{"id":11002,"date":"2019-03-23T12:58:01","date_gmt":"2019-03-23T17:58:01","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11002"},"modified":"2019-03-23T12:58:01","modified_gmt":"2019-03-23T17:58:01","slug":"guneydogu-marmara-bolgesinde-bulunan-kafkas-gocmeni-koyler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/guneydogu-marmara-bolgesinde-bulunan-kafkas-gocmeni-koyler\/","title":{"rendered":"G\u00dcNEYDO\u011eU MARMARA B\u00d6LGES\u0130NDE BULUNAN KAFKAS G\u00d6\u00c7MEN\u0130 K\u00d6YLER"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/081.JPG\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><b> <span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Raif Kaplano\u011flu <\/span><\/b><\/p>\n<p>Bursa, g\u00f6\u00e7lerle kurulmu\u015f bir kenttir. Bursa&#8217;ya, tarihi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u00e7ok \u00e7e\u015fitli g\u00f6\u00e7 ak\u0131nlar\u0131 olmu\u015ftur. Bu g\u00f6\u00e7ler s\u0131ras\u0131nda farkl\u0131 yerlerden Bursa&#8217;ya, de\u011fi\u015fik ulus ve topluluklar yerle\u015fmi\u015ftir. T\u00fcrklerden \u00f6nce Bursa&#8217;da ya\u015fayan <strong>Tyni<\/strong>ler bile, <em>Trakya<\/em>&#8216;dan bu g\u00fczel beldeye g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Daha sonra da T\u00fcrkler, Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131ndan kopup gelmi\u015flerdir Bursa&#8217;ya. Daha Bursa fetih edilmeden t\u00fcm Uluda\u011f, O\u011fuz obalar\u0131n\u0131n bar\u0131na\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Bu arada K\u00fctahya&#8217;da bulunan <strong>Ermeniler<\/strong> Bursa&#8217;ya g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015flerdir. Daha do\u011frusu Sultan Orhan taraf\u0131ndan Bursa\u2019ya davet edilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan da <strong>Yahudiler.<\/strong><\/p>\n<p>XVI. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren ise, Celali kalk\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Anadolu&#8217;nun \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinden ka\u00e7anlar\u0131n Bursa&#8217;ya yerle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu g\u00f6\u00e7ler \u00f6ylesine \u00e7ok olmu\u015ftur ki, 1530-1573 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Bursa&#8217;da n\u00fcfus iki kat\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ancak biz, Bursa, daha do\u011frusu G\u00fcneydo\u011fu Marmara b\u00f6lgesine yap\u0131lan bu g\u00f6\u00e7lerden sadece Kafkas g\u00f6\u00e7meni k\u00f6ylerini b\u00fcy\u00fcte\u00e7 alt\u0131na al\u0131p et\u00fct etmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Bu \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z demografik bir \u00e7al\u0131\u015fma oldu\u011fu kadar, bu k\u00f6ylerin sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131na y\u00f6nelik genel baz\u0131 de\u011ferlendirilmeler de yap\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019ye ilk Kafkas g\u00f6\u00e7menleri K\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131 sonunda Ruslar\u0131n Kafkasya\u2019daki bask\u0131s\u0131 sonucunda, 1856 y\u0131l\u0131ndan sonra ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir. Bu tarihteki Kafkas g\u00f6\u00e7menlerin say\u0131s\u0131 konusunda \u00e7e\u015fitli spek\u00fclasyonlar yap\u0131lmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re bu say\u0131 200 bin ile bir bu\u00e7uk milyon aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Ancak 1856-1907 aras\u0131nda Osmanl\u0131 topraklar\u0131na ula\u015fabilen Kafkasyal\u0131 G\u00f6\u00e7men say\u0131s\u0131 ortalama 600 bin kadard\u0131r. (Habi\u00e7o\u011flu, s.73)<\/p>\n<p>1856 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan bu g\u00f6\u00e7ler s\u0131ras\u0131nda Suriye, \u0130\u00e7 Anadolu, do\u011fu Anadolu ile \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde Kafkas g\u00f6\u00e7meni de Rumeli\u2019ye, stratejik b\u00f6lgelere yerle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu tarihte \u00e7ok az miktarda da Bursa ve \u00e7evresine \u00f6zellikle \u00c7erkez ve Abhaz g\u00f6\u00e7menlerin yerle\u015ftirildi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bu tarihte gelen ve Bursa civar\u0131nda yerle\u015fenler \u00e7o\u011funlukla \u0130neg\u00f6l\u2019e yerle\u015fmi\u015flerdir. Ancak Bursa b\u00f6lgesine yerle\u015fen Kafkas g\u00f6\u00e7menlerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc 93 Harbi sonras\u0131nda, 1878 y\u0131l\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. 1891 y\u0131l\u0131na kadar Anadolu\u2019ya sevk edilen 474.638 g\u00f6\u00e7menden 162.028\u2019i H\u00fcdavendigar\u2019a yerle\u015ftirilmi\u015ftir. (\u0130pek, s.174)<\/p>\n<p>Kafkas G\u00f6\u00e7menlerin Yol G\u00fczergah\u0131:<\/p>\n<p>Kafkas g\u00f6\u00e7menlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc kara yolu ile Erzurum istikametinden Anadolu\u2019ya girerken, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise, deniz yoluyla \u0130stanbul\u2019a gelmi\u015fti. \u0130lk g\u00f6\u00e7menlerin geli\u015fini H\u00fck\u00fcmet \u0130stanbul\u2019dan kamplarda toplama giri\u015fimi, iskan\u0131 kontroll\u00fc yapma arzusundan kaynaklan\u0131yordu. Ancak Kafkas g\u00f6\u00e7menleri \u00f6nce \u0130stanbul\u2019da uzun s\u00fcre bekletilince, sorunlar ya\u015fanmaya ba\u015fland\u0131. \u0130stanbul\u2019da biriken g\u00f6\u00e7men say\u0131s\u0131 da 200 bini a\u015f\u0131nca, bu g\u00f6\u00e7menlerden 50 bini hemen Anadolu\u2019ya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (B. \u015eim\u015fir, <em>G\u00f6\u00e7ler<\/em> I, s.426-430) Bu nedenle de \u0130stanbul\u2019a yak\u0131n olan H\u00fcdavendigar ili ve \u0130zmit tercih edilmi\u015fti. G\u00f6\u00e7menler, Ocak 1878 tarihinden itibaren Bursa\u2019ya g\u00f6nderilmeye ba\u015flan\u0131r. Gemiler Gemlik, Mudanya, Edremit, Yalova ve \u0130zmit gibi sahil iskelelerine g\u00f6nderiliyordu. Buradan da i\u00e7 kesimlere yollan\u0131yordu. 7 R\u00f6mork\u00f6r ve \u0130dare-i Mahsusa\u2019ya ait \u015eerefresan adl\u0131 vapur Band\u0131rma ve Gemlik iskelelerine s\u00fcrekli g\u00f6\u00e7men ta\u015f\u0131maktayd\u0131. 