\u00c7ok sayg\u0131de\u011fer Piskopos Hazretleri ve \u0130stanbul’daki siviller kurulunun y\u00fcce \u00fcyeleri,
\n<\/strong>G\u00fcr\u00fcn, 27 Temmuz 1878<\/p>\nA\u015fa\u011f\u0131da imzas\u0131 bulunan k\u00f6ylerden gelen son mektuplarda, yak\u0131n k\u00f6ylerde ya\u015fayan \u00c7erkes n\u00fcfusun yapt\u0131\u011f\u0131 tamamen dayan\u0131lmaz soygunlar ve h\u0131rs\u0131zl\u0131klar anlat\u0131lmaktad\u0131r. Bu k\u00f6t\u00fc insanlar\u0131n karakteri zaten patrikhaneye toplu bir dilek\u00e7eyle anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi biz de eziyet \u00e7eken babalar\u0131m\u0131z ve karde\u015flerimizle birle\u015ferek \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle sizden bu vah\u015fete bir \u00e7are bulman\u0131z\u0131 rica ediyoruz. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir yerden umudumuz yok.<\/p>\n
Milletini seven beyler, ac\u0131lar\u0131m\u0131z dayan\u0131lmazd\u0131r. Yabanc\u0131 diyarlarda ekme\u011fimizden keserek ailelerimizin en temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 temin edebilmek i\u00e7in bir miktar para topluyoruz; o da \u00c7erkeslerin e\u015fk\u0131yal\u0131klar\u0131na kurban gidiyor; s\u0131\u011f\u0131rlar, atlar, koyunlar, saman ve bu\u011fday \u00e7al\u0131yorlar.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan’dan bir grup \u00c7erkes bundan alt\u0131 yedi ay \u00f6nce bizim taraflara geldi. [\u00c7erkesler] Bo\u015f bir yer bularak oraya yerle\u015fmek istediler. Bunlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerin k\u00f6yl\u00fclerinin 8 a\u011f\u0131l\u0131n\u0131 ve oradaki k\u00f6yl\u00fclerin ge\u00e7imlerini sa\u011flad\u0131klar\u0131 b\u00fct\u00fcn tarlalar\u0131 harap edip, ekinleri s\u00f6kt\u00fcler ve kendilerine ev in\u015fa ettiler. Her \u015feyi \u00e7ald\u0131lar. Bizi d\u00f6v\u00fcp, yaralay\u0131p kovdular. Biz de Sivas valisine dilek\u00e7e vermeye mecbur kald\u0131k, o da bize: “Bana bile kar\u015f\u0131 koyuyorlar; onlara hakim olam\u0131yorum” cevab\u0131n\u0131 verdi. \u0130\u015fte b\u00f6yle tamamen umutsuzken aram\u0131zdan iki ki\u015fi se\u00e7tik: Sarkis o\u011flu Krikor ve Manug olduk\u00e7a uzun bir s\u00fcre \u0130stanbul’da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Sadaret’e dilek\u00e7e verdiler. O da cevaben bize 24 Nisan tarihli bir emir g\u00f6nderdi, ancak bu emir uygulamaya konulmam\u0131\u015ft\u0131r. Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen i\u015fgal edilmi\u015f topraklar\u0131 25 y\u0131ld\u0131r devlete vergilerimizi \u00f6deyerek kullan\u0131yoruz ve 6 y\u0131l \u00f6nce tapumuzu ald\u0131k. E\u011fer hakk\u0131m\u0131z elimizden al\u0131n\u0131rsa bizimle ilgilenebilecek bir merci de yok.<\/p>\n
\u015eimdi beyler, sizlere bu ac\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 tekrar anlatarak, bu k\u00f6t\u00fc insanlara kar\u015f\u0131 bir \u00e7are bulman\u0131z\u0131 rica ediyoruz. B\u00f6ylece bize rahatl\u0131k ve sulh bah\u015fetmi\u015f olacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n
(M\u00fch\u00fcrler)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 M\u00fctevaz\u0131 hizmetkarlar\u0131n\u0131z\u00a0 (45 imza)<\/p>\n
Say\u0131n Piskopos Hazretleri,
\n<\/strong>17 Kas\u0131m 1878<\/li>\n<\/ol>\nBundan bir y\u0131l \u00f6nce Da\u011f\u0131stan’dan bir grup \u00c7erkes, Patrin isimli k\u00f6y taraflar\u0131na geldi ve oray\u0131 bo\u015f bulup yerle\u015fti ve \u00c7erkesler o taraflara geldiklerinde Patrin ahalisine ait 8 a\u011f\u0131l\u0131 s\u00f6kerek zorla g\u00f6t\u00fcr\u00fcp kendilerine ev in\u015fa ettiler. Bununla da yetinmeyip orada serbest\u00e7e k\u00f6yl\u00fclerin tarla, \u00e7ay\u0131r ve ba\u011flar\u0131na da zorla el koydular. Bu konuyla ilgili olarak k\u00f6yl\u00fclerin taraf\u0131ndan iki adam \u0130stanbul’a gitti ve Sadaret’ten emir \u00e7\u0131kart\u0131larak Sivas valisine g\u00f6nderildi. Ancak hazretleriniz bu emrin uygulanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 zaten telgrafla \u00f6\u011frendiler.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla say\u0131n Patrik Hazretleri, b\u00fct\u00fcn bu kay\u0131plara u\u011frayanlar oradad\u0131rlar. Bunlara bir \u00e7are bulman\u0131z\u0131 rica ediyorum. Ayriyeten bu insanlar da Yarhisarl\u0131lar gibi serbestlik ya da istedikleri yerlerde oturma emri rica etmektedirler.<\/p>\n
\u0130sa’n\u0131n Hizmetkar\u0131
\nZakarya Piskopos<\/p>\n
<\/p>\n
<\/b> 2.<\/strong><\/p>\nSay\u0131n Patrik Hazretleri ve milli merkezi y\u00f6netim kurulunun \u00e7ok sayg\u0131de\u011fer \u00fcyeleri,
\n<\/strong>G\u00fcr\u00fcn, 11 Aral\u0131k 1871<\/p>\nBu piskoposluk b\u00f6lgesindeki cemaat mensuplar\u0131n\u0131 hedef alan \u00e7evredeki K\u00fcrt, \u00c7erkes ve T\u00fcrklerin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi feci soygunlar hakk\u0131nda bundan \u00f6nce genel bir dilek\u00e7e verip zavall\u0131 ve dayan\u0131lmaz durumumuzu \u00e7ok sayg\u0131de\u011fer Hazretlerinize anlatarak, bir an \u00f6nce bir \u00e7are bulunaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyi umuyorduk. Ne yaz\u0131k ki, umutlar\u0131m\u0131z sanki bo\u015fa \u00e7\u0131karak, \u00f6zellikle Ula\u015f k\u00f6y\u00fcndeki cemaat mensuplar\u0131m\u0131z\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 soygunlar \u00e7ok daha \u015fiddetlendi ve art\u0131k tahamm\u00fcl etme kabiliyetimiz kalmad\u0131\u011f\u0131ndan, \u00e7ok sayg\u0131de\u011fer Hazretlerinize ba\u015fvurarak bize yard\u0131ma ko\u015fman\u0131z i\u00e7in yalvar\u0131yoruz. Zira mal ve cana y\u00f6nelik her t\u00fcrl\u00fc \u015fiddet g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015f ve had safhada bir umutsuzluk bizleri sarm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7i piskoposluk b\u00f6lgemizin dini \u00f6nderi, say\u0131n Zakarya Piskopos Sivas’a gidip valiye \u015fikayetlerini sunarak adaletin yerini bulmas\u0131n\u0131 talep etmektedir. E\u011fer dayan\u0131lmaz durumumuza bir an evvel bir \u00e7are bulunmazsa bu i\u015fin sonu k\u00f6t\u00fc olacak.<\/p>\n
\u0130\u015fte maruz kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve Hazretlerinize anlataca\u011f\u0131m\u0131z \u015fiddet olaylar\u0131 ve soygunlar:<\/p>\n
a)<\/strong> \u00c7erkesler Manuel Reis’in d\u00f6rt mandas\u0131n\u0131 zorla g\u00f6t\u00fcr\u00fcp kestikten sonra, tarlalarda \u00e7al\u0131\u015fan erkek, kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n \u00fcst\u00fcne b\u0131\u00e7aklarla sald\u0131r\u0131p, onlar\u0131n \u00f6d\u00fcn\u00fc kopar\u0131p ka\u00e7\u0131rarak tekrar Manuel Reis’e ait bir at\u0131 ve Peder Nigo\u011fos’un da \u00fc\u00e7 at\u0131n\u0131 yanlar\u0131na alarak g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\nb)<\/strong> Zaza K\u00fcrtleri Kevork K\u00f6seyan’\u0131n bir mandas\u0131n\u0131 kestiler ve a\u011f\u0131l\u0131 basarak, \u00e7obanlardan birini y\u00fcz\u00fcnden, di\u011ferini de elinden a\u011f\u0131r yaralad\u0131lar. Bu yaral\u0131lar bir aydan beri yatakta yatmaktad\u0131rlar.<\/p>\nc)<\/strong> Arakel Kahya’n\u0131n bir mandas\u0131n\u0131 Delikta\u015fl\u0131 G\u00fc\u00e7\u00e7\u00fck A\u011fa’n\u0131n \u00e7obanlar\u0131 ve T\u00fcrkler kestiler. Ad\u0131 ge\u00e7en \u015fahs\u0131n a\u011f\u0131l\u0131n\u0131 basarak, a\u011f\u0131ldaki \u00e7obanlar\u0131 ba\u011flad\u0131ktan ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7ok say\u0131da koyunu g\u00f6t\u00fcrd\u00fckten sonra, a\u011f\u0131l \u00e7obans\u0131z kald\u0131\u011f\u0131ndan, kurtlar da bir\u00e7o\u011funu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. \u00d6yle ki, haydutlar\u0131n g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve kurtlar\u0131n par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 koyun say\u0131s\u0131 150’yi bulmu\u015ftur.<\/p>\n\n- d)<\/strong> Av\u015farlar ve birka\u00e7 T\u00fcrk Manug Torosyan’\u0131n \u00fc\u00e7 ine\u011fini gasp ettiler.<\/li>\n
- e) <\/strong> K\u00f6y\u00fcm\u00fcze \u00fc\u00e7 saat mesafedeki Karasar adl\u0131 T\u00fcrk k\u00f6y\u00fcnden \u011eazar \u011eugasyan ve di\u011fer birka\u00e7 ki\u015finin a\u011f\u0131l\u0131n\u0131 basarak \u00e7obanlar\u0131 yaralam\u0131\u015flard\u0131r. Hagop Yeranosyan’\u0131n evinde Sivasl\u0131 Sa\u011fatiyel ad\u0131nda bir Ermeni misafir olarak bulundu\u011fundan, \u00fc\u00e7 \u00c7erkes onu k\u00f6y\u00fcn i\u00e7inde soyduktan sonra, s\u00f6z konusu ki\u015finin at\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n
