttuklar\u0131 ve T\u00fcrkle\u015ftikleri s\u00f6ylenebilir. \u00dcstelik \u00c7erkes denilince bir etnik grup diye ifade edilmesi de tam do\u011fru ifade olmuyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc asl\u0131nda \u00c7erkes diye bir etnik grup yok. \u00c7erkesce diye bir dil de yok. T\u00fcrkiye\u2019deki Kafkas gruplardan \u201cAd\u0131geler\u201de \u00c7erkes deniyor. Bunlar ise;Abhazlar, Osetler, Shapsughlar, Kabardeyler, Balkarlar, \u00c7e\u00e7enler v.s. 20 civar\u0131nda olan toplumsal grup var. Sosyolojik olarak \u201ckabile\u201d denebilecek toplumsal yap\u0131lanmalar. Dil a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bir birlik yok. Saymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu gruplar\u0131n her biri ayr\u0131 bir dilde konu\u015fuyor. Abhazlar; Abhazca, \u00c7e\u00e7enler; \u00c7e\u00e7ence, Osetler; Oset\u00e7e, Wub\u0131hlar; Wub\u0131h\u00e7a, v.s. Bunlar\u0131n hi\u00e7 biri \u00c7erkesce de\u011fil, dolay\u0131s\u0131yla \u00c7erkesce diye bir dil yok. Ama ayn\u0131 zamanda hepsine de tek tek veya topluca \u00c7erkesce deniyor. \u00c7erkeslik bir \u00fcst kimlik, di\u011ferleri alt kimlik denebilir. T\u00fcrkiye\u2019de t\u00fcm Adige gruplara mensup \u00c7erkesler var. Ama bunlardan birini bilen di\u011feri ile anla\u015fam\u0131yor. Zaten mensup oldu\u011fu kabilenin dilini bilen kesim de nerede ise parmakla say\u0131lacak kadar az. Yani a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak T\u00fcrkiye\u2019de \u00c7erkes denilen kesimler T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fuyorlar. Ortak dilleri T\u00fcrk\u00e7e. \u00c7erkesler daha \u00c7erkes olmadan T\u00fcrkle\u015fmi\u015fler dersek haks\u0131zl\u0131k etmeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u00c7erkes bir \u00fcst kimliktir. \u00c7erkes ve \u00c7erkesce hem var, hem yok. Asl\u0131nda yok. \u00c7erkesce\u2019nin dil olmas\u0131 i\u00e7in bu dillerden birinin veya birka\u00e7\u0131n\u0131n birle\u015fip kendini \u201c\u00c7erkesce\u201d diye ifade etmesi laz\u0131m. \u0130\u015fte ancak o zaman sosyolojik olarak \u201c\u00c7erkesce\u201d konu\u015fan bu gruba \u00c7erkesler ad\u0131 verilebilinir. Bu hen\u00fcz yok. \u015eimdi, \u00e7o\u011funlu\u011fu kendini T\u00fcrk kabul eden, ortak dili T\u00fcrk\u00e7e olan ancak ufak bir aile i\u00e7i soru\u015fturmadan sonra; \u201caaa… benim b\u00fcy\u00fck annem veya b\u00fcy\u00fck babam \u00c7erkes’mi\u015f\u201d diyen bir toplumsal kesim var. \u00c7erkesce yani, Abhazca, Oset\u00e7e veya \u015eaps\u0131\u011fca bilmiyor diye biz bunlara siz \u00c7erkes de\u011filsiniz, diyebilir miyiz? Bas\u0131ndan \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re; eski Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131m\u0131z Do\u011fan G\u00fcre\u015f, \u201cBen \u00c7e\u00e7enim\u201d diyor. Ama \u015fahsen Do\u011fan G\u00fcre\u015f\u2019in \u00c7e\u00e7ence\u2019yi bildi\u011fini sanm\u0131yorum. Biz say\u0131n Do\u011fan G\u00fcre\u015f\u2019e hay\u0131r siz \u00c7e\u00e7en, yani \u00c7erkes de\u011filsiniz, T\u00fcrks\u00fcn\u00fcz, diyebilir miyiz? Diyemeyiz. Dersek ger\u00e7e\u011fi tam olarak ifade etmi\u015f olamay\u0131z. \u00c7erkeslerin \u00dcrd\u00fcn ve Suriye\u2019ye gidenlerin toplumsal durumu T\u00fcrkiye\u2019den daha farkl\u0131 olmu\u015f. Suriye ve \u00dcrd\u00fcn\u2019de \u00c7erkesler Kral ya da devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n en \u201chas\u201d adamlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015flar. Tabi \u00c7erkesce (yani, Abhazca, \u00c7e\u00e7ence v.s.) yerini \u00f6nceleri Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgesi iken Frans\u0131zca\u2019ya ard\u0131ndan Frans\u0131zlar \u00e7ekilince de Arap\u00e7a\u2019ya b\u0131rakm\u0131\u015f. Bunlara kim \u00c7erkes olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilir. Balkanlar\u2019da \u00c7erkesler daha farkl\u0131 bir tarih ya\u015fam\u0131\u015flar. \u00c7oluk \u00e7ocuk, gen\u00e7 ihtiyar yakla\u015f\u0131k 1 milyon insan hayvan s\u00fcr\u00fclerine dahi uygun olmayan \u015fartlarda yakla\u015f\u0131k 400 bini yollarda telef olarak Osmanl\u0131 topraklar\u0131na gelirler. Kafkasya\u2019da kalanlar ise Sovyetler Birli\u011fi zaman\u0131nda Rus\u00e7a \u00f6\u011freniyorlar. Olu\u015fmam\u0131\u015f \u00c7erkesce adeta yerini Rus\u00e7a\u2019ya b\u0131rak\u0131yor. Nerede ise t\u00fcm \u00c7erkes klasik eserleri Kiril Alfabesi ile ve Rus\u00e7a yaz\u0131l\u0131yor. Tabi Kiril alfabesi ile ayn\u0131 eserler \u00c7erkes dillerinde de yaz\u0131l\u0131yor. Rus\u00e7a etkiden dolay\u0131 birbirinin dilini bilmeyen \u00c7erkeslerin ortak dili ise Rus\u00e7a oluyor. Bu g\u00f6\u00e7ler s\u0131ras\u0131nda yolu Mardin, Siirt y\u00f6n\u00fcne d\u00fc\u015fen \u00c7erkesler ise bir s\u00fcre sonra kendi ana dillerinin yerine K\u00fcrt\u00e7e\u2019yi ikame ediyorlar. T\u00fcrk\u00e7e’yi bu b\u00f6lge insan\u0131n\u0131n aksan\u0131 ile konu\u015fuyorlar. Almanya\u2019ya giden ve bug\u00fcn 3.