{"id":11248,"date":"2019-03-25T10:17:58","date_gmt":"2019-03-25T15:17:58","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11248"},"modified":"2019-03-25T10:17:58","modified_gmt":"2019-03-25T15:17:58","slug":"cerkesyanin-yok-edilisi-uzerine-bir-belge","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/cerkesyanin-yok-edilisi-uzerine-bir-belge\/","title":{"rendered":"\u00c7ERKESYA\u2019NIN YOK ED\u0130L\u0130\u015e\u0130 \u00dcZER\u0130NE B\u0130R BELGE (*)"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/420.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><b><span class=\"baslik1\"> <span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">St. Petersbourg Gazetesi<br \/>\n<\/span><\/span><\/b><span class=\"baslik1\"> <span style=\"font-family: Arial;\">Kafkasya B\u00fclteni, 19 May\u0131s 1864<br \/>\nFrans\u0131zca&#8217;dan \u00c7eviri: HADPA\u015eE Muzaffer Tanr\u0131kulu<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\"><span style=\"font-family: Arial;\">&#8220;L&#8217;Invalide Russe&#8221; dergisinin 78 ve 90&#8217;nc\u0131 say\u0131lar\u0131nda, T\u00fcmgeneral <b>Heymann&#8217;<\/b>\u0131n komutas\u0131ndaki bir birli\u011fin 19 Mart 1864&#8217;te <b>Wub\u0131hlar\u0131<\/b> bozguna u\u011fratt\u0131\u011f\u0131 ve bu toplulu\u011fa y\u0131ld\u0131r\u0131c\u0131 bir darbe indirdi\u011fi bildirilmektedir. \u015eimdi okuyucular\u0131m\u0131za, bu olu\u015fumun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 da sunmak istiyoruz. <\/span>Uzun s\u00fcren diaspora ya\u015fam s\u00fcrecinin i\u00e7inde hem i\u00e7ine girdikleri hem de beraber geldikleri topluluklar\u0131nda etkisiyle asimilasyona ve entegrasyona maruz kalarak dillerinin ve geleneklerinin do\u011fal olmayan s\u00fcre\u00e7 ve bi\u00e7imde yok olmaya\/de\u011fi\u015fmeye ba\u015flamas\u0131 hatta bu s\u00fcrecin h\u0131zlanmas\u0131, T\u00fcrkiye Adige diasporas\u0131 olarak di\u011fer Kafkas halklar\u0131ndan ayr\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenme olu\u015fturulmas\u0131 zorunlulu\u011fu do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Biz bu derne\u011fin kurucular\u0131 olarak &#8220;<b>Adige<\/b>&#8221; tan\u0131mlamas\u0131 i\u00e7erisinde, Adigece dilini kullanan Shapsugh, Abzegh, Kabardey, Hatukuay, Bjedugh, \u00c7emguy, Wub\u0131h, Besleney ve Maho\u015flar\u0131 (t\u00fcm Adige boylar\u0131n\u0131) tek aile<br \/>\nolarak kabul etmekteyiz. <\/span> <span style=\"font-family: Arial;\"><b><\/p>\n<p>Abzeghlerin topraklar\u0131ndan s\u00fcr\u00fclmeleri:<\/p>\n<p><\/b> 1864 y\u0131l\u0131 ilkbahar\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131nda, Kafkasya&#8217;n\u0131n bat\u0131 b\u00f6lgesinde, do\u011fudaki Laba \u0131rma\u011f\u0131ndan bat\u0131ya do\u011fru, Karadeniz&#8217;e de\u011fin uzanan da\u011flar\u0131n kuzeyinde kalan yerlerin tamam\u0131 ile, kuzeyde Kuban \u0131rma\u011f\u0131 a\u011fz\u0131ndan ba\u015flay\u0131p g\u00fcneyde, eski <b>Velyaminov <\/b>(Tuapse) kalesine de\u011fin yay\u0131lan da\u011flar\u0131n tamam\u0131 (ve Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131) birliklerimizin