![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/473.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Bask\u0131n Oran<\/span><\/b><\/p>\n T\u00fcrkiye’nin 1923’ten beri d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n iki temel dire\u011fi vard\u0131r: Bat\u0131c\u0131l\u0131k ve Stat\u00fckoculuk (anti revizyonizm).<\/p>\n 1989 olaylar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 politikay\u0131 alt-\u00fcst etmesinden sonra, bu iki temel niteli\u011fin de\u011fi\u015f\u00e7ili (bazen de deli\u015fmesi gerekti\u011fi) yolunda yurt i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda yorumlar yap\u0131ld\u0131.\u00a0 Bu konuda karar vermeyi Sonu\u00e7lar b\u00f6l\u00fcm\u00fcne b\u0131rakarak, \u015fu seviyede yaln\u0131zca, T\u00fcrk politikas\u0131n\u0131n yeni ko\u015fullarda eskisine oranla \u00e7ok aktifle\u015fti\u011fini saptamak ve \u00f6nce Balkanlarda, sonra da Kafkaslarda bu politikay\u0131 incelemek istiyorum.<\/p>\n BALKANLAR<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye’nin bu b\u00f6lgede 1989’dan \u00f6nceki politikas\u0131n\u0131n ana ilgi alan\u0131 Yunanistan idi. Kom\u00fcnist \u00fclkeler marjinal kal\u0131yordu. Bununla birlikte, bu politikan\u0131n amac\u0131n\u0131n, Yunanistan’\u0131n avantajlar elde etmesini \u00f6nlemenin yan\u0131 s\u0131ra, kom\u00fcnist \u00fclkelerle stat\u00fckoyu korumak, i\u015fbirli\u011fini de art\u0131rmak oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n Bulgaristan’daki rejimin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ve de\u011fi\u015fmesi, bu \u00fclkedeki T\u00fcrk az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n rahatlamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olsun, tehdit alg\u0131lamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan olsun, T\u00fcrkiye’yi \u00e7ok rahatlatt\u0131. \u00dcstelik yat\u0131r\u0131m ve ticaret olanaklar\u0131 da do\u011fdu.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Yugoslavya’n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 s\u00fcreci, T\u00fcrkiye’nin halen devam eden bir bi\u00e7imde b\u00fcy\u00fck enerji harcamas\u0131na yol a\u00e7t\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc Balkanlarda istikrar\u0131n ve i\u015fbirli\u011finin zarar g\u00f6rmesini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 bulunuyordu.<\/p>\n Yugoslavya’n\u0131n par\u00e7alanmamas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye \u00f6nce “toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc” ilkesini savundu. Par\u00e7alanma ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelince de uluslararas\u0131 hukukun ba\u015fka ilkelerini \u00f6n plana \u00e7\u0131karmak zorunda kald\u0131:<\/p>\n 1) Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k,<\/p>\n 2) Ayr\u0131lan \u00fclkelerin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve birli\u011fi. Nitekim, T\u00fcrkiye, Eyl\u00fcl 1991’de Slovenya\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan etmesiyle ba\u015flayan bu s\u00fcre\u00e7te 4 yeni \u00fclkeyi de ayn\u0131 anda (\u015eubat 1992) tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi, Sancak, Voyvodina ve Kosova’n\u0131n taleplerini desteklemeyi reddetti.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Bosna konusundaki giri\u015fimleri<\/strong><\/p>\n 1) \u0130slam Konferans\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde bir Temas Gurubu kurulmas\u0131na \u00f6nayak oldu.<\/p>\n 2) S\u00fcrekli talepte bulunarak, sonunda (18 Temmuz) BM Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc\u2019ne (UNPROFOR) 1400 asker, “No-fly <\/em> zone”un denetimi i\u00e7in de 18 adet F-16 yollad\u0131. Hatta, kan\u0131mca, T\u00fcrkiye’nin Somali Br\u0131\u015f G\u00fcc\u00fcne kat\u0131lmas\u0131n\u0131n tek nedeni; S\u0131rp, Rus ve Yunan bask\u0131s\u0131 sonucu kabul edilmeyen katk\u0131s\u0131n\u0131 kabul ettirmekti.