-4. ku\u015fa\u011f\u0131n \u00c7erkesleri Avrupa\u2019y\u0131 giderken zaten \u00c7erkesce\u2019yi bilmiyordu. Orada ise ortak anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 dil olan T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi de kaybetti. Yerine Almanca\u2019y\u0131, \u0130sve\u00e7\u00e7e\u2019yi v.s. koydu. Almanya\u2019daki ya da \u0130sve\u00e7\u2019teki yeni ku\u015fak \u00c7erkes, \u00c7erkesce dillerden herhangi birini bilmiyor. T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi bilmiyor. Almanca olarak kendisinin \u00c7erkes oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ne dersiniz bu ki\u015fi \u00c7erkes midir?T\u00fcrk m\u00fcd\u00fcr? Yoksa Alman m\u0131d\u0131r? \u00c7erkeslerdeki dilin bu par\u00e7al\u0131 durumunu K\u00fcrtlerde de g\u00f6r\u00fcyoruz. K\u00fcrtlerdeki dilin par\u00e7al\u0131 durumunun bir anlamda \u00c7erkeslerden fark\u0131 yok. K\u00fcrtlerde Soranca, Goranca, Kurman\u00e7ca ve Zazaca var. Soranca ya da Goranca konu\u015fan, Kurman\u00e7ca ya da Zazaca\u2019y\u0131 anlayam\u0131yor. Hangisi K\u00fcrt\u00e7e veya tek tek di\u011ferlerinin her biri K\u00fcrt\u00e7e mi? Hen\u00fcz belli de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtlerde de sosyolojik olarak hen\u00fcz kabile yap\u0131lanmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Normal geli\u015fme seyrinde ya bir dilin di\u011ferlerini elemine etmesi, yani tasfiye etmesi ve yerine kendi iktidar\u0131n\u0131 kurmas\u0131 gerekiyor. O zaman ona K\u00fcrt denilebilir. Ya da her dilin ayr\u0131 bir etnik kimlik ifade etmesi gerekir. O zaman da birden \u00e7ok K\u00fcrt\u00e7e v.s. olu\u015fabilir. Ama tarihsel olarak bu i\u015f i\u00e7in \u00e7ok ge\u00e7 kal\u0131nm\u0131\u015f. Nitekim K\u00fcrtlerde \u00c7erkeslerden farkl\u0131 olarak Zazalar; kendilerini K\u00fcrt olarak kabul etmiyorlar. Zazalar kendilerini ayr\u0131 bir etnik yap\u0131 olarak kabul ediyorlar. \u201cBiz ne K\u00fcrt’\u00fcz, ne de T\u00fcrk’\u00fcz biz ayr\u0131 bir etnik yap\u0131y\u0131z. Biz Zaza’y\u0131z\u201d diyorlar.<\/p>\n Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce do\u011frultusunda ayr\u0131 dil ve tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. Konu ile ilgili kitap ve dergiler \u00e7\u0131kar\u0131yorlar. Bu farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce K\u00fcrtler ile Zazalar aras\u0131nda sert denebilecek yaz\u0131l\u0131 ve s\u00f6zl\u00fc tart\u0131\u015fmalar \u015feklinde devam ediyor. Yar\u0131n bakars\u0131n\u0131z Soranlar veya Goranlar da kalk\u0131p ayr\u0131 bir millet olduklar\u0131n\u0131 iddia edebilirler. G\u00fcney K\u00fcrdistan dedikleri b\u00f6lgede Behdinan-Soran ayr\u0131m\u0131 benzer bir sinyali veriyor say\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki G\u00fcrc\u00fclerin Dil Etnisite ili\u015fkisinin \u00c7erkeslerden fazla fark\u0131 yoktur. Verilere g\u00f6re yakla\u015f\u0131k 300 bin n\u00fcfuslar\u0131 ve parlamentoda 20 civar\u0131nda G\u00fcrc\u00fc milletvekili var. Anadilleri ile ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan G\u00fcrc\u00fcler \u00c7erkeslere oranla daha \u00e7ok kendilerini T\u00fcrk kabul ederler. G\u00fcrc\u00fcce bilen ve kurallar\u0131 ile tam olarak dilini konu\u015fan say\u0131 n\u00fcfusa oranla k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturuyor. \u00c7\u0131kard\u0131klar\u0131 dergilerde G\u00fcrc\u00fcce dil ve alfabe \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7e yapmaktad\u0131rlar. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra anavatanlar\u0131 olan G\u00fcrcistan ile daha yo\u011fun ili\u015fkileri olmu\u015ftur. Ama anavatanlar\u0131na g\u00f6\u00e7 gibi bir olay ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Anavatan\u2019dakilerin dinleri H\u0131ristiyan Ortodoks dilleri ise G\u00fcrc\u00fcce ve Rus\u00e7a. Ama T\u00fcrkiye\u2019dekilerin dinleri \u0130slam-Hanefi, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir Ortodoks H\u0131ristiyan\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediliyor. T\u00fcrkiye\u2019deki G\u00fcrc\u00fclerin ortak dili T\u00fcrk\u00e7e\u2019dir. Bir \u00e7o\u011fu G\u00fcrc\u00fc oldu\u011funun bile fark\u0131nda de\u011fil. Aksanlar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e