{"id":10738,"date":"2021-02-16T09:42:49","date_gmt":"2021-02-16T15:42:49","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=10738"},"modified":"2021-02-17T15:29:45","modified_gmt":"2021-02-17T21:29:45","slug":"wumar-birsey-ilk-yazar-ve-yayincimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wumar-birsey-ilk-yazar-ve-yayincimiz\/","title":{"rendered":"WUMAR BIRSEY: \u0130LK YAZAR VE YAYINCIMIZ"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-18270\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/WUMAR-BIRSEY-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"297\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/WUMAR-BIRSEY-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/WUMAR-BIRSEY-b-300x156.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><span class=\"baslik1\"> <span style=\"font-size: small;\"><strong>Marite J\u0131lase<\/strong><br \/>\n<\/span> Adige Psatle Gazetesi E\u011fitim ve Bilim B\u00f6l\u00fcm\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc<br \/>\nAdige Psatle, 13 Mart 2008<br \/>\n\u00c7eviri: HAP\u0130 Cevdet Y\u0131ld\u0131z<\/span><\/p>\n<p>Bu y\u0131l, <strong>Adige yaz\u0131 dilinin <\/strong>5.y\u0131l\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn bir yery\u00fcz\u00fcndeki Adigeler olarak kutluyoruz. Bundan be\u015f y\u0131l \u00f6nce, Mart 2003&#8217;te <strong>D\u00fcnya Adige Khase-Xase<\/strong> (\u0425\u0430\u0441\u044d) \u00f6rg\u00fct\u00fcnce, 14 Mart g\u00fcn\u00fc bir <strong>Kutlama G\u00fcn\u00fc<\/strong> olarak kabul edilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc 14 Mart 1853 g\u00fcn\u00fc ilk Adigece yaz\u0131lm\u0131\u015f kitap yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131. &#8220;<strong>\u0410\u0434\u044b\u0433\u044d\u0431\u0437\u044d \u043f\u0441\u0430\u043b\u044a\u0430\u043b\u044a\u044d\u0440&#8221;<\/strong> (Adigece S\u00f6zl\u00fck) ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bu ilk Adigece kitap b\u00fcy\u00fck bir bilim insan\u0131m\u0131z olan <strong>Wumar BIRSEY<\/strong> (\u0411\u044b\u0440\u0441\u0435\u0439 \u0423\u043c\u0430\u0440) taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Y\u00fcksek e\u011fitimden ge\u00e7mi\u015f bilgin bir Adige ayd\u0131n\u0131 olan Wumar B\u0131rsey 1807 y\u0131l\u0131nda do\u011fmu\u015f, hen\u00fcz 8 ya\u015f\u0131nda iken de ka\u00e7\u0131r\u0131larak Osmanl\u0131 \u00fclkesine g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f,<strong> M\u0131s\u0131r Valisi \u00a0Kavalal\u0131 Mehmet Ali Pa\u015fa<\/strong>&#8216;ya sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. K\u0131sa s\u00fcrede \u00e7ocu\u011fun \u00e7ok zeki biri oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131 ve b\u00f6ylece kendisine e\u011fitim yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu (*). B\u0131rsey, daha 18 ya\u015f\u0131nda iken Adigece d\u0131\u015f\u0131nda Frans\u0131zca, Tatarca, T\u00fcrk\u00e7e, Fars\u00e7a ve Arap\u00e7a&#8217;y\u0131 da \u00f6\u011frenmi\u015fti.<\/p>\n<p>1825&#8217;te \u00f6\u011frenim g\u00f6rmek \u00fczere Frans\u0131z ba\u015fkenti Paris&#8217;e g\u00f6nderildi, orada \u00fc\u00e7 y\u0131l politeknik enstit\u00fcs\u00fcnde okudu, ard\u0131ndan do\u011fdu\u011fu topraklara, Kafkasya&#8217;ya d\u00f6nd\u00fc. 1843\u2019te Kafkasya&#8217;daki Rus Ordu Karargah\u0131&#8217;nda \u00e7evirmenlik g\u00f6revine ba\u015flad\u0131. Ard\u0131ndan <strong>Stavropol<\/strong> kentindeki bir okula, Adigece dersi ba\u015f\u00f6\u011fretmeni olarak atand\u0131. \u00d6\u011fretmenlik ya\u015fam\u0131 s\u00fcresince ara\u015ft\u0131rma ve derleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da yapt\u0131. Bunlardan\u00a0 biri de s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz Adigece ilk kitap olan <strong>&#8220;Adigece S\u00f6zl\u00fck&#8221;<\/strong> \u2018t\u00fcr.<strong> Rusya Bilimler Akademisi<\/strong>\u2019nden biliminsanlar\u0131, Adigece gibi \u00e7ok sesli bir dili, de\u011fi\u015fik harflere dayanarak yazma yolu bulman\u0131n kolay bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir yetenek ve ba\u015far\u0131 \u00f6rne\u011fi oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>Bu b\u00fcy\u00fck Adige bilgininin Adigece&#8217;ye ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dilimizin geli\u015fmesinde, ku\u015fkusuz \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 ve biliminsanlar\u0131 hala B\u0131rsey&#8217;in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan yararlanmaya devam etmektedirler.