{"id":10747,"date":"2021-06-23T09:45:33","date_gmt":"2021-06-23T14:45:33","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=10747"},"modified":"2021-06-24T15:57:15","modified_gmt":"2021-06-24T20:57:15","slug":"negume-sore-1794-1844","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/negume-sore-1794-1844\/","title":{"rendered":"NEGUME \u015eORE (1794-1844)"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20119\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/NEGUME-SORE-1794-1844-b.png\" alt=\"\" width=\"571\" height=\"297\" srcset=\"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/NEGUME-SORE-1794-1844-b.png 571w, https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/NEGUME-SORE-1794-1844-b-300x156.png 300w\" sizes=\"(max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/p>\n<p><span class=\"baslik1\"><span style=\"font-size: small;\"><strong>SHELEHO A. A.<\/strong><br \/>\n<\/span> <\/span> <span lang=\"TR\"> Adige Edebiyat\u0131, 11 y\u0131ll\u0131k okullar\u0131n 9. s\u0131n\u0131flar\u0131 i\u00e7in<br \/>\n\u00c7eviri: ACHUMIJ Hilmi<\/span><\/p>\n<p><span lang=\"tr\"><span style=\"font-size: small;\">Adige dilbilimi, Adige tarihi hakk\u0131nda NEGUME \u015eore pek \u00e7ok i\u015f yapt\u0131. NEGUME \u015eore&#8217;nin dedesinin babas\u0131 Abzegh b\u00f6lgesindendi. Ancak \u0425VIII nci y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Kabardey\u2019e g\u00f6\u00e7 etti. \u015eore\u2019nin babas\u0131 fakirle\u015fmi\u015f bir work idi. \u015eore Da\u011f\u0131stan\u2019da Enderi isimli bir k\u00f6yde medrese e\u011fitiminden iyi bir dereceyle ge\u00e7ti. Ard\u0131ndan bir m\u00fcddet kendi k\u00f6y\u00fcnde hocal\u0131k yapt\u0131. Fakat daha sonra din i\u015flerini b\u0131rak\u0131p bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara kendini verdi. \u015eore Arap\u00e7a, T\u00fcrk\u00e7e Fars\u00e7a ve kom\u015fu halklar\u0131n dillerini biliyordu.<\/span><\/span><\/p>\n<p>\u00c7e\u015fitli konularda elde etti\u011fi bilgiler neticesinde dine kar\u015f\u0131 bir so\u011fukluk i\u00e7inde oldu\u011funu \u2018Adige Milletini Tarihi\u2019 isimli eserine g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda fark ediyoruz. Bu eserinde ate\u015f ve k\u0131l\u0131\u00e7 zoru ile Adigelerin \u0130slam dinine sokulduklar\u0131n\u0131 belirtiyor&#8230;<\/p>\n<p>NEGUME T\u00fcrkiye\u2019den ziyade Rusya taraf\u0131n\u0131 daha d\u00fczg\u00fcn olarak buluyordu. Rus\u00e7a ve Rus Edebiyat\u0131\u2019n\u0131 \u00f6\u011frenme\u011fe \u00f6zeniyordu. Bununla birlikte milleti i\u00e7in yazma\u011f\u0131 bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yapma\u011f\u0131 arzuluyordu. Bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bir e\u011fitimden ge\u00e7mesi gerekiyordu. Fakat \u015eore b\u00f6yle bir olana\u011fa sahip de\u011fildi. Olas\u0131 tek olanak Rus ordusuna kat\u0131lmakt\u0131. Bunun \u00fczerine1818 y\u0131l\u0131nda Rus ordusunda g\u00f6rev al\u0131r. Rus\u00e7a\u2019y\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede \u00f6\u011frendi.<\/p>\n<p>\u00c7ok dil bilmesinden dolay\u0131 Kafkas kordonu merkez karargah\u0131nda terc\u00fcman olarak, ard\u0131ndan 1. Kazak B\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc vakan\u00fcvisi olarak g\u00f6rev al\u0131r. Kemerinde k\u0131l\u0131\u00e7, kama, tabanca (k\u0131sa namlulu t\u00fcfek), heybesinde kitaplar defterler. Askerlik vazifesinin yan\u0131nda durmadan yaz\u0131yor \u00e7iziyor, e\u011fitimini ilerletiyor&#8230; Bu \u015fekilde \u00f6\u011frencilikten s\u0131yr\u0131l\u0131p \u00f6\u011freticili\u011fe ge\u00e7i\u015f yap\u0131yor.