![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/188.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Al\u00e2eddin Yal\u00e7\u0131nkaya Giri\u015f<\/p>\n <\/strong>Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan cumhuriyetlerdeki T\u00fcrklerin etnik kimli\u011fini isimlendirmede yeni bir kelime ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: \u201cT\u00fcrki\u201d. Asl\u0131nda bu kelime yeni olmay\u0131p daha \u00f6nce ba\u015fka anlamlarda kullan\u0131lmakta idi. Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinde yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclen \u201ci\u201d eki, etnik topluluk sonuna geldi\u011finde o milletin dili demektir. Fars-Farisi, Arap-Arabi gibi \u201cT\u00fcrki\u201d de T\u00fcrk\u00e7e demekti. Ancak 1990\u2019lar ile birlikte kullan\u0131lmaya ba\u015flayan \u201cT\u00fcrki\u201d kelimesi ise, Anadolu T\u00fcrkleri d\u0131\u015f\u0131ndaki T\u00fcrklere kar\u015f\u0131l\u0131k gelmekteydi. Mesela Azerbaycan, \u00d6zbekistan, T\u00fcrkmenistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Kazakistan i\u00e7in \u201cT\u00fcrki cumhuriyetler\u201d denmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n Bu isimlendirmeye hakl\u0131 olarak bir\u00e7ok \u00e7evreden itiraz gelmi\u015f, b\u00f6yle bir ay\u0131r\u0131m\u0131n temeli olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bu isimlendirmenin bilimsel bir taraf\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 savunulmu\u015ftur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130ngilizce\u2019de \u201cTurkish\u201d ve \u201cTurkic\u201d diye iki farkl\u0131 kelime bulundu\u011fu, T\u00fcrkiye T\u00fcrkleri i\u00e7in \u201cTurkish\u201d, T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndakiler i\u00e7in de \u201cTurkic\u201d dendi\u011fi\u201d ileri s\u00fcr\u00fclerek, \u201cTurkic\u201d kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u201cT\u00fcrki\u201d olmas\u0131 gerekti\u011fi savunulmu\u015ftur. 1990\u2019lar boyunca \u201cT\u00fcrki\u201d kelimesi yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 halde buna kar\u015f\u0131n \u201cYeni T\u00fcrk Cumhuriyetleri\u201d, \u201cAzeri T\u00fcrkleri\u201d, \u201cT\u00fcrkistan T\u00fcrkleri\u201d gibi do\u011fru isimlendirmeler de bilimsel yay\u0131nlarda \u00f6nemli bir yer tutmu\u015ftur. \u0130ngiltere ve Rusya\u2019n\u0131n Kafkaslar ve Orta Asya konusunda, as\u0131rlard\u0131r \u201cb\u00fcy\u00fck oyun\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan politikalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak, Anadolu T\u00fcrklerine ayr\u0131, Anadolu d\u0131\u015f\u0131ndaki T\u00fcrklere ayr\u0131 kimlik ismi vermelerinin, kendi politikalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tutarl\u0131 bir izah\u0131 olabilir. Ancak bu politika sonucu kas\u0131tl\u0131 olarak yanl\u0131\u015f \u00fcretilen bir ismi, hedef \u00fclkenin oldu\u011fu gibi sahiplenip kullanmas\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Bu yaz\u0131n\u0131n temel konusu, \u201cT\u00fcrk\u201d kimli\u011finden ayr\u0131 bir \u201cT\u00fcrki\u201d kimli\u011finin asl\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131na temas etmekle birlikte daha \u00f6nce kullan\u0131lan ve Sovyetler sonras\u0131nda \u201cT\u00fcrk\u2019e yak\u0131n\u201d gibi yeni bir anlamla ortaya s\u00fcr\u00fclen \u201cT\u00fcrki\u201dnin gerek duyuldu\u011fu etnik gruplard\u0131r. Mesela Azeriler i\u00e7in T\u00fcrk\u2019e yak\u0131n anlam\u0131nda, sanki T\u00fcrk de\u011filmi\u015f gibi \u201cT\u00fcrki\u201d kimli\u011finin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak, T\u00fcrk k\u00f6kenli olmad\u0131\u011f\u0131 halde T\u00fcrkiye\u2019ye siyasi, k\u00fclt\u00fcrel, duygusal bak\u0131mdan yak\u0131n kavimlerin de, ki buna \u201cT\u00fcrki\u201dler diyoruz, varl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusudur. Bu ger\u00e7ekten hareketle tart\u0131\u015fma konular\u0131 \u015f\u00f6yledir: Ulus-devletin kurucu \u00f6gesi olarak ortak etnik kimlik mi ortak gelecek inanc\u0131 m\u0131?<\/p>\n M\u00fcsl\u00fcman Kafkas halklar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye ilgisi.<\/p>\n \u201cT\u00fcrki\u201d halklar olarak \u00c7erkesler, Abhazlar, \u00c7e\u00e7enler, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar ve di\u011ferleri.<\/p>\n Kafkaslardan Basra K\u00f6rfezi\u2019ne Anti T\u00fcrkizm stratejisine konu T\u00fcrkiler<\/p>\n T\u00fcrk Cumhuriyetleri mi T\u00fcrki Cumhuriyetle mi? Sovyet sisteminin, temelleri \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 d\u00f6neminde at\u0131lan, T\u00fcrk topluluklar\u0131n\u0131 \u201cayr\u0131 milletler\u201d haline getirerek birbirinden bu arada T\u00fcrkiye\u2019den uzakla\u015ft\u0131rma projesi, yetmi\u015f y\u0131ll\u0131k d\u00f6nem sonunda \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar elde etmi\u015ftir. Bununla beraber, Bennigsen\u2019in ortaya koydu\u011fu \u00fczere bu proje, derin sosyal ve psikolojik tepkilerin, yayg\u0131n ve k\u00f6kl\u00fc bir \u015fekilde geli\u015fip sistemi tehdit etmesine neden olmu\u015ftur. Uygulaman\u0131n g\u00f6r\u00fcnen sonucu bir boya mensup olan T\u00fcrk, bazen ayn\u0131 devlet \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 halde, farkl\u0131 sosyal bilimler ve genel olarak dil ve alfabe e\u011fitimi ald\u0131\u011f\u0131ndan aralar\u0131nda ancak Rus\u00e7a konu\u015farak anla\u015fabilir hale gelmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde, \u00f6rne\u011fin Almat\u0131\u2019daki Kazaklar Kazak m\u00fcfredat\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 ilk\u00f6\u011fretim okullar\u0131na giderken ayn\u0131 \u015fehirde ya\u015fayan Uygurlar ise ayr\u0131 bir program\u0131n, Uygurca\u2019n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 okullara gitmekte ve bunlar\u0131n ayn\u0131 okullara gitmesi m\u00fcmk\u00fcn olmamaktayd\u0131. \u00d6te yandan s\u00f6z konusu iki T\u00fcrk boyuna ait okullar i\u00e7in dilbilgisi, sosyal bilgiler gibi alanlardaki ders kitaplar\u0131 ve m\u00fcfredat programlar\u0131 Moskova\u2019dan haz\u0131rlanm\u0131\u015f olarak gelmekte ve bu konuda o boya mensup \u00f6\u011fretmen ve y\u00f6neticilere inisiyatif b\u0131rak\u0131lmamakta, fakat matematik ve fen dersleri program ve kitaplar\u0131 b\u00f6lge y\u00f6netici ve idarecilerine b\u0131rak\u0131lmakta idi. Bu e\u011fitim sisteminin ilgin\u00e7 bir sonucu, Sovyetler sonras\u0131, belirli aral\u0131klarla d\u00fczenlenen ve T\u00fcrkiye ile birlikte Azerbaycan, T\u00fcrkmenistan, \u00d6zbekistan, Kazakistan ve K\u0131rg\u0131zistan devlet ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cT\u00fcrk\u00e7e Konu\u015fan Devletler Zirve Toplant\u0131lar\u0131\u201dnda ortak dil Rus\u00e7a olmu\u015ftur. Bu durum, s\u00f6z konusu topluluklar\u0131n etnik k\u00f6ken bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011fil, fakat emperyalist Rus e\u011fitim sisteminin \u201cb\u00f6l-y\u00f6net\u201d konusundaki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6stergesidir. Halbuki, Sultan II. Abd\u00fclhamid\u2019in dan\u0131\u015fman\u0131 Buharal\u0131 \u015eeyh S\u00fcleyman Efendi, haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu L\u00fcgat-i \u00c7a\u011fatay\u00ee ve T\u00fcrk\u00ee-i Osman\u00ee adl\u0131 eserini sunarken, bir T\u00fcrk\u00fcn \u00c7in seddinden Balkanlar\u2019a kadar ayn\u0131 T\u00fcrk\u00e7eyi konu\u015farak seyahat edebilece\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n \u201cT\u00fcrki\u201d kimli\u011fini tan\u0131mlarken, yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalardan ne olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekilmektedir. Bu kimli\u011fi Azeriler, \u00d6zbekler, K\u0131rg\u0131zlar, T\u00fcrkmenler veya Kazaklar i\u00e7in kullanmak son derece yanl\u0131\u015f oldu\u011fu gibi uzak d\u00f6nemlerde T\u00fcrklerden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilen, T\u00fcrk\u2019e akraba kavimler Mo\u011follar, Finler gibi topluluklar i\u00e7in de T\u00fcrki yerine akraba halk demek gerekir. Bu durumda T\u00fcrki, \u201cetnik olarak uzak veya yak\u0131n d\u00f6nemde bir akrabal\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde, yak\u0131n y\u00fczy\u0131llarda ya\u015fananlar ve co\u011frafi yak\u0131nl\u0131ktan dolay\u0131, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve duygusal bak\u0131mdan T\u00fcrkiye\u2019ye yak\u0131nl\u0131k duyan M\u00fcsl\u00fcman halklar\u201d olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n Ulus-Devlet\u2019in Kurucu \u00d6gesi Olarak Ortak Etnik K\u00f6ken \u2013 Ortak Kader Bundan dolay\u0131, ulus-devletin kurucu unsuru olarak millet i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lan \u201cortak felaket\u201d, bundan daha da \u00f6nemlisi \u201cortak kader\u201d inanc\u0131 temel belirleyici haline gelmi\u015ftir. Ger\u00e7ekten de modern \u00e7a\u011flar\u0131n temel siyasi birimini olu\u015fturan ulus ger\u00e7e\u011finde etnik birlikten \u00e7ok, gelecekle ilgili ortak \u00fcmit ve kayg\u0131lara sahip olma duygusu etkilidir. B\u00f6ylece \u00e7a\u011fda\u015f devleti olu\u015fturan ulus, ortak k\u00f6kenden \u00e7ok ortak kaderi payla\u015fan, birliktelik ruhu i\u00e7erisinde \u00fclkenin huzur, g\u00fcven ve ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n herkesin yarar\u0131na olaca\u011f\u0131na inanan, ayn\u0131 devleti sahiplenen farkl\u0131 etnik k\u00f6kenlere sahip insanlardan olu\u015fabilmektedir. Ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan ortak ac\u0131 ve g\u00fcvenli gelecek i\u00e7in ortak inan\u00e7, farkl\u0131 halklar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devlet ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturdu\u011fu gibi bu y\u00f6ndeki inanc\u0131n kaybolmas\u0131 da di\u011fer etkenlerle birlikte s\u00f6z konusu devletin par\u00e7alanmas\u0131na yol a\u00e7abilmektedir.<\/p>\n T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndaki T\u00fcrkleri farkl\u0131 bir etnik k\u00f6kene mensupmu\u015f gibi “T\u00fcrki” kelimesi ile isimlendirmenin hatal\u0131 oldu\u011funa i\u015faret edilirken, bu halklar\u0131n ayn\u0131 milletin mensubu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bununla beraber T\u00fcrkiye ve T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndaki T\u00fcrklerin ayn\u0131 ulus-devlet \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toplanmad\u0131klar\u0131n\u0131, esasen b\u00f6yle bir niyet ve iradenin de bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir. Sovyet sonras\u0131 T\u00fcrkiye ve di\u011fer T\u00fcrk cumhuriyetleri aras\u0131nda \u00f6nemli i\u015fbirli\u011fi ve yak\u0131nla\u015fma s\u00fcre\u00e7leri ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 halde toplumlar aras\u0131nda ortak gelecek kayg\u0131s\u0131 ve toplumsal yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n di\u011fer unsurlar\u0131 pek g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Ancak, Kafkaslarda ve Balkanlar’da T\u00fcrk k\u00f6kenli olmad\u0131\u011f\u0131 halde M\u00fcsl\u00fcman olan bir\u00e7ok etnik grup gelecekteki g\u00fcvencesini T\u00fcrkiye ile g\u00f6rmekte ve kendisini T\u00fcrk k\u00f6kenli di\u011fer halklardan daha \u00e7ok T\u00fcrkiye T\u00fcrklerine yak\u0131n hissetmektedir. \u00c7erkesler, Abhazlar, \u00c7e\u00e7enler, Arnavutlar ve Bo\u015fnaklarda oldu\u011fu gibi bunun \u00e7ok \u00f6nemli tarihi ve toplumsal sebepleri bulunmaktad\u0131r. M\u00fcsl\u00fcman Kafkas Halklar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye \u0130lgisi Halen T\u00fcrkiye’nin bir\u00e7ok b\u00f6lgesinde Kafkas, \u00c7erkes, Da\u011f\u0131stanl\u0131, \u00c7e\u00e7en gibi genel veya \u00f6zel isimli vak\u0131flar veya dernekler halinde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f olan bu Kafkas k\u00f6kenli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015flar\u0131, etnik k\u00f6kenleri ile ilgili kimliklerini ve bir\u00e7ok geleneklerini muhafaza etmektedirler. Bununla birlikte temel kimlik olarak “T\u00fcrk” kimli\u011fini de b\u00fct\u00fcn\u00fcyle benimsemi\u015flerdir. Kafkaslarda kalan akrabalar\u0131n\u0131 ise hi\u00e7bir zaman unutmam\u0131\u015flar, Sovyet d\u00f6neminde dahi de\u011fi\u015fik kanallarla ili\u015fkileri devam etmi\u015ftir. Rus yetkililerin Kafkasya’daki Moskova kar\u015f\u0131t\u0131 her geli\u015fme \u00fczerine T\u00fcrkiye’yi su\u00e7lamalar\u0131nda bu ger\u00e7e\u011fin pay\u0131 vard\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi daha da\u011f\u0131lmadan Kafkas halklar\u0131 aras\u0131nda dikkate de\u011fer hareketlenmeler, kongreler ve toplant\u0131lar d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00d6zellikle \u00c7e\u00e7en lider Dudayev’in \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 di\u011fer Kafkas kavimleri i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir motivasyon kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Bu a\u015famadaki kongrelerde \u00f6ncelikle T\u00fcrkiye’deki kurulu\u015flardan yard\u0131m g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Benzer \u00f6rg\u00fctlenmelerin Suriye, \u00dcrd\u00fcn ve M\u0131s\u0131r’daki Kafkasyal\u0131lar aras\u0131nda da vard\u0131r. Buradaki Kafkasyal\u0131lar o zaman Osmanl\u0131 \u00fclkesinin vilayetleri olan topraklara g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, Osmanl\u0131 y\u0131k\u0131l\u0131nca da T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Kafkas halklar\u0131n\u0131n % 55.9\u2019u M\u00fcsl\u00fcman ve %49.6\u2019s\u0131 ise H\u0131ristiyan\u2019d\u0131r. \u0130slamiyet Kafkaslar\u2019a sekizinci y\u00fczy\u0131lda girmeye ba\u015flam\u0131\u015f, ancak 17. y\u00fczy\u0131la kadar etkin bir din haline gelmemi\u015ftir. Ba\u015fta farkl\u0131 \u00c7erkes kavimleri, \u00c7e\u00e7enler ve Lezgiler olmak \u00fczere T\u00fcrklerin d\u0131\u015f\u0131nda b\u00f6lgede bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman etnik grup bulundu\u011fu halde, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yar\u0131s\u0131ndan \u00e7o\u011funu T\u00fcrkler olu\u015fturmaktad\u0131r. Bununla birlikte gayr-i T\u00fcrk di\u011fer M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde T\u00fcrkle\u015fti\u011fini, daha do\u011frusu T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmamakla birlikte bir\u00e7ok konuda T\u00fcrkiye ile kader birli\u011fi etti\u011fini, bunun tarihi k\u00f6kenlerinin yan\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki siyasi ger\u00e7eklerin de oldu\u011fu yukar\u0131da belirtildi. Bununla beraber M\u00fcsl\u00fcman Kafkaslar\u0131n \u201cT\u00fcrkile\u015fmesi\u201d bir asimilasyon veya bask\u0131 politikas\u0131 sonucu olmay\u0131p, istila d\u00f6neminin ortak d\u00fc\u015fman\u0131 Ruslara kar\u015f\u0131 dayan\u0131\u015fma, yard\u0131mla\u015fma ve destek aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel boyutlar\u0131yla i\u00e7selle\u015ftirilmesiyle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n “T\u00fcrki” kelimesi ile Kafkaslardaki Kara\u00e7ay, Balkar, Kum\u0131k, Nogay gibi T\u00fcrk kavimleri de\u011fil fakat, T\u00fcrk k\u00f6kenli olmad\u0131\u011f\u0131 halde, ulus olman\u0131n temelini olu\u015fturan bir tak\u0131m k\u0131staslar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bir\u00e7ok T\u00fcrk kavminden T\u00fcrkiye’ye ve T\u00fcrklere daha yak\u0131n olan, kendilerini b\u00f6yle hisseden Eski Kafkas kavimleri \u00c7erkesler, Adigeler, Abhazlar, \u00c7e\u00e7enler, \u0130ngu\u015flar, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar, Lezgiler gibi topluluklar kastedilmektedir. Bu kavimlerin T\u00fcrkiye ve T\u00fcrklerle ilgileri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu ilginin y\u00fckledi\u011fi \u00f6nemli bir kimlik olgusu g\u00f6r\u00fclmektedir ki netice itibariyle di\u011ferlerinden ay\u0131rdedici bir isimlendirmeye ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu kavimlerin, \u201cT\u00fcrki\u201dle\u015fmesi asl\u0131nda, 19. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fanan felaketlerden daha \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. As\u0131rlar boyu b\u00f6lgeye hakim olan T\u00fcrk devletlerinin, Kafkas halklar\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerinde \u015f\u00fcphesiz etkisi olmu\u015ftur. Ancak halen iki \u00f6zerk cumhuriyete ortak ad\u0131n\u0131 veren Kara\u00e7ay-Balkarlar ile Da\u011f\u0131stan ve Azerbaycan\u2019daki T\u00fcrklerin burada as\u0131rlardan beri ya\u015famakta olan Eski Kafkas kavimleriyle k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131mdan etkile\u015fmi\u015f olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Atl\u0131 g\u00f6\u00e7ebe k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve geleneklerini K\u0131p\u00e7ak bozk\u0131rlar\u0131ndan Kafkas da\u011flar\u0131na ta\u015f\u0131yan eski sava\u015f\u00e7\u0131 kavimlerin torunlar\u0131 olan Kara\u00e7ay-Balkar T\u00fcrkleri bin yedi y\u00fcz y\u0131ldan beri Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn geli\u015fmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonucu olarak Kuzey Kafkasya\u2019daki s\u00f6z konusu kavimlerin T\u00fcrkile\u015fmesi \u0130slam dinine girmelerinden \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Asya ve Avrupa\u2019n\u0131n \u00f6nemli bir kesi\u015fme b\u00f6lgesini olu\u015fturan Kafkaslar, ekonomik, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131mdan da kayna\u015fma co\u011frafyas\u0131 durumundad\u0131r. Ge\u00e7i\u015f alan\u0131 olmas\u0131 ve co\u011frafi \u00f6zellikleri y\u00fcz\u00fcnden ayn\u0131 zamanda etnik ve k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131mdan d\u00fcnyan\u0131n en karma\u015f\u0131k (zengin) yap\u0131ya sahip olan b\u00f6lgelerinden biri veya birincisi oldu\u011fu kabul edilir. So\u011fuk sava\u015f y\u0131llar\u0131nda SSCB s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer alan b\u00f6lge, etnik \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm-kar\u0131\u015f\u0131m s\u00fcrecine tabi olmu\u015f ve bu y\u0131llarda d\u0131\u015f