10 Eyl\u00fcl 1879 tarihe kadar Anadolu\u2019ya sadece Rumeli\u2019den 275 bin n\u00fcfus g\u00f6nderildi. Bunlardan en b\u00fcy\u00fck rakam\u0131 54.898 ki\u015fi ile H\u00fcdavendigar Vilayeti en \u00f6nde geliyordu. (\u0130pek, s. 85, 109)<\/p>\n<p>Halk\u0131n G\u00f6\u00e7menlere yard\u0131m\u0131:<\/p>\n<p>\u0130lk a\u015famada Bursa ve \u00e7evresinde bo\u015f arazilere ve eski k\u00f6ylere yerle\u015ftirilen g\u00f6\u00e7menlerin ard\u0131 kesilmeyince sorunlar ba\u015flad\u0131. H\u00fcdavendigar Ayd\u0131n ve \u0130zmit sancaklar\u0131nda \u00e7ok say\u0131da g\u00f6\u00e7men birikti\u011finden yeni g\u00f6\u00e7men yollanmamas\u0131 konusunda sadarete yaz\u0131l\u0131r gelmi\u015fti. (Habi\u00e7o\u011flu, Agk. s. 146) Bu y\u0131\u011f\u0131lma nedeniyle Burgaz ve Mihali\u00e7\u2019te a\u00e7l\u0131ktan telef olmu\u015flar. (B.O.A. \u0130ra. \u015e.D. 225612 s. 1297 tarihli tezkire; Habi\u00e7o\u011flu, Agk. s. 146)<\/p>\n<p>Mudanya\u2019da baz\u0131 fakirlerin ot yemekte oldu\u011fu Gazetelerde de k\u00f6\u015fe yazarlar\u0131 g\u00f6\u00e7menlerin \u00e7ok k\u00f6t\u00fc ko\u015fullarda oldu\u011funu yaz\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Vas\u0131f Necdet\u2019in bir yaz\u0131s\u0131nda: \u201cG\u00f6\u00e7menler k\u00f6t\u00fc durumda, b\u00fct\u00e7e bo\u015f, G\u00f6\u00e7menler bu k\u0131\u015f\u0131 k\u00f6t\u00fc ge\u00e7irecek diye ba\u015fl\u0131k at\u0131yordu. (<em>Hakikat<\/em> gazetesi, S.44 &#8211; 4 \u015eaban 1340\/1338) Ancak yine gazeteler, g\u00f6\u00e7menlere yard\u0131m konusunda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7aba g\u00f6sterdi\u011fini kampanyalar a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yard\u0131m konusunda bir\u00e7ok duygusal yaz\u0131lar yazm\u0131\u015flard\u0131r. G\u00f6\u00e7menlere yap\u0131lan yard\u0131m kampanyalar\u0131na kat\u0131l\u0131p, yard\u0131m yapan ki\u015filerin ve yard\u0131m bedellerinin listeleri her hafta yay\u0131nlamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. G\u00f6\u00e7menlere yard\u0131m her kesimden gelmekteydi. \u00d6rne\u011fin <strong>\u015eeyh Sabit <\/strong>Efendi, Ge\u00e7enlerde g\u00f6\u00e7menlere 200 hanelik araziyi veren bu arazi \u00fczerinde bir mahalle kuruldu\u011fu ve arazisi \u00fczerine kurulan mahalleye de bir cami ile okul yapmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131d\u0131r. (<em>Bursa<\/em> gazetesi<strong>, <\/strong>Say\u0131: 8)<\/p>\n<p>Di\u011fer yandan gayrim\u00fcslimlerin de g\u00f6\u00e7menlere b\u00fcy\u00fck yard\u0131mlar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. 1912 tarihili Ertu\u011frul gazetesinde Ermeni Vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n Gelyan\u0131 Hamiyeti\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u015fu ilgin\u00e7 haber yay\u0131nlan\u0131r: Bursa Ermeni cemaati reisi ge\u00e7en Pazar g\u00fcn\u00fc Ermeni Kilisesinde cemaate hitaben \u00f6nemli ve etkili bir s\u00f6ylev vermi\u015ftir. Sava\u015f nedeniyle Ermeni milletinin di\u011fer t\u00fcm topluluklarla birlikte, belki T\u00fcrkler kadar ilgilenece\u011fini, sava\u015f\u0131n do\u011fal olan felaketlerini ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Ermenilerin de elden gelen her fedakarl\u0131\u011f\u0131 yapaca\u011f\u0131 ve m\u00fckellef bulundu\u011funu izah ve ispat etmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine e\u015fraftan <strong>Balabanyan Manuk<\/strong> Efendi, \u00e7ok geni\u015f bir kona\u011f\u0131n\u0131n anahtar\u0131n\u0131 cemaate g\u00f6stererek, g\u00f6\u00e7menlerin kalmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6\u00e7menlerin ikametine tahsis etmek amac\u0131yla K\u0131z\u0131lay\u2019a vb. hay\u0131r kurumunun y\u00f6netimine vermi\u015ftir. Kendi gelece\u011finin Osmanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n gelece\u011finde oldu\u011funu ekleyerek her t\u00fcrl\u00fc \u00f6zveriyi te\u015fvik etmi\u015ftir. Bunun sonucunda vatanda\u015flar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan yard\u0131m kampanyas\u0131 ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<strong> (Ertu\u011frul <\/strong>Say\u0131: 133; 14 Te\u015frinisani 1912)<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7menleri iskan edildi\u011fi yerleri t\u00fcm\u00fcyle dola\u015farak kendilerine giysi gibi \u00e7e\u015fitli yard\u0131mlar\u0131 bizzat toplayan Bursa Amerikan Okulu M\u00fcdiresi Ms. Silon? \u0130nsanl\u0131k dersi vermi\u015ftir.<strong> (H\u00fcdavendigar, <\/strong>Say\u0131 2541<strong>; <\/strong>23 Kanunevvel 1913)<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7menlere halk b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yard\u0131m etmi\u015ftir. Halk g\u00f6\u00e7menleri kendi istekleri ile evlerinde misafir ediyor, iskan yerlerine dahi kendi arabalar\u0131yla g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Evlerini yap\u0131yor, \u00f6k\u00fcz, araba ve tohum gibi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 da kar\u015f\u0131l\u0131yorlar, hatta arazileri dahi ilk kez s\u00fcr\u00fcp teslim ediyorlard\u0131. Ayr\u0131ca g\u00fcnl\u00fck \u00fccretlerini bile \u00f6d\u00fcyorlard\u0131. Ancak y\u0131llar i\u00e7inde g\u00f6\u00e7menlere yard\u0131m co\u015fkusu azalmaya ba\u015flad\u0131. (Habi\u00e7o\u011flu, Agk. S.119)<\/p>\n<p>\u0130skanlar Sonunda \u00c7\u0131kan Sorunlar<\/p>\n<p>1886 tarihine kadar Bursa&#8217;ya gelen g\u00f6\u00e7men say\u0131s\u0131 60 bin 254&#8217;t\u00fcr. 1927 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan <em>Bursa Havalisi Co\u011frafisi<\/em> adl\u0131 kitapta, en yo\u011fun g\u00f6\u00e7men yerle\u015fiminin Bursa&#8217;da oldu\u011fu ve ilde toplam 81 bin 265 g\u00f6\u00e7menin yerle\u015ftirildi\u011fi yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Bu say\u0131, 1912 Balkan Sava\u015f\u0131 sonunda gelip, B\u00fcy\u00fck Sava\u015f nedeniyle yerle\u015ftirilememi\u015f olan g\u00f6\u00e7menler ile, M\u00fcbadele g\u00f6\u00e7menlerinin ortak say\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Kafkas g\u00f6\u00e7menleri, atlar\u0131n\u0131n binlerce y\u0131ld\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerleri terk etmesi onlar\u0131 hi\u00e7 mutlu etmemi\u015fti. Kendilerine \u00e7ok yabanc\u0131 ve uzak olan bir memlekette, memleketindeki gibi bir yer arama \u00e7abas\u0131na giren Kafkas g\u00f6\u00e7menler ile yerli halk ve H\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda baz\u0131 sorunlara neden oldu. Kendilerine verilen topraklar\u0131 be\u011fenmeyen bir \u00e7ok g\u00f6\u00e7men yerlerini terk etmi\u015ftir. Baz\u0131lar\u0131 kom\u015fular\u0131yla anla\u015famay\u0131p, \u00e7at\u0131\u015f\u0131yor. Hatta Kafkasya\u2019ya geri d\u00f6nmek i\u00e7in yollara d\u00fc\u015f\u00fcyorlar. \u0130neg\u00f6l\u2019deki olay (BOA. \u0130ra. Dah. 1151\u2019de 103 nolu tezkire) Mihali\u00e7\u2019te (BOA. \u0130ra Dah. 63011 ve ayn\u0131 defter 1149\u2019da 1094 nolu tezkire; Habi\u00e7o\u011flu, Agk. S.137)<\/p>\n<p>Rumeli\u2019den gelenlerin \u00e7o\u011fu Bursa ve \u0130zmit taraflar\u0131n\u0131 istiyordu. Hem ikilimi uygun hem de daha \u00f6nce akrabalar\u0131 buraya yerle\u015fmi\u015fti. Ancak h\u00fck\u00fcmet buna izin vermiyordu. Bu nedenle izinsiz gelenlerin birikti\u011fine dair yaz\u0131lar var. (BOA. \u0130ra. \u015e.D. 11467da 1108 nolu tezkire; Habi\u00e7o\u011flu, Agk. s.147)<\/p>\n<p>\u0130lde fazla miktarda g\u00f6\u00e7men yerle\u015ftirilmesi baz\u0131 sorunlara neden olmu\u015ftur. Bu sorunlar\u0131 H\u0131ristiyanlar da abartm\u0131\u015flard\u0131r. Mihali\u00e7\u2019te H\u0131ristiyanlar, \u00c7erkeslerin tecav\u00fczde bulunduklar\u0131n\u0131 gerek\u00e7esiyle m\u00fcracaata bulunmu\u015flard\u0131r. Bunun i\u00e7in Ali R\u0131za Bey 17 Eyl\u00fcl 1878 tarihinde olay\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in b\u00f6lgeye gitmesi