eline ge\u00e7mi\u015f, bu yerler bizimle sava\u015fan topluluklardan (Adigelerden) temizlenmi\u015f durumdayd\u0131. P\u015fi\u015f (\u041f\u0449\u044b\u0449) \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n do\u011fu kesimleri ile daha bat\u0131daki Ubin \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n bat\u0131s\u0131nda kalan ve Karadeniz&#8217;e de\u011fin uzanan yerleri ele ge\u00e7irmi\u015f olan Kazaklar taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan ve da\u011fl\u0131k bir alanda \u00e7ember i\u00e7ine al\u0131nm\u0131\u015f olan <b>Abzeghler<\/b> (\u0410\u0431\u0434\u0437\u0430\u0445) boyun e\u011fmi\u015ftir. 1864 \u015eubat ay\u0131 boyunca ailelerini ve e\u015fyalar\u0131n\u0131 al\u0131p, bu yerleri tamamen bo\u015faltm\u0131\u015ft\u0131r. Kuban d\u00fczl\u00fcklerinde kendilerine g\u00f6sterilen yerlere yerle\u015fmek ya da T\u00fcrkiye&#8217;ye g\u00f6\u00e7 etmek \u00fczere ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p><b> K\u0131y\u0131boyu Shapsughya\u2019n\u0131n Ruslarca denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131:<\/b><\/p>\n<p>\u015eubat ay\u0131 sonlar\u0131na do\u011fru, Yaver General Kont <b> Yevdokimov, <\/b>s\u0131rada\u011flar\u0131n g\u00fcney b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bar\u0131nmakta olan ya\u011fmac\u0131 topluluklar\u0131 (1) yerlerinden \u00e7\u0131kart\u0131p Kuban \u0131rma\u011f\u0131 boylar\u0131nda, kendileri i\u00e7in ayr\u0131lan yerlere yerle\u015ftirmek ya da T\u00fcrkiye&#8217;ye gitmelerini sa\u011flamak \u00fczere kararl\u0131 bir operasyon ba\u015flatt\u0131.<\/p>\n<p>Operasyonun tamamlanmas\u0131 i\u00e7in, T\u00fcmgeneral <b>Heymann<\/b> komutas\u0131ndaki Daho<b> Birli\u011fi&#8217;<\/b>nin s\u0131rada\u011flar\u0131 a\u015fmas\u0131 ve (Karadeniz\u2019e d\u00f6k\u00fclen) Tuapse \u0131rma\u011f\u0131 vadisini ele ge\u00e7irmesi gerekiyordu. Ard\u0131ndan T\u00fcmgeneral Kont <b> Sumarakov<\/b>&#8216;un da <b>Djouba Birli\u011fi&#8217;<\/b>nin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile daha kuzeyde bulunan (ve Karadeniz\u2019e d\u00f6k\u00fclen) \u015eapsuho \u0131rma\u011f\u0131 havzas\u0131n\u0131 denetim alt\u0131na almas\u0131, ard\u0131ndan ayn\u0131 birli\u011fin y\u00fcr\u00fcyerek Tuapse \u0131rma\u011f\u0131 a\u011fz\u0131na ula\u015fmas\u0131 ve orada Daho Birli\u011fi ile bulu\u015fmas\u0131 gerekiyordu. Djouba Birli\u011fi&#8217;nin geride kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise, o s\u0131ralarda Psekups (\u041f\u0441\u044d\u043a\u044a\u0443\u043f\u0441) \u0131rma\u011f\u0131 havzas\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmekte olan operasyonlara kat\u0131lmak ve <b>P\u015feha Birli\u011fi<\/b> ile i\u015fbirli\u011fi yapmakla g\u00f6revlendirilmi\u015fti.