ile olduk\u00e7a uyumlu. Konu\u015furken T\u00fcrk olmad\u0131\u011f\u0131 asla fark edilmiyor. T\u00fcrkiye\u2019deki G\u00fcrc\u00fclerin \u00e7o\u011funlu\u011funun T\u00fcrkle\u015fti\u011fi\u2019ni s\u00f6ylersek abart\u0131l\u0131 bir tespit say\u0131lmaz. Tarihsel olarak T\u00fcrkiye\u2019deki G\u00fcrc\u00fcler T\u00fcrkle\u015fmi\u015flerdir. \u00c7o\u011funlu\u011fu kendini T\u00fcrk kabul eder. Ama sosyolojik olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda etnik olarak G\u00fcrc\u00fc\u2019d\u00fcrler. Daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ifade ile s\u00f6ylenirse; T\u00fcrkle\u015fmi\u015f G\u00fcrc\u00fcler denebilir. Demek ki G\u00fcrc\u00fcler de T\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcrkle\u015febiliyor. Bir de T\u00fcrkmen Alevinin de K\u00fcrtle\u015febilece\u011fini kabul edebilsek. Lazlar\u0131n da T\u00fcrkiye\u2019de dil-etnisite ili\u015fkileri G\u00fcrc\u00fclerle T\u00fcrklerin ili\u015fkisine \u00e7ok benziyor. Bizde Karadenizli olan herkese Laz deniyor. Burada kastedilen; dil bilen yani kendi anadilleri Lazca\u2019y\u0131 bilen etnik Lazlard\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki etnik Lazlar\u0131n; Artvin-Batum aras\u0131ndaki \u00c7oruh vadisinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenir. \u0130l\u00e7eler olarak; Rize, Pazar, Arhavi, Hopa, Arde\u015fen, Yusufeli ve Trabzon\u2019un baz\u0131 il\u00e7e ve k\u00f6ylerinde ya\u015farlar. Lazlar\u0131n da b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Lazca\u2019y\u0131 bilmiyor. Lazlarda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde asimile olup G\u00fcrc\u00fcler gibi T\u00fcrkle\u015fmi\u015fler. Dil bilenleri \u00e7ok azd\u0131r. Kulland\u0131klar\u0131 ortak dil T\u00fcrk\u00e7e\u2019dir. Onlar da \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 kitap ve dergilerde Lazca dil ve gramerini T\u00fcrk\u00e7e yard\u0131m\u0131yla okuyucuya \u00f6\u011fretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Yani t\u0131pk\u0131 \u0130ngilizce\u2019yi \u00f6\u011fretmeye \u00e7al\u0131\u015fan T\u00fcrk\u00e7e dilbilgisi kitaplar\u0131 gibi. Lazlar da \u00c7erkes ve G\u00fcrc\u00fcler gibi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde T\u00fcrkle\u015fmi\u015f bulunuyorlar. \u00c7erkeslerin, G\u00fcrc\u00fclerin ve Lazlar\u0131n \u00f6nemli bir kesimi kendilerini; \u201cT\u00fcrk \u00c7erkes\u201d, \u201cT\u00fcrk G\u00fcrc\u00fc\u201d ve \u201cT\u00fcrk Laz\u201d diye ifade ediyorlar. \u201cT\u00fcrk K\u00fcrt’\u00fc\u201d ya da \u201cK\u00fcrt T\u00fcrk’\u00fc\u201d tan\u0131mlar\u0131n\u0131 belki de ilk ortaya atan Ziya G\u00f6kalp\u2019in kulaklar\u0131 \u00e7\u0131nlas\u0131n. Bak\u0131n bu tan\u0131mlar G\u00f6kalp ile ne denli paralellik ta\u015f\u0131yor. Do\u011fu Karadeniz\u2019e gelmi\u015fken bir de o b\u00f6lgedeki k\u00fc\u00e7\u00fck bir etnik grup olarak kabul edilen Hem\u015finlilerin dil-etnisite ili\u015fkisine de\u011finelim. Hem\u015finliler, \u00c7aml\u0131hem\u015fin, Bor\u00e7ka, Hopa civar\u0131nda ya\u015farlar. Hem\u015finliler dil olarak Ermenice\u2019ye benzer bir dil konu\u015fuyorlar. Ama tam Ermenice kabul edilmiyor. \u0130nan\u00e7 olarak \u0130slamiyet\u2019e inan\u0131yorlar. Kulland\u0131klar\u0131 yer ve insan isimlerinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 Ermenice veya Ermenice\u2019ye yak\u0131n. Tarih\u00e7iler ve sosyologlar onlar\u0131n \u0130slamiyet\u2019i kabul etmi\u015f Ermeniler olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. Do\u011fu Hem\u015fin denilen y\u00f6rede Hem\u015fince konu\u015fuluyor. Bat\u0131 Hem\u015fin\u2019de T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fuluyor. Bor\u00e7ka ve Hopa\u2019da konu\u015fulan Hem\u015fince Ermenice\u2019ye daha yak\u0131n. Ortak kullan\u0131lan dil T\u00fcrk\u00e7e. Hem\u015fince b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla; Ermenice, T\u00fcrk\u00e7e, G\u00fcrc\u00fcce ve Lazca\u2019n\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bir dil olabilir. Bunlara \u00f6nce \u0130slamla\u015fan ard\u0131ndan T\u00fcrkle\u015fen Ermeniler denebilir.