<\/p>\n 3) Mart 1994’te ABD giri\u015fimiyle kurulan Bo\u015fnak-H\u0131rvat Federasyonu\u2019nun b\u00fcy\u00fck destekleyicisi oldu. T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 bu i\u015f i\u00e7in \u00fc\u00e7 kere b\u00f6lgeye gitti.<\/p>\n 4) TC, Bo\u015fnak ve H\u0131rvatlarla d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131n\u0131n ve devlet ba\u015fkanlar\u0131 d\u00fczeyinde toplant\u0131lar yaparak federasyonu desteklemeye ve ilerideki Balkan i\u015fbirli\u011finin n\u00fcvesini olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Bosna konusuna bu kadar angaje olmas\u0131n\u0131n nedenleri <\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye bunlar\u0131 niye yap\u0131yor? Bo\u015fnaklar\u0131 niye destekliyor? M\u00fcsl\u00fcman olduklar\u0131, Osmanl\u0131’n\u0131n an\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015fatt\u0131klar\u0131 i\u00e7in mi?<\/p>\n Bu iki \u00f6ge var ger\u00e7ekten. Yani, T\u00fcrkiye’de \u00f6zellikle \u0130slamc\u0131 kamuoyu Bo\u015fnaklar\u0131 destekliyor ama sebep daha derinde:<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Bosna konusuna bu kadar angaje olmas\u0131n\u0131n nedeni M\u00fcsl\u00fcmanlara yard\u0131m de\u011fil. Nitekim A\u011fustos 1991’deki Londra Bar\u0131\u015f Konferans\u0131\u2019nda Bosna’n\u0131n \u00fc\u00e7e b\u00f6l\u00fcnerek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir M\u00fcsl\u00fcman devleti kurulmas\u0131na da kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Olay, T\u00fcrkiye’nin Avrupa kimli\u011fi olay\u0131.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc:<\/p>\n 1) Bug\u00fcn Bosna’da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 KatoIik ve Ortodokslarla birlikte kabul etmeyen zihniyet, yar\u0131n T\u00fcrkiye’yi Avrupa’ya hi\u00e7 kabul etmez.<\/p>\n 2) T\u00fcrkiye stat\u00fckocu oldu\u011fundan, kuvvet zoruyla s\u0131n\u0131rlar\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine kar\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n 3) T\u00fcrkiye, bir \u00fclkedeki az\u0131nl\u0131klar\u0131n ayr\u0131l\u0131p, devlet kurup, sonra da akraba devletiyle birle\u015fmesine kar\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu, belki de en \u00f6nemli sebep. \u0130ki nedenle:<\/p>\n a) T\u00fcrkiye Balkanlarda destabilizasyondan \u00e7ok \u00e7ekinmektedir.<\/p>\n Bir kere, T\u00fcrkiye’nin bir de Balkanlarda \u00e7at\u0131\u015fmaya girmek i\u00e7in \u00e7ok fazla sorunu vard\u0131r. (Kafkas, Ortado\u011fu, K\u00fcrt sorunu, ekonomik…)<\/p>\n \u0130kincisi, Balkanlar T\u00fcrkiye’nin hedefi Bat\u0131’ya tek a\u00e7\u0131l\u0131m yoludur. Maddi ve manevi olarak. Maddi olarak: Karayolu buradan ge\u00e7er. Manevi olarak: T\u00fcrkiye bar\u0131\u015f i\u00e7indeki Balkanlarda s\u00f6z sahibi oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde Avrupal\u0131 sayacakt\u0131r. Bat\u0131 Avrupa, Dogu Avrupa olmadan eksiktir ve Do\u011fu Avrupa’daki 15 \u00fclkeden 9’u Balkan \u00fclkesidir. Her ikisinin de ger\u00e7ekle\u015fmesi, ancak, b\u00f6lgede bar\u0131\u015f, istikrar ve i\u015fbirli\u011fiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye, kendisine kar\u015f\u0131 olsun olmas\u0131n (“Ye\u015fil Y\u0131lan”, “Ortodoks Ekseni”), Balkanlarda blokla\u015fmadan zarar g\u00f6recektir. Bu a\u00e7\u0131dan, Balkanlar T\u00fcrkiye i\u00e7in bir n\u00fcfuz alan\u0131 olmaktan \u00e7ok uzakt\u0131r ama kesinlikle bir ya\u015famsal \u00e7\u0131kar alan\u0131d\u0131r.<\/p>\n b) \u0130zah edilmeye muhta\u00e7 olmayacak kadar a\u00e7\u0131k bir neden: K\u00fcrt sorunu.