d\u00fcnya ile irtibat\u0131 \u201cdemirperde\u201d \u015fartlar\u0131ndan dolay\u0131 hemen hemen kopmu\u015ftur. Geli\u015fmeler Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin i\u00e7 sorunu kabul edilip, d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcdahalesine kapal\u0131 tutulurken, Kafkas halklar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u2018Sovyetle\u015fme\u2019 program\u0131na tabi tutulmu\u015ftur. Bununla beraber, kendi etnik kimli\u011fini derinden derine korumu\u015f, belki bu asimilasyon d\u00f6neminde etnik kimli\u011fini daha k\u00f6kl\u00fc bir \u015fekilde bilin\u00e7alt\u0131nda sahiplenmi\u015ftir. \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminde de farkl\u0131 uygulamalarla g\u00f6r\u00fclen bu asimilasyon y\u00f6ntemi belki T\u00fcrk olmayan Kafkasyal\u0131lar\u0131 daha da \u201cT\u00fcrki\u201dle\u015ftirmi\u015ftir. \u015eeyh \u015eamil\u2019in yakalanmas\u0131ndan sonra b\u00f6lgeye gelen II. Alexandr\u2019a \u00c7erkesler, se\u00e7tikleri bir heyet vas\u0131tas\u0131yla ba\u015fvurarak b\u00f6lgenin istilas\u0131ndan vazge\u00e7ilmesini ve sava\u015fa nihayet verilmesini istirham etmi\u015flerdir. II. Alexandr \u201cYa g\u00f6sterilecek yerlere veya T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcz\u201d demi\u015ftir. \u00c7erkeslerin Ruslara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ettikleri y\u0131llarda Petersburg\u2019da \u00c7erkes muhaceretini organize eden bir komisyon kurulmu\u015f ve bu komisyon 1862\u2019de askeri ve siyasi bir tedbir olarak \u00c7erkeslerin tehcirine karar vermi\u015ftir. Asl\u0131nda \u00c7ar\u2019\u0131n bu talimat\u0131 ve uygulamalar\u0131 ile Kafkasyal\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlardan sadece g\u00f6\u00e7 edeceklere de\u011fil kalanlara da \u201cT\u00fcrki\u201d kimli\u011fi verilmi\u015ftir.<\/p>\n Rusya Federasyonu\u2019nun alt birimlerini olu\u015fturup \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201cT\u00fcrki\u201dleri bar\u0131nd\u0131ran Kuzey Kafkasya \u00f6zerk cumhuriyet ve b\u00f6lgeler \u015funlard\u0131r: Adige \u00d6zerk Cumhuriyeti, Kabardey-Balkarya \u00d6zerk Cumhuriyeti, Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk Cumhuriyeti, \u00c7e\u00e7enistan \u00d6zerk Cumhuriyeti, \u0130ngu\u015fetya \u00d6zerk Cumhuriyeti, Kuzey Osetya \u00d6zerk Cumhuriyeti ve Da\u011f\u0131stan \u00d6zerk Cumhuriyeti. Kuzey Kafkasya\u2019da olmad\u0131\u011f\u0131 halde G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 Abhazya \u00d6zerk cumhuriyeti de T\u00fcrkilerin vatan\u0131 say\u0131l\u0131r. \u00d6te yandan Azerbaycan\u2019da ya\u015fayan ve T\u00fcrk k\u00f6kenli olmayan Lezgiler de T\u00fcrki gruba girmektedir.<\/p>\n Adige \u00d6zerk B\u00f6lgesi Rakamlarda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Adige \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019ne ad\u0131n\u0131 veren Adigeler asl\u0131nda bu birim halk\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k be\u015fte birini olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlu\u011fu Ruslar olu\u015fturdu\u011fu halde b\u00f6yle bir yap\u0131lanma ve isimlendirmede, tarihi ger\u00e7ekler yan\u0131nda, Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya ve Kabardey-Balkarya \u00f6zerk b\u00f6lgelerini olu\u015fturan halklarla olan ayn\u0131 etnik k\u00f6kenden gelme ger\u00e7e\u011fine kar\u015f\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f, bilinen Stalinist y\u00f6ntemlerin izleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Adige ismi, muhtelif \u00c7erkes kabilelerinin, kendilerini sair halktan ay\u0131rmak maksad\u0131yla birbirine \u2018Ad\u0131ge\u2019 yani \u2018hem\u015fehri\u2019 ve hem-millet, milletda\u015f, \u0131rkda\u015f dedikleri, I. Abd\u00fclhamid devrinde \u00c7erkesistan ile kurulan ili\u015fkiler ve yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda neticesinde anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya \u00d6zerk B\u00f6lgesi<\/p>\n <\/strong>Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 Kara\u00e7ay-\u00c7erkes \u00d6zerk B\u00f6lgesi. Sovyet d\u00f6neminde Stravpol b\u00f6lgesindeki idari birim \u2018oblast\u2019t\u0131r. Buraya ad\u0131n\u0131 veren iki temel halk grubu Kara\u00e7aylar ve \u00c7erkeslerdir. Bu birimin kom\u015fular\u0131, Kabardino-Balkar \u00d6zerk B\u00f6lgesi, Kuzey Osetya, G\u00fcrcistan, Abhazya ve Rusya Federasyonu\u2019dur. Kara\u00e7ay-\u00c7erkes \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nin y\u00f6netim merkezi \u00c7erkessk olup, n\u00fcfusu 1986\u2019da 396 bin, y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 14 bin 100 km. karedir. SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lma a\u015famas\u0131nda n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k % 45\u2019ini Ruslar, % 30\u2019unu Kara\u00e7aylar, % 10\u2019unu \u00c7erkesler, % 10\u2019unu di\u011ferleri olu\u015fturur. Kara\u00e7aylar ve kom\u015fu cumhuriyetin halk\u0131n\u0131 olu\u015fturan Balkarlar (Malkarlar) T\u00fcrk olduklar\u0131 halde, \u00c7erkesler, kom\u015fu Kabardey-Balkar b\u00f6lgesini olu\u015fturan Kaberdeyler ile yine di\u011fer kom\u015fular Abhazlar ve Adigelerle birlikte ayn\u0131 etnik k\u00f6kene mensuptur. Bununla beraber, gerek Rus istilas\u0131ndan \u00f6nceki d\u00f6nemde gerekse bundan sonraki d\u00f6nemde bu T\u00fcrk topluluklar\u0131 ile \u00c7erkes kavimlerinin tarihi ve kaderi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde birbiriyle ilgili ve biri di\u011ferinin par\u00e7as\u0131 olarak ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Adigeler i\u00e7in Bat\u0131 \u00c7erkesler, Kaberdeyler i\u00e7in Do\u011fu \u00c7erkesler diyen kaynaklar da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Kara\u00e7ay ve Balkarlar Almanlarla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 iddias\u0131 ile 1944 y\u0131l\u0131nda Sibirya\u2019ya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir g\u00fcn bir gece i\u00e7erisinde K\u0131z\u0131lordu birlikleri taraf\u0131ndan uygulanan bu zorunlu g\u00f6\u00e7e kar\u015f\u0131 gelenler derhal \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Di\u011fer s\u00fcrg\u00fcnlerde oldu\u011fu gibi kendileri ile birlikte hi\u00e7bir e\u015fya alamadan kamyonlara doldurulup istasyonlara nakledilen oradan da vagonlarla yola \u00e7\u0131kar\u0131lanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 Sibirya\u2019ya varamadan yollarda ve Kuzey Kazakistan kamplar\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015flerdir. 1957 y\u0131l\u0131nda Kru\u015f\u00e7ev y\u00f6netimi Kara\u00e7ay-Balkar halk\u0131n\u0131n itibar\u0131n\u0131n iade edildi\u011fini bildirerek vatanlar\u0131na d\u00f6nmelerine izin verdi ve bu halk\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc yurtlar\u0131na d\u00f6nd\u00fc. Ancak s\u00fcrg\u00fcn esnas\u0131nda halk\u0131n toplam n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 yolda ve kamplarda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. 1979 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re toplam 131.000 Kara\u00e7ay\u2019\u0131n % 60\u2019tan fazlas\u0131 (100 bin civar\u0131nda) Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya Muhtar Oblast\u0131\u2019nda ya\u015famaktayd\u0131.<\/p>\n Kafkaslar\u0131n M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu halde T\u00fcrk olmayan en \u00f6nemli etnik grubunu olu\u015fturan \u00c7erkesler, Rus istilas\u0131 ba\u015flamadan M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f, siyasi olarak da her d\u00f6nemde Osmanl\u0131\u2019ya yak\u0131n olmu\u015ftur. \u015eeyh \u015eamil\u2019im m\u00fccadelesinde Osmanl\u0131\u2019dan al\u0131nan yard\u0131mlarla \u00c7erkesler de Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar g\u00f6stermi\u015ftir. \u015eeyh \u015eamil\u2019in yakalanmas\u0131ndan sonra \u00c7erkeslerin \u00c7ar ile bar\u0131\u015f istemelerine kar\u015f\u0131n \u00c7ar bunlar\u0131 s\u00fcrg\u00fcne mecbur k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Benzeri g\u00f6r\u00fclmeyen, yani hen\u00fcz i\u015fgal edilmeyen bir \u00fclkenin halk\u0131na tehcir uygulamas\u0131, Ruslar\u0131n hedefinin b\u00f6lgeyi i\u015fgalle beraber Rusla\u015ft\u0131rmak oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu karardan sonra 100 bin civar\u0131nda \u00c7erkes da\u011flardan indirilerek b\u00f6lgeye getirilen Ruslarla birlikte iskan edilmi\u015f ve Kafkaslardan yakla\u015f\u0131k 1 milyon 500 bin \u00c7erkes Osmanl\u0131 \u00fclkesine zorunlu olarak g\u00f6\u00e7 ettirilmi\u015ftir. 1864\u2019de yo\u011funla\u015fan bu g\u00f6\u00e7te Rus kaynaklar\u0131 400 bin \u00c7erkes\u2019in g\u00f6\u00e7 etti\u011fini s\u00f6yleseler de bu rakam\u0131n sa\u011f salim Osmanl\u0131 \u00fclkesine yerle\u015fenlerin miktar\u0131 oldu\u011fu, yollarda ve limanlarda b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 \u00f6len \u00c7erkesleri kapsamad\u0131\u011f\u0131 \u00c7erkes kaynaklar\u0131nda belirtilir. Farkl\u0131 kaynaklarda g\u00f6\u00e7e tabi olan \u00c7erkesleri 1 milyon 750 bine kadar \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda Kara\u00e7ay-\u00c7erkes\u2019in g\u00fcneyinde, SSCB da\u011f\u0131lmadan \u00f6nce G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 bir \u00f6zerk cumhuriyet olan Abhazya \u00d6C\u2019ni olu\u015fturan Abhazlar, \u00c7erkeslerle ayn\u0131 k\u00f6kenden olup b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Hristiyan\u2019d\u0131r. \u00dclke n\u00fcfusu 537 bin olup y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 8 bin 700 km kare, y\u00f6netim merkezi Suhumi\u2019dir. M\u00fcsl\u00fcman olanlar\u0131n \u00e7o\u011fu T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Sovyet sonras\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden Abhazya, fiilen G\u00fcrcistan\u2019dan kopmu\u015f olup, ancak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Abhazya\u2019n\u0131n n\u00fcfus yap\u0131s\u0131 son y\u0131llarda olduk\u00e7a de\u011fi\u015fti\u011fi halde, SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lma a\u015famas\u0131nda % 44\u2019\u00fcn\u00fc G\u00fcrc\u00fcler, % 16\u2019s\u0131n\u0131 Ruslar, % 15\u2019ini Abhazlar ve % 15\u2019ini Ermeniler olu\u015fturmaktayd\u0131. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinde bir\u00e7ok Kafkas kavimleri ile birlikte hareket etmi\u015ftir. Bununla beraber a\u015fa\u011f\u0131da ele alaca\u011f\u0131m\u0131z Osetler gibi, Abhazlar\u0131n da T\u00fcrkilikleri verdi\u011fimiz tan\u0131m a\u00e7s\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Kabardey-Balkar \u00d6zerk Cumhuriyeti Kabardey-Balkar \u00d6C\u2019ne s\u0131n\u0131r olan Kuzey Osetya \u00d6zerk Cumhuriyeti\u2019ne ad\u0131n\u0131 veren Osetlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman olmad\u0131klar\u0131ndan \u201cT\u00fcrki\u201d kategorisine de koyamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, Hint-Avrupa \u0131rk\u0131ndan say\u0131lan bir topluluktur. Rusya\u2019n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 stratejiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kuzey Osetya son derece \u00f6nemli bir b\u00f6lgedir. Kuzey Osetya\u2019n\u0131n \u00f6neminin di\u011fer bir boyutu ise, Osetlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kom\u015fu G\u00fcrcistan\u2019da \u00f6zerk b\u00f6lge stat\u00fcs\u00fcne sahip G\u00fcney Osetya \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nde ve Kuzey Osetya ile s\u0131n\u0131rda\u015f olarak ya\u015famalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130ngu\u015fetya (\u0130ngu\u015fistan, \u0130ngu\u015fya) \u00d6zerk Cumhuriyeti \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda Almanlarla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 iddias\u0131yla \u0130ngu\u015flar, \u00c7e\u00e7enlerle birlikte Sibirya\u2019ya s\u00fcr\u00fcld\u00fc ve cumhuriyet la\u011fvedildi. Daha sonra \u00fclkelerine d\u00f6n\u00fc\u015f izni verildi ve 1957\u2019de \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6SSC cumhuriyeti yeniden kuruldu. \u0130ngu\u015flar\u0131n 1957\u2019de tespit edilen toplam nufusu 200 bin civar\u0131nda olup bunun 178 bini \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6C\u2019nde ya\u015famaktayd\u0131.<\/p>\n \u0130ngu\u015flar, Rus istilas\u0131 y\u0131llar\u0131nda ve Bol\u015fevik \u0130htilali d\u00f6neminde Ruslara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmi\u015ftir. Sovyetlerin da\u011f\u0131lma a\u015famas\u0131nda, \u00f6nce \u00c7e\u00e7enlerle birlikte hareket edip daha sonra ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketini onaylamayarak \u00c7e\u00e7enistan\u2019dan ayr\u0131ld\u0131lar. Yo\u011fun Rus bask\u0131 ve propagandalar\u0131 sonucunda \u0130ngu\u015fetya, Ruya Federasyonu\u2019na kat\u0131lmak zorunda kald\u0131. Sovyetlerin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra May\u0131s 1992\u2019de toplanan \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Kongresi karar\u0131 gere\u011fi \u0130ngu\u015fetya Meclisi toplanm\u0131\u015f ve \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Cumhuriyeti\u2019nden ayr\u0131larak Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 \u0130ngu\u015fetya Cumhuriyeti\u2019ni kurdu\u011funu ilan etmi\u015ftir. Daha sonra iki cumhuriyet aras\u0131nda bir protokol imzalanarak, 1934 y\u0131l\u0131nda iki b\u00f6lgenin birle\u015ftirilerek \u00f6zerk cumhuriyet olmadan \u00f6nceki s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00c7e\u00e7enistan ve \u0130ngu\u015fetya cumhuriyetlerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 olarak kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n \u00c7e\u00e7enistan \u00d6zerk Cumhuriyeti Kuzey Kafkaslar\u0131n yerli halk\u0131ndan (eski Kafkasyal\u0131) olan \u00c7e\u00e7enler, SSCB da\u011f\u0131l\u0131rken daha \u00e7ok as\u0131l yurtlar\u0131 olan \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6zerk SSC\u2019nde ya\u015famaktayd\u0131lar. Bu cumhuriyet Rusya SFSC\u2019nin par\u00e7as\u0131 idi. 19. y\u00fczy\u0131lda \u00c7arl\u0131k istilas\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015flarda yurtlar\u0131n\u0131 terk eden bir\u00e7ok \u00c7e\u00e7en Osmanl\u0131 \u00fclkesine, Orta Do\u011fu b\u00f6lgelerine ve \u00f6zellikle \u00dcrd\u00fcn\u2019e g\u00f6\u00e7 etti. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7e\u00e7en m\u00fccadelesine bu \u00fclkelere daha \u00f6nce g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olan \u00c7e\u00e7enlerin kurmu\u015f oldu\u011fu vak\u0131flar ve dernekler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile, ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kat\u0131lmak suretiyle b\u00fcy\u00fck bir destek ve ilgi vard\u0131r.<\/p>\n Daha \u00f6nce Ortodoks rahiplerinin ilgi alan\u0131na girdi\u011fi halde 17. y\u00fczy\u0131ldan itibaren \u00c7e\u00e7enler \u0130slamiyet\u2019i kabul ettiler. \u00c7e\u00e7enler ve \u0130ngu\u015flar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lge 1774 y\u0131l\u0131ndan itibaren Rus sald\u0131r\u0131 ve i\u015fgallerine maruz kald\u0131 ve buna kar\u015f\u0131 19. y\u00fczy\u0131lda M\u00fcridizm yolunu se\u00e7tiler. \u00d6nce Gazi Muhammed\u2019in \u00f6nderli\u011finde daha sonra \u015eeyh \u015eamil ile y\u0131llarca s\u00fcren ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi verdiler. K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda toplanan 1856 Paris Konferans\u0131 kararlar\u0131 gere\u011fi Osmanl\u0131 b\u00f6lgeden deste\u011fini \u00e7ekmek zorunda kal\u0131nca \u015eeyh \u015eamil\u2019e ba\u011fl\u0131 birlikler Ruslar kar\u015f\u0131s\u0131nda daha fazla dayanamad\u0131lar ve \u015eeyh \u015eamil 1859 y\u0131l\u0131nda Ruslara esir d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu olayla birlikte Kafkaslara bir d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vuran ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi sona erdi. \u00c7e\u00e7enler bundan sonra da her f\u0131rsatta ve zeminde m\u00fccadelesini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc ve 1917\u2019de ya\u015fanan olaylarda Bol\u015feviklere kar\u015f\u0131 cephe ald\u0131lar. Yeni y\u00f6netimin Kafkaslara hakim olmas\u0131ndan sonra b\u00f6lgeye \u00f6zerklik verildi. 1922 y\u0131l\u0131nda \u00d6zerk \u00c7e\u00e7en Eyaleti, 1924’de ise \u00d6zerk \u0130ngu\u015f Eyaleti kuruldu. 1934\u2019de bu iki eyalet birle\u015ftirilerek \u00d6zerk \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f Eyaleti oldu; iki y\u0131l sonra da 1936 Anayasas\u0131 ile \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6zerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. 1944 \u015eubat ay\u0131nda Nazilerle i\u015fbirli\u011fi yapmakla su\u00e7lanarak b\u00fct\u00fcn \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f halk\u0131, Kabardin, Balkar, Kalmuklarla birlikte Sibirya’ya ve Kazakistan’a s\u00fcr\u00fcld\u00fc. 1957 y\u0131l\u0131nda, \u00c7e\u00e7enlerin gittikleri b\u00f6lgede bir bak\u0131ma M\u00fcridizm hareketini \u00e7ok daha geni\u015f kitlelere yaymalar\u0131 ve Moskova\u2019ya gelen \u015fiddetle taleplerin de etkisiyle, \u00c7e\u00e7enlerin yeniden \u00fclkesine d\u00f6nmelerine izin verildi. Ancak s\u00fcrg\u00fcne gidenlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 s\u00fcrg\u00fcn \u015fartlar\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Hayatta kalanlar topraklar\u0131na d\u00f6nerek \u00f6zerk \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f SSC\u2019ni yeniden kurdular. 