f)<\/strong> Yine \u00c7erkesler k\u00f6y\u00fcm\u00fczden 150 koyunu s\u00fcrd\u00fcler ve bunlardan ancak bir k\u0131sm\u0131 etrafa yay\u0131larak geriye kalanlar\u0131n\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\ng)<\/strong> \u00c7evredeki \u00c7erkesler ve T\u00fcrkler bir\u00e7ok tarlam\u0131z\u0131 zorla elimizden alm\u0131\u015flard\u0131r ve almaya da devam etme d\u00fc\u015f\u00fcncesindedirler.<\/p>\nh)<\/strong> On be\u015f y\u0131ld\u0131r bizim m\u00fclk\u00fcm\u00fcz olan otlak ve a\u011f\u0131l\u0131 \u00c7erkesler zorla ele ge\u00e7irdiler ve a\u011f\u0131l\u0131 yakt\u0131lar.<\/p>\ni)<\/strong> \u00c7erkesler k\u00f6y\u00fcm\u00fczde \u00f6nde gelen bir Ermeni\u2019nin evini gece basarak, i\u00e7eride bulduklar\u0131 b\u00fct\u00fcn e\u015fya ve mobilyalar\u0131 gasp ederek, b\u0131\u00e7aklar ve sopalarla aile fertlerini d\u00f6v\u00fcp, darbelere maruz b\u0131rakm\u0131\u015flar, iki ki\u015fi de bu barbarl\u0131\u011fa kurban giderek \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\u015eimdi, \u00e7ok sayg\u0131de\u011fer Piskopos Hazretleri ve beyler, bu i\u00e7ler ac\u0131s\u0131 ve feci durumun \u00fczerimizdeki etkisi \u00e7ok a\u011f\u0131rla\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fundan, o derece bunal\u0131m ve korku i\u00e7erisindeyiz ki sanki k\u00f6ylerimiz her taraftan ku\u015fatma alt\u0131nda bulunmaktad\u0131r, zira k\u00f6yden k\u00f6ye ve Sivas\u2019a yolculuklar durmu\u015ftur. Yollar her tarafta \u00c7erkes, K\u00fcrt ve T\u00fcrkler taraf\u0131ndan tutulmu\u015f olup seyahat edenleri devaml\u0131 soymakta, yaralamaktad\u0131rlar. Bu olaylar\u0131 teker teker saymay\u0131 fuzuli addederek, Tanr\u0131 a\u015fk\u0131na sizden bize yard\u0131ma ko\u015fman\u0131z i\u00e7in yalvar\u0131p yakar\u0131yorum, zira durumumuz dayan\u0131lmaz ve ac\u0131kl\u0131d\u0131r. Tekrar sizden merhamet ve yard\u0131m elinizi uzatman\u0131z i\u00e7in yalvar\u0131yoruz.<\/p>\n
\u00c7ok sayg\u0131de\u011fer Hazretlerinizin Ula\u015f k\u00f6y\u00fcndeki en m\u00fctevaz\u0131 hizmetkarlar\u0131.<\/li>\n<\/ol>\n
(M\u00fch\u00fcrler)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Peder Nigo\u011fos\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Peder Manug
\n<\/p>\n3.<\/strong><\/p>\n
Sayg\u0131de\u011fer Patrik Hazretleri
\n<\/strong>G\u00fcr\u00fcn, 4 Haziran 1879<\/p>\nDe\u011ferlilerin en de\u011ferlisi babam\u0131z olan sizin yard\u0131msever kutsal elinizi \u00f6perken, daha \u00f6nce bir\u00e7ok kereler rapor etti\u011fimiz a\u015fa\u011f\u0131daki sat\u0131rlar\u0131 m\u00fctevaz\u0131 bir \u015fekilde \u00e7ok sayg\u0131de\u011fer \u015fahs\u0131n\u0131za hat\u0131rlatmak istiyoruz. Konu hakk\u0131nda bize bir yaz\u0131l\u0131 buyruk da g\u00f6nderilmi\u015f ama sonu\u00e7suz kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu \u015fehre bir bu\u00e7uk saat mesafedeki \u015eavah adl\u0131, bundan 40-50 sene \u00f6nce harabe durumunda ve \u0131ss\u0131z bir yer olan k\u00f6y, 12 hane G\u00fcr\u00fcnl\u00fc Ermeni \u00e7ift\u00e7i taraf\u0131ndan orada evler in\u015fa etmek ve tarlalar\u0131 s\u00fcrmek suretiyle \u015feneltilmi\u015ftir. Ayn\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015f olan Fettah A\u011fa ad\u0131ndaki G\u00fcr\u00fcnl\u00fc zorba T\u00fcrk, “a\u015far benimdir” diyerek olduk\u00e7a uzun y\u0131llar boyunca ad\u0131 ge\u00e7en k\u00f6y\u00fcn ondal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisi al\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, bu zat\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden hemen hemen on y\u0131l sonra, onun o\u011flu Hur\u015fit A\u011fa “o k\u00f6y babam\u0131n m\u00fclk\u00fc idi ve bana da babamdan kalan mirast\u0131r” deyip, iki yalanc\u0131 \u015fahitle, k\u00f6y\u00fc haks\u0131z bir \u015fekilde ele ge\u00e7irdi ve zavall\u0131 Ermeni k\u00f6yl\u00fclerin kan ter d\u00f6kerek elde ettikleri ekinlerine ve \u00e7ok eskiden beri sahip olduklar\u0131 ev ve m\u00fclklerine el koydu.<\/p>\n
K\u0131zg\u0131n ve \u015fa\u015fk\u0131n durumdaki sefil k\u00f6yl\u00fcler i\u00e7lerinden okuma yazma bilen Hohan Aylo\u011fluyan’\u0131 dava a\u00e7\u0131p gereken yerlere \u015fikayet etmesi i\u00e7in kendilerine vekil olarak se\u00e7tiler. O \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, \u00e7ok \u00e7abalad\u0131 ve bir\u00e7ok kez hem bulundu\u011funuz yerden hem de Sivas valili\u011finden yaz\u0131l\u0131 emirler getirtti. B\u00fcy\u00fck miktarlarda paralar harcad\u0131 ve hem can\u0131n\u0131 hem de mal\u0131n\u0131 tehlikeye att\u0131 ama ne yaz\u0131k ki b\u00fct\u00fcn emirler soygun ve \u015fiddeti \u00f6nleyemedi ve h\u00fck\u00fcmet ya da onun yerel temsilcileri olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda sa\u011f\u0131r ve dilsiz kesildiler. Zira soygun ve tecav\u00fcze maruz kalanlar Ermeni\u2019ydi. Sonunda, say\u0131n Patrik Hazretleri, yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en Hur\u015fit, Sivas Valili\u011fi’nden hat\u0131r, g\u00f6n\u00fcl ili\u015fkisiyle ilam ald\u0131. Bunun sayesinde yaln\u0131z k\u00f6y\u00fc ele ge\u00e7irmekle kalmay\u0131p, onun yak\u0131n\u0131ndaki sulak tarlalar\u0131 ve k\u00f6yden bir saat uzakl\u0131ktaki tarlalar\u0131 bile elde etti. Sonu\u00e7 olarak k\u00f6yl\u00fcler ve \u00f6zellikle de Hohan bug\u00fcne kadar \u00e7ok direnip, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar, fakat bir \u00f6rne\u011fi bu mektubu getirenin yan\u0131nda bulunan o mahkeme karar\u0131n\u0131 iptal ettiremeyip, m\u00fclklerini ac\u0131mas\u0131z canavar\u0131n elinden alamad\u0131lar.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, sayg\u0131de\u011fer Patrik Hazretleri, cemaatimizin alt kesimlerindeki insanlar size yalvar\u0131yor ve kutsal unvan\u0131n\u0131z nam\u0131na onlar\u0131n haklar\u0131n\u0131 koruyarak bu \u00e7apra\u015f\u0131k soruna bir son vermeyi denemenizi rica ediyorlar.<\/p>\n
M\u00fctevaz\u0131 hizmetkarlar\u0131n\u0131z,
\n(M\u00fch\u00fcrler)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (\u0130mzalar)
\n<\/p>\n
<\/b> 4.<\/strong><\/p>\nD\u0130N\u0130 \u00d6NDERL\u0130K RAPORU
\n<\/strong><\/p>\nSoygunlar<\/strong>: \u0130\u015fte ba\u015fl\u0131ca ba\u015flang\u0131\u00e7 konusu olarak bunu se\u00e7erek, hakaret, gasp, cinayet ve soygunlar\u0131n korkun\u00e7 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc az da olsa g\u00f6zlerinizin \u00f6n\u00fcne seriyoruz. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn dayan\u0131lmaz sonu\u00e7lar\u0131 bug\u00fcne kadar s\u00fcrmektedir. 1874 y\u0131l\u0131nda toplanan siviller kurulunun kaydetti\u011fi ilerlemeler ortadan kaybolarak, bu kurulun etkisi T\u00fcrklerin fanatik tutkular\u0131 y\u00fcz\u00fcnden tamamen kayboldu ve bunun sonucu olarak k\u00f6t\u00fcl\u00fckler Ermenilerin ba\u015f\u0131na y\u0131ld\u0131r\u0131m ve dolu gibi ya\u011fmaya ba\u015flad\u0131. Ermenilerin \u00e7ekti\u011fi eziyetlerin y\u00fczde birini hat\u0131rlamaya de\u011fer bulduk.<\/p>\nSava\u015ftan dolay\u0131 h\u00fck\u00fcmetin k\u00f6t\u00fc ve r\u00fc\u015fvet\u00e7i memurlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131ndan Ermeni n\u00fcfusun \u00e7ekti\u011fi ola\u011fan eziyetleri ve soygunlar\u0131 k\u0131saca anlat\u0131yoruz.<\/p>\n
Eziyetler<\/strong>: Bu \u015fehirdeki Ermeni kat\u0131rc\u0131lar\u0131n g\u00fcndelik kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in besledikleri kat\u0131rlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 temelli kaybedildi, k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 da \u00fccret \u00f6denmeden geri verildi. Verilen bu b\u00fcy\u00fck zarar\u0131 bir tarafa b\u0131rak\u0131rsak, her \u015feyi elinden al\u0131nan Ermeni halk\u0131n a\u011flama ve s\u0131zlamalar\u0131 h\u00fck\u00fcmette hi\u00e7 merhamet duygusu uyand\u0131rmad\u0131, tam aksine Ermeniler a\u011f\u0131r hakaretlere maruz kald\u0131lar.<\/p>\nBu \u015fehirdeki Ermeni Protestan kilisesi kom\u015fu M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan i\u00e7indeki 50 bin Kuru\u015f k\u0131ymetindeki e\u015fyalarla birlikte havaya u\u00e7uruldu.<\/p>\n
1876 y\u0131l\u0131nda at\u0131lan dayaklar<\/strong>: Zaptiyenin biri sudan bir sebeple Minasyan Mez Bedros o\u011flu Hagop’un \u00fcst\u00fcne sald\u0131r\u0131p a\u015f\u0131r\u0131 derecede d\u00f6vd\u00fc ve bu Ermeni\u2019ye k\u00fcf\u00fcrler ya\u011fd\u0131rd\u0131. Yar\u0131 \u00f6l\u00fc durumdaki o \u015fah\u0131s doktorlar\u0131n \u00fcst\u00fcn kabiliyetleri sayesinde ancak iyile\u015febildi.<\/p>\nHasan o\u011flu Hasan Satc\u0131\u011fa\u011f adl\u0131 k\u00f6yl\u00fc birka\u00e7 arkada\u015f\u0131yla Tolig M\u0131s\u0131rl\u0131yan ve Garabed Mez K\u0131lhyan adl\u0131 \u015fah\u0131slara rastlam\u0131\u015f. \u0130kinci Ermeni beceriklili\u011fi sayesinde ka\u00e7arken, birincisi eli kanl\u0131 canavarlara yakalan\u0131p sopa ve b\u0131\u00e7ak darbelerine maruz kalman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, bir de y\u00fcz\u00fcst\u00fc yerlerde s\u00fcr\u00fcklenir, sonra \u00f6ld\u00fcrme denemesi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131ndan haydutlar\u0131n k\u00f6y\u00fcne rehine olarak g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu \u015fehirden h\u0131zla oraya ula\u015fan kurtar\u0131c\u0131lar sayesinde kat\u0131r \u00fcst\u00fcnde mahallesine, ailesinin yan\u0131na getirilir. 15 g\u00fcn boyunca a\u011fz\u0131ndan ve burnundan kanlar gelir ve iki ay yatakta kal\u0131r.<\/p>\n