<\/p>\n<p>Daho Birli\u011fi 21 \u015eubat 1864&#8217;te, Yaver General Kont <b> Yevdokimov<\/b>&#8216;un komutas\u0131nda harekete ge\u00e7ti ve Kafkas Da\u011flar\u0131 \u00fczerinde bulunan ge\u00e7idi buldu ve ge\u00e7ti, 23 \u015eubat&#8217;da k\u0131y\u0131ya, Tuapse \u0131rma\u011f\u0131 a\u011fz\u0131na vard\u0131. \u00dc\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren bu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f boyunca baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fand\u0131, ama sadece 2 \u00f6l\u00fc ve 3 yaral\u0131 verildi ve eski <b> Velyaminov<\/b> (Tuapse) kalesi ele ge\u00e7irildi. Bu harekat, Tuapse ile daha g\u00fcneydeki Psesuape (\u041f\u0441\u044b\u04481\u0443) \u0131rmaklar\u0131 aras\u0131ndaki yerlerde ya\u015fayan Da\u011fl\u0131 topluluklar\u0131n <b>(Shapsughlar\u0131n)<\/b> kesin olarak boyun e\u011fmelerini sa\u011flad\u0131. Ayn\u0131 s\u0131ralarda, k\u0131y\u0131 da\u011flar\u0131n\u0131n i\u00e7 yakas\u0131nda, <b>Thamaha Karakolu <\/b>yak\u0131nlar\u0131nda, kabarm\u0131\u015f \u015eeb\u015f \u0131rma\u011f\u0131 sular\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesini bekleyip durmakta olan Djouba Birli\u011fi&#8217;nin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ge\u00e7ti ve s\u0131rada\u011flar\u0131 a\u015farak 4 Mart 1864&#8217;ten \u00f6nce k\u0131y\u0131ya, \u015eapsuho \u0131rma\u011f\u0131 a\u011fz\u0131na ula\u015ft\u0131. <b><\/p>\n<p>Shapsughya\u2019n\u0131n insans\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve da\u011f vadilerindeki \u00a0Abzegh kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n temizlenmeleri:<\/b><\/p>\n<p>Majeste \u0130mparator&#8217;un (Rus \u00c7ar\u0131\u2019n\u0131n) maiyetinden T\u00fcmgeneral <b>Grabbe<\/b>&#8216;nin <b>P\u015feha Birli\u011fi <\/b>de Tuapse \u0131rma\u011f\u0131 vadisini izleyerek 1 Mart 1864&#8217;te Psekups \u0131rma\u011f\u0131 \u00fcst (yukar\u0131) b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ula\u015ft\u0131 ve buralar\u0131 yerli halktan temizleyerek, 17 Mart 1864&#8217;te s\u0131rada\u011flar\u0131n i\u00e7 (kuzey) taraf\u0131ndaki <b>Hodiji <\/b>kalesini zaptetti.<\/p>\n<p>Mart ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda ba\u015flat\u0131lan ve da\u011flar\u0131n kuzey eteklerindeki yerlerin yerli halktan (Adigelerden) tamamen temizlenmesiyle sonu\u00e7lanan bu kapsaml\u0131 harekat sayesinde, Kuban \u0131rma\u011f\u0131 boyundaki m\u00fcstahkem hatlarda (2) konu\u015flanm\u0131\u015f olan askeri birliklerimiz buralardan \u00e7ekilmi\u015f ve oralarda sadece k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fcfrezeler b\u0131rak\u0131lmakla yetinilmi\u015fti.<\/p>\n<p>Tuapse&#8217;den g\u00fcneye do\u011fru yap\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen karakollar\u0131n tamamlanmas\u0131yla birlikte, T\u00fcmgeneral <b>Heymann<\/b>, 4 Mart&#8217;da Daho Birli\u011fi&#8217;nin ba\u015f\u0131nda olarak, g\u00fcneydeki Psesuape (\u041f\u0441\u044b\u04481\u0443) \u0131rma\u011f\u0131na do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ge\u00e7ti ve 5 Mart&#8217;ta <b>Lazarev<\/b> (\u041f\u0441\u044b\u04481\u0443\u0430\u043f\u044d; Lazarevsk) kalesini \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131z ald\u0131.