{"id":11293,"date":"2019-03-25T10:42:22","date_gmt":"2019-03-25T15:42:22","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11293"},"modified":"2019-03-25T10:42:22","modified_gmt":"2019-03-25T15:42:22","slug":"gecmisin-labirentlerinde-bir-gezinti-ve-kosovali-adigeler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/gecmisin-labirentlerinde-bir-gezinti-ve-kosovali-adigeler\/","title":{"rendered":"GE\u00c7M\u0130\u015e\u0130N LAB\u0130RENTLER\u0130NDE B\u0130R GEZ\u0130NT\u0130 VE KOSOVALI AD\u0130GELER"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image2\/270-kosovaB.GIF\" width=\"130\" height=\"173\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><b><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">HAP\u0130 Cevdet Y\u0131ld\u0131z <\/span> <\/b><\/p>\n<p>Y\u0131l 1920, Nisan ay\u0131, D\u00fczce&#8217;de Ankara kar\u015f\u0131t\u0131, Saray yanl\u0131s\u0131 bir ayaklanma s\u00fcr\u00fcyor. Ayaklanman\u0131n lideri bir Wub\u0131h (\u0423\u0431\u044b\u0445), Sefer Bey (Berzeg), D\u00fczce&#8217;nin K\u00f6pr\u00fcba\u015f\u0131 (Ha\u00e7&#8217;emz\u0131y\/\u0425\u044c\u0430\u043a1\u044d\u043c\u0437\u044b\u0439) k\u00f6y\u00fcnden ama D\u00fczce&#8217;de \u00c7erkes Mahallesinin kuzeyinde, \u00a0\u00fc\u00e7 katl\u0131 kocaman bir kona\u011f\u0131 var, orada oturuyor. Saray&#8217;a yak\u0131n biri (Kona\u011f\u0131n alt odalar\u0131 yak\u0131n zamanlara de\u011fin otob\u00fcs yaz\u0131hanesi ve \u015eof\u00f6rler Derne\u011fi olarak kullan\u0131l\u0131yordu, sonra bina y\u0131k\u0131ld\u0131). K\u0131z karde\u015flerini \u00c7erkeslere de\u011fil, T\u00fcrklere vermi\u015f, &#8220;T\u00fcrk&#8217;e k\u0131z vermek k\u00f6t\u00fc olsa, Sefer Bey vermezdi&#8221; denilen zengin ve naml\u0131 biri. Ayaklanmaya Abazalar da kat\u0131l\u0131yorlar, Padi\u015fah D\u00fczce Abazalar\u0131n\u0131n damad\u0131 (59 ya\u015f\u0131ndaki Padi\u015fah Vahidettin 18 ya\u015f\u0131ndaki bir Abaza k\u0131z\u0131n\u0131 haremine alm\u0131\u015f ve ondan bir o\u011flan \u00e7ocu\u011fu da olmu\u015f).<\/p>\n<p>Kente yak\u0131n k\u00f6y\u00fcm\u00fczden, Sarayyeri&#8217;deki (\u041a\u044a\u043e\u0443\u043a1\u044c\u044d\u0445\u044c\u0430\u0431\u043b\u044d) \u00fc\u00e7 Wub\u0131h (Kovk&#8217;\u0131\/\u041a\u044a\u043e\u0443\u043a1\u044c\u044b) ailesinden \u00fc\u00e7 delikanl\u0131 isyanc\u0131lara kat\u0131l\u0131yor, \u00fc\u00e7\u00fc de ana taraf\u0131ndan akrabam, k\u00f6yde \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturan \u015eaps\u0131\u011flar ise isyana kat\u0131lm\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Bir s\u00fcre sonra Ethem Bey (P\u015fave\/\u041f\u0449\u0430\u043e), y\u0131ld\u0131r\u0131m h\u0131z\u0131yla D\u00fczce&#8217;ye girip isyan\u0131 bast\u0131r\u0131yor, eleba\u015flar\u0131 da salk\u0131m sa\u00e7ak ya\u011fl\u0131 urganlara tak\u0131yor.