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Balkan politikas\u0131n\u0131n fiyat\u0131 ve yarar\u0131<\/strong><\/p>\n \u00d6nce, fiyat\u0131:<\/p>\n 1) T\u00fcrkiye, Yeni Yugoslavya’yla ters d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n 2) Ancak, \u00e7ok daha \u00f6nemlisi, \u0130ngiltere. Fransa-Rusya \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcne ters d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu ters d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, ABD’nin Bosna’ya silah ambargosunu kald\u0131rmas\u0131 \u00fczerine T\u00fcrkiye\u2019nin NATO’da tecrit edildi\u011fi bir ortamda daha da vurgulu hal ald\u0131.<\/p>\n Bu, bir anlamda tarihsel s\u00fcreklili\u011fe de ters d\u00fc\u015fmek. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn ilk ikisi, 18. ve 19. y\u00fczy\u0131lda Almanya’y\u0131 s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcy\u00fc kullanm\u0131\u015flard\u0131. Bu a\u00e7\u0131dan, T\u00fcrkiye bir anlamda daha tarihle m\u00fccadele ediyor: Bug\u00fcnk\u00fc S\u0131rp- Yunan ittifak\u0131 tarihte de vard\u0131. Makedonya’n\u0131n tan\u0131nmamas\u0131nda direnmenin alt\u0131nda, tabi ki bu iki \u00fclkeyi haritada birbirinden koparmamak yat\u0131yor.<\/p>\n Yaran\u0131na gelince:<\/p>\n 1) T\u00fcrkiye, Bosna olay\u0131 sayesinde Balkan devleti niteli\u011fini ve b\u00f6lgede s\u00f6z sahibi oldu\u011funu kabul ettirdi. \u00d6rne\u011fin, b\u00fct\u00fcn Bat\u0131 Avrupa ve Balkan \u00dclkeleri kar\u015f\u0131 oldu\u011fu halde UNPROFOR’a kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n 2) Yunanistan’\u0131 zor duruma soktu. Yunanistan’\u0131n S\u0131rplar\u0131 desteklemesi yeni bir \u015fey de\u011fildi ama S\u0131rplar\u0131n bu denli a\u00e7\u0131k m\u00fcttefiki olarak \\ sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131nda T\u00fcrk politikas\u0131n\u0131n \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 oldu.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Balkanlar politikas\u0131 – Sonu\u00e7:<\/p>\n <\/strong> 1) \u0130stikrar ve bar\u0131\u015f i\u00e7indeki bir Balkanlar, kendini Bat\u0131l\u0131 olarak kabul ettirmek isteyen T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya\u015famsal bir \u00e7\u0131kar alan\u0131d\u0131r.<\/p>\n 2) Balkanlar\u0131n So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 yeni ve istikrars\u0131z durum, T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan tehlikeler yaratmakla birlikte, d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 Yunanistan’a endeksli olmaktan bir miktar kurtarmak ve kendini Balkanlarda s\u00f6z\u00fc edilir bir b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 olarak kabul ettirmek yolunda \u00e7e\u015fitli olanaklar da getirmi\u015ftir.<\/p>\n KAFKASLAR<\/p>\n <\/strong>So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n son d\u00f6nemlerinde T\u00fcrkiye Kafkaslarda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde rahatlam\u0131\u015ft\u0131. B\u00fct\u00fcn enerjisini i\u00e7erdeki reformlara harcamak isteyen Gorba\u00e7ov, Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antla\u015fmas\u0131\u2019nda (AKKA) Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011f’u Anadolu’daki kuvvetlerin indirim d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131yarak T\u00fcrkiye’nin Kafkaslardan (SSCB’den) tehdit alg\u0131lamas\u0131n\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n SSCB par\u00e7alan\u0131p da Kafkas \u00fclkeleri 1991 sonuna do\u011fru ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan edince, T\u00fcrkiye daha da rahatlad\u0131. Kuzeydo\u011fu s\u0131n\u0131r\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u00fcper devlet yerine birdenbire zay\u0131f kom\u015fular gelmi\u015f, SSCB’yle ortak