<\/p>\n<p>Rehin olarak (\u0430\u043c\u0430\u043d\u0430\u0442) Ruslara verilmi\u015f Adige \u00e7ocuklar i\u00e7in Nal\u00e7ik\u2019te a\u00e7\u0131lan okula \u00f6\u011fretmen olarak 1828 y\u0131l\u0131nda atan\u0131r. Burada uzun s\u00fcrmeyen g\u00f6revinin ard\u0131ndan Petersburg\u2019ta bulunan Kafkas-Da\u011fl\u0131 Birli\u011fi\u2019ne 1830 y\u0131l\u0131nda atan\u0131r. 1835 y\u0131l\u0131na kadar burada g\u00f6revine devam eder. 1835 y\u0131l\u0131nda ise S\u00fcvari subay\u0131 olarak Tiflis\u2019e tayin edilir&#8230;<\/p>\n<p>NEGUME, askeri g\u00f6revler ve farkl\u0131 farkl\u0131 pek \u00e7ok vazifeyi ba\u015far\u0131yla yerine getirdi ise de her zaman y\u00fcre\u011finde, bir okul a\u00e7\u0131p halk\u0131n\u0131 ayd\u0131nl\u0131\u011fa ula\u015ft\u0131rma \u00f6zlemi vard\u0131. Bu arzu ile Adige alfabesi olu\u015fturmu\u015f; \u2018Adige Gramati\u011fine Ba\u015flang\u0131\u00e7\u2019, \u2018\u00c7erkes \u00d6yk\u00fcleri\u2019, \u2018Adige Olusu Tarihi\u2019 adl\u0131 eserlerini yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak NEGUME ideallerini ger\u00e7ekle\u015ftirme\u011fe muvaffak olamam\u0131\u015ft\u0131r. 10 (22) Haziran 1844 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 eserleri bilimler akademisine g\u00f6stermek i\u00e7in gitti\u011fi Petersburg\u2019ta kimseyle g\u00f6r\u00fc\u015fme imkan\u0131 bulmadan vefat etmi\u015ftir.<\/p>\n<p>NEGUME\u2019nin eserlerinden bir k\u0131sm\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan bas\u0131ld\u0131ysa da pek \u00e7o\u011fu elyazmas\u0131 olarak tamamlanmam\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar halinde bulunuyor. NEGUME\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 gramati\u011fin nerede oldu\u011fu bilinmeden aradan ge\u00e7en 100 y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan bulunan eserin Adige dilbiliminin \u00f6\u011frenilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi vard\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde NEGUME\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n insanlara ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1958 y\u0131l\u0131nda Adige tarih bilimi i\u00e7in e\u015fsiz k\u0131ymete haiz \u2018Adige Ulusu Tarihi\u2019 adl\u0131 eseri Kabardeyce ve Rus\u00e7a Nal\u00e7ik\u2019te bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1956 ve 1959 y\u0131llar\u0131nda \u2018Dilbilimsel \u00c7al\u0131\u015fmalar\u2019 adl\u0131 eseri iki k\u0131s\u0131m olarak yine ayn\u0131 kentte bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>SHELEHO A. A. Adige Edebiyat&#305;, 11 y&#305;ll&#305;k okullar&#305;n 9. s&#305;n&#305;flar&#305; i&ccedil;in &Ccedil;eviri: ACHUMIJ Hilmi Adige dilbilimi, Adige tarihi hakk&#305;nda NEGUME &#350;ore pek &ccedil;ok i&#351; yapt&#305;. NEGUME &#350;ore&rsquo;nin dedesinin babas&#305; Abzegh b&ouml;lgesindendi. Ancak &#1061;VIII nci y&uuml;zy&#305;l&#305;n ikinci yar&#305;s&#305;nda Kabardey&rsquo;e g&ouml;&ccedil; etti. &#350;ore&rsquo;nin babas&#305; fakirle&#351;mi&#351; bir work idi. &#350;ore Da&#287;&#305;stan&rsquo;da Enderi isimli bir k&ouml;yde medrese e&#287;itiminden iyi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[122],"tags":[],"class_list":["post-10747","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ed-sairlerimiz-yazarlarimiz","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10747","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10747"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10747\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20120,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10747\/revisions\/20120"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10747"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10747"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10747"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}