<\/p>\n<p>6 Mart ile 16 Mart aras\u0131nda, Daho Birli\u011fi, da\u011flar\u0131n g\u00fcneyinde, k\u0131y\u0131daki Tuapse ve Psesuape \u0131rmaklar\u0131 aras\u0131nda bulunan yerleri yerli halktan temizlemek i\u00e7in operasyonlarda (3) bulundu. Bu operasyonlar sonucu, <b> Shapsughlar<\/b> b\u00fcy\u00fck kitleler halinde T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmek \u00fczere Tuapse \u0131rma\u011f\u0131 a\u011fz\u0131nda topland\u0131lar. <b><\/p>\n<p>Wub\u0131hlar\u0131n son direni\u015fi, panik, Wub\u0131h, Ciget ve Ah\u00e7\u0131ps\u0131lar\u0131n boyun e\u011fmeleri:<\/b><\/p>\n<p>Bu arada al\u0131nan bir habere g\u00f6re <b>Wub\u0131h<\/b> (\u0423\u0431\u044b\u0445) gen\u00e7leri, <b>Ah\u00e7\u0131ps\u0131lar<\/b>dan da yard\u0131m isteyerek, \u015eahe (\u0428\u044d\u0445) \u0131rma\u011f\u0131na do\u011fru geli\u015fmekte olan harekat\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131 koymak \u00fczere haz\u0131rlanm\u0131\u015flard\u0131. Direnmek \u00fczere, \u00a0k\u0131y\u0131da savunmaya elveri\u015fli Godlik \u0131rma\u011f\u0131 boyunca y\u0131\u011f\u0131naklar yapm\u0131\u015flard\u0131. T\u00fcmgeneral Heymann, s\u00f6z konusu haydutlar\u0131n takviye al\u0131p g\u00fc\u00e7lenmelerini engellemek i\u00e7in derhal \u015eahe \u0131rma\u011f\u0131na do\u011fru harekat emri verdi. <b>18 Mart 1864\u2019te<\/b> Daho Birli\u011fi \u00fc\u00e7 kol halinde y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ge\u00e7ti. Ortadaki kol (3 tabur, 2 top ve s\u00fcvari birli\u011fi) <b>Heymann<\/b> komutas\u0131nda k\u0131y\u0131ya ko\u015fut olarak, s\u0131rada\u011flar\u0131n ete\u011fini izleyerek ilerliyor, sa\u011f kol ise (3 tabur) Yarbay <b> Soltan <\/b>komutas\u0131nda k\u0131y\u0131 \u00e7izgisini izliyor, sol kol da (4 tabur ve 2 da\u011f ekibi) Binba\u015f\u0131 <b>Kluki de Klugenau <\/b>komutas\u0131nda da\u011fl\u0131k alandan y\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n<p>Da\u011fl\u0131lar (Adigeler) birliklerimizin kendilerine yakla\u015fmas\u0131n\u0131 beklediler, ard\u0131ndan mevzilendikleri yerlerden ate\u015f a\u00e7t\u0131lar. D\u00fc\u015fman\u0131n mevzileni\u015f bi\u00e7imini g\u00f6ren General Heymann, <b>Sivastopol<\/b> ve <b>Baku <\/b> avc\u0131 tak\u0131mlar\u0131na, \u00a0s\u0131rt \u00e7antalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p, \u00a0h\u00fccum etmeleri emrini verdi. Ayn\u0131 s\u0131rada Binba\u015f\u0131 Klugenau da emrindeki kuvvetlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile d\u00fc\u015fman\u0131 yandan, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile de geriden \u00e7evirip sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti. Da\u011fl\u0131lar \u00f6nlerindeki bir \u00e7ukurdan yararlan\u0131p ilk sald\u0131r\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131 koydular, ama ard\u0131ndan \u00e7ekilip kesilmi\u015f a\u011fa\u00e7 k\u00fct\u00fcklerinin gerisinde siperlendiler. Ancak gerilerinden sar\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131klar\u0131n\u0131 anlay\u0131nca, sert ve k\u0131sa bir direni\u015ften sonra ka\u00e7t\u0131lar.