Ad\u0131 ge\u00e7en serseriler Avedik Karayan’\u0131 zevk i\u00e7in \u00f6ld\u00fcresiye d\u00f6verler, sonra da kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu\u011fdayla \u00f6deme s\u00f6z\u00fc vererek 60 Kuru\u015f al\u0131rlar. Tabii bu mebla\u011f \u00f6denmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendisi Ermeni ve H\u0131ristiyan\u2019d\u0131r.<\/p>\n
Serseriler \u00fc\u00e7 ay kadar geceleri Tavit M\u0131s\u0131ryan’\u0131n evine ta\u015flar atarak zavall\u0131n\u0131n ailesini deh\u015fet i\u00e7inde b\u0131rakt\u0131lar. Bir grup haydut Toros Minasyan’\u0131n evine sald\u0131rarak t\u00fcfekle ate\u015f etti, [aile] kom\u015fular\u0131n yard\u0131m\u0131yla kurtulabildi.<\/p>\n
Bir grup serseri Der Movsesyan Kapriyel’in evine gece vakti girerek ailesine tecav\u00fcz etmek ister. Ancak kad\u0131n kar\u015f\u0131 koyarak, b\u0131\u00e7ak darbeleriyle yaralan\u0131r ve \u00e7ocuklardan birinin feryatlar\u0131 sayesinde, serseriler kom\u015fular taraf\u0131ndan kovulur.<\/p>\n
Topalyan Kevork ad\u0131ndaki ki\u015finin evini basan on be\u015f kadar serseri 40 bin Kuru\u015f de\u011ferinde mobilya ve e\u015fya \u00e7ald\u0131. Bunun \u00fczerine, kar\u0131s\u0131ndan ba\u015fka hi\u00e7 kimsesi olmayan zavall\u0131 ya\u015fl\u0131 adam, az\u0131ks\u0131z kalarak k\u00f6t\u00fcr\u00fcm bir halde vefat etti.<\/p>\n
Dayak, 1877<\/strong>: Serseriler gece vakti Mu\u011famyan Manug’u \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in \u00fcst\u00fcne t\u00fcfekle ate\u015f etmi\u015fler, ama ba\u015faramam\u0131\u015flard\u0131r. G\u00fcnd\u00fcz g\u00f6z\u00fcyle, Henziryan Kevork \u00e7oban Muhammed taraf\u0131ndan d\u00f6v\u00fclerek on be\u015f g\u00fcn yatakta kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nAdam Ka\u00e7\u0131rma, 1877<\/strong>: M\u0131s\u0131ryan Nazar, Borzagyan Toros ve Topba\u015fyan Hamparsum \u00c7aml\u0131ba\u015f, Ermenilere ceza olsun diye kendi M\u00fcsl\u00fcman arkada\u015flar\u0131n\u0131n karar\u0131yla d\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f, hakarete u\u011fram\u0131\u015f ve \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak soyulmu\u015flard\u0131r.<\/p>\nAdam Ka\u00e7\u0131rma, 1877<\/strong>: Bu \u015fehre 3-4 saat mesafedeki Hezanl\u0131 vadisinde Seterekli h\u0131rs\u0131zlar sadece 8 Ermeniyi a\u011f\u0131r yaralay\u0131p, di\u011ferlerini d\u00f6verek Halep’ten gelen b\u00fcy\u00fck bir kervan\u0131 soyup 10 bin Kuru\u015fluk h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapt\u0131lar. Bu arada h\u00fck\u00fcmet [olaylara] ilgisiz uyumaktad\u0131r.<\/p>\n28 Ekim 1877<\/strong>: Bir grup serseri Mez Harutyun ve Mez Hagop A\u011fa \u00c7ilingiryan’\u0131n [evine] gece vakti sald\u0131rarak ate\u015f etti ve kap\u0131lar\u0131 k\u0131rmay\u0131 denedi. Mahalle sakinleri feryat seslerini duyup toplanarak [sald\u0131rganlar\u0131] kovdular.<\/p>\nMinasyan Kalusd’un evinin pencere ve kap\u0131lar\u0131n\u0131 k\u0131rmaya ba\u015flad\u0131lar. Ancak imdatlar\u0131na yeti\u015fen kom\u015fulardan bir ka\u00e7\u0131 yaral\u0131 bir \u015fekilde evlerine d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n
1877<\/strong>‘de bir serseri Bedros Minasyan’\u0131n bah\u00e7esindeki fidanlar\u0131 s\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\nDayak, 1877<\/strong>: \u0130royan ad\u0131ndaki \u015fah\u0131s gece vakti ba\u015fka bir mahalleden evine d\u00f6nerken serseriler \u00fcst\u00fcne sald\u0131r\u0131p a\u015f\u0131r\u0131 derecede d\u00f6verek, iki y\u00fcz kuru\u015funu da alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\nCinayet, \u00a024 Ekim 1877<\/strong>: Arakel C\u0131\u011f\u0131lyan ad\u0131ndaki cesur gen\u00e7 Manc\u0131l\u0131k yolunda birka\u00e7 vah\u015fi \u00c7erkes\u2019in kur\u015fununa kurban gider ve 10 bin Kuru\u015f de\u011ferindeki mal\u0131 da o canavarlar taraf\u0131ndan \u00e7al\u0131n\u0131r.<\/p>\n1877-1878<\/strong>: Bir grup serseri Toros \u0130srayelyan’\u0131n evine sald\u0131rarak, gece vakti kendisini yaralad\u0131ktan sonra ka\u00e7ar.<\/p>\nHaydutlar Der Nahabedyan’\u0131n evine girerek mobilya ve e\u015fyalar\u0131 \u00e7ald\u0131lar. Onun ailesi a\u015f\u0131r\u0131 fukaral\u0131k i\u00e7erisinde eriyip gitmektedir.<\/p>\n
Hagop Berecikliyan \u00f6\u011fle vakti pazardan eve d\u00f6nerken, iki serseri taraf\u0131ndan d\u00f6v\u00fclerek yaralan\u0131r ve Ermenilere yap\u0131lan hakaretler kar\u015f\u0131s\u0131nda ses soluk \u00e7\u0131karmadan sabreder.<\/p>\n
1878<\/strong>: Krikor Topalyan ad\u0131ndaki \u015fah\u0131s, kendi ektirdi\u011fi tarlas\u0131n\u0131n 600 tas bu\u011fday\u0131n\u0131 tarlas\u0131yla beraber zorla ele ge\u00e7iren A\u011fdirmili Abulo\u011flu karde\u015flerin \u00fc\u00e7\u00fcnden [kaybettiklerini] geri isteyememi\u015ftir.<\/p>\nBu k\u00f6yden Cemo ad\u0131ndaki K\u00fcrt yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en \u015fahs\u0131n [Krikor Topalyan] tarlas\u0131na el koymu\u015ftur. Ayr\u0131ca Kirklio\u011flu Muhammed birka\u00e7 y\u0131ldan beri otlaktan ot topluyor ve iki tarlada da otluyorlar. B\u00fct\u00fcn bu eziyetlerden ba\u015fka, burada bunun amcas\u0131n\u0131n o\u011flu Mez Kevork’un evine iki kere girerek 40 bin Kuru\u015fluk ziyan vermi\u015ftir.<\/p>\n
Soygun, 5 Haziran 1878<\/strong>: Davul H\u00fcg k\u00f6y\u00fcnde Bo\u011foso\u011flu Kara Abo Re\u015fit ve Muhammed, Tahmazyan Tatyos’un evlerini y\u0131k\u0131p, ate\u015fe vererek, 3 s\u0131\u011f\u0131r ve bir e\u015fe\u011fi h\u0131rs\u0131zlara teslim ederek, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da bir at getirtip, ata binerler, ayn\u0131 k\u00f6yl\u00fclerin H\u0131ristiyan ortaklar\u0131na da olduk\u00e7a fazla k\u00f6t\u00fcl\u00fckler etmi\u015flerdir. Ayn\u0131 \u015feyleri Apkar A\u011fa’n\u0131n evine de yapm\u0131\u015flar ve olanlar i\u00e7in k\u00f6yl\u00fcler [resmi makamlara] ihbarda bile bulunmu\u015flard\u0131r. Ancak [su\u00e7lular] bug\u00fcne kadar ceza almadan ortal\u0131kta dola\u015fmaktad\u0131rlar. Ayr\u0131ca Rusumat \u00c7irkin sekizer banknotu kendisi alarak y\u00fcre\u011fimizi yakt\u0131: Bizim hakk\u0131m\u0131zd\u0131 ama sonu\u00e7ta \u00c7irkin sahip \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n 1878<\/strong>: Bu \u015fehirden bir saat uzakl\u0131ktaki Telin denilen k\u00f6yde Ko\u00e7unyan Tatyos A\u011fa’n\u0131n m\u00fclk\u00fc olan bir de\u011firmeni ate\u015fe verdiler. Sivas Valisi’nin burada bulunmas\u0131 fayda etmedi.<\/p>\nSahsor mahallesi yak\u0131nlar\u0131nda Demircio\u011flu Veli’nin o\u011flu ve \u00d6mer’in o\u011flu 18-20 ya\u015f\u0131nda bir serseri, yoldan ge\u00e7erken Papaz Der M\u0131g\u0131rdi\u00e7’in ba\u015f\u0131na karlar ya\u011fd\u0131r\u0131p, dinine ve unvan\u0131na duyulmam\u0131\u015f k\u00fcf\u00fcrler savururlar. Zavall\u0131 papaz yolundan sapmaya mecbur kald\u0131\u011f\u0131nda, ad\u0131 ge\u00e7en serseriler birka\u00e7 silahl\u0131 arkada\u015flar\u0131yla onun \u00fcst\u00fcne sald\u0131r\u0131rlar. Ancak bereket versin ki, papaz s\u00fcrati sayesinde yeterince yol katetmi\u015f oldu\u011fundan hayat\u0131n\u0131 tehdit eden bir kazadan bir ermeni mahallesine ula\u015farak kurtulur.<\/p>\n
18 \u015eubat 1878<\/strong>: Haznedar o\u011flu Emin ad\u0131ndaki eli silahl\u0131 serseri g\u00fcnd\u00fcz g\u00f6z\u00fcyle C\u0131\u011f\u0131lyan Mez Hagop ad\u0131ndaki ki\u015finin evinde kilden yap\u0131lm\u0131\u015f kaplar\u0131 vah\u015fice k\u0131rd\u0131ktan sonra, elinde b\u0131\u00e7akla onun gen\u00e7 ya\u015ftaki hamile kar\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne sald\u0131r\u0131r. Bu deh\u015fet verici g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda zavall\u0131 kad\u0131n korkudan d\u00fc\u015f\u00fck yapar.<\/p>\n\u015eehrimizdeki serseriler bu y\u0131l birka\u00e7 aileye d\u00fc\u015fman kesilip ta\u015flar atarak, tabanca ve t\u00fcfeklerle evlerini kur\u015fun ya\u011fmuruna tutarak onlar\u0131 aylard\u0131r durmadan geceleri rahats\u0131z etmektedirler. Bu ailelerden birincisi \u015fehrimizin \u00f6nde gelenlerinden olan Grb. A\u011fa M\u0131s\u0131ryan’\u0131nkidir. Bir y\u0131ld\u0131r serserilerin gece g\u00fcnd\u00fcz evini ta\u015flamas\u0131ndan ve rahats\u0131z etmesinden huzursuzdur. Ger\u00e7i kom\u015fular ve tuttu\u011fu adamlar n\u00f6bet tutmaktad\u0131rlar ama bo\u015funa. \u0130kincisi, ayn\u0131 \u015fekilde Canik M\u0131s\u0131ryan da \u00fc\u00e7 d\u00f6rt aydan beri benzer kazalara kurban giderek kendi \u015fahs\u0131n\u0131 ve ailesini serserilerin tehditlerinden korumak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn gecelerini uykusuz ge\u00e7irmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, serseriler ayba\u015f\u0131ndan beri belirli zaman aral\u0131klar\u0131yla Tatyos Karayan’\u0131n evine gitmektedirler. Onlar [Karayan ailesi] ise kendilerini \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde savunmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