1992\u2019de \u0130ngu\u015fetya\u2019n\u0131n ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra resmi s\u00f6zle\u015fmelerde kullan\u0131lan ad\u0131 \u201c\u00c7e\u00e7enistan \u0130\u00e7keriya Cumhuriyeti\u201d veya \u201c\u00c7e\u00e7en-\u0130\u00e7keriya Cumhuriyeti\u201ddir. Bazen de \u0130ngilizce isminin terc\u00fcmesi olarak \u201c\u00c7e\u00e7enistan Cumhuriyeti \u0130\u00e7ekerya\u201d \u015feklinde g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n Da\u011f\u0131stan \u00d6zerk Cumhuriyeti Da\u011f\u0131stan \u00d6C\u2019ne ad\u0131n\u0131 veren ve cumhuriyetin en kalabal\u0131k etnik grubunu olu\u015fturan Da\u011f\u0131stanl\u0131lar, Do\u011fu Kafkas halklar\u0131 olan Avarlar, Dargiler, Lezgiler gibi halklar\u0131n genel ad\u0131d\u0131r. Da\u011f\u0131stan dilleri \u00c7e\u00e7enlerinki gibi eski Kafkas dili olan Nah grubuna girmektedir. Bununla beraber, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar\u0131n asl\u0131nda Mahan\u2019dan gelme Mo\u011fol T\u00fcrkleri oldu\u011fu, dillerinin de Mo\u011folcaya yak\u0131n oldu\u011fu kabul edilir.<\/p>\n Rusya 1813 y\u0131l\u0131nda Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131 \u00fclkesine ilhak etti, ancak halk buna kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesine giri\u015fti. 19. y\u00fczy\u0131l boyunca uzun s\u00fcre Rus istilas\u0131na kar\u015f\u0131 direnen Da\u011f\u0131stanl\u0131lar \u015eeyh \u015eamil\u2019in esir d\u00fc\u015fmesinden sonra Rus hakimiyeti alt\u0131na girdi. Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi ve i\u00e7 sava\u015f esnas\u0131nda di\u011fer Kafkas kavimleriyle birlikte Kuzey Kafkas Ba\u011f\u0131ms\u0131z Cumhuriyeti\u2019ni kurdu. 1920\u2019de Bol\u015feviklerin \u00fclkeye hakim olmas\u0131ndan sonra bu cumhuriyet la\u011fvedildi ve 1921\u2019de Rusya SFSC\u2019ne ba\u011fl\u0131 \u00d6zerk SSC haline geldi.<\/p>\n Da\u011f\u0131stan \u00d6C, Mart 1992\u2019de Federasyon S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne kat\u0131larak Rusya Federasyonu\u2019nun kurucu \u00fcyelerinden olmu\u015ftur. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k y\u00f6n\u00fcnde ciddi bir harekete giri\u015fmedi\u011fi halde, Da\u011f\u0131stan\u2019da tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sembolize eden \u00f6nemli olaylar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. 3 Kas\u0131m 1991\u2019de Abhazya, Suhumi\u2019de toplanan Kafkas Halklar\u0131 Konfederatif Birli\u011fi anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalan\u0131p Kafkas Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Konfederasyonu\u2019na (K.D.H.K.) cumhuriyet stat\u00fcs\u00fc verildi ve 18-19 Ocak 1992\u2019de K.D.H.K. 4. Parlamento Toplant\u0131s\u0131 \u015eamilkale\u2019de (Maha\u00e7kale) yap\u0131ld\u0131. Ekim 1997\u2019de ise ba\u015fkent \u015eamilkale\u2019de \u0130mam \u015eamil\u2019in 200. Do\u011fum Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc \u00e7e\u015fitli etkinliklerle kutland\u0131.<\/p>\n Kafkaslardan Basra K\u00f6rfezi\u2019ne Anti T\u00fcrkizm Stratejisi ve T\u00fcrkiler Ah\u0131ska T\u00fcrkleri ile s\u00fcrg\u00fcn karar\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 di\u011fer Kuzey Kafkas T\u00fcrkleri ve \u00c7e\u00e7enlerin maruz kald\u0131\u011f\u0131 uygulama da benzer sonuca g\u00f6t\u00fcrmektedir. Yak\u0131n d\u00f6nemlerde d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en b\u00fcy\u00fck asimilasyon uygulamas\u0131na G\u00fcney Azerbaycan\u2019da \u015fahit olundu\u011fu halde ne insan haklar\u0131na ayk\u0131r\u0131 bu uygulamalar d\u00fcnya kamuoyuna ula\u015fabilmekte ne de bir\u00e7ok sebepten dolay\u0131 uluslararas\u0131 sistemce d\u0131\u015flanm\u0131\u015f olan \u0130ran\u2019dan b\u00f6yle bir politikadan dolay\u0131 hesap sorulmaktad\u0131r. Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131\u2019ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze, ABD\u2019nin Irak\u2019a m\u00fcdahalesinin her safhas\u0131nda Irak T\u00fcrkmenleri i\u00e7in de bu uygulamalar ge\u00e7erlidir. Sevr\u2019de g\u00fcndeme gelen Do\u011fu Anadolu\u2019da bir Ermenistan ve K\u00fcrdistan olu\u015fturma projesi de asl\u0131nda uluslararas\u0131 sistemin ayn\u0131 boyutunun bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7 ve d\u0131\u015f ter\u00f6r (Asala ve b\u00f6l\u00fcc\u00fc \u00f6rg\u00fct destekli) ile bu ter\u00f6re kar\u015f\u0131 k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler ve kurumlar\u0131n tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tavr\u0131n, k\u0131talar\u0131n, sistemlerin, halklar\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcmlendi\u011fi b\u00f6lge hesaplar\u0131 ile ilgili \u00f6nemli ba\u011flant\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Kafkaslardaki anti-T\u00fcrkizm operasyonunun konusu T\u00fcrkler kadar di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman kavimler yani \u201cT\u00fcrkiler\u201ddir. T\u00fcrk k\u00f6kenli olmad\u0131\u011f\u0131 halde yak\u0131n d\u00f6nemde T\u00fcrklerle kader birli\u011fi yapm\u0131\u015f olan \u00c7erkesler, \u00c7e\u00e7enler, Adigeler ve di\u011fer Kafkas kavimlerine kar\u015f\u0131 as\u0131rlardan beri sistemli bir \u201ceritme\u201d politikas\u0131 uygulanmaktad\u0131r. Gerek \u00c7arl\u0131k d\u00f6nemi ile birlikte Rusya ve gerekse di\u011fer global g\u00fc\u00e7lerin ara d\u00f6nemler dahil her f\u0131rsatta destek verdikleri gerekti\u011finde bask\u0131 ve \u015fiddete ba\u015fvurduklar\u0131 genel politika, b\u00f6lgedeki T\u00fcrkler gibi \u201cT\u00fcrki\u201dlerin de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yok edilmesi, azalt\u0131lmas\u0131, ba\u015fka b\u00f6lgelere s\u00fcr\u00fclmesi, hi\u00e7 de\u011filse asimile edilmesi \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Belirtmek gerekir ki \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze uzanan bu politikalar, b\u00f6lgedeki T\u00fcrk k\u00f6kenli olmayan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u201cT\u00fcrki\u201dle\u015fmesini h\u0131zland\u0131rarak bu kimliklerini daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hale getirmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131nda Sovyet y\u00f6netiminin Volga-Alman \u00d6zerk Cumhuriyeti\u2019ndeki Almanlar\u0131 Sibirya\u2019ya s\u00fcrmesinden sonra sava\u015f\u0131n sonuna do\u011fru Almanlarla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 iddias\u0131yla K\u0131r\u0131m T\u00fcrkleri ile Kafkaslar\u0131n T\u00fcrk ve T\u00fcrki kavimleri Kaberdeyler, Balkarlar, Kalm\u0131klar, \u00c7e\u00e7enler, \u0130ngu\u015flar, Ah\u0131skal\u0131lar.. da s\u00fcrg\u00fcne tabi olmu\u015ftur. B\u00fcy\u00fck sava\u015f Moskova\u2019daki y\u00f6netime olduk\u00e7a s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 y\u0131llar ya\u015fatmas\u0131na ra\u011fmen, bu d\u00f6nemde de Kom\u00fcnist Partisi \u00fclkenin \u00e7\u0131karlar\u0131ndan \u00e7ok Kafkaslardan Basra K\u00f6rfezi\u2019ne uzanan b\u00f6lgedeki T\u00fcrk ve T\u00fcrkileri bu stratejik b\u00f6lgeden uzakla\u015ft\u0131rma politikas\u0131n\u0131 ihmal etmemi\u015ftir. Buradaki az\u0131nl\u0131klar\u0131n itaatkar olmad\u0131\u011f\u0131 ve devlete kar\u015f\u0131 ihanet etti\u011fi iddialar\u0131 genellikle ger\u00e7ekle ilgisi olmay\u0131p, asl\u0131nda Almanlarla i\u015fbirli\u011fi yap\u0131p, Alman ordusunda Ermeni ve G\u00fcrc\u00fc lejyonlar\u0131n\u0131 olu\u015fturan Ermeni ve G\u00fcrc\u00fcler, Kafkaslardaki anti-T\u00fcrkizm politikan\u0131n gere\u011fi olarak affedilmi\u015f ve \u00fclkelerine g\u00f6nderilmi\u015ftir. \u00d6b\u00fcr taraftan Alman i\u015fgalcilere kar\u015f\u0131 milis kuvveti olu\u015fturarak m\u00fccadele eden K\u0131r\u0131ml\u0131 T\u00fcrklere bu kahramanl\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 \u00f6nce \u00f6d\u00fcl verilmi\u015f, daha sonra K\u0131r\u0131m\u2019\u0131n stratejik \u00f6nemi dikkate al\u0131narak bu \u00f6d\u00fcl verilenler dahil hepsi Sibirya\u2019ya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6te yandan Alman ordular\u0131yla hi\u00e7bir temas\u0131 olmayan G\u00fcrcistan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131r\u0131ndaki Ah\u0131ska T\u00fcrkleri de yine ayn\u0131 politikan\u0131n par\u00e7as\u0131 olarak s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015ftir. Kendi topraklar\u0131na d\u00f6nmesi bug\u00fcne kadar engellenen Adigey\u2019deki 10 bin T\u00fcrk\u2019\u00fcn ABD\u2019ye kabul edilmesi ise, Kafkaslar\u0131n stratejik bir noktas\u0131nda bulunan kendi vatanlar\u0131na d\u00f6nmek \u00fczere uluslararas\u0131 alanda \u00f6nemli mesafeler kat etmi\u015f olan bu T\u00fcrklerin Mesket Da\u011flar\u0131 \u00fczerindeki Ah\u0131ska\u2019ya gitmemeleri i\u00e7in ABD\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 c\u00f6mertli\u011fi g\u00f6stermektedir. Bu olay da Kafkaslardan Basra\u2019ya anti-T\u00fcrkizm\u2019in ilgin\u00e7 bir uygulamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Kuzey Kafkaslarda \u00c7e\u00e7enistan d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer cumhuriyetlerin Rusya Federasyonu\u2019na kar\u015f\u0131 ciddi bir muhalefeti olmad\u0131\u011f\u0131, gerek SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 a\u015famas\u0131nda gerek daha sonra Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131l\u0131k konusunda teredd\u00fct g\u00f6stermedikleri kabul edilir. Bununla beraber bu \u00f6zerk cumhuriyetlerin, Moskova y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 her d\u00f6nemde