<\/p>\n<p>\u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131nda Da\u011fl\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc k\u0131y\u0131ya do\u011fru hareket etti, k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de da\u011flara \u00e7ekildi.<\/p>\n<p>\u00c7at\u0131\u015fmadaki kayb\u0131m\u0131z \u00f6l\u00fc olarak 1 yedek subay (Sivastopol Piyade Alay\u0131\u2019ndan Te\u011fmen Gavronski) ve 7 er, yaral\u0131 olarak da 1 subay (ayn\u0131 Alay\u2019dan Aste\u011fmen \u0130vanovski) ve 14 erdir.<\/p>\n<p>19 Mart\u2019da Daho Birli\u011fi ayn\u0131 d\u00fczende \u015eahe \u0131rma\u011f\u0131na do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Yol boyunca k\u00fc\u00e7\u00fck <b>Wub\u0131h<\/b> ve <b>Shapsugh<\/b> gruplar\u0131 General Heymann\u2019a kat\u0131ld\u0131lar (iltihak ettiler). General Heymann, at s\u0131rt\u0131nda ve kat\u0131lmalar sonucu gittik\u00e7e say\u0131lar\u0131 artan yerli s\u00fcvarilerle birlikte \u015eahe \u0131rma\u011f\u0131na ula\u015ft\u0131. 19 Mart 1864 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra, saat 14. 00\u2019de, Kazak S\u00fcvari B\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc korumas\u0131nda ve 300 kadar Wub\u0131h ve Shapsugh atl\u0131s\u0131\u00a0 da e\u015fli\u011finde olmak \u00fczere, eski <b>Golovin<\/b> (\u0428\u044d\u0445\u0430\u043f\u044d)\u00a0 kalesini ele ge\u00e7irdi.<\/p>\n<p>Casuslar taraf\u0131ndan komutanl\u0131\u011fa ula\u015ft\u0131r\u0131lan en yeni bilgilere g\u00f6re, Wub\u0131h direni\u015fine 19 Mart\u2019da indirilmi\u015f olan darbenin yank\u0131lar\u0131, da\u011flar\u0131n (Wub\u0131h y\u00f6resinin ve di\u011fer yerlerin) en uzak noktalar\u0131na de\u011fin yay\u0131lm\u0131\u015f ve dalga dalga kabaran b\u00fcy\u00fck bir pani\u011fe yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. <b> Wub\u0131hlar<\/b> ile onlar\u0131n g\u00fcneyindeki da\u011flarda bar\u0131nan \u00f6teki boyun e\u011fmemi\u015f topluluklar (Ciget, Ah\u00e7\u0131ps\u0131, vb) direni\u015f umutlar\u0131n\u0131 tamamen yitirmi\u015f oldular. Buralarda ya\u015fayanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015f, baz\u0131lar\u0131 k\u0131y\u0131ya inip T\u00fcrkiye\u2019ye gitmek \u00fczere kamplar kurmu\u015flard\u0131. Bu gruplar kiralad\u0131klar\u0131 gemilerle ve birbiri ard\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bu avantajl\u0131 durumu de\u011ferlendiren General <b>Heymann<\/b>, Da\u011fl\u0131lara toparlanmalar\u0131 i\u00e7in bir zaman b\u0131rakmamak, ayr\u0131ca Wub\u0131h y\u00f6resinin merkezini de ele ge\u00e7irmek \u00fczere hemen harekata devam emrini verdi.<\/p>\n<p>General, \u00a0birliklerini \u015eahe \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n sol yakas\u0131na ge\u00e7irdi. Yayalar bir asma k\u00f6pr\u00fcden, atl\u0131lar da \u0131rma\u011f\u0131n uygun bir yerinden ge\u00e7i\u015f yapt\u0131lar. Ge\u00e7i\u015f s\u0131ras\u0131nda \u015fiddetli ak\u0131nt\u0131 nedeniyle 12 at yitirildi. General 22 Mart\u2019da, \u00a0bir \u00f6ncekinde oldu\u011fu gibi, \u00fc\u00e7 kol halinde y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc ve 25 Mart 1864\u2019te \u015e\u2019a\u00e7e (\u0428\u044a\u0430\u0447\u044d) \u0131rma\u011f\u0131 a\u011fz\u0131ndaki <b>Navaginsk<\/b> (\u015e\u2019a\u00e7e\/So\u00e7i) kalesini ele ge\u00e7irdi. D\u00f6rt g\u00fcn s\u00fcren y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f boyunca birliklerimize ate\u015f a\u00e7an olmad\u0131. <b><\/p>\n<p>Adige \u00f6nde gelenlerinin Rus komutanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bildirmeleri ve T\u00fcrkiye\u2019ye zorunlu g\u00f6\u00e7:<\/b><\/p>\n<p>T\u00fcmgeneral Heymann T\u0131\u011fem\u0131ps (\u0422\u044b\u0433\u044a\u044d\u043c\u044b\u043f\u0441\/Dagom\u0131s) \u0131rma\u011f\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda eski \u00e7ete reisi, <b>Wub\u0131h, Shapsugh<\/b> ve <b> Abzeghleri<\/b> s\u0131n\u0131r hatlar\u0131ndaki devriyelerimize sald\u0131rtan \u00a0Wub\u0131h lideri <b>Hac\u0131 Dogumko<\/b>\u2019nun (<b>\u0414\u044d\u0433\u0443\u043c\u043a\u044a\u043e \u0425\u044c\u0430\u0434\u0436\u044d<\/b>)\u00a0 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti.<\/p>\n<p>Daha sonra <b>Wub\u0131h, Shapsugh, Ciget<\/b> ve <b>Ah\u00e7\u0131ps\u0131<\/b> ya\u015fl\u0131lar\u0131 \u00a0da, Kafkas Ordular\u0131 yeni Komutan\u0131 Prens Hazretlerine (\u00c7ar\u2019\u0131n karde\u015fi Veliaht <b>Grand\u00fck Mihail Nikolayevi\u00e7<\/b>) ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 bildirmek \u00fczere, 30 Mart\u2019a do\u011fru Daho Birli\u011fi g\u00f6zetiminde bir araya getirildiler.<\/p>\n<p>2 Nisan\u2019da <b>Prens Hazretleri<\/b> bu ya\u015fl\u0131lar\u0131n isteklerini dinledi ve ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kabul etti, ard\u0131ndan k\u0131y\u0131ya inmelerini ve orada toplanmalar\u0131n\u0131 emretti. Emre itaat edildi. <b>Wub\u0131h<\/b> ve <b>Shapsugh<\/b> topluluklar\u0131 Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131n bir\u00e7ok yerinde kamplar kurup topland\u0131lar ve gemilerle T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n<p>Mart ay\u0131nda Tuapse \u0131rma\u011f\u0131 a\u011fz\u0131ndan 30 bin ki\u015fi, Anapa, Novorossiysk ve Djouba gibi yerlerden de 50 bin kadar ki\u015fi gemilerle T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 ettiler. Bir o kadar\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019ye gitmek \u00fczere <b>Wub\u0131h <\/b>ve<b> Ciget<\/b> topraklar\u0131nda beklemektedir.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece birliklerimizin sab\u0131rl\u0131, kararl\u0131 ve \u00f6zverili \u00e7abalar\u0131 sonucunda, Kafkasya\u2019daki bu en son inat\u00e7\u0131 ve dik kafal\u0131 topluluklar\u0131n diren\u00e7leri de k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu. Bu topluluklar yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131lar. Ancak b\u00fct\u00fcn bu ba\u015far\u0131lar\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131n, askerlerimiz da\u011flar\u0131 kar\u0131\u015f kar\u0131\u015f tarayarak, onlar\u0131 son bireylerine de\u011fin bu topraklardan s\u00f6k\u00fcp atmad\u0131k\u00e7a, Kafkas Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n