Burada Kaymakaml\u0131k g\u00f6revini y\u00fcr\u00fcten Edirneli H\u00fcseyin Bey ad\u0131ndaki \u015fah\u0131s, sava\u015f\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde bir gece Krikor Topalyan’a ait bah\u00e7enin duvar\u0131n\u0131 a\u015farak evine girer. Her t\u00fcrl\u00fc tehdidi savurduktan sonra “ya g\u00f6\u00e7 edeceksin ya da Rus pasaportunu bize teslim edeceksin yoksa sen bilirsin” diyerek, sonunda pasaportunu elinden alamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131nca, 40 Lira de\u011ferinde k\u0131ymetli bir saat, alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f tak\u0131lar alarak d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
\u0130ki serseri kom\u015fu Atanas ad\u0131ndaki Katolik bir Ermeni\u2019nin evine t\u00fcfekle ate\u015f etti. Ba\u015fka Ermeniler silahl\u0131 bir \u015fekilde yard\u0131ma yeti\u015ftiklerinde, bunlar direni\u015f g\u00f6sterip [gelenlerin] silahlar\u0131n\u0131 alarak onlar\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 derecede d\u00f6vd\u00fcler.<\/p>\n
Birka\u00e7 haydut evin duvar\u0131n\u0131 delerek Piranyan Mez Tolig’in evine girmeyi ba\u015far\u0131r. O da bunu duyarak kar\u015f\u0131 koyar ve kavgaya tutu\u015fur. Haydutlar onu yenip \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in yere yat\u0131r\u0131rlar. Ancak kar\u0131s\u0131 \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar atarak hemen yeti\u015fir ve kom\u015fular imdatlar\u0131na yeti\u015ferek onu zar zor kurtar\u0131rlar.<\/p>\n
27 \u015eubat 1879<\/strong>: Arabyan’\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131n kilidini k\u0131rarak i\u00e7eri girerler, ama neyse ki[evdekiler haydutlar\u0131] ka\u00e7\u0131r\u0131rlar. [haydutlar] \u0130ki g\u00fcn sonra geri d\u00f6n\u00fcp pencerelerin demirlerini keserler ve tekrar fark edilerek ka\u00e7arlar. Ancak bu defa iyice kuduran haydutlar her gece sabaha kadar ta\u015flar f\u0131rlatmaya ve t\u00fcfekle ate\u015f etmeye ba\u015flarlar. Sonunda bu konuyla ilgili olarak Sivas’tan m\u00fcfetti\u015f gelir ama bu da [olaylar\u0131n] \u00f6n\u00fcn\u00fc almakta faydas\u0131z olur. [Haydutlar] tekrar serbest\u00e7e [eylemlerine] devam ederler. Arabyan umutsuzlu\u011fa kap\u0131lm\u0131\u015f bir halde g\u00f6\u00e7 etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.<\/p>\n 22 Nisan 1878<\/strong>: On be\u015fe yak\u0131n haydut bu \u015fehrin \u00d6ren mahallesindeki Aziz Kevork kilisesine demirleri k\u0131rarak girer ve b\u00fct\u00fcn alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f e\u015fyalar\u0131 \u00e7al\u0131p, kitaplar\u0131 da y\u0131rtarak oradan ayr\u0131l\u0131r. Bu olay\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir m\u00fcfetti\u015f geldi ama faydas\u0131 olmad\u0131.<\/p>\nBu \u015fehrin Hasba\u011f mahallesinin Gregoryen Derne\u011fi’ne ba\u011fl\u0131 okul alt\u0131 ayd\u0131r M\u00fcsl\u00fcman \u00e7ocuklar y\u00fcz\u00fcnden kapal\u0131 bulunmaktad\u0131r. Okula gelen \u00f6\u011frenciler devaml\u0131 dayak yiyip, soyulduklar\u0131ndan, zavall\u0131 \u00e7ocuklar okula gitmeyi b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
4 \u015eubat 1879<\/strong>: Kayserili, Der Movsesyan ad\u0131ndaki \u015fah\u0131s dini \u00f6nderin emriyle manast\u0131ra mali yard\u0131m temin etmeye \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Pir\u00e7enli B\u00fcy\u00fck Nasif’in o\u011flu yan\u0131na birka\u00e7 \u00c7erkes yard\u0131mc\u0131 alarak \u00f6nlerini keser ve “gavur olan ayr\u0131ls\u0131n” diyerek onu soyar. Zavall\u0131 \u015fah\u0131s manast\u0131r i\u00e7in 8 Mecit ve y\u00fczl\u00fck 8 Osmanl\u0131 banknotu temin etmi\u015fti.<\/p>\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczden hemen hemen 45 y\u0131l \u00f6nce, De\u011firmenci Tolo ve De\u011firmenci Kasbar adl\u0131 \u015fah\u0131slar G\u00fcr\u00fcn’e bir saat mesafedeki “Kavak” isimli k\u00f6y\u00fc \u015fenelterek, evler in\u015fa etmi\u015fler ve \u00e7evresindeki tarlalar\u0131 s\u00fcrm\u00fc\u015fler ve yorucu \u00e7al\u0131\u015fmalarla \u00e7ay\u0131rlar olu\u015fturmu\u015flard\u0131. Ancak G\u00fcr\u00fcnl\u00fc Fettah ad\u0131ndaki \u015fah\u0131s, [k\u00f6y] benimdir diyerek ad\u0131 ge\u00e7en ki\u015filere m\u00fcthi\u015f bir \u015fekilde zulmetti ve 20 y\u0131l istedi\u011fi gibi ald\u0131 ve satt\u0131. Ama yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en T\u00fcrk \u00f6l\u00fcnce, yerine o\u011flu Hur\u015fit A\u011fa ge\u00e7ti. Bu da kendi babas\u0131n\u0131n yolundan y\u00fcr\u00fcyerek haydut \u00e7ift\u00e7iler getirip ayn\u0131 k\u00f6yde bar\u0131nd\u0131rarak b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fckler yapt\u0131. [Ermenilerin] K\u0131rk y\u0131l boyunca s\u00fcr\u00fcp, ekti\u011fi tarlalar\u0131 iki yalanc\u0131 \u015fahit yard\u0131m\u0131yla “nizams\u0131zd\u0131r” diyerek kendi mal\u0131 yapt\u0131. Bu i\u015f i\u00e7in Sivas valili\u011finden yaz\u0131l\u0131 emirler getirttiler ama bo\u015f yere h\u00fcrmet ettiler. Sonunda, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, Burfurn’\u0131n etkisiyle Sivas valisinden bu davan\u0131n nizaml\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclmesi i\u00e7in etkili yaz\u0131l\u0131 emirler geldi. Fakat h\u00fck\u00fcmet temsilcileri bunu da g\u00f6rmezden geldiler. 7-8 y\u0131l \u00f6nce, ad\u0131 ge\u00e7en Hur\u015fit isimli ki\u015fi evkaf memuru olunca tarlalar\u0131n ko\u00e7anlar\u0131n\u0131 kendi ad\u0131na \u00e7evirmi\u015f. Ayn\u0131 \u015fekilde gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tarlalar\u0131 da kendi \u00fczerine yapt\u0131rm\u0131\u015f ve oradan buradan getirdi\u011fi serserilere emanet etmi\u015f. Bu nedenle ad\u0131 ge\u00e7en k\u00f6y\u00fcn 15 haneden olu\u015fan Ermeni n\u00fcfusu ne tarlalar\u0131na yakla\u015fabiliyor, ne de \u00e7ay\u0131rlar\u0131na.<\/p>\n
Ad\u0131 ge\u00e7en Ermenilerden temsilci olarak se\u00e7ilen Aylo\u011fluyan Ohan ad\u0131ndaki ki\u015fi y\u0131lda 3-4 kere vilayet merkezine seyahat ediyordu. Bir bu\u00e7uk sene kadar \u00f6nce yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen Hur\u015fit’in k\u00f6\u015fk\u00fcn\u00fcn kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erken Hur\u015fit ve eni\u015ftesi Tavukkesen o\u011flu Ahmet, \u00e7ift\u00e7isi \u00c7at\u015faral\u0131 Ali ve onun karde\u015fi Hasan Ohan’\u0131 i\u00e7eri \u00e7ekiip, bo\u011faz\u0131n\u0131 s\u0131karak, “sen bir daha bu davan\u0131n i\u00e7inde yer alacak m\u0131s\u0131n?” diyerek onu iyice d\u00f6verler, ancak sokaktan ge\u00e7en toplanm\u0131\u015f insanlar\u0131n seslerini duyarak, aniden d\u0131\u015far\u0131 ka\u00e7arlar. Gene 30 g\u00fcn \u00f6nce, s\u00f6z\u00fc edilen tarlaya gitti\u011fi zaman Hur\u015fit’in telkiniyle birka\u00e7 M\u00fcsl\u00fcman serseri ki\u015fi, \u00e7ift\u00e7ilerle birlikte [Ohan’\u0131] tutup d\u00f6verler ve sonra da “sen daha bu k\u00f6yden \u00e7\u0131kmad\u0131n m\u0131?” diyerek t\u00fcfekle ate\u015f ederler. Ama neyse ki kur\u015funlar ona isabet etmez ve bunun \u00fczerine k\u00f6yl\u00fcler [olanlar\u0131] g\u00f6rerek hemen [onu] kurtar\u0131rlar. Her neyse… Hur\u015fit bu y\u0131l da yine tarlalar\u0131 i\u015flemek istiyor. Ger\u00e7i h\u00fck\u00fcmete \u015fikayet etmi\u015ftik, ancak sesimizi duyuramad\u0131k.<\/p>\n
\u0130ki y\u0131l \u00f6nce, burada Laz Ali diye an\u0131lan serseri, Nahabedyan Mez Kevork’a “sana t\u00fct\u00fcn verdim paras\u0131n\u0131 \u00f6de” diyerek ondan zorla iki Osmanl\u0131 liras\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci olay ise, bu \u015fehirde \u0130brahim Bey adl\u0131 \u015fah\u0131s bir kucak tulum sat\u0131n al\u0131p [kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan] iki bu\u00e7uk Osmanl\u0131 liras\u0131n\u0131 \u00f6dememi\u015ftir ve birka\u00e7 gece ad\u0131 ge\u00e7en \u015fahs\u0131n [Nahabedyan Kevork] kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde t\u00fcfekle ate\u015f a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun izleri \u015fimdiye kadar kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