k\u00f6kl\u00fc muhalefette bulundu\u011fu halde ya\u015fanan olaylardan ders \u00e7\u0131kararak ger\u00e7ek\u00e7i davrand\u0131klar\u0131 kabul edilir. Gerek Rusya d\u0131\u015f\u0131ndaki Kafkasyal\u0131lar gerekse halen b\u00f6lgede ya\u015fayanlar etnik konusunda Ruslar\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 haks\u0131zl\u0131klar\u0131 her f\u0131rsatta dile getirip, ya\u015fanan ac\u0131lar\u0131 unutmay\u0131p gelecek nesillere de aktararak, milli kimli\u011fin temelini olu\u015fturan \u201cbiz\u201d ve \u201c\u00f6teki\u201d konusunda sa\u011flam temellere sahiptir. \u00d6teki olarak bask\u0131c\u0131 ve i\u015fgalci Rus her d\u00f6nemde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirirken, bunun kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u201cbiz\u201dler Osmanl\u0131 ve T\u00fcrkiye ile ayn\u0131 safta yer alm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece halklar\u0131n anti-T\u00fcrkizm uygulamalar\u0131na maruz kald\u0131\u011f\u0131 her s\u00fcre\u00e7 belirtti\u011fimiz gibi daha k\u00f6kl\u00fc bir \u015fekilde T\u00fcrkile\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n Sonu\u00e7<\/p>\n <\/strong>Modern \u00e7a\u011flar\u0131n temel siyasi birimini olu\u015fturan ulus kavram\u0131nda etnik, dini, k\u00fclt\u00fcrel, tarihi birli\u011fin \u00f6tesinde, gelecekle ilgili ortak \u00fcmit ve kayg\u0131lara sahip olma duygusu etkilidir. B\u00f6ylece \u00e7a\u011fda\u015f devleti olu\u015fturan ulusun, ortak k\u00f6kenden \u00e7ok ortak kaderi payla\u015fan insanlardan olu\u015fan, birliktelik ruhu i\u00e7erisinde \u00fclkenin huzur, g\u00fcven ve ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n herkesin yarar\u0131na olaca\u011f\u0131, ayn\u0131 devletin vatanda\u015f\u0131 farkl\u0131 etnik k\u00f6kene sahip insanlardan olu\u015fabilmektedir. Kafkas halklar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’ye ilgisi, \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminde \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc dayan\u0131\u015fma ile kendisini g\u00f6stermi\u015f, vatanlar\u0131n\u0131 kaybeden bir\u00e7ok Kafkasyal\u0131 yeni vatan olarak Anadolu’yu se\u00e7mi\u015ftir. Anadolu’yu g\u00f6\u00e7 edenler tam anlam\u0131yla T\u00fcrkle\u015firken, Kafkaslarda ya\u015fayanlar da “T\u00fcrki”le\u015fmi\u015ftir. 19. y\u00fczy\u0131lda k\u0131saca \u201cb\u00fcy\u00fck oyun\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u0130ngiltere ve Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrk hanl\u0131klar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na son veren i\u015fbirli\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuzey Kafkasya\u2019dan Basra K\u00f6rfezi\u2019ne \u201canti-T\u00fcrkizm\u201d konusunda k\u00fcresel ittifak halinde her f\u0131rsatta uygulanmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu T\u00fcrki kavimler de bu anti-T\u00fcrkizm uygulamalar\u0131n\u0131n hedefi durumundad\u0131r.<\/p>\n D\u0130PNOTLAR Doç. Dr. Alâeddin Yalçınkaya Sakarya Üniversitesi, İİBF, Uluslararası İlişkiler Bölümü Giriş Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan cumhuriyetlerdeki Türklerin etnik kimliğini isimlendirmede yeni bir kelime ortaya çıktı: “Türki”. Aslında bu kelime yeni olmayıp daha önce başka anlamlarda kullanılmakta idi. Osmanlı Türkçesinde yaygın olarak görülen “i” eki, etnik topluluk sonuna geldiğinde o milletin dili demektir. Fars-Farisi, Arap-Arabi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-11058","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11058","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11058"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11058\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11060,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11058\/revisions\/11060"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> <\/b>Sakarya \u00dcniversitesi, \u0130\u0130BF, Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler B\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/p>\n
\nT\u00fcrk cumhuriyetleri mi T\u00fcrki cumhuriyetler mi?<\/p>\n
\n<\/strong>
\n\u0130ngilizce\u2019deki \u201cTurkic\u201d veya T\u00fcrk\u00e7e\u2019de son y\u0131llarda kullan\u0131lan \u201cT\u00fcrki\u201d kelimesi, etnik k\u00f6ken bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrk\u2019e yak\u0131n bir etnik grup olarak, \u201cT\u00fcrk\u201d ile ayn\u0131 milletten olmayan bi\u00e7iminde ger\u00e7eklerden uzak bir mesaj vermektedir. S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin temel ilkelerinden olan \u201cb\u00f6l-y\u00f6net\u201din \u00f6nemli bir uygulama alan\u0131 olarak Sovyet d\u00f6neminde Kafkaslardaki ve T\u00fcrkistan\u2019daki T\u00fcrk hanl\u0131klar\u0131ndan Rus y\u00f6netimine ge\u00e7en T\u00fcrkler i\u00e7in, T\u00fcrk kimli\u011fini kullanmalar\u0131 yasaklanarak Azeri, \u00d6zbek, T\u00fcrkmen, Kazak, K\u0131rg\u0131z, Karakalpak gibi kimlikler ihdas edilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n her biri i\u00e7in ayr\u0131 alfabe d\u00fczenlenmi\u015f ve her a\u015famada T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131 kendi \u0131rkda\u015flar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli e\u011fitim ve propaganda metotlar\u0131 ile ger\u00e7ekler sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6yle ki, Balt\u0131k Denizi\u2019nden Bering Bo\u011faz\u0131\u2019na kadar b\u00fct\u00fcn Ruslar i\u00e7in tek alfabe kullan\u0131l\u0131rken as\u0131rlard\u0131r i\u00e7 i\u00e7e ya\u015fayan ve ayn\u0131 dili konu\u015fan farkl\u0131 T\u00fcrk boylar\u0131 i\u00e7in 40 kadar farkl\u0131 alfabe d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
\nAyn\u0131 etnik k\u00f6kenden gelme, ayn\u0131 dili konu\u015fma, ayn\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc, dini, mezhebi veya co\u011frafyay\u0131 payla\u015fma millet olman\u0131n gereklerinden oldu\u011fu halde, \u00f6zellikle ulus-devletlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda bu unsurlar\u0131n temel belirleyici olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bug\u00fcn d\u00fcnyada ayn\u0131 dili, dini, etnik k\u00f6keni payla\u015fan insan topluluklar\u0131, Arap milleti \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi bir\u00e7ok farkl\u0131 devlete b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olup, ayr\u0131 ulus-devletler halinde bulunabilmektedir. \u00d6te yandan farkl\u0131 etnik k\u00f6ken, inan\u00e7tan gelen insanlar\u0131n ayn\u0131 ulus-devleti payla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131n bir\u00e7ok \u00f6rne\u011fi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
\nOsmanl\u0131, \u00f6zellikle 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonra, Balkanlar ve Kafkaslardan \u00e7ekilirken bu topraklarda T\u00fcrk olmad\u0131\u011f\u0131 halde M\u00fcsl\u00fcman olan bir\u00e7ok farkl\u0131 etnik k\u00f6kenden insanlar bulunmaktayd\u0131. Bunlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, kimli\u011fini korumak, dinini ya\u015famak, g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak \u00fczere Anadolu’ya g\u00f6\u00e7 ettiler. \u00d6yle ki gerek Balkanlarda gerekse Kafkasya’daki bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman toplulu\u011fun bug\u00fcnk\u00fc n\u00fcfusu, ayn\u0131 etnik k\u00f6kenden Anadolu’da ya\u015fayanlardan daha azd\u0131r. Balkanlar’da Yugoslavya, Kafkaslarda ise Sovyet Rusya’n\u0131n y\u00f6netimi alt\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman fakat T\u00fcrk olmayan kavimlerin, So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde T\u00fcrkiye’ye ilgisi artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc her bir topluluk, atalar\u0131ndan Anadolu’ya g\u00f6\u00e7 eden yak\u0131nlar\u0131 ilgili hikayelere sahiptir.<\/p>\n
\n<\/strong>
\nSovyetler sonras\u0131nda b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olma konusunda \u00f6nemli potansiyele sahip olan T\u00fcrkiye, Kafkaslardaki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalara resmen taraf olmam\u0131\u015f, s\u0131n\u0131rlar\u0131n de\u011fi\u015fmezli\u011fi ve \u00fclke b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesini her konuda temel al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla beraber \u00f6nemli bir ger\u00e7ek var ki bug\u00fcn bir k\u0131sm\u0131 zikredilen Kafkas kavimlerinden, Kafkasya’dakinden daha \u00e7ok T\u00fcrkiye’de bulunmaktad\u0131r. Kuzey Kafkaslarda Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131’na kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi veren M\u00fcsl\u00fcman halklar\u0131n lideri Da\u011f\u0131stanl\u0131 \u015eeyh \u015eamil’in ma\u011flubiyeti ve m\u00fccadelenin sona ermesiyle birlikte burada halklar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Osmanl\u0131’ya g\u00f6\u00e7 etmek zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\n\u201cT\u00fcrki\u201d Halklar Olarak \u00c7erkesler, Abhazlar, \u00c7e\u00e7enler, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar ve Di\u011ferleri.