karala\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ancak, sonra olay\u0131n abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle vazge\u00e7ilir. (BOA: \u0130D. Nr. 63044 Arz tezkiresi (29 Eyl\u00fcl 1878)<\/p>\n<p>-Bazen de iskan memurlar\u0131n bilgisizli\u011fi nedeniyle yerli halk\u0131n mallar\u0131 \u00fczerine g\u00f6\u00e7menler yerle\u015ftirilmesi sorunlar yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Kirmasti nahiyesi Dere-i kebir k\u00f6y\u00fcnde \u00c7erkeslerin yerlilere ait ekili arazide iskan edilmesi sonucu 1879 y\u0131l\u0131nda iki grup aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. (B.O.A: AD. 1151\/235-2)<\/p>\n<p>1889 y\u0131l\u0131nda Kumlukalan\u0131 ve Y\u00f6r\u00fckalan\u0131 Mezarl\u0131\u011f\u0131 mevkilerinde yerle\u015fen Servi ve Karlova g\u00f6\u00e7menleri ile Samanl\u0131 k\u00f6y\u00fc halk\u0131 aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bir ki\u015fi \u00f6lm\u00fc\u015f, 11 ki\u015fi de yaralanm\u0131\u015ft\u0131r. Ahmet Arif Pa\u015fa\u2019n\u0131n b\u00f6lgede yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmada g\u00f6\u00e7menlerin burada iskan edilmedi\u011fi kendi ba\u015flar\u0131na buraya gelip konduklar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f. (B.O.A. \u0130D. Nr. 88418; 90719 Arz tezkiresi \u0130pek, s. 188)<\/p>\n<p>1889 y\u0131l\u0131nda di\u011fer bir olayda Manyas\u2019ta 12 bin d\u00f6n\u00fcm araziyi \u00c7erkes g\u00f6\u00e7menlerin gasp ettikleri anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Nitekim 1879 tarihinde \u0130neg\u00f6l\u2019de asayi\u015fi bozduklar\u0131 i\u00e7in Karahisar\u2019a g\u00f6nderilmek istenen \u00c7erkes g\u00f6\u00e7menleri H\u00fck\u00fcmet Kona\u011f\u0131n\u0131 basarak bu karar\u0131 protesto etmi\u015flerdi. (B.O.A. AD. Nr. 1151\/258-2)<\/p>\n<p>bu durumlarda H\u00fck\u00fcmet, m\u00fclk sahibinin mal\u0131n\u0131 sat\u0131n al\u0131p g\u00f6\u00e7menlere verme yolunu se\u00e7mi\u015ftir. (B.O.A. MM. Nr. 4386)<\/p>\n<p>Gemlik\u2019in Ko\u00e7ka? K\u00f6y\u00fcn\u00fcn Laz ve G\u00fcrc\u00fcler taraf\u0131ndan bas\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p>Karacabey\u2019de \u00c7erkes ve Arnavutlar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalarda masum insanlar\u0131n telef oldu\u011fu, Karacabey Kaymakaml\u0131\u011f\u0131\u2019na m\u00fcnasip birinin tayin edildi\u011fi\u201d<\/p>\n<p>-Bunun \u00fczerine Kocaeli\u2019nde A\u011fa\u00e7l\u0131 mevkiinde oturan \u00c7erkesler kendi paralar\u0131yla Sapanca\u2019da arazi sat\u0131n alarak k\u00f6y kurulmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015flar. (Habi\u00e7o\u011flu, Ag.k. s.148)<\/p>\n<p>-\u00c7erkeslerin silahs\u0131zlanmas\u0131 isteniyordu. (\u0130pek, s.182)<\/p>\n<p>BOA. Muh. Def. 759\/38-2 de iskanlara dair \u00e7ok yaz\u0131 var.<\/p>\n<p>.Kemalpa\u015fa\u2019da baz\u0131 g\u00f6\u00e7menlerin ka\u00e7ak olarak t\u00fct\u00fcn k\u0131yd\u0131\u011f\u0131 i haberi al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (<em>Bursa gazetesi<\/em>, S-150)<\/p>\n<p>Kocaeli b\u00f6lgesine gelen \u00c7erkeslerin yerli H\u0131ristiyanlar\u0131n (Rum ve Ermenilerin) tepkisene neden olmu\u015ftu. Bu \u0130ngiliz belgelerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a yaz\u0131yordu. Yay\u0131nlanan bir belgede \u00f6zetle \u015funlar yaz\u0131yordu:<\/p>\n<p>\u0130ngiltere\u2019nin \u0130stanbul El\u00e7isi A.H.Layard\u2019dan \u0130ngiliz D\u0131\u015fi\u015fleri M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131na:<\/p>\n<p>\u0130zmit\u2019in do\u011fusunda bulunan Adapazar\u0131\u2019ndan Hristeya bir kurul, b\u00f6lgedeki ko\u015fullar\u0131 \u00f6n\u00fcme sermek i\u00e7in d\u00fcn beni g\u00f6rd\u00fcler. Ellerindeki \u00e7ok say\u0131da T\u00fcrk, Ermeni ve Rum taraf\u0131ndan imzalanan belgeyi bana g\u00f6stererek, 40 bin \u00c7erkes\u2019in b\u00f6lgeye g\u00f6nderilmesini \u015fikayet ettiler. G\u00f6\u00e7menlerin gelmesiyle b\u00f6lgede can ve mal g\u00fcvenli\u011fi kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Yollarda g\u00fcvenli\u011fin kalkmas\u0131 sonucu, ticaretin hemen hemen durdu\u011funu, Adapazar\u0131 halk\u0131n\u0131n teslim al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 duygusuna kap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, .. \u00c7erkeslerin yapt\u0131\u011f\u0131 k\u0131y\u0131m ve soygunlar\u0131n bir listesini verdiler. T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine dertlerini anlat\u0131p anlatmad\u0131klar\u0131 sorulunca h\u00fck\u00fcmetin \u00f6nlem ald\u0131\u011f\u0131 ve \u00c7erkeslerin silahlar\u0131n\u0131n toplat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6lgeye asker sevkedildi\u011fini s\u00f6ylediler. Durumu bildi\u011fini s\u00f6yleyen Karatodori Pa\u015fa, mallar\u0131 al\u0131n\u0131p, hi\u00e7 desteklenmeden Avrupa\u2019dan Asya\u2019ya at\u0131lan \u00c7erkeslerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. As\u0131l ger\u00e7ek \u015fu ki, a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmeye veya \u00e7al\u0131\u015fmaya mecbur b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flar, do\u011fal olarak da ikinci alternatifi se\u00e7mi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Therapai, 1879 (E. \u00d6demir, Karam\u00fcrsel, s.182)<\/p>\n<p>H\u00fck\u00fcmetin Kafkas G\u00f6\u00e7menleri Konusunda Ald\u0131\u011f\u0131 \u00d6nlemler<\/p>\n<p>Devlet t\u00fcm bu oldu bitti kar\u015f\u0131s\u0131nda, tapulu m\u00fclk arazide yap\u0131lan yap\u0131lar\u0131 da y\u0131kmada isteksiz davranm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle sorun \u00e7\u0131karan \u00c7erkeslere toleransl\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>1887 tarihli <em>H\u00fcdavendig\u00e2r<\/em> gazetesinde, Bursa&#8217;ya Sultan taraf\u0131ndan bir kurul g\u00f6nderildi\u011fi, 93 G\u00f6\u00e7menlerinin yerle\u015fimine uygun alanlar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n istendi\u011fi yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Devlet, \u00e7ok sonra Bursa\u2019da g\u00f6\u00e7menlerin yerle\u015ftirilmesine uygun yer aray\u0131\u015f\u0131na girer. S\u00fcleyman Pa\u015fa 1882 y\u0131l\u0131nda Mihali\u00e7 kazas\u0131nda bin haneye yetecek kadar b\u00fcy\u00fckl\u00fckte arazi tespit etmi\u015ftir. Buraya \u00c7erkeslerin yerle\u015ftirilmesine karar verilmi\u015ftir. Adranos\u2019ta 8.900, Pazark\u00f6y\u2019de 250 bin d\u00f6n\u00fcm bo\u015f arazi oldu\u011fu bildirilmi\u015f. Kirmasti Sincan\u2019da 15 hanelik yer vard\u0131r. (\u0130pek, Agk. 163) 1899 y\u0131l\u0131nda H\u00fcdavendigar vilayetinde g\u00f6\u00e7men iskan\u0131 i\u00e7in arazi sat\u0131n al\u0131nmas\u0131na dair vilayetin teklifine Sadrazam Said Pa\u015fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. (Habi\u00e7o\u011flu, Agk. S.157)<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7men Komisyonlar\u0131<\/p>\n<p>13 A\u011fustos 1877 tarihinde Rus Sava\u015f\u0131 sonunda yeniden Muhacirin Komisyonu kurulmas\u0131na karar verildi. 