s\u0131n\u0131r kalmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkiye bu a\u015famada, hem \u00e7abuk heyecanlanan kamuoyunun etkisi, hem \u0130ran kaynakl\u0131 siyasal \u0130slam korkusuna kap\u0131lan ABD’nin te\u015fviki, hem de AB g\u00f6z\u00fcnde daha \u00f6nemli bir yer kazanmak umudu sonucu, bir yan\u0131lg\u0131ya kap\u0131ld\u0131. SSCB’nin par\u00e7alanmas\u0131 sonucu ortaya bir bo\u015fluk \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sand\u0131. “Adriyatik’ten \u00c7in Denizi\u2019ne kadar T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131” gibi s\u00f6zler bu d\u00f6nemde edildi ve do\u011fal olarak Rusya’y\u0131 rahats\u0131z etti.<\/p>\n \u0130ki y\u0131l sonra durum de\u011fi\u015fti. Hem T\u00fcrkiye’nin yetersizlikleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, hem de Rusya kendini toparlamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Kafkasya’ya ilgisinin boyutlar\u0131<\/strong><\/p>\n 1) Co\u011frafi ve ekonomik: Buras\u0131 Orta Asya ve Rusya’ya giden yol. T\u00fcrkiye’nin Rusya ile ticareti 1993’te 2 milyar Dolar\u2019\u0131 a\u015ft\u0131. M\u00fcteahhitlik \u015firketlerinin y\u00fcklenimleri 5 milyar Dolar\u2019\u0131 buldu. T\u00fcrkiye Rusya’ya 1, 450 milyar Dolar da Eximbank kredisi a\u00e7m\u0131\u015f durumda. T\u00fcrkiye, enerji bak\u0131m\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Rus do\u011falgaz\u0131na ba\u011fl\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin 1980 sonras\u0131 ekonomik modelini de\u011fi\u015ftirmesi ve d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lmas\u0131 sonucu do\u011fan ihracat ve pazar \u00e7e\u015fitlendirmesi sorunu, 1987 sonras\u0131 bu pazarlarda belirsizliklerin artmas\u0131yla birlikte (AT’nin reddi, 20 milyar Dolar zarar do\u011furan K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131, k\u00fcreselle\u015fme, petrol ihtiyac\u0131 vb.) b\u00fcy\u00fcy\u00fcnce bu pazarlar \u00f6nem kazand\u0131.<\/p>\n 2) Psikolojik: Birdenbire kuzenlerini ke\u015ffeden T\u00fcrkiye kamuoyu, \u00f6zellikle aras\u0131nda dil sorunu olmayan Azerbaycan’a ve genellikle Kafkasya’ya b\u00fcy\u00fck ilgi duydu. Bu ilgide, T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 planda yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve kendisinden zay\u0131f kuzenler bularak psikolojik rahatlama duymas\u0131 da \u00f6nemli oldu.<\/p>\n 3) \u0130\u00e7 siyasal: Bir kere, T\u00fcrkiye’de \u00f6nemli say\u0131da (8 milyon) Kafkas diasporas\u0131 var: Azeriler, G\u00fcrc\u00fcler, Abhazlar, \u00c7erkesler, vb. \u00dcstelik bunlar \u00e7ok uyan\u0131k ve etkili. \u0130kincisi, ba\u015fta sa\u011fc\u0131 partiler olmak \u00fczere genellikle T\u00fcrkiye kamuoyu ve medya Ermeni-Azeri kavgas\u0131nda kendini taraf hissetti. EI\u00e7ibey’in pan-turanist s\u00f6ylemi T\u00fcrkiye’de \u00f6zellikle MHP’nin faaliyetini art\u0131rd\u0131. Bu durumda D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrekli s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n 4) Stratejik: 1918’deki k\u0131sa s\u00fcreli “Kafkas Seddi”nden sonra ilk kez Rusya ile T\u00fcrkiye’nin aras\u0131ndaki ortak s\u0131n\u0131r kalk\u0131yordu. T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu \u00e7ok rahatlat\u0131c\u0131 oldu. Fakat bu b\u00f6lgeden tehdit alg\u0131layan ve \u00f6zellikle Kuzey Kafkasya’da az\u0131nl\u0131klar y\u00fcz\u00fcnden ciddi g\u00fcvenlik sorunlar\u0131 bulunan Rusya, T\u00fcrkiye’deki pan-turanist ve \u0130slamc\u0131 \u00e7evrelerin beyanlar\u0131ndan \u00fcrkt\u00fc. Di\u011fer yandan, kendi \u00fclkesinde 12 milyon Azeri az\u0131nl\u0131k bulunan \u0130ran da huzursuz oldu.