24 A\u011fustos 1878<\/strong>: bu \u015fehre 2 mil uzakl\u0131ktaki S\u00fcnnet \u00c7ay\u0131r\u0131 denilen yerde Hagop Der Hagopyan ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne 20’den fazla silahl\u0131 M\u00fcsl\u00fcman atl\u0131 sald\u0131rarak 6 e\u015fek, bir inek, 10 bin Kuru\u015fluk mal \u00e7ald\u0131. Halbuki y\u00fcce vali \u015fehrimizde bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n26 Eyl\u00fcl 1878<\/strong>: On silahl\u0131 haydut sabah saat 1’de, \u00d6ren mahallesine sald\u0131r\u0131r. Mahallelilerden Hayg Taylelu ve Harmandayan Batar adl\u0131 \u015fahs\u0131 d\u0131\u015far\u0131da bularak, hemen b\u0131\u00e7aklarla darbeler indirir ve zavall\u0131n\u0131n kafas\u0131n\u0131 iki yerinden delerek yaralar. Zavall\u0131 sesini ancak y\u00fckseltmeyi ba\u015far\u0131r. Mahalleliler d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131karlar, ortal\u0131k \u00fc\u00e7 saat kadar sava\u015f meydan\u0131na d\u00f6ner. Mahallelilerden \u00fc\u00e7\u00fc kur\u015fun yaras\u0131 al\u0131r, ama Bo\u011fos ad\u0131ndaki cesur gen\u00e7 ald\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r yaralar\u0131n verdi\u011fi ac\u0131lara dayanamayarak gencecik kar\u0131s\u0131n\u0131 sefalet ve g\u00f6zya\u015flar\u0131 i\u00e7erisinde b\u0131rakarak hayata veda eder. Yerel h\u00fck\u00fcmet iki m\u00fcfetti\u015f g\u00f6revlendirdi. \u0130brahim Efendi ad\u0131ndaki \u015fah\u0131s hakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yap\u0131l\u0131p, yaralananlar\u0131n yaralar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fckten sonra bug\u00fcne kadar hen\u00fcz bir sonu\u00e7 al\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 1876-79<\/strong>: Emin A\u011fa ad\u0131ndaki me\u015fhur serserinin, yard\u0131mc\u0131s\u0131 \u015eaban A\u011fa ve ye\u011feni Yusuf A\u011fa’n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden sadece birka\u00e7\u0131n\u0131 belirtiyoruz.<\/p>\nK\u00f6y\u00fcne giden Mez Tolig Piranyan’\u0131n \u00fczerine tabancayla ate\u015f a\u00e7\u0131p, korkun\u00e7 bir \u015fekilde d\u00f6vd\u00fckten sonra, onu sakal\u0131ndan tutup \u00f6yle bir s\u00fcr\u00fcklerler ki, yakas\u0131n\u0131 zar zor kurtar\u0131r. Bunun sonucunda ad\u0131 ge\u00e7en Tolig A\u011fa olduk\u00e7a uzun bir s\u00fcre yatalak kald\u0131. Ayr\u0131ca \u00d6ren mahallesinden ergenlik \u00e7a\u011f\u0131ndaki bir genci \u00f6ld\u00fcrenler de bunlard\u0131 ve \u015eaban ad\u0131ndaki ki\u015fi bu \u015fehirde serbest\u00e7e evlere girerek Ermenilere \u015fahsen bir\u00e7ok k\u00f6t\u00fcl\u00fckler yapt\u0131. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Yusuf A\u011fa da Ka\u00e7an Asmasyan Mez Hagop’tan bir at, on be\u015f tosun, 4 \u015fi\u015fek koyun, 5 Osmanl\u0131 Liras\u0131 alm\u0131\u015f, yanda\u015flar\u0131 3 \u00f6k\u00fcz g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fler ve \u015eaban da Mez Hagop’tan 390 Kuru\u015f alm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z\u00fc edilen Mez Hagop’un maddi zarar\u0131 hemen hemen 25 Lira\u2019ya varm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca 1879’un A\u011fustos ay\u0131nda ad\u0131 ge\u00e7en \u015eaban o\u011flu Mevl\u00fbt Kavlakian Manug’un \u00fczerine tabancayla ate\u015f ederek \u00e7ok a\u011f\u0131r yaralam\u0131\u015ft\u0131r ve o hala yatalakt\u0131r. Ancak h\u00fck\u00fcmet istisnai kurallar i\u015fletti\u011finden [eylemler] cezas\u0131z kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1877<\/strong>‘de Laz Ali denilen serseri yan\u0131ndaki arkada\u015flar\u0131yla b\u00fct\u00fcn \u015fehri soyacak noktaya gelmi\u015fti ve birka\u00e7 y\u00fcz ki\u015fi toplayarak kiliseyi soymak niyetinde olup o g\u00fcn korkun\u00e7 sald\u0131r\u0131larla zavall\u0131 \u015fehirlilerin y\u00fcre\u011fine korku sald\u0131lar ve bu Ermenilere birka\u00e7 eziyet ve k\u00fcf\u00fcrler ettiler ve biz [bunlara] bug\u00fcne kadar hala katlan\u0131yoruz.<\/p>\nAyn\u0131 \u015fekilde yat\u0131l\u0131 okul in\u015faat\u0131na engel olmalar\u0131 ve hi\u00e7 kimsenin teker teker tarif edemeyece\u011fi \u015feyler.<\/p>\n
18 Eyl\u00fcl 1879<\/strong>:\u0130\u015fte herkes\u00e7e bilinen bir olay: Necettin Bey’in hizmetkar\u0131 Trabzon ve Karahisar’a giden yolcular\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc keserek a\u015f\u0131r\u0131 derecede rak\u0131 i\u00e7er ve sonra onlardan hediyeler alarak ayr\u0131l\u0131r. Fakat \u015fehre girmeden at\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcp ba\u015f\u0131ndan yaralan\u0131r. \u015eehre geldi\u011finde “Ermeniler beni b\u0131\u00e7akla yaralad\u0131” diyerek iftira atmaya ba\u015flar. M\u0131s\u0131ryan’\u0131n \u00fc\u00e7 masum evlad\u0131 herhangi bir sebep olmaks\u0131z\u0131n hapsedilir. Ancak en korkuncu, “H\u0131ristiyanlar\u0131 katletmek i\u00e7in iyi bir f\u0131rsat \u00e7\u0131kt\u0131” denerek b\u00fcy\u00fck bir T\u00fcrk grubu olu\u015fturulmas\u0131 ve onlar\u0131n M\u0131s\u0131ryan’\u0131n evine gitmesi, bir grubun da yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en yolcular\u0131n arkas\u0131ndan giderek b\u00fct\u00fcn \u015fehri deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcrmesiydi. Ha\u015fmetli Sultan’\u0131n \u015fefkatli iradesinin aksine olduk\u00e7a korkun\u00e7 g\u00fcr\u00fclt\u00fc pat\u0131rt\u0131lar H\u0131ristiyan cemaatin umutsuzlu\u011fa kap\u0131lm\u0131\u015f y\u00fcre\u011fini sarst\u0131. Halbuki b\u00f6yle reforma muhta\u00e7 ayd\u0131nl\u0131k bir \u00e7a\u011fda b\u00f6yle bir \u015fey beklenmiyordu. Bu f\u0131rt\u0131nal\u0131 olaylar\u0131n eleba\u015flar\u0131 \u015funlard\u0131r: Emin A\u011fa’n\u0131n o\u011flu Mehmet M\u00fclazim, Haznedar o\u011flu Emin, Avunduk o\u011flu Hasan, Yald\u0131zl\u0131n\u0131n o\u011flu \u015eerif, Tavukkesen o\u011flu Ahmet. \u0130\u015fte bu be\u015f \u015fah\u0131s belirsizlikten do\u011fan bir f\u0131rsattan faydalanarak b\u00f6lgedeki masum Ermenileri kendi fanatik tutkular\u0131na ve k\u0131skan\u00e7 ruhlar\u0131na kurban etmek istiyorlard\u0131. H\u00fck\u00fcmete verilen bir \u015fikayet dilek\u00e7esiyle ortal\u0131k yat\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7i haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 rica etti\u011fimiz raporu elde etme mutlulu\u011funa hen\u00fcz eri\u015femedik.<\/p>\n*****<\/p>\n
1874-1879 d\u00f6neminde sevgili soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n hem burada, hem de ba\u015fka yerlerde olu\u015fan zararlar\u0131 hakk\u0131ndaki bu raporu g\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131ndan ve el yazmas\u0131 belgelerden elde edilen g\u00fcvenilir haberlerden derleyerek, tasdik ediyor ve milli merkezi y\u00f6netim kurulunun merhamet ederek, acil \u00e7are bulmas\u0131n\u0131 diliyoruz.<\/p>\n
22 Eyl\u00fcl 1879\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cemaat Kurulu ad\u0131na
\nG\u00fcr\u00fcn Dini \u00d6nderli\u011fi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (m\u00fch\u00fcr)<\/p>\n
5.<\/strong><\/p>\nErmenilere kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131k duygular\u0131 yayd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6lgenin naibine kar\u015f\u0131 27 Kas\u0131m 1887 tarihli, Papaz Der Garabet imzal\u0131 G\u00fcr\u00fcn’den g\u00f6nderilmi\u015f \u015fikayet dilek\u00e7esi<\/p>\n
\n\n\n| <\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n <\/p>\n \n- \n
\u00c7ok Sayg\u0131de\u011fer Patrik Hazretleri Horen, \u0130stanbul
\n<\/strong>20 A\u011fustos 1892<\/p>\nY\u00fcce Patrik Hazretleri,<\/p>\n G\u00fcr\u00fcn’\u00fcn ruhani ve sivillerden olu\u015fan bu karma kurulu \u00e7ok sayg\u0131de\u011fer Hazretlerinizin 1149 say\u0131l\u0131 ve 25 Haziran 92 tarihli yaz\u0131l\u0131 emrini okuma \u015ferefine nail oldu. Bu emirle eski bir gelenek ve vazge\u00e7ilmez bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck uyar\u0131nca majesteleri \u00e7ok merhametli h\u00fck\u00fcmdar, Sultan Abd\u00fclhamit Han’\u0131n esenli\u011fi, mutlulu\u011fu ve ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in majestelerinin tahta \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n bizlere sevin\u00e7 veren on alt\u0131nc\u0131 y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc vesilesiyle y\u00fcce Tanr\u0131’ya i\u00e7ten dualar\u0131m\u0131z\u0131 ve temennilerimizi sunmam\u0131z gerekti\u011fini bildiriyorsunuz. Biz bu emrinizi zevkli bir g\u00f6rev olarak d\u00fcn t\u00f6renle yerine getirdik ve zaten biz de g\u00f6rkemli Osmanl\u0131 taht\u0131n\u0131n tehlikelerden uzak kalmas\u0131 ve tahtta oturan, tebaalar\u0131n\u0131 seven h\u00fck\u00fcmdar\u0131n ve b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye’nin huzur ve mutlulu\u011fu i\u00e7in hep dua ediyoruz.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla Hazretlerinizin yukar\u0131da belirtilen mektubuna ili\u015fik olarak 338 say\u0131l\u0131, 23 Temmuz 1892 tarihli genelgeyi kurulumuz alm\u0131\u015f bulunuyor. Bu genelgeyle Milli Merkezi Y\u00f6netim Kurulu’na ba\u011fl\u0131 e\u011fitim kurulunun tavsiyesi uyar\u0131nca piskoposluk b\u00f6lgemizdeki b\u00fct\u00fcn okullar hakk\u0131nda bir rapor talep ediyorsunuz. Biz raporu m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca do\u011fru bir \u015fekilde haz\u0131rlay\u0131p, buna g\u00f6re gerekli ve uygun d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul etmenizi, okullar\u0131m\u0131z\u0131n devam\u0131 ve i\u015fbu raporda belirtilen yeni in\u015fa edilecek okullar i\u00e7in gerekli izinleri alarak engelsiz bir \u015fekilde in\u015faata ba\u015flayabilmemiz amac\u0131yla, bunlar\u0131 acilen bize g\u00f6nderme l\u00fctfunda bulunman\u0131z\u0131 rica ederek, Hazretlerinize ili\u015fikte yolluyoruz. Bu sayede hizmetkarlar\u0131n\u0131z\u0131 sonsuza dek size m\u00fcte\u015fekkir k\u0131lacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n Dini ve sivil karma kurul ad\u0131na en m\u00fctevaz\u0131 hizmetkarlar\u0131n\u0131z:<\/p>\n Katip ad\u0131na\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ba\u015fkan\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Katip\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ba\u015fkan