(14) Lazlar; Pazar\u2019da, Sarp\u2019ta Lazca konu\u015furken, Batum\u2019da G\u00fcrc\u00fcce konu\u015fuyorlar. Kafkas halklar\u0131 ile ortak dilleri Rusca, T\u00fcrkiye\u2019de ortak anla\u015ft\u0131klar\u0131, konu\u015ftuklar\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131 dil T\u00fcrk\u00e7e. Demek ki; hi\u00e7 bir etnik grup tek dil ile an\u0131lm\u0131yor. Tarihleri boyunca de\u011fi\u015fik dilleri konu\u015fabiliyorlar. Her milliyetin bir dili olmak zorunda ama her dilin bir milliyeti olam\u0131yor. Hazar T\u00fcrklerini saymazsak din ve \u0131rk ili\u015fkileri \u00f6rt\u00fc\u015fen ender toplumlardan birisi Yahudilerdir. Yahudiler Musevili\u011fe inan\u0131rlar. 1948 y\u0131l\u0131nda \u0130srail\u2019in kurulmas\u0131na dek bir devletleri yoktu. \u0130srail\u2019deki Yahudiler \u0130branice konu\u015fuyorlar. Arap \u00fclkelerinin bir k\u0131sm\u0131nda uzun y\u0131llard\u0131r bir k\u0131sm\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Arap\u00e7a konu\u015furlar. 500 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir zamand\u0131r Anadolu\u2019da ya\u015fayanlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131k d\u0131\u015f\u0131ndakiler T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fur. \u0130spanya\u2019dan Osmanl\u0131\u2019ya gelenler Safarat\u00e7a konu\u015furlar. Safarat\u00e7a; \u0130spanyol Yahudilerinin dili. Fransa\u2019dakiler Frans\u0131zca, ABD\u2019dekiler Amerikan \u0130ngilizce’si konu\u015furlar. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Yahudilerin de \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 T\u00fcrkle\u015fmi\u015ftir. Onlar i\u00e7in ortak dil T\u00fcrk\u00e7e\u2019dir. Kendilerini g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak T\u00fcrkiye\u2019de vatan, vatanda\u015fl\u0131k bat\u0131 ile T\u00fcrk saymalar\u0131 elbette olumlu bir durumdur. Ama etnik kimlikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fcne T\u00fcrk dersek sosyolojik tan\u0131mlama hatas\u0131 yapar\u0131z.<\/p>\n K\u00fcrtlerin nas\u0131l ki baz\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm\u00fc inan\u00e7 olarak \u0130slamiyet\u2019in \u015eafii mezhebine mensupsalar, Yahudiler de baz\u0131 \u0130stisnalar d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm\u00fc Musevi\u2019dir. K\u00fcrtler ile Yahudilerin bu belirtilen a\u00e7\u0131dan sosyolojik bir benzerlikleri s\u00f6z konusudur. T\u00fcrk-Ermeni ili\u015fkilerinin tarihi de \u00e7ok eskilere dayan\u0131r. Yak\u0131n d\u00f6nemde bu iki halk aras\u0131nda baz\u0131 h\u00fcz\u00fcn verici olaylar da olmu\u015ftur. \u201cErmeni Tehciri\u201d denilen olaylardan dolay\u0131 baz\u0131 Ermeniler bu olaya dahil olmamak i\u00e7in K\u00fcrtler ve Aleviler aras\u0131na gizlenmi\u015fler ve s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ise bir k\u0131sm\u0131 K\u00fcrtle\u015fmi\u015f veya Alevile\u015fmi\u015ftir. Bu durumu bir\u00e7ok tarih\u00e7i, sosyolog ve antropolog yazd\u0131klar\u0131nda ifade etmektedirler. Hatta diasporada bu konuda yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fmalar da yap\u0131lmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Ermenilerin \u00e7o\u011fu anadilini unutmu\u015ftur. Lozan\u2019da elde ettikleri temel haklara kar\u015f\u0131n T\u00fcrklerle ve K\u00fcrtlerle i\u00e7li-d\u0131\u015fl\u0131 ya\u015famlar\u0131 onlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 K\u00fcrtle\u015ftirirken bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da T\u00fcrkle\u015ftirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Ermenilerin ortak dilinin Ermenice oldu\u011funu s\u00f6ylemek \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Ermenice bilmedikleri halde \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 Ortodoks H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 da b\u0131rak\u0131p kendilerini \u0130slam i\u00e7inde g\u00f6rmekle beraber K\u00fcrt\u00e7e ya da T\u00fcrk\u00e7e ama \u0131srarla Ermeni oldu\u011funu ifade etmektedirler. Bu da toplumlar\u0131n ya da ki\u015filerin \u00e7e\u015fitli tarihsel-toplumsal olaylar nedeni ile dinlerini veya dillerini de\u011fi\u015ftirseler bile etnik kimliklerini savunmaktan kendilerini al\u0131koymamaktad\u0131rlar. Prof. Dr. Orhan T\u00fcrkdo\u011fan; \u201cNas\u0131l T\u00fcrkmenler\u2019de 1500\u2019lerden itibaren \u015eiile\u015fme bir sosyal ger\u00e7ekse, ayn\u0131 \u015fekilde Zazala\u015fma ve K\u00fcrtle\u015fme s\u00fcreci de \u00f6ylesine toplumsal bir olgudur\u201d dedikten sonra H\u00fctterrocht\u2019un bir ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda:\u201cVarto Ermenilerinin K\u00fcrt\u00e7e konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 ve \u00e7o\u011fu dilleriyle ilgili \u00e7ok \u015feyi unuttuklar\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yledi\u011fini yaz\u0131yor. (15) H\u0131ristiyan olduklar\u0131 halde her nedense Lozan\u2019da \u201cAz\u0131nl\u0131k\u201d say\u0131lmayan ve az\u0131nl\u0131k haklar\u0131ndan yararlanamayan S\u00fcryaniler, Nasturiler ve Keldaniler