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin bu \u00fclkelere yakla\u015f\u0131m\u0131 ve bunun \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sorunlar<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye bunlara iki sloganla yakla\u015ft\u0131:<\/p>\n 1) Ba\u011f\u0131ms\u0131z, laik, demokratik rejimlere sahip olmak, 2) Liberal pazar ekonomilerine d\u00f6n\u00fc\u015fmek.<\/p>\n Bu sloganlar, T\u00fcrkiye’nin kendisi i\u00e7in de \u00f6zlemleriydi ama bu \u00fclkelerle ili\u015fki a\u00e7\u0131s\u0131ndan yanl\u0131\u015f olduklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve demokrasi ilkeleri Rusya’yla, demokrasi ilkesi bu \u00fclkelerde i\u015fba\u015f\u0131nda bulunan eski kom\u00fcnist liderlerle, laiklik ilkesi de \u0130ran’la \u00e7at\u0131\u015fmak demekti. Liberal pazar ekonomisi de hem T\u00fcrkiye’nin hem de bu \u00fclkelerin ekonomik zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 yan\u0131nda bir slogan olarak kalmaya mahkumdu.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Kafkas politikas\u0131n\u0131n ama\u00e7lar\u0131<\/strong><\/p>\n Bu politikan\u0131n temel amac\u0131, b\u00f6lgede, ayr\u0131m yapmaks\u0131z\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131z devletler kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak.<\/p>\n Bunun iki nedeni var:<\/p>\n 1) Uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcr sonucu b\u00f6lgede eli olduk\u00e7a serbest kalan Rusya’yla ortak s\u0131n\u0131ra tekrar d\u00f6nmemek. 1915’deki “Kafkas Seddi”, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 veren T\u00fcrkiye i\u00e7in bir dezavantajd\u0131; yeni devrim yapm\u0131\u015f SSCB’den yard\u0131m gelmesini aksat\u0131yordu. Oysa 1990’larda kesin bir avantaj.<\/p>\n 2) “Paran\u0131n milliyeti yoktur” ilkesinden kalkan T\u00fcrkiye, Karadeniz Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi’nin de yard\u0131m\u0131yla bu ba\u011f\u0131ms\u0131z devletler aras\u0131nda ekonomik bir pazar ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k olu\u015fmas\u0131n\u0131 umdu.<\/p>\n Mart 1991’de g\u00f6nderilen 240 bin Dolar tutar\u0131nda deprem yard\u0131m\u0131 ve \u015eubat 1992’de de Provide Hope \u00e7er\u00e7evesinde yollanan insani yard\u0131m\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Ekim 1992’den sonra Ermenistan’a 52 bin ton bu\u011fday verdi, insani yard\u0131m u\u00e7aklar\u0131n\u0131n ve trenlerinin ge\u00e7mesini sa\u011flad\u0131. Ger\u00e7i bu tutum, \u00f6zellikle Kelbacar’\u0131n i\u015fgalinden sonra T\u00fcrkiye kamuoyunun bask\u0131s\u0131 \u00fczerine 3 Nisan 1994’te sona erdi ama refah\u0131n yay\u0131lmas\u0131 sonucu istikran gelece\u011fi konusunda T\u00fcrkiye umudunu yitirmi\u015f de\u011fil. T\u00fcrkiye’nin klasik \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu oldu\u011fu Kafkaslar\u0131n ekonomisi birbirini tamamlar nitelikte. Dolu Anadolu’da hayvanc\u0131l\u0131k, Ermenistan’da zanaatkarl\u0131k, G\u00fcrcistan’da tar\u0131m, Azerbaycan’da enerji hammaddesi var.<\/p>\n T\u00fcrk diplomatlar\u0131, Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 olmasayd\u0131 petrol boru hatlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’den ge\u00e7ecek kan\u0131s\u0131nda. “Rusya itiraz edemezdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc Karaba\u011f sayesinde g\u00fc\u00e7lendi b\u00f6lgede” diyorlar.<\/p>\n B\u00f6lgenin T\u00fcrkiye’ye en uzak \u00fclkesi Ermenistan bile bu konuda olumlu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ge\u00e7enlerde, Minsk Grubunda bir T\u00fcrk diplomat\u0131na \u015f\u00f6yle dediler: “Durum b\u00f6yle giderse bizim memlekette Rusya siyasi, \u0130ran ekonomik bak\u0131mdan egemen olacak. Siz de gelin ki, art\u0131k bizi birbirimize kar\u015f\u0131 kullanamas\u0131nlar, Rusya ve \u0130ran da bize bu kadar egemen olamas\u0131n.” Ger\u00e7i bu s\u00f6zlerle T\u00fcrkiye’nin ambargo benzeri tutumunu sona erdirme iste\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ama s\u00f6zlerin ger\u00e7ek oldu\u011fu da do\u011fru.