<\/p>\n<p>Yery\u00fcz\u00fcndeki dillerin en eskilerinden\u00a0 biri olarak kabul edilen Adigece, ne yaz\u0131kt\u0131r ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6nemli sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya; bu durum <strong>Birle\u015fmi\u015f Milletler<\/strong>&#8216;in (BM) dillerle ilgili \u00e7al\u0131\u015fma komisyonu kay\u0131tlar\u0131na da ge\u00e7mi\u015f durumda. S\u00f6z konusu BM belgelerine g\u00f6re, Adigece geli\u015fen ve bir gelecek umudu vaat eden dillerden biri de\u011fildir. Ayr\u0131ca <strong>K\u0131z\u0131l Kitap<\/strong>\u2019ta geli\u015fme umudu vaat eden <strong>Rusya dilleri\u00a0 aras\u0131nda Abhaz-Adige dillerinden hi\u00e7biri bulunmamaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Bu olumsuz durum, Adigece&#8217;nin geli\u015fmesi i\u00e7in yo\u011fun \u00e7abalar harcayan\u00a0 sanat ve bilim adamlar\u0131m\u0131z\u0131 derinden kayg\u0131land\u0131rmaktad\u0131r. Adigece&#8217;nin koruma alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 ve yeniden eski konumuna ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 (canland\u0131r\u0131lmas\u0131) ama\u00e7l\u0131 bir karar KBC Parlamentosu taraf\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<strong> Bu y\u0131l birka\u00e7 <\/strong>(20 kadar okul -HCY) <strong>okulun ilk s\u0131n\u0131flar\u0131nda Adigece<\/strong> (ve Kara\u00e7ay-Balkarca -HCY) <strong>e\u011fitime yeniden ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong> B\u00f6ylece Adigece&#8217;nin yeniden<strong> canland\u0131r\u0131lmas\u0131 <\/strong>do\u011frultusunda at\u0131lm\u0131\u015f kal\u0131c\u0131 bir ilk ad\u0131m olmas\u0131n\u0131 diliyoruz.<\/p>\n<p>Adige ayd\u0131n\u0131 <strong>\u015eor NEGUME <\/strong>(1794-1844), halk\u0131m\u0131z\u0131n mutlu ve ayd\u0131nl\u0131k bir gelece\u011fe kavu\u015fmas\u0131 \u00f6zlemi i\u00e7indeydi:<strong> &#8220;Bug\u00fcnk\u00fc \u00a0ve gelecekteki karde\u015flerimden (y\u00f6neticilerden) \u00a0tek iste\u011fim, anadilimize a\u015fk ve sevgiyle ba\u011flanacak yeni ku\u015faklar yeti\u015ftirmeleridir&#8221;<\/strong> diyordu. Bu b\u00fcy\u00fck bilim adam\u0131m\u0131z\u0131n bu y\u00fcce \u00f6zlemini bo\u015fa \u00e7\u0131karmamal\u0131y\u0131z,<strong> &#8220;dilimizi yitirdi\u011fimizde&#8221; ulusal varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da s\u00fcrd\u00fcremeyece\u011fimizi &#8220;ya\u015fayan her Adige insan\u0131n\u0131n&#8221;<\/strong> (\u043b\u044a\u044b \u0437\u044b\u04481\u044d\u0442 \u0430\u0434\u044b\u0433\u044d \u043f\u0441\u043e\u043c) <strong>bilmesi gerekir.<\/strong><\/p>\n<p><strong> NOT: <\/strong> O zamanki Osmanl\u0131 gericili\u011fine kar\u015f\u0131n, <strong>Kavalal\u0131 Mehmet Ali Pa\u015fa<\/strong> Frans\u0131z uzmanlardan yararlanarak M\u0131s\u0131r\u2019da reformlar\u0131 ve Bat\u0131 tipi modern e\u011fitimi ba\u015flatm\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck bir kalk\u0131nma faaliyeti i\u00e7ine girmi\u015fti. Bu ba\u011flamda Fransa\u2019ya \u00f6\u011frenciler g\u00f6nderiliyordu. Wumar B\u0131rsey de bu \u00f6\u011frencilerden biridir. -HCY<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marite J&#305;lase Adige Psatle Gazetesi E&#287;itim ve Bilim B&ouml;l&uuml;m&uuml; M&uuml;d&uuml;r&uuml; Adige Psatle, 13 Mart 2008 &Ccedil;eviri: HAP&#304; Cevdet Y&#305;ld&#305;z Bu y&#305;l, Adige yaz&#305; dilinin 5.y&#305;l&#305;n&#305; b&uuml;t&uuml;n bir yery&uuml;z&uuml;ndeki Adigeler olarak kutluyoruz. Bundan be&#351; y&#305;l &ouml;nce, Mart 2003&rsquo;te D&uuml;nya Adige Khase-Xase (&#1061;&#1072;&#1089;&#1101;) &ouml;rg&uuml;t&uuml;nce, 14 Mart g&uuml;n&uuml; bir Kutlama G&uuml;n&uuml; olarak kabul edilmi&#351;tir. &Ccedil;&uuml;nk&uuml; 14 Mart 1853 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[122],"tags":[],"class_list":["post-10738","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ed-sairlerimiz-yazarlarimiz","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10738","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10738"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18272,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10738\/revisions\/18272"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}