de K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 G\u00fcney Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde ya\u015f\u0131yorlar. Onlar\u0131n din, dil, etnisite ili\u015fkilerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015funlar\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n S\u00fcryanilik dinsel bir ayr\u0131m. Do\u011fu H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 denilen bir H\u0131ristiyan ekol\u00fc. H\u0131ristiyanl\u0131k i\u00e7inde kendilerine \u00f6zg\u00fc farkl\u0131 yorumlar\u0131 var. S\u00fcryaniler, T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda Irak\u2019ta, Suriye\u2019de, \u00dcrd\u00fcn\u2019de ve son y\u0131llarda g\u00f6\u00e7lerle \u0130sve\u00e7, Almanya ve ABD\u2019de ya\u015f\u0131yorlar. \u0130stanbul\u2019da alt\u0131n sekt\u00f6r\u00fc adeta S\u00fcryanilerin elinde. S\u00fcryanilerin ana dillerinin S\u00fcryanice veya Surit\u00e7e oldu\u011fu biliniyor. Ama dar bir cemaat i\u00e7inde konu\u015fuluyor. \u00c7o\u011funluk S\u00fcryani kesim bilmiyor. Kilisede ibadet dili olarak ya\u015f\u0131yor. S\u00fcryaniler; Mardin\u2019de S\u00fcryanice konu\u015fuyor. Diyarbak\u0131r\u2019da K\u00fcrt\u00e7e, Irak ve Suriye\u2019de Arap\u00e7a konu\u015fuyor, \u0130stanbul\u2019da T\u00fcrk\u00e7e. Yurt d\u0131\u015f\u0131na gidenler S\u00fcryanice\u2019yi unutmu\u015flar. \u0130sve\u00e7\u2019teki \u0130sve\u00e7\u00e7e, Almanya\u2019daki Almanca, ABD\u2019deki Amerikan \u0130ngilizcesi konu\u015fuyor. Hepsinin ortak anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 dil T\u00fcrk\u00e7e. \u00d6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde T\u00fcrkle\u015fmi\u015fler. Irak Ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131s\u0131 yani Saddam H\u00fcseyin\u2019in ba\u015f yard\u0131mc\u0131s\u0131 Tar\u0131k Aziz\u2019in Arap\u2019tan, sanat\u00e7\u0131 Co\u015fkun Sabah\u2019\u0131n T\u00fcrk\u2019ten fark\u0131 var m\u0131? Ama her ikisi de S\u00fcryaniler. Yeri ve zaman\u0131 gelince, biri T\u00fcrk\u00e7e biri Arap\u00e7a di\u011feri de Almanca olarak S\u00fcryani oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Kendilerine son y\u0131llarda Asuriler de diyen Nesturilerde dil, din, etnisite ili\u015fkileri nas\u0131l yap\u0131lanm\u0131\u015f? Anavatanlar\u0131 Suriye. Kendileri, Irak, Suriye, T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015f\u0131yorlar. \u0130badet dilleri S\u00fcryanice kendileri etnik olarak Asur. Asurice diye bir dilleri yok. Irak ve Suriye\u2019deki Arap\u00e7a, \u0130stanbul\u2019da ya\u015fayanlar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e, Diyarbak\u0131r\u2019dakiler K\u00fcrt\u00e7e, \u0130sve\u00e7\u2019tekiler \u0130sve\u00e7\u00e7e, ABD\u2019dekiler Amerikanca, Almanya\u2019dakiler Almanca konu\u015fuyorlar. Ama kendilerini ne K\u00fcrt, ne T\u00fcrk ne de Arap olarak niteliyorlar. Kendilerine Nesturi, kendilerine sosyolojik olarak yak\u0131n akraba olan di\u011fer bir Asuri topluma da Keldani diyorlar. Keldaniler\u2019in ibadet dilleri olan S\u00fcryanice d\u0131\u015f\u0131nda bir de anadillerinden bahsediliyor. Onun ad\u0131 ise; Surit\u00e7e\u2019dir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi toplumlarda tarihi s\u00fcre\u00e7lere ba\u011fl\u0131 olarak dil, din ve etnisite ili\u015fkileri \u00e7ok farkl\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131yor. Bu konuda de\u011fi\u015fimin durumundan dolay\u0131 konabilecek ortak bir kural olduk\u00e7a zor. Hele adeta \u201cKavimler Kap\u0131s\u0131\u201d denebilecek Anadolu\u2019da bu daha da zor.<\/p>\n Siz ne derseniz deyin Tunceli\u2019den gelip Manisa-Akhisar\/Beyoba K\u00f6y\u00fc\u2019nde ya\u015fayan Hozatl\u0131lar\u0131n en ya\u015fl\u0131s\u0131 Hasan Efendi bak\u0131n kendi etnik kimli\u011fini nas\u0131l anlat\u0131yor? O, kendilerinin Hoca Ahmet Yesevi\u2019ye ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131n\u0131, O\u2019nun soyundan geldiklerini ve T\u00fcrk olduklar\u0131n\u0131 ifade ederken g\u00f6r\u00fc\u015flerini aynen \u015f\u00f6yle sunuyor; \u201cBizim soyumuz O\u011fuzlara dayan\u0131r. Orta Asya\u2019dan Tunceli y\u00f6resine dedelerimiz gelmi\u015flerdir. Soyumuz b\u00fcy\u00fcklerinden, ceddimizden hep bunlar\u0131 duyard\u0131k. T\u00fcrko\u011flu T\u00fcrk’\u00fcz. Kimse bizleri bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizden ay\u0131ramaz.