<\/p>\n \u0130stikrars\u0131zl\u0131k b\u00f6lgeye Rusya’y\u0131 davet ediyor. Bununla birlikte, Kafkaslardaki istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n bu \u00fclkeyi de etkileyece\u011fini unutmamal\u0131. Rusya burada bir Afganistan’la daha kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsa, \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7 duruma d\u00fc\u015febilir. \u0130stikrar onun da \u00e7\u0131kar\u0131na. B\u00fct\u00fcn olay, onun Kafkaslardan tehdit alg\u0131lamas\u0131n\u0131 engellemekte.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Kafkasya’da ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri<\/strong><\/p>\n 1) Altyap\u0131n\u0131n kurulmas\u0131:<\/p>\n a- E\u011fitim: Rusya’ya ve Rus k\u00fclt\u00fcr\u00fcne alternatif olu\u015fturacak e\u011fitim olanaklar\u0131. Azerilere T\u00fcrkiye’de, 400’\u00fcaskeri olmak \u00fczere, 2000’e yak\u0131n burs.<\/p>\n b- Ula\u015f\u0131m: B\u00fct\u00fcn T\u00fcrki cumhuriyetler aras\u0131nda THY ba\u011f\u0131 kuruldu. Daha \u00f6nce birbirlerine gidebilmek i\u00e7in Moskova’dan ge\u00e7mek zorundayd\u0131lar.<\/p>\n c- Telekom\u00fcnikasyon: Ekim 1992’de Azerbaycan’da digital telefon santral\u0131 kuruldu (SSCB’deki ilk). Baku’da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dijital sistem kuruluyor. PTT 2500’l\u00fck geni\u015fletilebilir telefon hatt\u0131 hibe etti. \u0130ntelsat arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla T\u00fcrkiye \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u015eimdi T\u00fcrksat arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015facak. Ayr\u0131ca telefon makinesi fabrikas\u0131 da kuruldu. Avrasya TV kanal\u0131 May\u0131s 1992’de ba\u015flad\u0131. Azerbaycan ayr\u0131ca TRT-1\u2019i de all\u0131yor.<\/p>\n 2) Kredi ve finansman:<\/p>\n Azerbaycan’a 250 milyon Dolar (150 proje, 100 mal alma), Nahcivan’a 100 milyon Dolar kredi verildi. 65 milyon Dolar tutar\u0131nda insan\u0131 yard\u0131m yap\u0131ld\u0131. G\u00fcrcistan’a verilen 50 milyon; 50 milyon da a\u00e7\u0131lmak \u00fczere bekliyor. G\u00fcrcistan’a krediyle elektrik veriliyor.<\/p>\n \u00d6zel sekt\u00f6r Azerbaycan’a 500 milyon Dolar yat\u0131r\u0131m yapt\u0131.<\/p>\n 3) Diplomatik yard\u0131m:<\/p>\n Azerbaycan’a uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlerde (\u0130slam Konferans\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc, Birle\u015fmi\u015f Milletler, Karadeniz Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi, \u0130ktisadi \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc (ECO), AG\u0130K) temsil salland\u0131. G\u00fcrcistan-Abhazya aras\u0131ndaki UNIMOG’da T\u00fcrk askeri g\u00f6zlemcileri var. T\u00fcrkiye, Karaba\u011f i\u00e7in AG\u0130K g\u00f6zlemcilerine ve olu\u015fturulmas\u0131 planlanan International Security Force’a katk\u0131da bulunacak. Ayr\u0131ca AG\u0130K Minsk Grubu\u2019ndaki 9 \u00fclkeden biri.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Kafkas politikas\u0131n\u0131n hatalara ve T\u00fcrkiye i\u00e7in tehlikeleri<\/strong><\/p>\n 1) Ekonomik a\u00e7\u0131dan:<\/p>\n a- \u00c7ok s\u00f6z verip yapamamak itibar kayb\u0131 yarat\u0131yor.<\/p>\n b- T\u00fcrkiye, bu \u00fclkelere verdi\u011fi kredileri Bat\u0131’dan al\u0131yor. Kendisi Bat\u0131’ya \u00f6deyecek ama kendisine \u00f6denmesi biraz ku\u015fkulu. 1995-96’da Bat\u0131’ya 8.7 milyar Dolar bor\u00e7 taksiti \u00f6deyecek bir \u00fclke i\u00e7in biraz l\u00fcks. K\u0131br\u0131s ve K\u00fcrt konular\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ekonomik t\u00fckeni\u015fe b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulunuyor.<\/p>\n Ge\u00e7enlerde, T\u00fcrkiye’de Abhazlar \u00f6rg\u00fctlenip soyda\u015flar\u0131na g\u0131da vb. yollamak istediler. H\u00fck\u00fcmet buna engel olamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ayn\u0131 miktar G\u00fcrcistan’a yapt\u0131\u011f\u0131 insan\u0131 yard\u0131ma ek olarak verdi. Bir de bunun gibi durumlar var.<\/p>\n 2) D\u0131\u015f politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan:<\/p>\n Rusya sanki yokmu\u015f gibi hareket edi\u015fin yan\u0131 s\u0131ra, resmi politikan\u0131n delil ama T\u00fcrkiye’deki kimi gruplar\u0131n Kafkaslara T\u00fcrk-\u0130slam senteziyle yakla\u015fmalar\u0131 Rusya’y\u0131 \u00fcrk\u00fctt\u00fc. Rusya bug\u00fcn AKKA’n\u0131n kendi lehine de\u011fi\u015ftirilmesini istiyor.<\/p>\n Denizli merkezli \u00c7a\u011f Limited \u015eirketi’nin Kafkaslarda kurdu\u011fu okullarda yaln\u0131zca \u00f6\u011fretmenlere \u00f6dedi\u011fi \u00fccret ayda 1.5 milyon Dolar\u2019\u0131 buluyor. Bunlar orta ve lise ayanda kolejler. Baz\u0131lar\u0131 \u0130ngilizce tedrisat yapan bu okullar\u0131n hepsi de din a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131. Bunlar\u0131n Suudi destekli oldu\u011fu san\u0131l\u0131yor. Suudi Arabistan ve T\u00fcrkiye burada ABD’nin arac\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yor olabilir.<\/p>\n Zaman gazetesinin Nah\u00e7\u0131van’da \u00fc\u00e7 din a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 okulu var. Bunlardan Nah\u00e7\u0131van kentindeki erkek koleji olup \u00f6\u011fenci say\u0131s\u0131 120. Ordubat’daki k\u0131z lisesinde 90, Senm’daki ticaret lisesinde de 50 \u00f6\u011frenci okumakta.<\/p>\n 3) T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 siyasal d\u00fczeni a\u00e7\u0131s\u0131ndan:<\/p>\n a- K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin T\u00fcrkiye’de yaratt\u0131\u011f\u0131 tepkiyle birle\u015fince, Azerbaycan’dan gelebilecek bir pan-turanizm ve islamizm “reimport”u b\u00fcy\u00fck tehlike oluyor. El\u00e7ibey zaman\u0131nda Azerbaycan’da \u00fcslenen MHP T\u00fcrkiye’de \u00e7ok g\u00fc\u00e7lenmi\u015f durumda.<\/p>\n b- T\u00fcrkiye’de Abhaz-G\u00fcrc\u00fc kahveleri ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda. Birinciler daha ate\u015fli, \u00e7\u00fcnk\u00fc Kafkasya’dan kabile d\u00fczeni bozulmadan gelmi\u015fler. G\u00fcrc\u00fcler, kabile d\u00fczeni bozulduktan sonra geldiklerinden, daha sakinler.<\/p>\n T\u00fcrkiye’nin Kafkas politikas\u0131 – Sonu\u00e7\u00a0 <\/strong><\/p>\n \u0130stikrar ve bar\u0131\u015f i\u00e7indeki Kafkaslar, stratejik, ekonomik ve i\u00e7 politik nedenlerle, T\u00fcrkiye i\u00e7in alkanlardan daha da \u00f6nemlidir. Burada T\u00fcrkiye’nin i\u015fi daha zordur. Genel Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n 1) T\u00fcrkiye’nin Balkan politikas\u0131ndan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7, bu \u00fclkenin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n Bat\u0131c\u0131 y\u00f6n\u00fcn\u00fc, Kafkas politikas\u0131ndan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 da bu politikan\u0131n stat\u00fckocu y\u00f6n\u00fcn\u00fc bir kere daha do\u011frulamaktad\u0131r.<\/p>\n 2) Bu konuda iki noktan\u0131n insan\u0131 yan\u0131lmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak gerekmektedir.<\/p>\n Birincisi, zaman zaman T\u00fcrkiye’nin cumhurba\u015fkanlar\u0131n\u0131n da aralar\u0131nda yer alabildi\u011fi kimi d\u0131\u015f politikadan sorumsuz \u00e7evreler, bu politikan\u0131n yay\u0131lmac\u0131 oldu\u011funa ili\u015fkin deme\u00e7ler verebilmektedirler. \u00d6zellikle \u0130slamc\u0131 ve \u0131rk\u00e7\u0131 \u00e7evrelerden olu\u015fan bu ki\u015fi ve kurumlar\u0131n \u00a0politikas\u0131n\u0131n, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen d\u0131\u015f politikayla ili\u015fkisi yoktur.