zaferle tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyece\u011fiz. Yine de, en k\u00f6t\u00fc bir olas\u0131l\u0131kla, da\u011flarda \u00f6nemli bir tehlike olu\u015fturmayan, az n\u00fcfuslu ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz topluluklar\u0131n (4)\u00a0 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n asla bizimle ba\u015f edecek g\u00fc\u00e7te olmad\u0131klar\u0131n\u0131 bildi\u011fimizi s\u00f6yleyebiliriz. <\/span> <span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\"><\/p>\n<p><\/span><span style=\"font-family: Arial;\"><b> D\u0130PNOTLAR:<\/b><\/span><span style=\"font-family: Arial;\"><b><br \/>\n(*)<\/b> 1863 y\u0131l\u0131 sonbahar\u0131nda, \u00c7erkesya\u2019da, yeni takvime g\u00f6re A\u011fustos\u2019ta Abzeghler, Ekim ya da Kas\u0131m\u2019da da Shapsughlar sava\u015fa son verip T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7\u00fc ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131. Ruslara hen\u00fcz boyun e\u011fmemi\u015f olanlar ise, Wub\u0131hlar ve kom\u015fular\u0131 (Ciget, Ah\u00e7\u0131ps\u0131, Aibga ve Pshu) idiler. Topraklar\u0131n\u0131 bo\u015faltmalar\u0131 i\u00e7in Abzeghlere \u015eubat ay\u0131na, Shapsughlara da\u00a0 6 Mart 1864 g\u00fcn\u00fc ak\u015fam\u0131na de\u011fin Rus komutanl\u0131\u011f\u0131nca s\u00fcre tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Ate\u015fkes nedeniyle Shapsughlarla sava\u015f da sona ermi\u015fti. -HCY<br \/>\n<b>1)<\/b> Wub\u0131hlar ve kom\u015fular\u0131 (Ah\u00e7\u0131ps\u0131, vb) kastedilmektedir. -HCY<br \/>\n<b>2) <\/b>Nijniy-Kuban (Abadzehskaya), Nijniy-Laba M\u00fcstahkem Hatlar\u0131 ile, Stavropol, Batalpa\u015finsk, Pro\u00e7nookop ve Ust-Laba hat b\u00f6l\u00fcmleri.<br \/>\n<b>3)<\/b> K\u00f6yl\u00fcn\u00fcn k\u00f6y\u00fc bo\u015faltmas\u0131 sa\u011flan\u0131yor, ard\u0131ndan k\u00f6yler ate\u015fe verilip yak\u0131l\u0131yordu. Binlerce k\u00f6y yak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bu yak\u0131lm\u0131\u015f k\u00f6y enkazlar\u0131 uzun bir s\u00fcre g\u00f6r\u00fclebilmi\u015fti. -HCY<br \/>\n<b>4) <\/b>Burada kastedilenler Hak\u2019u\u00e7lar<b> <\/b> (\u0425\u044c\u0430\u043a1\u0443\u0446\u0443) ile \u00a0<b>Aibga <\/b>ve <b>Pshular<\/b> olmal\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc Wub\u0131h, Shapsugh, Ciget ve Ah\u00e7\u0131ps\u0131lar, yaz\u0131da da belirtildi\u011fi gibi temsilciler yollayarak Ruslara boyun e\u011fmi\u015flerdi. Bir k\u00f6y halk\u0131 olan Aibgalar 12 May\u0131s 1864\u2019te direni\u015ften vazge\u00e7ip Ruslara boyun e\u011fdiler ve T\u00fcrkiye\u2019ye \u201cg\u00f6\u00e7\u201d ettiler. Pshular da, herhalde, \u00a0direnmenin anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek, 1864 \u201cg\u00f6\u00e7\u00fcne\u201d kat\u0131ld\u0131lar. Hak\u2019u\u00e7lar ise 1865 y\u0131l\u0131 sonbahar\u0131na de\u011fin (1 y\u0131ldan \u00e7ok) ve sonras\u0131nda da direni\u015fe devam ettiler. Bu son direnenlerin say\u0131s\u0131, Haziran 1865\u2019te, Rus askeri makamlar\u0131nca 8-9 bin olarak daha \u00fcst makamlara bildiriliyordu. 