25 Ocak 1878 tarihinde ise bu komisyona ba\u011fl\u0131 olarak \u0130zmit, Mudanya, Band\u0131rma ve Gemlik\u2019te birer memur bulundurulmas\u0131na karar verildi. Rumeli\u2019den gelen g\u00f6\u00e7menler ate\u015fkesten sonra geri d\u00f6n\u00fclmesi i\u00e7in yine ayr\u0131ca bir komisyon kurulmu\u015ftur. 30 Aral\u0131k 1894 tarihinde muhacirin Komisyonu ikinci kez lav edildi. 27 Kas\u0131m 1897 tarihinde Sultan\u2019\u0131n fahri ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda Komisyon-u Ali ad\u0131 alt\u0131nda yeniden kuruldu. Ad\u0131 daha sonra Muhacirin Komisyon-u Ali ad\u0131n\u0131 ald\u0131. 1913 y\u0131l\u0131nda genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fck olarak Dahiliye Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fland\u0131.<\/p>\n<p>Ancak bu arazilerde iskan edilen Kafkas g\u00f6\u00e7menleri, hastal\u0131 nedeniyle \u00e7o\u011fu bu iskan yerlerini terk edip da\u011flara, y\u00fcksek yerlerdeki ormanl\u0131k alanlara yerle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00c7erkesler toplu olarak yeni yap\u0131lacak k\u00f6ylerde yerle\u015fmek ve hasat zaman\u0131na kadar tayinat istiyorlard\u0131. H\u00fck\u00fcmet ise iyi durumda olanlar\u0131n tayinlerini kesmek istiyordu. Ancak de\u011fil bu tay\u0131nlar\u0131 kesmek, azaltmak bile asayi\u015fi bozaca\u011f\u0131 endi\u015fesiyle uygulanam\u0131yordu.<\/p>\n<p>Bursa\u2019da 1294- y\u0131l\u0131nda mal sand\u0131klar\u0131ndan g\u00f6\u00e7menlerin te\u00e7hiz, cenaze ve di\u011fer masraflar\u0131 i\u00e7in bir milyon 100 kuru\u015f masraf edilmi\u015ftir. 1885 y\u0131l\u0131nda bu ildeki g\u00f6\u00e7men say\u0131s\u0131 81.253 ki\u015fidir. Bunlar\u0131n 26.263\u2019\u00fc Rumeli, 9.215\u2019i \u00c7erkes olup, 29.886 ki\u015filik g\u00f6\u00e7men grubu ilde m\u00fcteferrik olarak iskan edilmi\u015ftir. (1303 Salnamesi, s.89-90)<\/p>\n<p>Devlet g\u00f6\u00e7menlerin sorunlar\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in \u00fc\u00e7 kez G\u00f6\u00e7men Komisyonu kurmu\u015f, daha sonra fes etmi\u015ftir. -G\u00f6\u00e7men \u0130skan\u0131, Edirne ve civar\u0131ndan gelen g\u00f6\u00e7menlerden ocak sahibi olanlar\u0131n bir defteri tanzim ve makam-\u0131 vilayete takdim k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (<strong>Ertu\u011frul, <\/strong>S.166- 21 Nisan 1913)<\/p>\n<p>Sultan <strong> Abd\u00fclaziz<\/strong> devrinde g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olan \u00c7erkes g\u00f6\u00e7menlerin miktar\u0131n\u0131 m\u00fcbin bir k\u0131ta defterine tanzim ve irsali gerekli oldu\u011fu, G\u00f6\u00e7men Komisyonu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na bildirilmesi istenir. Beyan-\u0131 tees\u00fcf: H\u00fcdavendigar gazetesini m\u00fctala edenler g\u00f6rmelidir ki baz\u0131 okullar ile ilgili mektuplar\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir.<em> Bursa<\/em>, S. 3: s.2,<\/p>\n<p>-1912 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce g\u00f6\u00e7 eden veya minel kadim Yunanistan d\u0131\u015f\u0131nda mukim olup m\u00fcbadeleye tabi olmayan 1912 y\u0131l\u0131ndan sonra Yunanistan\u2019\u0131n m\u00fcbadeleye tabi aksam\u0131ndan g\u00f6\u00e7 edip m\u00fcbadele edilen \u0130slam halk, Yunanistan\u2019daki mallar\u0131 ve emlaklerini ne \u015fekilde tasarruf edilece\u011fi konusunda i\u015flem yapma gerekti\u011fi konusunda uzun bir yaz\u0131. H\u00fcdavendigar, <strong>3107<\/strong>&#8211; 20 Mart 1340\/42<\/p>\n<p>Devlet, G\u00f6\u00e7menlerin ma\u011fdur edilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok ciddi \u00f6nlemler ald\u0131\u011f\u0131 ve bu konuda g\u00f6revini yerine getirmeyenleri de derhal cezaland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>-M\u00fcbadele ve \u0130skan M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc-Azil- Ge\u00e7enlerde Bursa\u2019ya gelen Langazal\u0131 g\u00f6\u00e7menleri Bursa\u2019ya getirmekle g\u00f6revli Mudanya S\u0131hhiye Memuru M\u00fcmtaz Efendi, g\u00f6revini yapmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle g\u00f6revinden azil edildi. Mudanya\u2019ya gelen g\u00f6\u00e7menleri Bursa\u2019ya getirip teslim etmekle g\u00f6revli oldu\u011fu halde, g\u00f6\u00e7menleri gece vakti istasyonda b\u0131rakarak ve konuyu da hi\u00e7bir makama haber vermeden bir gece istasyonda a\u00e7\u0131kta kalmalar\u0131na neden oldu\u011fu i\u00e7in soru\u015fturma a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve bu nedenle a\u00e7\u0131\u011fa al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (<strong>H\u00fcdavendigar<\/strong> gazetesi, S. <strong>3091- <\/strong>29 Te\u015frinisani 1339\/1342)<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7menlerin Yerle\u015ftirilmesi \u0130\u00e7in Yarat\u0131lan Ko\u015fullar<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7menler i\u00e7in gerekli araz\u0131n\u0131n ve \u00f6k\u00fcz, tohum ve evlerin paras\u0131z olarak verilmesi, 10 y\u0131l s\u00fcre ile her t\u00fcrl\u00fc vergiden, 25 y\u0131l s\u00fcre ile de askerlikten muaf olmalar\u0131 talimatnamede yaz\u0131l\u0131d\u0131r. (BOA. \u0130ra. Dah. 22622- 4 May\u0131s 1856 tarihli) Habi\u00e7o\u011flu, Agk. s.112) G\u00f6\u00e7menler iskan yerlerini terk edemeyecekleri, 29 madde de ise 10 yerli hane bir g\u00f6\u00e7men hanesi bar\u0131nd\u0131racak, \u201cmutlaka sulu ve ormanl\u0131k alanlara yak\u0131n yerler\u201d olmas\u0131 ve y\u00fcksek ve ar\u0131zal\u0131 arazide olmamas\u0131na dikkat edilmesi istenir. 32. Maddede ki\u015fi ba\u015f\u0131na 20-6- d\u00f6n\u00fcm arazi verilece\u011fi her evin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 250 kuru\u015f tahsis edilece\u011fi, her haneye bir \u00e7ift \u00f6k\u00fcz ile araba verilecek. Ayr\u0131ca 5-10 kile de tohum verilecek.<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7menlerin Yerle\u015fme D\u00fczeni<\/p>\n<p>Gerek Kafkas ve gerek Rumeli g\u00f6\u00e7menlerin yerle\u015ftirilmesinde stratejik bir kayg\u0131 g\u00f6zlenmektedir. Anadolu\u2019nun \u00e7ok \u00f6nemli bir hatt\u0131 olan Samanl\u0131 da\u011flar\u0131, Adapazar\u0131\u2019ndan Armutlu\u2019ya kadar olan b\u00f6lge askeri a\u00e7\u0131dan stratejik bir b\u00f6lgeydi. Bu b\u00f6lgenin bir \u00f6nemi de bu hat \u00fczerinde, neredeyse H\u0131ristiyan n\u00fcfus, \u0130slam n\u00fcfusa yak\u0131n idi. Bu yerle\u015ftirme siyaseti, H\u00fcdavendig\u00e2r Eyaletinde son y\u0131llarda y\u00fckselen gayrim\u00fcslim unsurlar kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u00f6nlem olmak \u00fczere, bilin\u00e7li bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Gemlik\u2019te 200 hane M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfus, Rumlar\u0131n bask\u0131s\u0131 ve h\u00fck\u00fcmetin gafleti nedeniyle 1882-1883 tarihlerinde 8-10 haneye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve kasabada asayi\u015f bozulmu\u015ftu. Bunun i\u00e7in kasabaya, n\u00fcfus dengesini sa\u011flamak amac\u0131yla 150 hane g\u00f6\u00e7men yerle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu tarihte sadece <em>Rus\u00e7uk<\/em>&#8216;tan 30 bin g\u00f6\u00e7men Bursa&#8217;ya gelmi\u015ftir. <em> Kazan<\/em>&#8216;dan gelenler <em>Mollaara<\/em>p&#8217;a,<em> K\u0131r\u0131m<\/em>&#8216;dan gelenler <em>Alacah\u0131rk<\/em>a&#8217;ya, <em>Kafkasya<\/em>&#8216;dan gelenler <em> Y\u0131ld\u0131r\u0131m<\/em>&#8216;a yerle\u015ftirilmi\u015ftir. 93 G\u00f6\u00e7menlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu k\u00f6yler, <strong>Rum<\/strong> ve <strong>Ermeni<\/strong> k\u00f6ylerini ku\u015fatacak bir bi\u00e7imde da\u011flarda kurulmu\u015ftur. 93 G\u00f6\u00e7meni k\u00f6ylerinin hemen t\u00fcm\u00fc da\u011flarda kurulmu\u015ftur. G\u00f6\u00e7menlerin yerle\u015fimi s\u0131ras\u0131nda gerek g\u00f6\u00e7menler aras\u0131nda ve gerekse yerliler ile g\u00f6\u00e7menler aras\u0131nda sorunlar, hatta \u00e7at\u0131\u015fmalar da yok de\u011fildi.