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 ayaklanmac\u0131m\u0131z ise, as\u0131lma korkusuyla, Sakarya&#8217;y\u0131 ge\u00e7ip solu\u011fu Yunan i\u015fgal m\u0131nt\u0131s\u0131nda (b\u00f6lgesinde) al\u0131yor. <strong><\/p>\n<p>2<\/strong><\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 isyanc\u0131n\u0131n en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc Muharbey Arslan (Kovk&#8217;\u0131) 1948&#8217;de Roma&#8217;dan (\u0130talya) k\u00f6ye d\u00f6n\u00fcyor. \u00c7ok sonralar\u0131 anlat\u0131yor:<\/p>\n<p>&#8220;Yunan i\u015fgal b\u00f6lgesinde yakla\u015f\u0131k 10 bin ki\u015fiydik, bunun 2-3 bini \u00c7erkes, gerisi T\u00fcrk, K\u00fcrt ve her milletten idi. \u015eurdan burdan ge\u00e7iniyorduk. Yunanl\u0131lar\u0131n bize para ve erzak yard\u0131m\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 da oluyordu. G\u00f6revimiz i\u015fgal m\u0131nt\u0131kalar\u0131nda g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamak ve Yunan birliklerine yard\u0131m etmekti.<\/p>\n<p>&#8220;Sava\u015f\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa&#8217;n\u0131n birlikleri kazan\u0131nca, kendimizi, hatlar\u0131 yararak, \u00a0can havliyle Band\u0131rma liman\u0131na att\u0131k. Limanda gemiler s\u0131ra s\u0131ra s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131. Her yan\u0131 korku sarm\u0131\u015ft\u0131. \u00a0\u201cBizi hemen, \u00f6ncelikli olarak gemilere bindirin dedik, \u00f6ncelik bize verildi, \u00e7\u00fcnk\u00fc yakalan\u0131rsak, \u00f6tekiler gibi esir al\u0131nmayacak, orac\u0131kta idam edilecektik ve T\u00fcrkler doludizgin gelmekteydiler. Gemilere binip Yunanistan&#8217;a gittik. Beni bir ba\u015f\u0131ma 300 haneli bir Rum k\u00f6y\u00fcne verdiler, bana aynen Rumlara verildi\u011fi gibi, \u00a05 d\u00f6n\u00fcml\u00fck bir ba\u011f d\u00fc\u015ft\u00fc. Ba\u011f\u0131 kiraya veriyor, yazlar\u0131 ba\u011f bek\u00e7ili\u011fi ve t\u0131rpanc\u0131l\u0131k yaparak ge\u00e7iniyordum (Ba\u011f\u0131n bedelini taksitle \u00f6demi\u015ftim).<\/p>\n<p>&#8220;\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda k\u00f6y\u00fcm\u00fcze Almanlar geldiler, erkekleri toplay\u0131p halka bi\u00e7iminde yere diz \u00e7\u00f6kt\u00fcrd\u00fcler. Kalpakl\u0131 oldu\u011fumdan komutan\u0131n dikkatini \u00e7ekmi\u015f olmal\u0131y\u0131m, \u00f6n\u00fcme gelip terc\u00fcman arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla &#8220;Kimsin sen?&#8221; diye sordu. &#8220;Ben M\u00fcsl\u00fcman\u0131m, T\u00fcrk&#8217;\u00fcm&#8221; dedim, &#8220;Sen ayr\u0131l&#8221; dedi. Beni bir arabaya bindirip kente g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler, orada benim gibi toplanm\u0131\u015f bir s\u00fcr\u00fc T\u00fcrk ve \u00c7erkes vard\u0131. <strong><\/p>\n<p>3<\/strong><\/p>\n<p>Bizi fabrika i\u015f\u00e7isi olarak Almanya&#8217;ya g\u00f6t\u00fcreceklerini orada \u00f6\u011frendim. Trene bindirildik, yolda, Yugoslavya&#8217;da bir yerde tren durdu ve bir saat mola verdi. Bakt\u0131m istasyondaki \u00e7ocuklar Adigece konu\u015fuyorlar. Yakla\u015f\u0131p &#8220;Adige misiniz? (\u0428\u044a\u0443 \u0430\u0434\u044b\u0433\u0430?)