\nM. H. M. Ko\u00e7unyan\u00a0\u00a0\u00a0 M. S. A. Minas\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 P.H. Vartabedyan P. G. Partamyan<\/p>\n 20 A\u011fustos 1892, G\u00fcr\u00fcn Ermenileri Dini \u00d6nderli\u011fi<\/p>\n G\u00dcR\u00dcN P\u0130SKOPOSLUK B\u00d6LGES\u0130N\u0130N CEMAAT OKULLARI HAKKINDA ERMEN\u0130 D\u0130N\u0130 \u00d6NDERL\u0130\u011e\u0130N\u0130N RAPORU
\n<\/strong>22 A\u011fustos 1892, G\u00fcr\u00fcn<\/p>\nPiskoposluk b\u00f6lgesinde 10 tane okul bulunmaktad\u0131r. Bunlar a\u015fa\u011f\u0131da belirtilmi\u015ftir:<\/p>\n 1)<\/strong> Meryem Ana Okulu: erkek \u00f6\u011frencilere mahsustur. Bu \u015fehrin Meryem Ana’n\u0131n ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kilisesine biti\u015fik ve 1862’de izinsiz olarak in\u015fa edilmi\u015f olup, [okulun] katlar\u0131nda 4 \u00f6\u011fretmen birbirlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, ba\u015flar\u0131nda yasal bir y\u00f6netim ve bir cemaat kurulu sorumlusu olmaks\u0131z\u0131n, cemaatin kurallardan yoksun durumundan yararlanarak ders vermektedirler. Bu \u00f6\u011fretmenler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n– Birinci katta 24 ya\u015f\u0131ndaki Harput Ermeni Protestan Koleji mezunu G\u00fcr\u00fcnl\u00fc Hagop K. M\u0131rm\u0131ryan ders vermektedir. Milli Merkezi Y\u00f6netim Kuruluna ba\u011fl\u0131 e\u011fitim kurulunun de\u011fi\u015ftirilmi\u015f son m\u00fcfredat\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca takip ederek 40 \u00f6\u011frenciye ders vermektedir. B\u00fct\u00e7esi, \u00f6\u011frenciler taraf\u0131ndan \u00f6denen y\u0131ll\u0131k \u00fccretten tahsil etti\u011fi 30 Osmanl\u0131 Liras\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n – \u0130kinci katta, eski Maranyan okulundan mezun, 24 ya\u015f\u0131ndaki G\u00fcr\u00fcnl\u00fc Harutyun M.T. Tercanyan 45 \u00f6\u011frenciye ders vermektedir. Milli Merkezi Y\u00f6netim Kuruluna ba\u011fl\u0131 e\u011fitim kurulunun de\u011fi\u015ftirilmi\u015f son m\u00fcfredat\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca takip etmektedir. Okulun y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7esi \u00f6\u011frenciler taraf\u0131ndan \u00f6denen y\u0131ll\u0131k \u00fccretten tahsil etti\u011fi 15 Osmanl\u0131 Liras\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n – \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc katta, 20 ya\u015f\u0131nda ve yerli olan, G\u00fcr\u00fcn’\u00fcn eski Maranyan okulundan mezun Antreas Hosyan ders veriyor. 60 \u00f6\u011frencisi bulunuyor. Onlara keyfince ders \u00f6\u011fretiyor. Y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7esi \u00f6\u011frencilerin \u00f6dedi\u011fi \u00fccretlerden olu\u015fan 12 Osmanl\u0131 Liras\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n – D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc katta, Meryem Ana Okulu mezunu ve yerli olan 19 ya\u015f\u0131ndaki Sdepan Panyan keyfince ders vermekte, 9 liral\u0131k \u00fccreti \u00f6\u011frencilerden toplamaktad\u0131r.<\/p>\n 2)<\/strong> Sant\u0131hdyan Cemaat Okulu: Meryem Ana kilisesine ba\u011fl\u0131 Karatepe mahallesinde iki y\u0131ld\u0131r kiralanan bir evde, izinsiz a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fehrin Sahsor mahallesindeki Hayuhyas okulu mezunlar\u0131ndan 15’er ya\u015f\u0131nda, yerli iki gen\u00e7 k\u0131z ders vermektedirler. Okulun 40 \u00f6\u011frencisi vard\u0131r. \u00d6\u011frencilere \u00f6zel bir y\u00f6netim kurulunun g\u00f6zetiminde Milli Merkezi Y\u00f6netim Kuruluna ba\u011fl\u0131 e\u011fitim kurulunun de\u011fi\u015ftirilmi\u015f son m\u00fcfredat\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca takip edilerek ders verilmektedir. Y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7esi 8 Osmanl\u0131 Liras\u0131\u2019d\u0131r. Bunun 4’\u00fcn\u00fc Samsun’dan yard\u0131m olarak G\u00fcr\u00fcnl\u00fc t\u00fcccarlardan Mez Misak Efendi M\u0131s\u0131ryan g\u00f6ndermekte, geriye kalan 4 lira ise \u00f6\u011frencilerin \u00f6dedikleri y\u0131ll\u0131k \u00fccretlerden elde edilmektedir.<\/p>\n3)<\/strong> Pakradunyan Okulu: Meryem Ana kilisesine ba\u011fl\u0131 Ya\u015f Tepe mahallesinde 1875 y\u0131l\u0131nda izinsiz olarak in\u015fa edilmi\u015ftir. Okulun, \u00f6zel bir y\u00f6netim kuruluna ba\u011fl\u0131 olan 23 ya\u015f\u0131nda Vartan H. Demirciyan ad\u0131nda, yerli, eski Arabyan-Baronyan okulundan mezun bir \u00f6\u011fretmeni bulunmaktad\u0131r. Milli Merkezi Y\u00f6netim Kuruluna ba\u011fl\u0131 e\u011fitim kurulunun de\u011fi\u015ftirilmi\u015f son m\u00fcfredat\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca takip ederek ders vermektedir. Y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7esi \u00f6\u011frencilerin \u00f6dedikleri \u00fccretlerden olu\u015fan 20 Osmanl\u0131 Liras\u0131\u2019d\u0131r. \u00d6\u011frenci say\u0131s\u0131 45’tir.<\/p>\n4)<\/strong> Lusavor\u00e7yan Karma Cemaat Okulu: 1872’de Meryem Ana kilisesine ba\u011fl\u0131 Hasba\u011f mahallesinde izinsiz olarak in\u015fa edilmi\u015ftir. Eski Arabyan-Baronyan okulu mezunu, 25 ya\u015f\u0131nda, yerli, Mihran M. \u00c7avu\u015fyan ad\u0131nda bir \u00f6\u011fretmeni vard\u0131r. O 40 \u00f6\u011frenciye keyfince ders vermektedir. Y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7e \u00f6\u011frencilerin \u00f6dedi\u011fi \u00fccretlerden olu\u015fan 8 Osmanl\u0131 Liras\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n5)<\/strong> Mesrovbyan Cemaat Okulu: Sahsor mahallesinde Aziz Kurtar\u0131c\u0131 kilisesine biti\u015fik olarak, 1864’te izin al\u0131nmadan in\u015fa edilmi\u015ftir. Okulda iki \u00f6\u011fretmen, iki yard\u0131mc\u0131 \u00f6\u011fretmen ve bir de y\u00f6netici bulunmaktad\u0131r. Birinci \u00f6\u011fretmen, Giragos T. Unanyan, 24 ya\u015f\u0131nda yerli ve Arabyan-Baronyan mezunudur. \u0130kinci \u00f6\u011fretmen Hamparsum \u0130. Demirciyan, 20 ya\u015f\u0131nda, yerli ve eski Arabyan-Baronyan okulu mezunudur. Yard\u0131mc\u0131 \u00f6\u011fretmen Dikran V. Saps\u0131zyan, 18 ya\u015f\u0131nda, yerli ve ad\u0131 ge\u00e7en okulun mezunlar\u0131ndand\u0131r. Yard\u0131mc\u0131 \u00f6\u011fretmen Manuel Ohanyan 18 ya\u015f\u0131nda, yerli ve ad\u0131 ge\u00e7en okulun mezunlar\u0131ndand\u0131r. Y\u00f6netici, pedagog Krikor H. Humatyan 28 ya\u015f\u0131nda, yerli ve eski Maranyan okulundan mezun olmu\u015ftur. Bu ki\u015filer Milli Merkezi Y\u00f6netim Kuruluna ba\u011fl\u0131 e\u011fitim kurulunun de\u011fi\u015ftirilmi\u015f son m\u00fcfredat\u0131n\u0131 takip ederek 210 \u00f6\u011frenciye ders vermektedirler.<\/p>\n6)<\/strong> Hayuhyas Cemaat Okulu: Aziz Kurtar\u0131c\u0131 kilisesine 3 dakikal\u0131k mesafede, izinsiz olarak, 1880’de kiral\u0131k bir evde a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Okulun 25 ya\u015f\u0131nda eski Sivas k\u0131z okulundan mezun, Manya D. Mesrovbyan ad\u0131nda Sivasl\u0131 bir \u00f6\u011fretmeni bulunmakta ve o, en ba\u015far\u0131l\u0131 iki k\u0131z \u00f6\u011frencinin yard\u0131m\u0131yla Milli Merkezi Y\u00f6netim Kuruluna ba\u011fl\u0131 e\u011fitim kurulunun de\u011fi\u015ftirilmi\u015f son m\u00fcfredat\u0131n\u0131 takip ederek 120 k\u0131za ders vermektedir.<\/li>\n<\/ol>\nSahsor’un Mesrovbyan ve Hayuhyas okullar\u0131 ayn\u0131 mahallenin bireylerinden se\u00e7ilmi\u015f me\u015fru bir y\u00f6netim kurulunun yetkisi alt\u0131nda birle\u015fmi\u015flerdir. Bu okullar\u0131n y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7esi toplam 60 Osmanl\u0131 Liras\u0131\u2019d\u0131r. Bunun 20 Liras\u0131n\u0131 her y\u0131l G\u00fcr\u00fcnl\u00fc Topalyan karde\u015fler yard\u0131m olarak g\u00f6ndermekte, 20 Lira da \u00f6\u011frencilerin \u00f6dedi\u011fi y\u0131ll\u0131k \u00fccretlerden sa\u011flanmakta, 15 Lira ise ad\u0131 ge\u00e7en kilisenin gelirlerinin okula ayr\u0131lan b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden olu\u015fmaktad\u0131r. Geriye kalan 5 Lira ise muhtelif hediyelerden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n 7)<\/strong> Sahsor Cemaat Okulu: Ad\u0131 ge\u00e7en mahallenin Mesrovbyan okulunun dar gelmesi y\u00fcz\u00fcnden, 1883’te Aziz Kurtar\u0131c\u0131 kilisesine 2 dakika uzakl\u0131ktaki belli bir yerde izinsiz in\u015fa edilmi\u015ftir. Ad\u0131 ge\u00e7en okulun pedagogu \u015fimdi 35 \u00f6\u011frenciyle birlikte burada bulunmaktad\u0131r. Bu kat in\u015fa edilirken yerel belediye y\u00f6netiminden yaz\u0131l\u0131 izin olarak bir tezkere al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n8)<\/strong> Cemaat Okulu: Bu \u015fehrin \u00d6ren mahallesinin Aziz Kevork Kilisesi\u2019ne biti\u015fik olarak, 1872’de izin al\u0131nmadan in\u015fa edilmi\u015ftir. Maalesef mahallelilerin a\u015f\u0131r\u0131 derecede fakir olmas\u0131ndan dolay\u0131 \u00fc\u00e7 d\u00f6rt y\u0131ldan beri kapal\u0131d\u0131r.