<\/p>\n<p>1880&#8217;li y\u0131llarda ba\u015flayan bu toplu g\u00f6\u00e7ler sonunda Bursa merkez il\u00e7ede 18 yeni k\u00f6y ile 15 yeni mahalle kurulmu\u015ftur. <em>Gemlik<\/em>&#8216;te 12 yeni k\u00f6y, <em>\u0130neg\u00f6l<\/em>&#8216;de de 32 yeni k\u00f6y, \u00fc\u00e7 de yeni mahalle kurulmu\u015ftur. \u0130lk a\u015famada azar azar gelen g\u00f6\u00e7menlerin artmas\u0131 \u00fczerine Bursa&#8217;da, 1888 y\u0131l\u0131nda ilk kez bir G\u00f6\u00e7men Komisyonu&#8217;nun kurulmas\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Nitekim daha sonra 1892 y\u0131l\u0131nda <em>Orhaneli<\/em> ve <em>Yeni\u015fehir<\/em> il\u00e7elerinde, 1899 y\u0131l\u0131nda <em>Karacabey<\/em> ve <em>M. Kemalpa\u015fa<\/em> il\u00e7elerinde, 1903 y\u0131l\u0131nda da <em>Orhangazi<\/em> ve <em>\u0130neg\u00f6l<\/em> il\u00e7elerinde G\u00f6\u00e7men Komisyonlar\u0131 kurulmu\u015ftur. Bu g\u00f6\u00e7men komisyonlar\u0131nda T\u00fcrk \u00fcyeler ile birlikte Rum ve Ermeni \u00fcyelerin yer almas\u0131, bu g\u00f6\u00e7 s\u00fcreci i\u00e7ersinde 93 G\u00f6\u00e7menlerinin yan\u0131 s\u0131ra, Do\u011fu&#8217;dan Ermeni, Yunanistan&#8217;dan da Rum g\u00f6\u00e7leri oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Nitekim, 1869 y\u0131l\u0131nda <em>Pazark\u00f6y<\/em>\/Orhangazi&#8217;de 2.045 vergi y\u00fck\u00fcml\u00fcs\u00fc \u0130slam erkek ya\u015farken, 5.563 <strong>Ermeni<\/strong> erkek ya\u015famaktayd\u0131. Orhangazi&#8217;ye bir\u00e7ok 93 G\u00f6\u00e7meni gelirken, ayn\u0131 tarihlerde Ermeni g\u00f6\u00e7\u00fc de ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Ger\u00e7ekten de bu tarihlerde bir yandan yeni T\u00fcrk k\u00f6y\u00fc kurulurken, di\u011fer yandan Ermeni k\u00f6yleri de kurulmu\u015ftur, <em>Ermeni S\u00f6l\u00f6z, Ermeni G\u00fcrle<\/em> gibi. 1908 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Orhangazi&#8217;de, 11 bin 694 M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfusa kar\u015f\u0131l\u0131k, 21 bin 546 Ermeni ya\u015famaktayd\u0131.<\/p>\n<p>Say\u0131n \u0130pek\u2019in ifadesiyle G\u00f6\u00e7menlerin \u0130skanlarda H\u0131ristiyan n\u00fcfus ile denge g\u00f6zlenmi\u015ftir. Stratejik b\u00f6lgelere yerle\u015ftirildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.(\u0130pek, 158) Samanl\u0131 Da\u011flar\u0131na da yerle\u015ftirilen g\u00f6\u00e7menlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc Kafkas g\u00f6\u00e7menidir. Karacabey ve M. Kemalpa\u015fa\u2019da da H\u0131ristiyanlar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelerin \u00e7evreledi\u011fi da\u011flarda Kafkas g\u00f6\u00e7menlerin yerle\u015ftirildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak. Bursa\u2019n\u0131n en \u00f6nemli Liman\u0131 olan Mudanya ve \u00e7evresinde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde H\u0131ristiyan unsur ya\u015famaktayken neden hi\u00e7 g\u00f6\u00e7 men yerle\u015ftirilmemi\u015fti? Oysa bu b\u00f6lge, stratejik a\u00e7\u0131dan en \u00f6nemli bir b\u00f6lge say\u0131labilir. Bizim kanaatimiz o dur ki, bu yerle\u015ftirmelerde devletin \u00e7ok \u00f6nemli bir dahli olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle Kafkas g\u00f6\u00e7menlerin yerle\u015fmesinde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde keyfili\u011fin egemen oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. K\u00f6ylerde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z incelemede, k\u00f6yl\u00fclerin anlat\u0131mlar\u0131na g\u00f6re k\u00f6ylerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc ba\u015fka alanlara iskan edilmi\u015fken, daha sonra kendilerinin bu yere geldiklerini s\u00f6ylemi\u015flerdir. Kafkas k\u00f6ylerinin \u00e7o\u011fu, k\u0131y\u0131ya yak\u0131n yerlerde iskan edilenlerin salg\u0131n hastal\u0131k nedeniyle baz\u0131 \u00f6l\u00fcm olaylar\u0131 ya\u015fanmas\u0131 sonucunda da\u011flara \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 anlatmaktad\u0131rlar. Bu konuda belgelerde de kaynaklara rastlamak olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7menlerin iskan yerlerini terk ederek ba\u015fka yerlere gitmesinin sak\u0131ncalara neden oldu\u011fundan, bunlar\u0131n bulunarak haklar\u0131nda gerekli muamelenin yap\u0131lmas\u0131 BOA: DH. SN. M. 4621 &#8211; 35 127 1333 Ca. 26 2 Tahrirat<\/p>\n<p>H\u00fcdavendigar dahilinde G\u00f6\u00e7men iskan\u0131 i\u00e7in te\u015fkil edecek k\u00f6yler hakk\u0131nda. BOA: DH. SN. M. \u0130st 1994)S.no.1176-10 3 25 \u015e. 1325, Tahrirat<\/p>\n<p>Rum k\u00f6yleri halk\u0131ndan k\u00f6ylerine geri d\u00f6nenlerle s\u00f6z konusu k\u00f6ylerde bulunan \u0130slam G\u00f6\u00e7menlerin ve eski Rum halk\u0131n miktar\u0131n\u0131n bildirilmesi.<\/p>\n<p>Bursa\u2019ya \u00e7ok say\u0131da Batum m\u00fcltecisinin geldi\u011finden bahisle hi\u00e7bir m\u00fcltecinin firar\u0131na meydan verilmemesi, m\u00fcsamaha g\u00f6sterenlerin \u015fiddetli \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131<\/p>\n<p>Kafkas G\u00f6\u00e7menlerinin Bursa B\u00f6lgesinde Ekonomik Katk\u0131s\u0131<\/p>\n<ol>\n<li>Ziya, Bu il, 5-10 y\u0131l \u00f6ncesine kadar n\u00fcfus\u00e7a ve gerek bay\u0131nd\u0131rl\u0131k olarak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc derecede bir il idi. H\u00fck\u00fcmetin yeni uygulamalar\u0131yla yava\u015f yava\u015f geli\u015fti. Sanayi kuruldu, geli\u015fti. \u00dc\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesinde yapt\u0131\u011f\u0131m ara\u015ft\u0131rma sonucunda anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla g\u00f6\u00e7menlerin Bursa\u2019ya gelmeleriyle sanayinin geli\u015fmesini onlar\u0131n gayretiyle art\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim. Arabac\u0131l\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmi\u015fler, \u00e7ok ho\u015f payton arabalar\u0131 yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Eskiden Anadolu i\u00e7lerine giden arabalar Edirne\u2019den ya da d\u0131\u015far\u0131dan gelirken \u015fimdi bu gereksinimi Bursa kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r. (n\u00fcfus verileri var)<\/li>\n<\/ol>\n<p>Valinin ayr\u0131lmas\u0131yla eldeki i\u015flerin bir k\u0131sm\u0131 durdu, s\u00fcrenler de seki \u015fevk ve heyecan kalmad\u0131. Yava\u015flaman\u0131n bir nedeni de, hasat y\u00fcz\u00fcnden \u00e7al\u0131\u015facak n\u00fcfusun azalmas\u0131d\u0131r. \u0130\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 \u00c7erkeslerden olu\u015fuyordu. Onlar da buralardan g\u00f6\u00e7erek daha i\u00e7erilere, kendilerine g\u00f6sterilen yerlere g\u00f6\u00e7 ettiler. Burada ve ilin di\u011fer kesimlerinde ipek kozas\u0131 \u00fcretimindeki b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler, maalesef her a\u00e7\u0131dan halk\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyor ve buras\u0131n\u0131 g\u00fczelle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131na sekte vuruyor.