\n<\/strong>
\nKafkas dilleri, dolay\u0131s\u0131yla bu dilleri konu\u015fan halklar genel olarak \u00fc\u00e7 kategoride ele al\u0131nmaktad\u0131r. Bunlar: Kafkas (eski Kafkas) dilleri, Hint-Avrupa grubundan olanlar ve T\u00fcrk k\u00f6kenli (Ural-Altay) dillerden gelenler. Genel toplam i\u00e7erisinde Eski Kafkas dil gruplar\u0131 (\u00c7erkesce genel ad\u0131yla bilinen Adigece, Kabardeyce, Abhazca, Abazaca, Wub\u0131hce ile G\u00fcrc\u00fcce, Lazca, \u00c7e\u00e7ence, \u0130ngu\u015f\u00e7a, Avarca, Lezgice ve di\u011ferleri) % 35, Ural-Altay (Azerice, Kara\u00e7ayca, Balkarca, Kum\u0131k\u00e7a, Nogayca ve di\u011fer T\u00fcrk\u00e7e k\u00f6kenli diller) % 35 ve Hint-Avrupa (Ermenice, Rus\u00e7a, Ukraynaca, Oset\u00e7e, Tatice, Tali\u015f\u00e7e ve di\u011ferleri) % 28\u2019i olu\u015fturmaktad\u0131r. Eski Kafkas halklar\u0131 iki kuzey bir g\u00fcney kola ayr\u0131l\u0131r. G\u00fcney kolu, G\u00fcrc\u00fcler ile onlara akraba kabul edilen Megrelleri, Lazlar\u0131 ve Svanlar\u0131 i\u00e7ine al\u0131r (1979 n\u00fcfusu 3 milyon 571 bin). Bu gruptan olan halklar daha \u00e7ok G\u00fcney Kafkaslar\u0131n bat\u0131 b\u00f6lgelerinde ya\u015far. \u0130ki kuzey kolu olu\u015fturan halklar ise miktar olarak daha az oldu\u011fu halde daha \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 etnik gruplardan olu\u015fmaktad\u0131r. Bunlardan \u00f6nde gelenleri Kuban ve Yukar\u0131 Terek havzalar\u0131nda ya\u015fayan Kabardeylar (322 bin), \u00c7e\u00e7enler, \u0130ngu\u015flar ve Batlardan olu\u015fan Veynahlar (940 bin), Da\u011f\u0131stan\u2019da yerle\u015fmi\u015f olan Avarlar (483 bin), Davgiler (287 bin), Lezgiler (383 bin) ve Laklardan (100 bin) ibarettir.<\/p>\n
\n<\/strong>
\nAdige \u00d6zerk B\u00f6lgesi, Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 olup, Sovyet d\u00f6neminin ba\u015f\u0131ndan beri Krasnador b\u00f6lgesinde idari bir birim, \u2018kray\u2019d\u0131r. B\u00fcy\u00fck Kafkaslar\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131nda, Kuban Nehri\u2019nin sa\u011f ve sol sahillerinde yer al\u0131r. 7.600 km. karelik bir birim olan Adige, tamamen Rusya Federasyonu topraklar\u0131 ile \u00e7evrili olup, kendisine en yak\u0131n olan Kara\u00e7ay-\u00c7erkes ile s\u0131n\u0131rda\u015f de\u011fildir. Adige, \u00f6zerk y\u00f6netimi 1922 y\u0131l\u0131nda Kuzey Kafkasya Birle\u015fik Cumhuriyeti\u2019nin par\u00e7alanmas\u0131 a\u015famas\u0131nda, Rusya SFSC\u2019ne ba\u011fl\u0131 olarak kurulmu\u015ftur. \u00dclkeden ge\u00e7en Kuban Nehri k\u0131y\u0131lar\u0131 tar\u0131ma uygundur. Ayr\u0131ca, b\u00f6lgede petrol ve do\u011fal gaz \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. 1989 say\u0131m\u0131na g\u00f6re n\u00fcfusu 417 bin olup, y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 7 bin 600 km kare, y\u00f6netim merkezi Maykop\u2019tur. N\u00fcfusun % 68 Rus, % 23 Adige\u2019dir.<\/p>\n
\n<\/strong>
\nBalkarlar, belirtildi\u011fi gibi, Kara\u00e7aylar ile birlikte ortak bir dil kullan\u0131p, ayn\u0131 k\u00f6kten gelmekte ve Kafkaslar\u0131n en \u00f6nemli T\u00fcrk unsurunu olu\u015fturmaktad\u0131rlar. Kaberdeyler ise (Kabardino, Kabardey) \u00c7erkes k\u00f6kenlidir. Bir\u00e7ok eski kaynakta Malkar olarak da ge\u00e7en Balkarlar daha \u00e7ok Kabardey-Balkar b\u00f6lgesinin \u00c7erek, \u00c7egem, Baksan, Mali ve Terek b\u00f6lgelerinde ya\u015farlar ve kendilerine \u201cTavl\u0131\u201d (Da\u011fl\u0131) derler. Bununla beraber \u201cKafkasya Da\u011fl\u0131lar\u0131\u201d b\u00f6lgede ya\u015fayan di\u011fer T\u00fcrkler i\u00e7in kullan\u0131lan genel bir isimlendirmedir. Bol\u015feviklerin Kafkaslar\u0131 kontrol alt\u0131na almas\u0131 a\u015famas\u0131nda 1921 y\u0131l\u0131nda Kabardey \u00d6zerk B\u00f6lgesi olu\u015fturulmu\u015ftur. 1922\u2019de, Kuzey Kafkasya Birle\u015fik Cumhuriyeti\u2019nin par\u00e7alanma s\u00fcrecinde Balkarlarla birle\u015ferek Kabardey-Balkar \u00d6zerk B\u00f6lgesi haline getirildi. 1936 Anayasas\u0131 ile Rusya SFSC\u2019ne ba\u011fl\u0131 bir \u00d6SSC oldu. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda Almanlarla i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 iddias\u0131yla b\u00f6lgenin M\u00fcsl\u00fcman unsurlar\u0131 Sibirya\u2019ya s\u00fcr\u00fcld\u00fc ve cumhuriyet la\u011fvedildi. Kru\u015f\u00e7ev d\u00f6neminde s\u00fcrg\u00fcnlerin eski vatanlar\u0131na d\u00f6nme izni verilmesinden sonra 1957\u2019de \u00f6zerk cumhuriyet yeniden kurularak Kabardey-Balkar \u00d6SSC ad\u0131n\u0131 ald\u0131. Kabardey-Balkar \u00d6C\u2019nin merkezi Nal\u00e7ik olup, n\u00fcfusu 724 bin 000 (1986) ve y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 12 bin 500 km karedir. N\u00fcfusunun % 45\u2019ini Kaberdeyler, % 35\u2019ini Ruslar, % 9\u2019unu Balkarlar olu\u015fturur. Balkarlar\u0131n n\u00fcfusu 1979 say\u0131m\u0131na g\u00f6re 66 bin olup bunun % 87\u2019si (yakla\u015f\u0131k olarak 52 bin) Kabardey-Balkar b\u00f6lgesinde ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n
\n<\/strong>
\n\u0130ngu\u015fistan, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra, Rusya Federasyonu\u2019nda Sovyet d\u00f6neminden miras kalan idari d\u00fczen ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131 tek \u00fclkedir. \u0130nu\u015fetya, SSCB d\u00f6neminde \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f \u00d6zerk Cumhuriyeti\u2019nin par\u00e7as\u0131 idi. SSCB sonras\u0131nda \u00c7e\u00e7enlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesine girmesinden sonra \u0130ngu\u015flarla sakin olan bat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc, daha \u00e7ok \u00c7e\u00e7enlerin sakin oldu\u011fu do\u011fu k\u0131sm\u0131ndan ayr\u0131larak 1992 y\u0131l\u0131nda Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 bir \u00f6zerk cumhuriyet haline gelmi\u015f ve \u0130ngu\u015fistan \u00d6C ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Kom\u015fular\u0131, Kuzey Osetya \u00d6C, \u00c7e\u00e7enistan \u00d6C ve G\u00fcrcistan\u2019d\u0131r. \u0130ngu\u015fistan\u2019\u0131n n\u00fcfusu 280 bin olup y\u00f6netim merkezi Nazran\u2019d\u0131r. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc \u00c7e\u00e7enistan ile birlikte 19 bin km karedir. B\u00f6lgedeki \u00e7at\u0131\u015fma ve istikrars\u0131zl\u0131k, sa\u011fl\u0131kl\u0131 verilere ula\u015fmay\u0131 zorla\u015ft\u0131rmakla birlikte \u0130ngu\u015fetya\u2019n\u0131n y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 3.750 km kare olup, n\u00fcfusu 315 bindir. \u0130ngu\u015flar, \u00c7e\u00e7enler gibi eski Kafkas kavimlerinden olup, daha \u00f6nce Hristiyan veya pagan olduklar\u0131 halde 19. y\u00fczy\u0131lda M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015flard\u0131r. \u0130ngu\u015f\u00e7a Kafkaslarda Nah dil toplulu\u011fundan say\u0131l\u0131r. \u0130ngu\u015flar da S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcmanlard\u0131r.<\/p>\n
\n<\/strong>
\n\u00c7e\u00e7enistan, Rusya Federasyonu\u2019nun g\u00fcneybat\u0131 kesiminde, B\u00fcy\u00fck Kafkas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n kuzeyinde bir cumhuriyettir. S\u0131n\u0131r kom\u015fular\u0131, Rusya Federasyonu, Kuzey Osetya \u00d6C, \u0130ngu\u015fetya \u00d6C, G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve Da\u011f\u0131stan \u00d6C\u2019dir. Ba\u015fkenti \u00c7aharkale (Grozni) olup \u00fclkenin N\u00fcfusu 904 bin (1998) ve y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc \u0130ngu\u015fetya ile birlikte 19 bin km karedir. \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n g\u00fcneyini ge\u00e7it vermeyen B\u00fcy\u00fck Kafkas Da\u011flar\u0131 kaplamaktad\u0131r. Rak\u0131m Tebulos Da\u011f\u0131\u2019nda 4 bin 493 ve \u015ean Da\u011f\u0131\u2019nda 4 bin 451 metreye ula\u015f\u0131r. Terek ve \u015eunfa \u0131rmaklar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu vadiler, \u00fclkeyi bat\u0131dan do\u011fuya bir u\u00e7tan bir uca ge\u00e7er ve buras\u0131 tar\u0131ma elveri\u015flidir. \u00dclkenin kuzey kesimini Nogay bozk\u0131rlar\u0131 olu\u015fturur. Ekonomisi petrole dayanmakta olup, Grozni ve Gudermes \u015fehirlerinde Rus sava\u015f u\u00e7aklar\u0131 i\u00e7in son derece \u00f6nemli, gravitesi y\u00fcksek petrol \u00e7\u0131kar. \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lge petrol\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda do\u011fal gaz, kire\u00e7ta\u015f\u0131, al\u00e7\u0131ta\u015f\u0131, k\u00fck\u00fcrt ve di\u011fer madenler bak\u0131m\u0131ndan da zengindir. Maden su kaynaklar\u0131 buray\u0131 bir kapl\u0131ca merkezi haline getirmi\u015ftir. \u00c7e\u00e7enistan halk\u0131n\u0131n % 83\u2019\u00fc \u00c7e\u00e7en, % 11\u2019i \u0130ngu\u015f, % 6\u2019s\u0131 di\u011fer olup, \u00c7e\u00e7enler S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcman\u2019d\u0131r. \u00c7e\u00e7enler Kafkas dillerinden \u201cNah\u201d grubundan bir dil konu\u015furlar.<\/p>\n