<\/p>\n \u0130kincisi, bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en \u00e7alkant\u0131l\u0131 \u00fc\u00e7 b\u00f6lgesi, T\u00fcrkiye’nin bat\u0131s\u0131na (Balkanlar), do\u011fusuna (Kafkaslar) ve g\u00fcneyine (Ortado\u011fu) isabet etmektedir. B\u00f6yle h\u0131zl\u0131 bir de\u011fi\u015fkenlik i\u00e7inde T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131, yeni stat\u00fckonun olu\u015fumunu m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar kendi \u00e7\u0131kar\u0131na etkileyebilmek i\u00e7in So\u011fuk Sava\u015f \u00f6ncesine oranla \u00e7ok aktif olmak zorunda kalmaktad\u0131r. Bu aktiflik, bu politikan\u0131n yanl\u0131\u015f olarak revizyonist olarak alg\u0131lanmas\u0131na yol a\u00e7mamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n 3) Bug\u00fcn kriz, T\u00fcrkiye’nin kap\u0131lar\u0131ndad\u0131r. Ancak b\u00f6yle bir jeostratejik pozisyonla, ne zaman de\u011fildi ki? So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n dura\u011fanl\u0131\u011f\u0131 ne kadar garantiliydi? Bir de \u00c7inilerin ideogram yaz\u0131lar\u0131nda “tehlike” simgesinin yan\u0131na bir de “olanak” simgesini koyduklar\u0131n\u0131 ve bunu “kriz” diye okuduklar\u0131n\u0131 an\u0131msamak yararl\u0131 olabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Doç. Dr. Baskın Oran Türkiye’nin 1923’ten beri dış politikasının iki temel direği vardır: Batıcılık ve Statükoculuk (anti revizyonizm). 1989 olaylarının uluslararası politikayı alt-üst etmesinden sonra, bu iki temel niteliğin değişçili (bazen de delişmesi gerektiği) yolunda yurt içinde ve dışında yorumlar yapıldı. Bu konuda karar vermeyi Sonuçlar bölümüne bırakarak, şu seviyede yalnızca, Türk politikasının yeni koşullarda […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11296","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11296","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11296"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11296\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11298,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11296\/revisions\/11298"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11296"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11296"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11296"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nSo\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan Balkanlar
\n<\/strong>
\n1960’larda Yunanistan’\u0131n T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki \u00f6nemi azald\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu \u00fclke Arnavutluk ve \u00f6zellikle de Makedonya konular\u0131nda kendine problem yaratt\u0131 ve onlarla me\u015fgul olmaktan T\u00fcrkiye’ye fazla sorun \u00e7\u0131karmad\u0131. Ege’deki son huzursuzluk kan\u0131mca T\u00fcrkiye’nin 12 mil olay\u0131na fazla hassas olmas\u0131ndan (l2 mil durumunda Yunan karasulan % 35’den % 64’e \u00e7\u0131kacak, dolal olarak Yunan k\u0131ta sahanl\u0131l\u0131 ve hava sahas\u0131 birlikte geni\u015fleyecek, T\u00fcrk karasular\u0131 % 8,8’den yaln\u0131zca % 10’a \u00e7\u0131kacak, a\u00e7\u0131k deniz % 56’dan % 26’ya inecektir. Bu durumda, Ege ve Marmara’daki T\u00fcrk limanlar\u0131ndan kalkan hi\u00e7bir gemi, Yunan karasuyundan ge\u00e7meden Akdeniz’e \u00e7\u0131kamayacakt\u0131r) do\u011fmu\u015f sahte bir krizdir ve bu t\u00fcr krizlerin zaman zaman yinelenmesi normaldir. Unutmamak gerekir ki bu iki \u00fclke, ulusal bilin\u00e7lerini, y\u00fcz y\u0131l ara ile (1820’ler ve 1920\u2019ler) birbirleriyle sava\u015farak (yani, birbirlerini kullanarak) in\u015fa etmi\u015flerdir.<\/p>\n
\n<\/p>\n