1865 sonbahar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve 80 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131klanan kapsaml\u0131 bir Rus askeri harekat\u0131 sonunda Hak\u2019u\u00e7lar imha edildiler, sa\u011f kalan Hak\u2019u\u00e7 say\u0131s\u0131 ise, 1880\u2019de 83 ki\u015fiye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Daha fazla bilgi i\u00e7in bkz. <b>\u201cAibga\u201d, \u201cHak\u2019u\u00e7\u201d, \u201cPshu\u201d, <\/b>internet. -HCY<b><\/p>\n<p>Not: <\/b>Bu makale ricam \u00fczerine arkada\u015flar\u0131mdan <b> HADPA\u015eE Muzaffer Tanr\u0131kulu<\/b> taraf\u0131ndan Frans\u0131zcadan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f, taraf\u0131mdan redakte ve daktilo edilerek <b>\u201cKuzey Kafkasya K\u00fclt\u00fcrel Dergisi\u201d, <\/b>say\u0131 87-88\u2019de <b>\u201c\u00c7erkesya 1864\u201d<\/b> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131 (Temmuz 1993). Ancak matbaa provalar\u0131 bana ula\u015ft\u0131r\u0131lmadan yaz\u0131 yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131ndan, baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131, matbaa hatas\u0131 olarak eksik kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>\u015eimdi yaz\u0131y\u0131 yeniden redakte edip tamamlad\u0131m ve g\u00fcncelledim, b\u00f6ylece san\u0131r\u0131m yaz\u0131 okuyucu i\u00e7in daha anla\u015f\u0131l\u0131r olmu\u015ftur. D\u00fczenleme s\u0131rs\u0131nda ise, yaz\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131 korumaya ayr\u0131ca \u00f6zen g\u00f6sterdim.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131n\u0131n Rus askeri tarih\u00e7ileri taraf\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belli olmaktad\u0131r. Parantez i\u00e7leri, ara ba\u015fl\u0131klar ve baz\u0131 c\u00fcmle ve s\u00f6zc\u00fcklerin koyula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 HAP\u0130 Cevdet Y\u0131ld\u0131z\u2019a aittir. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>St. Petersbourg Gazetesi Kafkasya B&uuml;lteni, 19 May&#305;s 1864 Frans&#305;zca&rsquo;dan &Ccedil;eviri: HADPA&#350;E Muzaffer Tanr&#305;kulu &ldquo;L&rsquo;Invalide Russe&rdquo; dergisinin 78 ve 90&rsquo;nc&#305; say&#305;lar&#305;nda, T&uuml;mgeneral Heymann&rsquo;&#305;n komutas&#305;ndaki bir birli&#287;in 19 Mart 1864&rsquo;te Wub&#305;hlar&#305; bozguna u&#287;ratt&#305;&#287;&#305; ve bu toplulu&#287;a y&#305;ld&#305;r&#305;c&#305; bir darbe indirdi&#287;i bildirilmektedir. &#350;imdi okuyucular&#305;m&#305;za, bu olu&#351;umun ayr&#305;nt&#305;lar&#305;n&#305; da sunmak istiyoruz. Uzun s&uuml;ren diaspora ya&#351;am s&uuml;recinin i&ccedil;inde hem i&ccedil;ine [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11248","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11248","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11248"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11248\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11250,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11248\/revisions\/11250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}