&#8221; diye sordum. \u00c7ocuklar yan\u0131t vermediler, ko\u015fu\u015farak yan\u0131m\u0131zdan ka\u00e7t\u0131lar. Bir s\u00fcre sonra k\u00f6y\u00fcn bo\u015fald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bize do\u011fru geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fck. \u00c7ocuklar ko\u015fup &#8220;Trende Adigeler var&#8221; diye haber vermi\u015fler. Bizi ba\u011f\u0131rlar\u0131na bast\u0131lar, ekmek ve yol az\u0131\u011f\u0131 verip \u00a0u\u011furlad\u0131lar.<\/p>\n<p>Sava\u015f s\u00fcresince fabrika i\u015f\u00e7isi olarak Almanya\u2019da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131k. Sava\u015ftan sonra \u0130ngilizler taraf\u0131ndan \u00a0\u0130talya&#8217;ya, kampa g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fck, orada bir s\u00fcr\u00fc Kafkasyal\u0131 \u00c7erkesle de tan\u0131\u015ft\u0131k. Sonunda kamp\u0131m\u0131za gelen bir T\u00fcrk g\u00f6revlinin verdi\u011fi pasaport, para ve biletle, \u00a028 y\u0131l sonra \u0130stanbul&#8217;a, oradan da k\u00f6y\u00fcme d\u00f6nd\u00fcm.<br \/>\n<strong><\/p>\n<p>4<\/strong><\/p>\n<p>Y\u0131l 1961, \u0130stanbul, Sirkeci Tren Gar\u0131. Raslant\u0131 sonucu Yugoslavyal\u0131 (Kosoval\u0131) bir Adige grubu ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorum. Yan\u0131mda \u015fimdi \u00a0rahmetli olan abimin han\u0131m\u0131 \u00a0var. Kosoval\u0131 kad\u0131nlar\u0131n basma entarileri ve ba\u015flar\u0131na \u00f6rtt\u00fckleri \u015fallar\u0131 ya da beyaz yazmalar\u0131 var. Ayaklar\u0131nda lastik ayakkab\u0131lar. Erkeklerin \u00fcst ba\u015f\u0131 eski, d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor, onlar\u0131n da ayaklar\u0131nda lastik ayakkab\u0131lar var.<\/p>\n<p>En ya\u015fl\u0131lar\u0131 <strong>Kaz\u0131m NA\u00c7<\/strong>, 80 ya\u015f\u0131nda g\u00f6steriyor, aksakall\u0131, ama din\u00e7, \u00e7evik ve di\u011ferleri gibi ki\u015filikli ve sayg\u0131de\u011fer biri. Konu\u015fma ve davran\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6yle biri oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Ellerini \u00fcst \u00fcste biti\u015ftirmi\u015f, torunu ya\u015f\u0131ndaki benim kar\u015f\u0131mda sayg\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde dimdik duruyor. Bozulmam\u0131\u015f \u00f6zg\u00fcn bir Adige tipi.<\/p>\n<p>Bunlar A\u011fustos 1998&#8217;de Adigey Cumhuriyeti&#8217;ne k\u0131smi bir d\u00f6n\u00fc\u015f yapm\u0131\u015f olan Kosoval\u0131 Adigelerin o zamanki bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, b\u00fcy\u00fckleri idiler. \u00dcst ba\u015flar\u0131 iyi de\u011fildi, yoksuldular, ama temiz, onurlu ve ki\u015filikli insanlar olduklar\u0131 her hallerinden anla\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n<p>Kaz\u0131m Na\u00e7 anlat\u0131yor:&#8221;K\u00f6y\u00fcm\u00fcz ilkin 100 hane idi, 60 hanesi \u015fimdi \u0130stanbul <strong>Yeni Cezaevleri<\/strong> semtine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f durumda, 40 hanesi ise yerinde kald\u0131. Burada k\u00f6yden