\u201d<\/p>\n<p>(<strong>Mr. Sandison<\/strong>, (\u0130ngiliz konsolosu, Ahmet Vefik Efendi\u2019nin Y\u00f6netimindeki??? \u00c7ev. E.T\u00fcrkcan- \u0130ngiliz Konsolosluk Raporlar\u0131na G\u00f6re XIX. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci Yar\u0131s\u0131nda Bursa, <em> Tarih Toplum Der<\/em>. s.386-391)<\/p>\n<p>H\u00fcdavendigar vilayeti i\u015fgal kuvvetleriyle g\u00f6\u00e7menlerin n\u00fcfusun artmas\u0131na sebep oldu\u011fundan, fiyatlar\u0131 y\u00fckselmeye ba\u015flam\u0131\u015f, bunu \u00f6nlemek i\u00e7in Amerikan \u015firketinden un al\u0131nmas\u0131na ve ihtiyac\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na dair &#8230;\u201d<\/p>\n<p>Bursa\u2019da esnafl\u0131k yapmakta olan g\u00f6\u00e7menlerden temett\u00fc vergisi al\u0131nmas\u0131.<\/p>\n<p>G\u00f6\u00e7men: Ormanlar i\u00e7ine iskan edilen halk, ormanlar\u0131, tamiri imkans\u0131z bir \u015fekilde tahrip etmektedir. \u015eimdiye kadar yerle\u015fen g\u00f6\u00e7menlerden ba\u015fka kimse, orman i\u00e7inde yap\u0131 yapmamas\u0131 ve araziye ihtiyac\u0131 olanlar varsa bunlara da yak\u0131n\u0131nda bulunabilecek ziraat alanlar\u0131 g\u00f6sterilmesi ve bir de g\u00f6\u00e7men iskanlar\u0131nda yap\u0131lan g\u00f6\u00e7men komisyonuna bildirilmesi. (Bursa gazetesi, Say\u0131: 140<strong>)<\/strong><\/p>\n<p>Bursa\u2019ya ba\u011fl\u0131 K<em>\u0131z\u0131k k\u00f6pr\u00fcs\u00fc <\/em>(2) civar\u0131nda ve <em>Kemeralt\u0131<\/em> denilen \u00fcnl\u00fc yere g\u00f6\u00e7menler yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Ancak bu mevkiinde orman olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n incelenmesi ve meclis idaresine bildirilmesi onun karar\u0131 ile iskan komisyonu \u00fcyelerinden <strong>Hasan<\/strong> Pa\u015fa ile Orman idaresi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 <strong> Niyazi<\/strong> ve tapu Memuru <strong>Tevfik Bey<\/strong> ile <strong>Katip \u0130smail <\/strong>Efendi taraf\u0131ndan ke\u015fif yap\u0131lacakt\u0131r. (Bursa gazetesi, Say\u0131: <strong>148<\/strong>, s.2)<\/p>\n<p>Kirmasti halk\u0131n\u0131n sanayi \u00e7ok geli\u015fmemi\u015f olup, ancak, g\u00f6\u00e7menler taraf\u0131ndan \u015fimdilerde dokuma gibi baz\u0131 mensucat imaline ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.(<em>Salname<\/em>, S.335)<\/p>\n<p>Kafkas G\u00f6\u00e7menlerin Etnografik Durumu<\/p>\n<p>Belgelerde, Kafkas g\u00f6\u00e7menlerin hemen tamam\u0131na, genel bir ad olarak \u00c7erkes ad\u0131 verilmi\u015ftir. Salnamelerde de G\u00fcrc\u00fc ve Laz g\u00f6\u00e7menlerin t\u00fcm\u00fcne birden sadece Batum g\u00f6\u00e7meni olarak adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da Kafkas g\u00f6\u00e7menlerin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fck yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Laz k\u00f6yleri:<\/p>\n<p>Yalova\u2019ya ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler \u015funlard\u0131r. Samanl\u0131, G\u00f6k\u00e7edere, Ortaburun, \u00dcvezp\u0131nar, Kad\u0131k\u00f6y, Safran, Kurtk\u00f6y.<\/p>\n<p>Karam\u00fcrsel\u2019e ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler. \u00c7am\u00e7ukur, Safiye, Suludere, Mecidiye, Osmaniye ve Suadiye (G\u00f6lc\u00fck\u2019e ba\u011fl\u0131) (E. \u00d6zdemir, <em>Karam\u00fcrsel<\/em>, Ty, s.185)<\/p>\n<p>Gemlik\u2019e ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Fevziye ve \u015e\u00fckraniye<\/p>\n<p>Bursa\u2019da Gemlik Merkezde, <em>Kat\u0131rl\u0131<\/em> k\u00f6y\u00fcnde, <em>Yalova<\/em> (Merkez Kapl\u0131ca, \u00c7\u0131narc\u0131k, \u00dcvezp\u0131nar, Delip\u0131nar, Kurtk\u00f6y, Samanl\u0131, Akk\u00f6y, Kad\u0131k\u00f6y, Yenimahalle, Ortaburun, <em>Kocaeli<\/em> (merkez) <em>Osmaniye, (Lazlar,<\/em> <strong>M. Recai \u00d6zg\u00fcn, <\/strong>\u0130st. 1996, s.106)<\/p>\n<p>Hamidiye k\u00f6y\u00fc Batum\u2019daki ad\u0131 \u00e7oruhmeli, Feyziye k\u00f6y\u00fc ile ayn\u0131 d\u00f6nemde gelmi\u015f, s\u0131n\u0131r \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 olmu\u015f. \u00d6nce Gemlik\u2019in giri\u015finde iskan edilmi\u015f oradan \u015fimdiki yerlerine gelip yerle\u015fmi\u015fler.<\/p>\n<p>\u015e\u00fckriye\u2019nin Batum\u2019daki ad\u0131 Bor\u00e7ka\u2019ya ba\u011fl\u0131 Kostaneti: \u00d6nce Gemlik\u2019te 1-2 y\u0131l kal\u0131rlar. Burada 8 ki\u015fi \u00f6lm\u00fc\u015f. (Tovaze, Mehmetali, Gediko\u011flu, Piro\u011flu, Balyozi, Markozi, Ko\u00e7ala, Machale, Halilo\u011flu, Karahasano\u011flu aileleri yerle\u015fmi\u015f) K\u00f6yde Kalk\u0131nma Kooperatifi var. Bir de sunta fabrikas\u0131. 20 y\u0131l \u00f6ncesine kadar k\u00f6y\u00fcn en \u00f6nemli ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 k\u00f6m\u00fcrc\u00fcl\u00fck imi\u015f.<\/p>\n<p>Fevziye, Bor\u00e7ka Mamanati (Demirciler) adl\u0131 k\u00f6yden gelmi\u015flerdir. G\u00fczel bir Kooperatifler ve dernekleri var. Avusturyal\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gabri bu k\u00f6yde uzun s\u00fcre ara\u015ft\u0131rma yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fc K\u00f6yleri:<\/p>\n<p>Yalova\u2019ya ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Esenk\u00f6y, \u0130hsaniye, Mecidiye, Hayriye, Selimiye<\/p>\n<p>Karam\u00fcrsel\u2019e ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Nushetiye,<\/p>\n<p>\u0130znik\u2019e ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Kutluca, K\u011f\u0131r\u0131nt\u0131, Hac\u0131osman, \u00c7andarl\u0131, Elmal\u0131, Hisardere<\/p>\n<p>Orhangazi\u2019ye ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Hamzal\u0131<\/p>\n<p>Gemlik\u2019e ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Hamidiye, Adliye ve Haydariye<\/p>\n<p>\u0130neg\u00f6l\u2019e ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: \u00c7iftlik, Merzukiye, Fevziye, Elma\u00e7ay\u0131r\u0131, G\u00fclbah\u00e7e, Karakad\u0131, \u00c7ayl\u0131ca, Muratbey, Hamidiye, Hayriye, T\u00fcfek\u00e7ikonak, Hilmiye, Saadet, Me\u015fruriye, Bah\u00e7ekaya\/\u00c7\u00fcr\u00fcksu, Sulhiye, Sultaniye ve Hasanpa\u015fa<\/p>\n<p>M.Kemalpa\u015fa\u2019ya ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Karap\u0131nar ve K\u00f6m\u00fcrc\u00fckad\u0131<\/p>\n<p>Bursa\u2019ya ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: S\u00fcleymaniye\/Elma\u00e7ukuru, So\u011fukp\u0131nar, Karaislah, Kestel\u2019e ba\u011fl\u0131 Saitabat , Sayfiye ve Ala\u00e7am, Orhaneli\u2019ye ba\u011fl\u0131 Osmaniye\u2019de de G\u00fcrc\u00fcler vard\u0131r.