<\/p>\n9)<\/strong> Cemaat Okulu: 1877’de \u015eu\u011ful mahallesinin Aziz Hagop Kilisesi\u2019ne biti\u015fik olarak izinsiz bir bi\u00e7imde in\u015fa edilmi\u015ftir. Bu okul da mahalleliler aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131k, \u00f6zellikle de fakirlik y\u00fcz\u00fcnden 7-8 ayd\u0131r kapal\u0131d\u0131r.<\/p>\n– \u00d6ren ve \u015eu\u011ful mahallelerindeki Ermeni cemaati mensuplar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 \u015fimdilik Protestan okuluna gitmektedirler. Bu mahallelerdeki Ermeniler, Birle\u015fik Ermeniler Derne\u011finin bu iki okula maddi ve manevi olarak yard\u0131mda bulunarak onlar\u0131 a\u00e7mas\u0131n\u0131 ve derne\u011fin korumas\u0131 alt\u0131na almas\u0131n\u0131 arzulamaktad\u0131rlar.<\/p>\n 10)<\/strong> Cemaat Okulu: Bu \u015fehirden 1 saat uzakl\u0131ktaki Karahisar k\u00f6y\u00fcnde, Aziz Sarkis kilisesine biti\u015fik olarak 1882’de izinsiz in\u015fa edilmi\u015ftir. Bu okul da k\u00f6yl\u00fclerin ilgisizli\u011fi ve \u00f6zellikle de fakirli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden 2-3 y\u0131ld\u0131r kapal\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n– Ad\u0131 ge\u00e7en okulda ders veren g\u00f6revlilerin Milli Merkezi Y\u00f6netim Kurulu’ndan onayl\u0131 resmi sertifikalar\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Bunlardan sadece Giragos T. Unanyan, Hamparsum G. Demirciyan, Harutyun M. T. Tercanyan, Mihran M. \u00c7avu\u015fyan ve Sdepan H. Panyan’\u0131n ellerinde yerel e\u011fitim kurulu taraf\u0131ndan resmen onaylanm\u0131\u015f 20 Temmuz 1888 tarihli sertifikalar bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu \u015fehre 2 saat uzakl\u0131ktaki Kavak ad\u0131nda bir k\u00f6y\u00fcm\u00fcz vard\u0131r. Burada had safhada olan fakirli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden ne kilisesi ne de bir okulu olan 15 hane Ermeni n\u00fcfus ya\u015famaktad\u0131r. Y\u0131lda sadece 3-4 kere bu \u015fehirden bir papaz giderek onlar\u0131 manen teselli etmektedir.<\/p>\n – A\u015fa\u011f\u0131daki okullar\u0131 yeniden in\u015fa etmek i\u00e7in gerekli yaz\u0131l\u0131 izinleri elde ederek g\u00f6ndermenizi rica ediyoruz. Masraflar kurulumuza bildirildi\u011finde \u00f6denecektir:<\/p>\n 1)<\/strong> Meryem Ana kilisesine ba\u011fl\u0131 Karatepe mahallesinde kiralanm\u0131\u015f bir evde zaten faaliyette olan Sant\u0131hdyan okulu i\u00e7in yaz\u0131l\u0131 bir izin.<\/p>\n2)<\/strong> Sahsor’un merkezinde kiralanm\u0131\u015f bir evde zaten faaliyette olan Hayuhyas Okulu i\u00e7in yaz\u0131l\u0131 bir izin.<\/p>\n3)<\/strong> Meryem Ana kilisesine ba\u011fl\u0131 Ya\u015f Tepe mahallesinde yeni a\u00e7\u0131lacak Hripsimyans okulu i\u00e7in yaz\u0131l\u0131 bir izin.<\/p>\n4)<\/strong> Bu \u015fehre iki saatlik mesafedeki Kavak k\u00f6y\u00fcnde a\u00e7\u0131lacak karma okul i\u00e7in yaz\u0131l\u0131 bir izin. Bunlar\u0131 tedarik ederek bizi sonsuza kadar size m\u00fcte\u015fekkir k\u0131lacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\nKatip ad\u0131na\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ba\u015fkan\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Katip\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ba\u015fkan
\nM. H. M. Ko\u00e7unyan\u00a0\u00a0\u00a0 M. S. A. Minas\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 P.H. Vartabedyan\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 P. G. Partamyan<\/p>\n7.<\/strong><\/p>\n \u00c7ok Sayg\u0131de\u011fer Patrik Hazretleri
\n<\/strong>13 May\u0131s 1893, G\u00fcr\u00fcn<\/p>\n\u00c7ok \u00f6nemli nedenler bizi, halk\u0131n haklar\u0131n\u0131n koruyucusu ve b\u00fct\u00fcn Ermeni toplumuna sevecen bir baba olan size ba\u015fvurmaya mecbur etmektedirler. Biliyoruz ki siz \u00e7e\u015fitli yerlerden ve \u00e7e\u015fitli durumlarda Hazretlerinize y\u00f6neltilen farkl\u0131 sorunlar\u0131 dinlemeyi hep kabul etmi\u015fsinizdir. Bug\u00fcn, bizim de ayn\u0131 t\u00fcrden bir sorunumuz bulunuyor ve onu bu mektupla Hazretlerinizin bilgisine sunmaya cesaret ediyoruz.<\/p>\n Gelene\u011fe uygun olarak bu y\u0131l da yerel Mahkeme-i \u0130ntikap yap\u0131ld\u0131 ve oylar\u0131n mutlak \u00e7o\u011funlu\u011funu Ermenilerin aday\u0131 ald\u0131. Ancak herhangi bir neden olmaks\u0131z\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 59 oyla ikinci s\u0131raya geriletildi ve onun makam\u0131n\u0131 Katoliklerin sadece 39 oy alm\u0131\u015f olan aday\u0131 i\u015fgal etti. Bu olay yerel cemaat mensuplar\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fc verdi. Buradaki H\u0131ristiyan ve M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n genel olarak ifade etti\u011fine g\u00f6re Ermenilerin aday\u0131 Mateos Efendi K\u00fcrk\u00e7\u00fcyan \u00f6yle bir \u015fahsiyettir ki, uysal ve m\u00fctevaz\u0131 karakteri, ayd\u0131n ki\u015fili\u011fi, hukuksal alandaki yetenekleri ve Ha\u015fmetli Sultan’\u0131n iradesine uygun \u00f6zverili gayretleriyle halk aras\u0131nda sempati kazanm\u0131\u015f ve iki y\u0131l boyunca o hassas g\u00f6revi y\u00fcr\u00fct\u00fcrken tek bir ki\u015fiyi bile g\u00fccendirmemi\u015ftir. \u015eimdi Ermeni halk\u0131 olarak \u015fa\u015fk\u0131n bir \u015fekilde g\u00f6zlemliyoruz ki 1500 hane olmam\u0131za ra\u011fmen yaln\u0131z Mahkeme’de de\u011fil, \u0130dare i\u00e7inde de hi\u00e7bir \u00fcyemiz bulunmamakta, halbuki 40 haneden olu\u015fan papal\u0131k mensuplar\u0131n\u0131n[Katolik Ermeniler] o iki kurumda da \u00fcyeleri bulunmaktad\u0131r. Cemaatimiz adaylar\u0131n\u0131n o iki kurumdan uzakla\u015fmas\u0131 haklar\u0131m\u0131za b\u00fcy\u00fck ve telafisi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir darbe indirecektir. O hakk\u0131 elde etmek i\u00e7in ilimizdeki say\u0131n valiye ba\u015fvurduk ama elimiz bo\u015f d\u00f6nd\u00fck. \u015eimdi \u0130stanbul’da hem Dahiliye Nezaretine hem de Adliye Vekaletine, hatta \u015fefkatli, adilane ilgisi sayesinde hep huzur i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve mutlu bir hayat s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve de\u011ferli sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Tanr\u0131’ya hep g\u00f6n\u00fclden dua etti\u011fimiz Ha\u015fmetli \u0130mparator Y\u00fcce Sultan\u0131m\u0131z’a ba\u015fvuruyor ve bu yaz\u0131yla da Hazretlerinize m\u00fcracaat ediyoruz.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla, \u00e7ok sayg\u0131de\u011fer Patrik Hazretleri, kendisine emanet edilmi\u015f inananlar toplulu\u011funun hakl\u0131 isteklerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in hep g\u00f6sterdi\u011fi ve herkes\u00e7e bilinen gayretle, Hazretlerinizin bu defa da yerel cemaat mensuplar\u0131n\u0131n hayati \u00f6nem arzeden ve dokunulmaz bir hakk\u0131n\u0131 savunmay\u0131 kabul etmesi i\u00e7in yalvar\u0131yoruz. Bu sayede size ebediyyen minnettar olaca\u011f\u0131z. Hazretlerinizin \u00e7ok mukaddes elini mutevaz\u0131 bir \u015fekilde \u00f6p\u00fcyoruz.<\/p>\n G\u00fcr\u00fcn Sivil Cemaat Kurulu ad\u0131na<\/p>\n Katip\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ba\u015fkan Ad\u0131na
\nSahag G. Tercanyan\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (okunam\u0131yor)<\/p>\n \n\n\n\n\n\n\n| <\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n | \n\n\n\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n
\n<\/strong><\/p>\nG\u00fcr\u00fcn’\u00fcn T\u00fcrk makamlar\u0131 kiliseye giden k\u00f6pr\u00fcy\u00fc y\u0131km\u0131\u015f olduklar\u0131ndan, Ermeni cemaati mensuplar\u0131n\u0131n \u015fikayeti ve \u00f6nceki durumun yeniden tesis edilmesi i\u00e7in rica dilek\u00e7esi: 8 Temmuz 1894<\/li>\n<\/ol>\n \n\n\n| <\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n 8b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n
\n<\/strong><\/p>\n\u00c7ok sayg\u0131de\u011fer Ba\u015fpiskopos Ma\u011fakya Hazretleri, Ermeni Patri\u011fi, \u0130stanbul