\n<\/strong>
\nKuzey Kafkaslar\u2019\u0131n do\u011fusunda, Hazar sahilinde yer alan Da\u011f\u0131stan, Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk bir cumhuriyettir. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 50 bin 300 km kare olup, n\u00fcfusu 1 milyon 854 bindir. Da\u011f\u0131stan \u00d6C\u2019nin do\u011fusunda Hazar Denizi, g\u00fcneyinde Azerbaycan, bat\u0131s\u0131nda G\u00fcrcistan ve \u00c7e\u00e7enistan, kuzeyinde Rusya Federasyonu bulunur. Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n ba\u015fkenti Maha\u00e7kale iken, Sovyetlerin da\u011f\u0131lmas\u0131 a\u015famas\u0131nda \u015fehre \u015eeyh \u015eamil\u2019in hat\u0131ras\u0131na \u201c\u015eamilkale\u201d ismi verilmi\u015ftir. Da\u011f\u0131stan halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 s\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r. 36 ayr\u0131 etnik gruptan olu\u015fan n\u00fcfusunun % 28\u2019ini Avarlar,
\n% 16\u2019s\u0131n\u0131 Darg\u0131lar (Dargin), % 13\u2019\u00fcn\u00fc Kumuklar, % 12\u2019sini Lezgiler, % 7\u2019sini Ruslar, % 5\u2019ini Lazlar, % 5 \u00c7e\u00e7enler, % 4\u2019\u00fcn\u00fc Azeriler, % 2\u2019sini Nogaylar, % 8 di\u011ferleri olu\u015fturur.<\/p>\n
\nKafkaslar\u0131n etnik ve siyasi yap\u0131s\u0131ndaki geli\u015fmelerin en \u00f6nemli ve son as\u0131rlarda -s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemi ve sonras\u0131nda- \u015fa\u015fmayan bir boyutu s\u00f6z konusudur: Gerek ulusal gerekse uluslararas\u0131 sistem hangi d\u00f6nemde ve y\u00f6netimde olursa olsun, hemen b\u00fct\u00fcn karar ve uygulamalar\u0131n ve olaylar\u0131n Kafkaslardan Basra K\u00f6rfezi\u2019ne uzanan b\u00f6lgede T\u00fcrklere ve T\u00fcrkilere kar\u015f\u0131 uygulanan bir t\u00fcr soyk\u0131r\u0131m senaryosu \u00fczerinde i\u015fledi\u011fidir. AG\u0130T \u00fcyesi ve BM ile Avrupa\u2019n\u0131n bir\u00e7ok liberal, demokratik, insan haklar\u0131yla ilgili kurumlar\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olan Azerbaycan\u2019\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yakla\u015f\u0131k on y\u0131ld\u0131r Ermenistan i\u015fgali alt\u0131ndad\u0131r. \u0130\u015fgal alt\u0131ndaki b\u00f6lgenin y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc Kuveyt\u2019inkine yak\u0131n oldu\u011fu halde, bu i\u015fgale son vermek i\u00e7in uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n ve devletlerin ciddi bir talep ve yapt\u0131r\u0131m\u0131 g\u00fcndeme gelmemi\u015ftir. Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmada Azerbaycan Ermenistan\u2019\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u015fgal etseydi uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n tutumu \u00e7ok daha farkl\u0131 olurdu.<\/p>\n
\nKafkaslardan Basra K\u00f6rfezi\u2019ne ister Stalin d\u00f6nemi ister Sovyet sonras\u0131 \u015fartlar, ister Bat\u0131n\u0131n deste\u011findeki \u015eahl\u0131k rejimi ister \u201cBat\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131\u201d molla rejimi, ister Saddam ister ABD y\u00f6netimi olsun de\u011fi\u015fmeyen tek politika T\u00fcrk k\u00f6kenli halklar\u0131n kimliklerini kaybetmeleri, y\u00f6netimden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131, hatta b\u00f6lgeden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fmektedir. T\u00fcrk ve T\u00fcrki gruplar her f\u0131rsatta soyk\u0131r\u0131m\u0131na maruz kal\u0131rken, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen bu cinayetlere kar\u015f\u0131 uluslararas\u0131 kamuoyonun sessiz kalmas\u0131, de\u011fi\u015fik y\u00f6ntemlerle desteklendi\u011finin tespit edilmesi g\u00f6zden uzak tutulmamas\u0131 gereken tespitlerdir.<\/p>\n
\nKafkaslarda Kara\u00e7ay, Balkar, Kum\u0131k, Nogay gibi T\u00fcrk kavimleri ya\u015famaktad\u0131r. Bunlar, bat\u0131ya g\u00f6\u00e7 eden di\u011fer T\u00fcrk boylar\u0131 gibi farkl\u0131 tarihlerde b\u00f6lgeye gelerek yurt edinmi\u015ftir. Bunun yan\u0131nda T\u00fcrk k\u00f6kenli olmad\u0131\u011f\u0131 halde, yak\u0131n y\u00fczy\u0131llara kadar s\u00fcren \u0130slamla\u015fma s\u00fcrecinde M\u00fcsl\u00fcman olan ve bir\u00e7ok bak\u0131mdan T\u00fcrkiye\u2019ye ilgi duyan, kendilerini T\u00fcrklere yak\u0131n hisseden \u00c7erkesler, Abhazlar, Kaberdeyler, Adigeler, \u00c7e\u00e7enler, \u0130ngu\u015flar, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar gibi etnik gruplar i\u00e7in \u201cT\u00fcrki\u201d kimli\u011fini kullanmak, bir\u00e7ok bak\u0131mdan anlaml\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 kimlik Balkanlar\u0131n T\u00fcrk k\u00f6kenli olmayan fakat T\u00fcrkiye\u2019ye ilgi duyan Bo\u015fnaklar, Arnavutlar ve Pomaklar gibi topluluklar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
\n1)<\/strong> \u0130stanbul, 1298.
\n2)<\/strong> Kafkaslar\u2019\u0131n T\u00fcrk k\u00f6kenli halklar\u0131 ise g\u00fcneyde daha \u00e7ok do\u011fuda Hazar k\u0131y\u0131s\u0131nda, orta b\u00f6lgelerde ve bir miktarda bat\u0131 ya\u015fayan Azeriler (5.477.000) ile kuzeyde ya\u015fayan K\u0131p\u00e7aklard\u0131r. K\u0131p\u00e7ak T\u00fcrkleri\u2019nin alt gruplar\u0131 ise Kumikler (228.000), Nogaylar (60.000), Kara\u00e7aylar (131.000) ve Balkarlard\u0131r (66.000). Bu rakamlarda Sovyet d\u00f6neminde 1979 say\u0131mlar\u0131nda elde edilenlerdir.
\n3)<\/strong> Ufuk Tavkul, Kafkasya Da\u011fl\u0131lar\u0131nda Hayat ve K\u00fclt\u00fcr: Kara\u00e7ay-Malkar T\u00fcrklerinde Sosyo-Ekonomik Yap\u0131 ve De\u011fi\u015fme \u00dczerine Bir \u0130nceleme\u201d, \u0130stanbul, \u00d6t\u00fcken, 1993; s.30.
\n4) <\/strong>Mustafa \u00d6zt\u00fcrk, Kafkasya\u2019n\u0131n Tarihi Co\u011frafyas\u0131 ve Stratejik \u00d6nemi\u201d, s.16.
\n5) <\/strong>Mirza Bala, \u201c\u00c7erkesler\u201d, \u0130slam Ansiklopedisi, C.3, \u0130stanbul, MEB, 1993; s.375.
\n6) <\/strong>Orhan Tavkul, a.g.e., s.50.
\n7) <\/strong>Nadir Devlet, \u00c7a\u011fda\u015f T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131; s.133.
\n8)<\/strong> 14 Nisan 1864\u2019\u00fc Adem Tok, \u201c\u00c7erkeslerin en k\u00f6t\u00fc g\u00fcn\u00fc kabul eder\u201d. Bu tarihte Prens Mikail ile Adige beyleri aras\u0131nda yap\u0131lan pakta g\u00f6re \u00c7erkeslere \u00fc\u00e7 alternatif surnulmu\u015ftur: 1. Da\u011flar\u0131 terkedecekler ve Rus kontrol\u00fc alt\u0131nda ya\u015famak i\u00e7in tar\u0131m alanlar\u0131na yerle\u015fecekler; 2. Esir olarak ya\u015fayacaklar; 3. Osmanl\u0131 \u00fclkesine g\u00f6\u00e7 edecekler; http:\/\/www.circassianweb.com\/kronoloj.htm 2004-07-16. Ayr\u0131ca bkz. Mirza Bala, \u201c\u00c7erkesler\u201d; s.384.
\n9) <\/strong>Nadir Devlet, a.g.e., s.133
\n10) <\/strong>\u201cIngushetia\u201d or \u201cIngush Republic\u201d, The Columbia Electronic Encyclopedia, 6th ed. Copyright \u00a9 2004, Columbia University Press; http:\/\/www.infoplease.com\/ce6\/world\/A0825222.html, 2004-07-27.
\n11) <\/strong>Mustafa \u00d6zt\u00fcrk, \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Tarihi Co\u011frafyas\u0131 ve Stratejik \u00d6nemi\u201d, s.14.
\n12)<\/strong> \u201cChechnya\u201d, The Columbia Electronic Encyclopedia, 6th ed. Copyright \u00a9 2004, Columbia University Press; http:\/\/www.infoplease.com\/ce6\/world\/A0811595.html, 2004-07-27.
\n13)<\/strong> Fanny E. Bryan, Sovyetler Birli\u011fi’nin \u00c7e\u00e7en \u0130ngu\u015f Cumhuriyeti’nde Din Aleyhtar\u0131 Faaliyetler ve \u0130slamiyetin Var Olma M\u00fccadelesi, \u00e7ev.: Yasin Ceylan (Ankara, ODT\u00dc, 1985); s.1.
\n14)<\/strong> \u201cChechen Republic Ichkeria\u201d
\n15) <\/strong>Mustafa \u00d6zt\u00fcrk, \u201cKafkasya\u2019n\u0131n Tarihi Co\u011frafyas\u0131 ve Stratejik \u00d6nemi\u201d, s.14. Alt etnik gruplara inildi\u011finde, d\u00fcnyan\u0131n en \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 etnik k\u00f6kene sahip insan\u0131n bu s\u0131n\u0131rl\u0131 b\u00f6lgede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir bak\u0131ma Kafkaslar\u0131 \u00f6zeti durumunda. 1959\u2019da tespit edilebilen en kalabal\u0131k Kafkas k\u00f6kenli gruplar olarak Avarlar 270.394, Lezgiler 223.129, Dargiler 158.149, Laklar 63.529, Tabassaranlar 34.700, Agullar 6.700, Tshurlar 7.321. En kalabal\u0131k T\u00fcrk gruplar\u0131 olarak Kumuklar 134.967, Nogoylar 38.582. \u0130ranl\u0131 gruplar aras\u0131nda en fazla Tatlar bulunmaktad\u0131r. Ruslar da daha \u00e7ok \u015fehirlerde ya\u015famaktad\u0131rlar. Bunlardan ba\u015fka Azerbaycanl\u0131lar, Ermeniler, Yahudiler ve Ukraynal\u0131lar vard\u0131r. Buna g\u00f6re Da\u011f\u0131stan\u2019da 81 ayr\u0131 millete mensup insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. \u201cDa\u011f\u0131stan Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti\u201d, Meydan Larousse, C.3, \u0130stanbul, 1970; s.334.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"