<\/p>\n<p>Abhaz K\u00f6yleri<\/p>\n<p>Bursa iline ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler i\u00e7inde sadece \u0130neg\u00f6l\u2019de baz\u0131 Abhaz k\u00f6yleri vard\u0131r. Kestanealan, R\u00fc\u015ftiye, Osmaniye, G\u00fcneykestane ve Mezit k\u00f6yleri, Abhaz\u2019d\u0131r.<\/p>\n<p>Da\u011f\u0131stanl\u0131 k\u00f6yleri:<\/p>\n<p>Bursa\u2019ya ba\u011fl\u0131 k\u00f6ylerden sadece Ko\u015fubo\u011faz\u0131 k\u00f6y\u00fc Da\u011f\u0131stanl\u0131\u2019d\u0131r. Ayr\u0131ca daha \u00f6nce Orhangazi\u2019ye ba\u011fl\u0131 olup, sonra Yalova\u2019ya ba\u011flanan G\u00fcney ve Esadiye k\u00f6yleri de Da\u011f\u0131stanl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca \u00c7iftlikk\u00f6y yak\u0131nlar\u0131ndaki Sultaniye\u2019de Da\u011f\u0131stanl\u0131 k\u00f6y\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>G\u00fcney k\u00f6y\u00fcnde \u00fcnl\u00fc \u015feyh Muhammed Medeni\u2019nin t\u00fcrbesi vard\u0131r. Ayr\u0131ca \u015eeref\u00fc\u2019ddin Da\u011f\u0131stani de burada faaliyet g\u00f6stermi\u015ftir. Armut k\u00f6y\u00fcnde ise, \u015eeyh \u015eamil\u2019in \u00c7erkesistan Naibi Mehmet Emin Pa\u015fa\u2019n\u0131n t\u00fcrbesi vard\u0131r. Ko\u015fu bo\u011faz\u0131 k\u00f6y\u00fcnde ise \u015eeyh Abd\u00fclaziz efendi\u2019nin t\u00fcrbesi ve tekkesi vard\u0131r. Tekkenin 1867 y\u0131l\u0131nda kuruldu\u011fu yaz\u0131l\u0131r. K\u00f6yl\u00fcler ise 1892 y\u0131l\u0131nda k\u00f6ye yerle\u015ftiklerini s\u00f6ylemektedirler. Bu k\u00f6ydeki Da\u011f\u0131stanl\u0131lar, Terekeme ad\u0131 verilen T\u00fcrkler ile, Karapapaklar yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u00c7erkes k\u00f6yleri:<\/p>\n<p>Karacabey\u2019e ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Kur\u015funlu, Ekinli, Ekmek\u00e7i, Ak\u00e7asusu\u011f\u0131rl\u0131k, Hay\u0131rlar, G\u00f6n\u00fc, Ulubat ve Yola\u011faz\u0131.<\/p>\n<p>M.Kemalpa\u015fa\u2019ya ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: Kadir\u00e7e\u015fme, S\u00f6\u011f\u00fctalan, Ta\u015fk\u00f6pr\u00fc, Ada, Bo\u011faz, Karaorman, D\u00f6ll\u00fck, G\u00fcvem, So\u011fucak ve Kadir\u00e7e\u015fme<\/p>\n<p>Yalova\u2019ya ba\u011fl\u0131 k\u00f6yler: So\u011fucak, Karadere, \u00c7avu\u015f, \u00d6rencik, Tevfikiye, Aktoprak ve Fevziye<\/p>\n<p>Yeni\u015fehir\u2019e ba\u011fl\u0131 sadece Kavakl\u0131 k\u00f6y\u00fcnde \u00c7erkes vard\u0131r. \u0130neg\u00f6l\u2019de de Hac\u0131kara k\u00f6y\u00fc ile F\u0131nd\u0131kl\u0131 k\u00f6y\u00fc \u00c7erkes\u2019tir.<\/p>\n<p>1877-1878 Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda, Kafkaslarda ya\u015fayan \u00e7ok say\u0131da islam topluluklar\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Bu g\u00f6\u00e7menlerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc de Bursa ve civar\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu Kafkas g\u00f6\u00e7menlerinden \u00e7o\u011fu G\u00fcrc\u00fclerdir. Ayr\u0131ca Da\u011f\u0131stanl\u0131, Abhaz ve Ah\u0131skal\u0131 g\u00f6\u00e7menlerin de Bursa&#8217;ya geldi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fclerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc Gemlik, \u0130neg\u00f6l ve \u0130znik&#8217;e yerle\u015firken, Abhaz ve Ah\u0131skal\u0131lar\u00a0ise \u0130neg\u00f6l&#8217;e yerle\u015fmi\u015ftir. Ayr\u0131ca Karacabey il\u00e7esinde de 8-10 \u00c7erkes k\u00f6y\u00fc vard\u0131r. M. Kemalpa\u015fa&#8217;ya ise ilk a\u015famada sadece 2 \u00c7erkes k\u00f6y\u00fc kurulmu\u015fken, sonralar\u0131 bu say\u0131 y\u00fckselmi\u015ftir. Orhangazi&#8217;de iki G\u00fcrc\u00fc, Yeni\u015fehir&#8217;de ise sadece bir \u00c7erkes k\u00f6y\u00fc vard\u0131r. Orhaneli, Keles, Harmanc\u0131k ve B\u00fcy\u00fckorhan gibi da\u011f il\u00e7elerinde ise hi\u00e7 g\u00f6\u00e7men k\u00f6y\u00fc yoktur. Bursa merkez ile, baz\u0131 kasabalara da Kafkas g\u00f6\u00e7menleri yerle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bursa&#8217;da yerle\u015fen \u00c7erkes k\u00f6ylerin hemen hemen t\u00fcm\u00fc da\u011f k\u00f6y\u00fcd\u00fcr. Bunun bir nedeni, 1880&#8217;li y\u0131llarda ancak da\u011flarda bo\u015f arazi bulunmas\u0131d\u0131r. Ancak bir di\u011fer \u00f6nemli neden ise, \u00c7erkeslerin da\u011flarda iskan edilme iste\u011fidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kafkas Da\u011flar\u0131&#8217;\u0131ndan gelen bu topluluklar, al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 da\u011f ya\u015fam\u0131n\u0131 Bursa&#8217;da da s\u00fcrd\u00fcrmek istemi\u015flerdir. Hatta, baz\u0131 da\u011flara iskan edilen Bulgaristan g\u00f6\u00e7menleri, al\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131 bu yerleri terk edince yerine G\u00fcrc\u00fclerin yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Tatar K\u00f6yleri:<\/p>\n<p>1906-7 y\u0131llar\u0131nda gelen Kara\u00e7aylardan H\u00fcdavendigar Vilayetine yerle\u015ftirilmi\u015ftir. (BOA. M\u00fch. Def. 764\/38-7; Habi\u00e7o\u011flu, Agk. 91)<\/p>\n<p>K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 \u0130zmit ve \u0130neg\u00f6l\u2019e iskan edilmi\u015f. s.45, Kara\u00e7ay k\u00f6y\u00fc, Yalova \u00c7iftlik K\u00f6y, 142 ki\u015fi.<\/p>\n<p><u>K\u00f6y Geldi\u011fi yer Hanesi 1908 hane 1990 n\u00fcfus<\/u><\/p>\n<p><u>Bursa<\/u><\/p>\n<p>Y\u0131ld\u0131r\u0131m Batum 110 hane<\/p>\n<p>MecidiyeTatar100<\/p>\n<p>H\u0131d\u0131rl\u0131k97<\/p>\n<p>Vefikiye84<\/p>\n<p>Mollaarap102<\/p>\n<p>Namazgah60<\/p>\n<p>\u0130hsaniye18<\/p>\n<p>Alacah\u0131rka15<\/p>\n<p>Saitabat (1894 y\u0131l\u0131nda) Batum;31 hane308<\/p>\n<p><u> M.Kemalpa\u015fa<\/u><\/p>\n<p>Karap\u0131na Batum g\u00f6\u00e7. 29 hane37<\/p>\n<p>Karaorman.. \u00c7erkes\u2396\u2558<\/p>\n<p>S\u00f6\u011f\u00fctalan\u0131..