\u201d (16) K\u00fcrt\u00e7e ya da Zazaca konu\u015fan ya\u015fl\u0131 Aleviler \u0131srarla ama \u0131srarla kendilerinin T\u00fcrk oldu\u011funu vurgularken son y\u0131llarda siyasi-ideolojik olarak K\u00fcrt siyasi hareketinin etkisinde kalan gen\u00e7ler ise K\u00fcrt oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ne yaz\u0131k ki tarihin ve topra\u011f\u0131n sesi gen\u00e7ler de\u011fil, ya\u015fl\u0131lar olabilir. Aksi halde Elaz\u0131\u011f-Bay\u0131nd\u0131r K\u00f6y\u00fc\u2019nden Muharrem Ercan Dede\u2019nin \u015fu dedi\u011fini nas\u0131l yorumlayaca\u011f\u0131z. Muharrem Ercan Dede\u2019in K\u00f6y\u00fc\u2019n\u00fcn ad\u0131 O\u011fuz T\u00fcrkmenlerin Bay\u0131nd\u0131r Boyu\u2019na ait. Kendi Sinemilli Oca\u011f\u0131 dedesidir. Muharrem Dede diyor ki; Ben Elaz\u0131\u011f\u2019da b\u00fcy\u00fcd\u00fcm, babam dedem bir kelime K\u00fcrt\u00e7e ya da Zazaca bilmezdi. Ben de bilmem. Biz T\u00fcrk’\u00fcz, T\u00fcrk\u00e7e konu\u015furuz. Amca \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z Erzincan\u2019da \u0130brahim Dedeler onlar da bir kelime K\u00fcrt\u00e7e ya da Zazaca bilmezler. Bunu Erzincan, Elaz\u0131\u011f, Malatya \u00e7evresindeki herkes bilir. Ama di\u011fer amca \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z Elbistan-Kantarma taraflar\u0131na \u00e7ok eskiden gitmi\u015fler ve bir k\u0131sm\u0131 K\u00fcrt\u00e7e \u00f6\u011frenmi\u015fler. Tunceli\u2019deki akrabalar\u0131m\u0131zdan Zazaca konu\u015fanlar var. Hepimiz ayn\u0131 ocaktay\u0131z. Akrabay\u0131z. (17)<\/p>\n \u0130\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131; Alevi T\u00fcrkmen\u2019in K\u00fcrtle\u015fmesi\u2019ne Abdullah \u00d6calan dahil \u015eafii K\u00fcrtler yani etnik K\u00fcrtler bu saptamalara so\u011fukkanl\u0131 bakarken hatta do\u011frularken her nedense Alevi k\u00f6kenli ve kendisini K\u00fcrt kabul eden baz\u0131 \u201cayd\u0131nlar\u201d ve gen\u00e7ler ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 k\u0131r\u0131c\u0131 davran\u0131yorlar. Hatta sald\u0131rgan tav\u0131rlar al\u0131yorlar.<\/p>\n Ne yazarsak yazal\u0131m, onlar Alevilerin ne kadar iyi K\u00fcrtle\u015fti\u011fini yaz\u0131yorlar. Yani diyorlar ki bak\u0131n Alevilerin K\u00fcrtle\u015fmesi yani asimilasyonu ne denli ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015f. Ne denli iyi K\u00fcrtle\u015fmi\u015fler. Siz bo\u015funa kalem eskitmeyin, \u00e7ene patlatmay\u0131n. Peki bu yap\u0131lan da asimilasyoncu politikay\u0131, asimilasyonu K\u00fcrt asimilasyonunu g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak savunmak de\u011fil midir? Ona methiyeler dizmek de\u011fil midir? Asimilasyon ayn\u0131 zamanda toplumsal d\u00f6nmelik olay\u0131d\u0131r. D\u00f6nmelerin ise genel olarak as\u0131llar\u0131ndan daha sald\u0131rgan olduklar\u0131 tarihte \u00f6rnekleri \u00e7ok bilinen bir olayd\u0131r. Acaba T\u00fcrkmen olup K\u00fcrtle\u015fen bu az\u0131nl\u0131k kesimin bizim saptamalar\u0131m\u0131za tepkileri toplumsal d\u00f6nmelik duygusundan kaynaklan\u0131yor olabilir mi?<\/p>\n Bu \u00e7al\u0131\u015fma \u015f\u00fcphesiz konu ile ilgili ne ilk ne de son \u00e7al\u0131\u015fma olacakt\u0131r. Konu ile ilgili bundan \u00f6nce oldu\u011fu gibi bundan sonra da \u00e7ok \u015fey okunup, yaz\u0131l\u0131p \u00e7izilecektir. Ta ki nesnel ger\u00e7e\u011fe yakla\u015f\u0131l\u0131ncaya kadar, nesnel ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131l\u0131ncaya kadar. Ben y\u0131llar s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 bir d\u00fczen dahilinde sizlerle payla\u015fmak istedim. Umar\u0131m ama\u00e7lanan \u015feyler tam olmasa da k\u0131smen ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n Yaz\u0131m\u0131 bir Anadolu hayran\u0131 Sabahattin Eyubo\u011flu\u2019nun \u201cMavi ve Kara\u201dda yazd\u0131klar\u0131n\u0131 sizlerle payla\u015farak bitirmek istiyorum:(18) \u201cHalk\u0131m\u0131z\u0131n tarihi Anadolu\u2019nun tarihidir. Paganm\u0131\u015f\u0131z, bir zaman, sonra H\u0131ristiyan olmu\u015fuz, sonra M\u00fcsl\u00fcman. Tap\u0131naklar\u0131 kuran da bu halkm\u0131\u015f, kiliseleri de, camileri de…. Bembeyaz tiyatrolar\u0131 dolduran da bizmi\u015fiz, karanl\u0131k kervansaraylar\u0131 da. Kah bozk\u0131ra \u00e7\u0131km\u0131\u015f\u0131z, kah mavi denize. Say\u0131s\u0131z devletler, medeniyetler bizim s\u0131rt\u0131m\u0131zdan y\u00fckselmi\u015f. Yetmi\u015f iki dili konu\u015fmu\u015fuz, T\u00fcrk\u00e7e\u2019de karar k\u0131lmadan \u00f6nce…\u201d Bu s\u00f6z\u00fcn \u00fcst\u00fcne daha ne denir? D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n 1) <\/b>Claude Cahen, Osmanl\u0131\u2019dan \u00d6nce Anadolu\u2019da T\u00fcrkler, 1979, \u0130st., s. 21, 22, 23. Cemal Şener 02 Aralık 2002 Toplumların tarihine bakıldığında tek düze bir süreç izlenmiyor. Bu saptama toplumların dil tarihi