gelen ziyaret\u00e7ilerimizi, akrabalar\u0131m\u0131z\u0131 u\u011furlamak i\u00e7in bulunuyoruz. Biz Yugoslavya&#8217;da Arnavut ve Bo\u015fnaklardan ayr\u0131 say\u0131l\u0131yoruz. Onlar Yugoslavya\u2019daki T\u00fcrk yerle\u015fimlerine ta\u015f\u0131n\u0131p T\u00fcrk yaz\u0131lmad\u0131klar\u0131 s\u00fcrece T\u00fcrkiye&#8217;ye g\u00f6\u00e7 edemiyorlar. Bizse Yugoslavya&#8217;n\u0131n yerli halklar\u0131ndan biri olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in diledi\u011fimiz her yere gitmekte \u00f6zg\u00fcr\u00fcz. Bask\u0131c\u0131 sistem ve a\u011f\u0131r vergiler nedeniyle can\u0131m\u0131zdan bezdik ve T\u00fcrkiye&#8217;ye yerle\u015ftik.<\/p>\n<p>Soruyorum:&#8221;Yugoslavya&#8217;dan gelme pek \u00e7ok ki\u015fiyi tan\u0131r\u0131m. Bu insanlar pek de makbul ki\u015fi say\u0131lmazlar. Bunlar\u0131n i\u00e7inde yalanc\u0131, d\u00fczenbaz ve doland\u0131r\u0131c\u0131 ki\u015fi say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a \u00e7ok, kendilerine mesafe konur. \u00d6ylesine bozuk insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir yerde, nas\u0131l oluyor da b\u00f6ylesine temiz insanlar olarak kalabildiniz?<\/p>\n<p>&#8220;\u0422\u0438\u0443\u043d\u044d\u043a\u044a\u043e\u0449\u044b\u0440&#8221; (Karde\u015fim) dedi Kaz\u0131m Na\u00e7, &#8220;\u0130svi\u00e7re&#8217;de milletlerin gelenek ve g\u00f6renekleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, temizlik (d\u00fcr\u00fcstl\u00fck) ve incelikte birincili\u011fi Adigelerin ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 duymad\u0131n m\u0131, bizi o t\u00fcr insanlara nas\u0131l benzetebilirsin?&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;\u0421\u044b\u0445\u044d\u0443\u043a\u044a\u0443\u0430\u0433\u044a, \u043a\u044a\u044b\u0441\u0444\u044d\u0433\u044a\u044d\u0433\u044a\u0443&#8221; (Yanl\u0131\u015f yapt\u0131m, ba\u011f\u0131\u015fla beni) dedim ben de.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HAP&#304; Cevdet Y&#305;ld&#305;z Y&#305;l 1920, Nisan ay&#305;, D&uuml;zce&rsquo;de Ankara kar&#351;&#305;t&#305;, Saray yanl&#305;s&#305; bir ayaklanma s&uuml;r&uuml;yor. Ayaklanman&#305;n lideri bir Wub&#305;h (&#1059;&#1073;&#1099;&#1093;), Sefer Bey (Berzeg), D&uuml;zce&rsquo;nin K&ouml;pr&uuml;ba&#351;&#305; (Ha&ccedil;&rsquo;emz&#305;y\/&#1061;&#1100;&#1072;&#1082;1&#1101;&#1084;&#1079;&#1099;&#1081;) k&ouml;y&uuml;nden ama D&uuml;zce&rsquo;de &Ccedil;erkes Mahallesinin kuzeyinde, &nbsp;&uuml;&ccedil; katl&#305; kocaman bir kona&#287;&#305; var, orada oturuyor. Saray&rsquo;a yak&#305;n biri (Kona&#287;&#305;n alt odalar&#305; yak&#305;n zamanlara de&#287;in otob&uuml;s yaz&#305;hanesi ve &#350;of&ouml;rler Derne&#287;i olarak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11293","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11293"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11295,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11293\/revisions\/11295"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}