\u00c7erkes44 83 479<\/p>\n<p><u> Karacabey<\/u><\/p>\n<p>CanaplarMah. T\u00fcrk-\u00c7erkes 80<\/p>\n<p>Arap\u00e7iftli\u011fi\/Ekinli. \u00c7erkes 40 hane 46 432<\/p>\n<p>G\u00f6bel \u00c7erkes 330<\/p>\n<p>Etmek\u00e7imeras\u0131 \u00c7erkes 59;57;478<\/p>\n<p>Canbaz T\u00fcrk-\u00c7erkes 30<\/p>\n<p>Ak\u00e7asus\u0131\u011f\u0131rl\u0131k \u00c7erkes 100 ; 94 333<\/p>\n<p>Hay\u0131rlar \u00c7erkes 50 130 215<\/p>\n<p>Haydar \u00c7erkes 10<\/p>\n<p>Kara\u00e7al\u0131l\u0131k \u00c7erkes 40<\/p>\n<p>Bey Tatar 41<\/p>\n<p>Ok\u00e7ug\u00fcney Tatar 50<\/p>\n<p>Kirmikir\/Harmanl\u0131 Tatar-T\u00fcrk 75<\/p>\n<p><u>Gemlik<\/u><\/p>\n<p>Haydariye Batum 59 hane 336 297<\/p>\n<p>Selimiye Batum 73 71 187<\/p>\n<p>Te\u015fvikiye Batum 32 231 313<\/p>\n<p>\u0130hsaniye Batum 65 62<\/p>\n<p>Eldere Batum 19<\/p>\n<p>B\u00f6rek\u00e7e Batum 9<\/p>\n<p>So\u011fan\u00e7ay\u0131r\u0131 Batum 12<\/p>\n<p>Hamidiye Batum 95 101 417<\/p>\n<p>Fevziye Batum 105 374 ki\u015fi 315<\/p>\n<p>Adliye Batum 50 80 332<\/p>\n<p>\u015e\u00fckriye Batum 81 82 265<\/p>\n<p><u> Yeni\u015fehir<\/u><\/p>\n<p>Kavakl\u0131<\/p>\n<p><u> Orhangazi<\/u><\/p>\n<p>Hamzal\u0131 (1889 y\u0131l\u0131nda) Batum<\/p>\n<p><u>\u0130znik<\/u><\/p>\n<p>Sultaniye (1888 y\u0131l\u0131nda) Batum 71 ki\u015fi<\/p>\n<p><u>\u0130neg\u00f6l<\/u><\/p>\n<p>Hasanpa\u015fa Batum 63 Hane 83 588<\/p>\n<p>Muratbey Batum 41 57 176<\/p>\n<p>Hayriye Batum 88 96 475<\/p>\n<p>Kad\u0131 Batum 18 43<\/p>\n<p>F\u0131nd\u0131k\u00e7\u0131k \u00c7erkes 73 196 ki\u015fi 117<\/p>\n<p>Kestanealan\u0131 \u00c7erkes 73 91 159<\/p>\n<p>Mezit \u00c7erkes 121;141 613<\/p>\n<p>G\u00fcneykestane \u00c7erkes 27 45 146<\/p>\n<p>G\u00f6kp\u0131nar \u00c7erkes 28<\/p>\n<p>T\u00fcfek\u00e7ikonak \u00c7erkes 14 ;424 ki\u015fi 398<\/p>\n<p>Kanl\u0131konak \u00c7erkes 30 ;34 144<\/p>\n<p>Hac\u0131kara \u00c7erkes 125 149 368<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td colspan=\"8\">&nbsp;<\/p>\n<p>Bursa\u2019ya Gelen G\u00f6\u00e7menlerin Genel Toplam\u0131<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td rowspan=\"2\">&nbsp;<\/td>\n<td rowspan=\"2\">Rumeli<\/td>\n<td rowspan=\"2\">\u00c7erkes<\/td>\n<td rowspan=\"2\">Batum<\/td>\n<td rowspan=\"2\">Tatar<\/td>\n<td rowspan=\"2\">Eski g\u00f6\u00e7men<\/td>\n<td rowspan=\"2\">Yeni kurulan k\u00f6y ve mah<\/td>\n<td>M\u00fcteferik<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Bursa<\/td>\n<td>816 hane<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>475 hane<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>16 mah..8 k\u00f6y<\/td>\n<td>3.420 hane<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>M.K.Pa\u015fa<\/td>\n<td>2.534 hane<\/td>\n<td>136<\/td>\n<td>29<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>510<\/td>\n<td>7 mah. 42 k\u00f6y<\/td>\n<td>1.264 hane<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Karacabey<\/td>\n<td>983 hane<\/td>\n<td>554<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>116<\/td>\n<td>145<\/td>\n<td>6 mah. 35 k\u00f6y<\/td>\n<td>1.467 hane<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Gemlik<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>2.114<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>11 k\u00f6y<\/td>\n<td>188 hane<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Yeni\u015fehir<\/td>\n<td>472<\/td>\n<td>66<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>16 k\u00f6y<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130neg\u00f6l<\/td>\n<td>558<\/td>\n<td>598<\/td>\n<td>370<\/td>\n<td>51<\/td>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td>3 mah.28 k\u00f6y<\/td>\n<td>164 hane<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>Bursa ilinde Orman alanlar\u0131 ve k\u00f6y oranlar\u0131<\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td>&nbsp;<\/td>\n<td><b>Orman alan\u0131<br \/>\nHektar<\/b><\/td>\n<td><b>Kafkas k\u00f6y\u00fc<br \/>\nsay\u0131s\u0131<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130neg\u00f6l&#8230;<\/td>\n<td>46.840<\/td>\n<td>25<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Yeni\u015fehir&#8230;<\/td>\n<td>19.373<\/td>\n<td>1<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\u0130znik&#8230;<\/td>\n<td>31.158<\/td>\n<td>7<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Orhangazi&#8230;<\/td>\n<td>15.866<\/td>\n<td>1<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Gemlik&#8230;<\/td>\n<td>24.782<\/td>\n<td>10<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Karacabey&#8230;<\/td>\n<td>32.597<\/td>\n<td>9<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>M.Kemalpa\u015fa<\/td>\n<td>82.610<\/td>\n<td>12<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Orhaneli&#8230;<\/td>\n<td>50.322<\/td>\n<td>1<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>B.Orhan&#8230;<\/td>\n<td>32.832<\/td>\n<td>&#8211;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Harmanc\u0131k..<\/td>\n<td>28.315<\/td>\n<td>&#8211;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Keles&#8230;<\/td>\n<td>36.943<\/td>\n<td>&#8211;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Mudanya&#8230;<\/td>\n<td>10.922<\/td>\n<td>&#8211;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Nil\u00fcfer&#8230;<\/td>\n<td>18.167<\/td>\n<td>&#8211;<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Osmangazi&#8230;<\/td>\n<td>35.122<\/td>\n<td>3<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>Kestel&#8230;<\/td>\n<td>17.808<\/td>\n<td>3<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><strong><br \/>\nKAYNAKLAR:<\/strong><em><br \/>\n&#8211; Salname?<\/em> s.78-94<br \/>\n&#8211; Kurti\u015f, N.T\u00fcrkiye\u2019de 19. As\u0131nda muhaceret hareketleri hakk\u0131nda ar\u015fiv kaynaklar\u0131na dayanan bir deneme bitirme tezi. \u0130\u00dcEF. Tarih B\u00f6l. 1075)<br \/>\n&#8211; \u015eim\u015fir, B., <em>Rumeli\u2019den Anadolu\u2019ya G\u00f6\u00e7ler<\/em>, Ank. 1968 2 cilt<br \/>\n&#8211; P. <em>\u0130skan-\u0131 Muhacirin<\/em>,\u0130st.1334<br \/>\n&#8211; Baytugan, B.1858-1865 y\u0131llar\u0131nda Kuzey Kafkasyal\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye G\u00f6\u00e7leri,<em>Birle\u015fik Kafkasya dergisi<\/em>, S: 1, ist.1964<br \/>\n&#8211; A.C. <em>T\u00fcrkiye\u2019de G\u00f6\u00e7 ve G\u00f6\u00e7men Meseleleri<\/em>, \u0130st. 1966<br \/>\n&#8211; G.F. G\u00f6zayd\u0131n, <em>K\u0131r\u0131m T\u00fcrklerinin Yerle\u015fme ve G\u00f6\u00e7meleri<\/em>, \u0130st. 1948<br \/>\n&#8211; K\u0131ll\u0131,K,<em>T\u00fcrkiye\u2019de G\u00f6\u00e7ler<\/em>, \u0130st. 1966<br \/>\n&#8211; F. Kocac\u0131k,19.Y\u00fczy\u0131lda G\u00f6\u00e7men K\u00f6ylerine \u0130li\u015fkin Baz\u0131 Yap\u0131 Planlar\u0131, <em>\u0130\u00dcEF. Tarih Der<\/em>. S: 3, s.415-426<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Raif Kaplano&#287;lu Bursa, g&ouml;&ccedil;lerle kurulmu&#351; bir kenttir. Bursa&rsquo;ya, tarihi s&uuml;re&ccedil; i&ccedil;inde &ccedil;ok &ccedil;e&#351;itli g&ouml;&ccedil; ak&#305;nlar&#305; olmu&#351;tur. Bu g&ouml;&ccedil;ler s&#305;ras&#305;nda farkl&#305; yerlerden Bursa&rsquo;ya, de&#287;i&#351;ik ulus ve topluluklar yerle&#351;mi&#351;tir. T&uuml;rklerden &ouml;nce Bursa&rsquo;da ya&#351;ayan Tyniler bile, Trakya&lsquo;dan bu g&uuml;zel beldeye g&ouml;&ccedil; etmi&#351;tir. Daha sonra da T&uuml;rkler, Orta Asya bozk&#305;rlar&#305;ndan kopup gelmi&#351;lerdir Bursa&rsquo;ya. Daha Bursa fetih edilmeden t&uuml;m Uluda&#287;, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-11002","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11002","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11002"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11002\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11004,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11002\/revisions\/11004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11002"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11002"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11002"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}