için de geçerlidir. Bu durum toplumların inanç tarihi için de geçerlidir. Bu toplumların etnik kimlikleri için de geçerlidir. Hemen hemen hiçbir toplum ilk ortaya çıktığından günümüze dek aynı dili, aynı inancı hatta aynı etnik kimliği izlemiyor. Toplumların […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-10628","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10628","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10628"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10628\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10630,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10628\/revisions\/10630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10628"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10628"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10628"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span><\/b> 02 Aral\u0131k 2002<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\nHerhangi bir toplumun \u201cetnik\u201d yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken; sosyal bilimlerce genel kabul g\u00f6ren bilimsel \u00f6l\u00e7\u00fctlerin objektif uygulama prensipleri ile hareket etmek gerekir. Aksi halde, \u00e7ifte standartl\u0131 tan\u0131mlara d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f olunur ki o da; y\u00f6nelinen tespitlerin evrensel ge\u00e7erlili\u011fini ortadan kald\u0131r\u0131r. O zaman da s\u00f6z konusu toplumun varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik tehlikeleri etkin k\u0131lma f\u0131rsatlar\u0131na zemin yaratm\u0131\u015f olur.
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n2. A\u015fa\u011f\u0131 F\u0131rat\u2019ta; Meng\u00fccekler (1080-1228)
\n3. Bitlis\u2019de; Dilma\u00e7o\u011fullar\u0131 (1084-1393)
\n4. Van\u2019da; S\u00f6kmenliler (Atlah\u015fahlar) (1110-1207)
\n5. Diyarbak\u0131r\u2019da; Y\u0131nalo\u011fullar\u0131 (1098-1183)
\n6. Harput\u2019ta; \u00c7ubuko\u011fullar\u0131 (1085-1113)
\n7. Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu\u2019da, Artuko\u011fullar\u0131 (12.-14. yy.)
\n8. Karakoyunlular (1365-1469)
\n9. Akkoyunlular (1469-1508)<\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n\u0130slamiyet ve Ortado\u011fu \u00fcst\u00fcne \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile tan\u0131nan Prof. Dr. Bernard Lewis ise;(7) \u201cYunanistan\u2019a g\u00f6nderilen Karaman Rumlar\u0131 din itibariyle H\u0131ristiyan Rumlard\u0131, yine de bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu Rumca bilmiyordu. Dilleri -Grek yaz\u0131s\u0131 ile yazd\u0131klar\u0131- T\u00fcrk\u00e7e idi; Karaman\u2019da b\u0131rakt\u0131klar\u0131 kilise ve mezarlar\u0131ndaki yaz\u0131lar, hala onlar\u0131n dil bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcne tan\u0131kl\u0131k eder. Ayn\u0131 \u015fekilde, Yunanistan\u2019dan g\u00f6nderilen T\u00fcrkler pek az T\u00fcrk\u00e7e biliyor veya hi\u00e7 bilmiyor ve Rumca konu\u015fuyorlard\u0131. Rumca\u2019y\u0131 da eski T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131 ile yaz\u0131yorlard\u0131. Yap\u0131lan i\u015f, bir T\u00fcrk ve Rum m\u00fcbadelesi de\u011fil, daha \u00e7ok bir Rum Ortodoks ve Osmanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcbadelesi idi. Farkl\u0131 bir toplumsal ve ulusal s\u0131n\u0131fland\u0131rma sistemine al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan bir bat\u0131l\u0131 g\u00f6zlemci, bunun hi\u00e7 bir \u015fekilde vatana iade olmad\u0131\u011f\u0131, iki s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderme -H\u0131ristiyan T\u00fcrkler\u2019in Yunanistan\u2019a, M\u00fcsl\u00fcman Yunanlar\u0131n da T\u00fcrkiye\u2019ye-oldu\u011fu sonucuna bile varabilir.\u201d
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n\u201cBen de Karamanl\u0131lar\u0131n T\u00fcrk olduklar\u0131 ve birka\u00e7 Yunanl\u0131 bilginin iddia etti\u011fi gibi Osmanl\u0131lar taraf\u0131ndan zorla T\u00fcrkle\u015ftirilmi\u015f Yunanl\u0131lar olmad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim. B\u00fcy\u00fck bir ihtimalle bir zamanlar asker olarak Bizans hizmetinde \u00e7al\u0131\u015fan T\u00fcrklerin torunlar\u0131d\u0131r.\u201d Karamanl\u0131lar\u0131n hazin sonlar\u0131na ra\u011fmen sosyologlar ve tarih\u00e7iler ile, ilgili kesimler Karamanl\u0131lar\u2019\u0131n etnik ve dinsel kimliklerini g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile tart\u0131\u015fmaya devam ediyorlar. T\u00fcrk-Rum ili\u015fkileri denilince Karadeniz\u2019de Pontus\u2019dan kalanlar ile \u0130stanbul ve Ege\u2019den Bizans\u2019tan kalan Rumlara da de\u011finmek gerekiyor.
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\nPeki biz bunlara; Alman, Frans\u0131z, Flemenk veya \u0130ngiliz diyebilir miyiz?Neden demiyoruz?Onlarla dil birli\u011fimizde yok. Almanca, Frans\u0131zca, \u0130ngilizce veya Hollandaca bildi\u011fimiz oranda onlarla anla\u015fabiliyoruz. Neden onlara Alman ya da Frans\u0131z demiyoruz.
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\nBu sorundan dolay\u0131 1999\u2019da yap\u0131lan T\u00fcrk Kad\u0131n Kurultay\u0131\u2019n\u0131n konferans dili, yani ortak dil \u201cRus\u00e7a\u201d olmas\u0131 ile sorun \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sadece devlet ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 2000 y\u0131l\u0131ndaki T\u00fcrk Devletleri Sempozyumu\u2019nda ise devlet ba\u015fkanlar\u0131 d\u00fczeyinde bile ortak dil konusunda sorun ya\u015fan\u0131nca bu kez de ortak dil \u201c\u0130ngilizce\u201d olmu\u015ftu.
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\nDr. Ali Tayyar \u00d6nder; \u201cOsmanl\u0131, \u00c7erkesleri Balkanlara, Suriye\u2019ye, \u00dcrd\u00fcn\u2019e ve Anadolu\u2019ya da\u011f\u0131tt\u0131. Arazi, k\u00f6y verdi. Balkanlara iskan edilenleri Avrupal\u0131 istemedi. 1878 Berlin anla\u015fmas\u0131ndan sonra \u00c7erkesler tekrar Anadolu\u2019ya ve di\u011fer Osmanl\u0131 \u00fclkelerine da\u011f\u0131ld\u0131lar.\u201d(13) diyor.<\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/p>\n
\n2) <\/b>Claude Cahen, a.g.e., s. 22-23.
\n3) <\/b>Arthur Koestler, On\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kabile, Say Yay., \u0130st, 1976, s. 10.
\n4)<\/b> \u0130smail Hakk\u0131 Uzun\u00e7ar\u015f\u0131l\u0131, Anadolu Beylikleri, s. 401.
\n5) <\/b>Prof. Dr. Orhan T\u00fcrkdo\u011fan, Etnik Sosyoloji, \u0130stanbul, 1997, s. 238.
\n6) <\/b>Sel\u00e7uk Erenerol, T\u00fcrk Diplomatik, Ekim 1995, \u0130stanbul, say\u0131: 10.
\n7)<\/b> Bernard Lewis, Modern T\u00fcrkiye\u2019nin Do\u011fu\u015fu, s. 352.
\n9) <\/b>Cami Baykurt, Osmanl\u0131 \u00dclkesinde Hristiyan T\u00fcrkler, 1933, \u0130stanbul.
\n10) <\/b>Mustafa Balbay, Yemen \u0130zlenimleri, 2000, \u0130stanbul, s. 130, 155, 156.
\n11)<\/b> Prof. Dr. \u00dcnver G\u00fcnay, Prof. Dr. Harun G\u00fcng\u00f6r, T\u00fcrkler\u2019in Dini Tarihi, 1997.
\n12)<\/b> Fuat Bozkurt, T\u00fcrklerin Dilleri, Cem Yay\u0131nlar\u0131, 1994, \u0130stnabul.
\n13)<\/b> Dr. Ali Tayyar \u00d6nder, T\u00fcrkiye\u2019nin Etnik Yap\u0131s\u0131, 1999, Ankara, s. 138.
\n14)<\/b> P. Andrew, T\u00fcrkiye\u2019de Etnik Gruplar, Lalar B\u00f6l\u00fcm\u00fc.
\n15) <\/b>Prof. Dr. Orhan T\u00fcrkdo\u011fan, Etnik Sosyoloji, s. 182, \u0130stanbul, 1997.
\n16) <\/b>Prof. Dr. Orhan T\u00fcrkdo\u011fan, Etnik Sosyoloji, s. 293 \u0130stanbul, 1997.
\n17) <\/b>Muharrem Ercan Dede, Karacaahmet Dergah\u0131 Ba\u015fkan\u0131, Sinemilli Oca\u011f\u0131 dedesi, (kaynak ki\u015fi)
\n18)<\/b> Sabahattin Eyubo\u011flu, Mavi ve Kara, \u0130stanbul, 1988<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"