\n<\/strong>29 Nisan 1899, G\u00fcr\u00fcn<\/p>\nYabanc\u0131 \u00f6ks\u00fczler yurtlar\u0131nda \u00f6\u011frenim g\u00f6ren \u00f6ks\u00fcz erkek ve k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131 hakk\u0131nda Hazretlerinizin g\u00f6nderdi\u011fi genelge uyar\u0131nca, ge\u00e7en g\u00fcn m\u00fcd\u00fcr, Protestan rahip Kevork Demirciyan’la m\u00fczakerelerde bulunduk ve genelgenin h\u00fck\u00fcmlerinin yerine getirilmesi ricas\u0131n\u0131 ilettik. O ba\u015flang\u0131\u00e7ta dedi ki, “\u00f6yle bir genelge \u015fimdiye kadar elimize ula\u015fm\u0131\u015f de\u011fil, ger\u00e7i Patrik Efendi’nin genelgesinde o t\u00fcr bir d\u00fczenleme bulunmu\u015f olmas\u0131 gerekir ve olmas\u0131 da do\u011fald\u0131r. Ancak Sivas’a yaz\u0131 yaz\u0131p, \u00f6ks\u00fczler yurdunun ba\u015f m\u00fcdiresi Bayan Hubert’tan bilgi ve izin alana dek, bu h\u00fck\u00fcmleri uygulamaya koyamam.” Biz ona dedik ki, “bu bir oyalama takti\u011fidir ve genelgeyi mutlaka alm\u0131\u015f olmal\u0131s\u0131n\u0131z. Ba\u015f m\u00fcdire \u015fu s\u0131ralarda kocas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc nedeniyle yasl\u0131 oldu\u011fundan, 6 aydan \u00f6nce cevap vermeyecek olmas\u0131 tabiidir ve sorun ask\u0131da kalacak.” Sonu\u00e7ta ne dedikse fayda etmedi ve belki de kendisine emanet edilen \u00f6ks\u00fcz \u00e7ocuklar\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda Protestanla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla \u00f6nceki s\u00f6ylediklerinde \u0131srar etti. Bunun \u00f6rnekleri zaten g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Birka\u00e7 \u00f6ks\u00fcz k\u0131z \u00e7ocu\u011fu kendi Protestan hocalar\u0131n\u0131n fanatik tekliflerine dini a\u00e7\u0131dan boyun e\u011fmedikleri i\u00e7in, casus, ispiyoncu ve fanatik Ermeni olduklar\u0131 ve \u00f6ks\u00fczler yurdunda olan biten her \u015feyi bize ve cemaat mensuplar\u0131na anlatt\u0131klar\u0131 gerek\u00e7esiyle yurttan at\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n Bu olaydan sonra halk\u0131m\u0131z \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fc, \u00e7ok k\u0131zd\u0131 ve \u00f6ks\u00fczleri koruma alt\u0131na almam\u0131z i\u00e7in dini \u00f6nderli\u011fimize ba\u015fvurdu. Karma kurul Protestan rahibin bizi oyalamak istedi\u011fini g\u00f6r\u00fcp, m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011fe zorlama ve bask\u0131 yaparak genelgenizin i\u00e7eri\u011fini a\u015fan bir uygulamay\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydurmaya karar verdi. Tam \u00fc\u00e7 g\u00fcn bu mesele hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelere heba edildikten sonra, Protestan rahip ili\u015fikteki \u015fartlar\u0131 ge\u00e7ici olmalar\u0131 ko\u015fuluyla, kendisi hem misyonerlere hem de y\u00fcce Hazretlerinize do\u011frudan ba\u015fvurup, \u015fahsen a\u00e7\u0131k emrinizi alarak s\u00f6ylenen \u015fekilde uygulamaya koyuncaya kadar, kabul etmeye mecbur kald\u0131. \u015eartlardan g\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere birka\u00e7 madde genelgenin manas\u0131n\u0131 a\u015fmaktad\u0131r. Mesela y\u00f6netim kurulu \u00fcyesi s\u0131fat\u0131yla kabul etmeyi kesinlikle reddetti\u011fi iki ziyaret\u00e7i konusu, [\u00e7ocuklar\u0131] bizim Paskalya bayram\u0131m\u0131zdan ayr\u0131 tutmak i\u00e7in Paskalya Pazar\u0131’n\u0131n sabah\u0131 onlara yemek(so\u011fuk suyun \u00fczerine so\u011fanl\u0131 mercimek \u00e7orbas\u0131 ve zeytin) yedirmeleri vesilesiyle g\u00fcndeme gelen oru\u00e7 meselesi ve B\u00fcy\u00fck Perhiz’in \u00e7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc de yemek yedirmeleri ve Pazar ak\u015famlar\u0131 \u00f6ks\u00fczleri Protestan kilisesine g\u00f6ndermemeleri \u015fart\u0131m\u0131z. Bu son hususta o kadar bask\u0131 yapt\u0131 ki, \u0130svi\u00e7re’ye rapor g\u00f6ndererek bizi \u00f6ks\u00fczler yurdunu kapatmakla tehdit etti, vs.<\/li>\n<\/ol>\n Sayg\u0131de\u011fer Patrik Hazretleri, bu \u015fartlar\u0131n \u00e7e\u015fitli maddeleri biraz kat\u0131 g\u00f6r\u00fcnseler de onlar\u0131 uygulatmak laz\u0131m gelmektedir. Zira bilmeliyiz ki y\u00f6netim kurulunda bizi temsilen iki \u00fcye bulunmas\u0131 vazge\u00e7ilmez bir \u015fartt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n y\u00f6netim kurulunda bulunmamas\u0131 durumunda \u00e7ocuklar\u0131 Ermeni mezhebinde tutmak, \u00f6ks\u00fczlerin ac\u0131lar\u0131 konusunda bilgi edinmek ve \u015fartlar\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde uygulatmak imkans\u0131z olacakt\u0131r(zira [Protestanlar] s\u00f6z verip, tutmamaktad\u0131rlar, bu onlar\u0131n “iyi” bir al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r). Dini \u00f6nderlik kendi temsilcileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u00e7eride olan biten her \u015feyden haberdar olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00c7ocuklar\u0131 Protestan kilisesine g\u00f6t\u00fcrmeleri konusuna gelince, bu \u00e7ok zararl\u0131d\u0131r, zira orada Kutsal Kitab\u0131 kendi yanl\u0131\u015f \u00f6\u011fretileri do\u011frultusunda Pazar g\u00fcnleri din dersi olarak \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za yorumlamakta ve kar\u015f\u0131 propagandayla kilisemizin kurallar\u0131n\u0131, ayinlerini ve dinsel hizmetlerini masum \u00f6ks\u00fcz yavrular\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcnde ele\u015ftirmektedirler. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z geleneksel kiliselerine ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 mercimek \u00e7orbas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda satma k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapmaya tenezz\u00fcl edecek yesavlar*<\/strong> m\u0131d\u0131r? Bu konuda halk \u00e7ocuklar\u0131n Protestan kilisesine g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesini engellemek i\u00e7in her yola ba\u015fvurmaya yemin etti.<\/p>\nE\u011fer taleplerimizi s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131p, sadece m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ho\u015funa gidecek \u015fartlar\u0131 kabul edersek, yine eminiz ki bu \u015fartlar da tam olarak ve lay\u0131k\u0131yla yerine getirilmeyecek ve b\u00f6ylece g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, ertelemeler ve zaman kayb\u0131yla zavall\u0131 \u00f6ks\u00fczlerimizi avlama f\u0131rsat\u0131n\u0131 elde edip kendi insan avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ama\u00e7lar\u0131na ula\u015facaklard\u0131r.<\/p>\n Bu \u00fcz\u00fcc\u00fc hususlar\u0131 y\u00fcce Hazretlerinizin dikkatine sunuyorum.<\/p>\n Dini \u00d6nderlik<\/p>\n En m\u00fctevaz\u0131 evlad\u0131n\u0131z
\nPapaz Hesu Vartabedyan
\nG\u00fcr\u00fcn Dini \u00d6nder Vekili<\/p>\n * <\/strong> Yesav: Mmuhtemelen Rus\u00e7a “yasavul” yani “assubay” kelimesinden geliyor.<\/p>\n\u0130\u015fte \u015fartlar:
\n<\/strong>26 Nisan 1899, G\u00fcr\u00fcn<\/p>\n\u0130svi\u00e7reli yard\u0131mseverler sayesinde buradaki yabanc\u0131 \u00f6ks\u00fczler yurdunda bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00f6ks\u00fcz Ermeni erkek ve k\u0131z \u00e7ocuklar hakk\u0131nda dini \u00f6nderli\u011fimiz ve m\u00fcd\u00fcrl\u00fck taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f ge\u00e7ici \u015fartlar a\u015fa\u011f\u0131dakilerdir:<\/p>\n a)<\/strong> \u00d6ks\u00fcz Ermeni \u00e7ocuklar Cumartesi ak\u015famlar\u0131, Pazar sabahlar\u0131 ve ak\u015famlar\u0131 ve bayram g\u00fcnleri hep birlikte dua etmek i\u00e7in kiliseye gitmeye, ayr\u0131ca her \u00f6nemli dini bayramda Ermeni kilisesinin kurallar\u0131na uygun olarak g\u00fcnah \u00e7\u0131karmaya mecburdurlar.<\/p>\nb)<\/strong> \u00d6ks\u00fcz Ermeni \u00e7ocuklar Ermeni kilisesinin bayram g\u00fcnlerine, ayin usullerine uymak, oru\u00e7 tutmak ve Ermeni kilisesinin geleneklerine g\u00f6re dua etmek zorundad\u0131rlar.<\/p>\nc)<\/strong> \u00d6ks\u00fcz Ermeni \u00e7ocuklar Protestan kilisesine gitmeye mecbur de\u011fildirler, ama telkin olmadan istedikleri takdirde gidebilirler.<\/p>\nd)<\/strong> \u00d6ks\u00fcz Ermeni \u00e7ocuklara din dersi Ermeni kilisesinden bir din \u00f6\u011fretmeni taraf\u0131ndan haftada bir kere verilecektir.<\/p>\ne)<\/strong> Dini \u00f6nderli\u011fimiz taraf\u0131ndan g\u00f6revlendirilen iki ziyaret\u00e7i, Hovhannes Borzagyan Efendi ve Kapriyel \u00c7okgaryan Efendi \u00f6ks\u00fcz Ermeni \u00e7ocuklar\u0131n okullar\u0131n\u0131 ziyaret edip, e\u011fer bir \u015fikayetleri olursa d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in m\u00fcd\u00fcre bildireceklerdir.<\/p>\nBu anla\u015fma iki \u00f6rnek olarak d\u00fczenlenmi\u015f olup, her iki taraf\u0131n onay\u0131yla kabul edilerek, aram\u0131zda de\u011fi\u015f toku\u015f yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n \u00d6ks\u00fczler Yurdu M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 G\u00fcr\u00fcn Dini \u00d6nder Vekili
\nKevork T. Demirciyan\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Papaz Hesu Vartabedyan<\/p>\n Sayg\u0131de\u011fer Peder, Gregoryen Kilisesi M\u00fctevelli Heyeti Mensubu Beyler
\n<\/strong>G\u00fcr\u00fcn, 20 May\u0131s 1899<\/p>\nBeyler,
\nGregoryen \u00e7ocuklar\u0131m\u0131zla ilgili emirlerimizi alm\u0131\u015f oldu\u011fumuzdan \u015fartlar\u0131n\u0131z\u0131n m\u00fchletinin dolmu\u015f oldu\u011funu ve yurtlar\u0131m\u0131zdaki \u00e7ocuklar\u0131n art\u0131k derslerinize gelmeyeceklerini size bildirmek durumunday\u0131m. Onlara vermeyi kabul etmi\u015f oldu\u011funuz dersler i\u00e7in sizlere te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn 26 Nisan \u015fartlar\u0131 bug\u00fcnden itibaren iptal edilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla sizden gelen hi\u00e7bir emri tan\u0131mayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n Gregoryen \u00e7ocuklara Cumartesi ak\u015famlar\u0131, Pazar sabahlar\u0131 ve bayram g\u00fcnleri kiliselerine gitme izni verilecektir.<\/p>\n \u0130\u00e7ten ve H\u0131ristiyanl\u0131k selamlar\u0131m\u0131 kabul edin.<\/p>\n G\u00fcr\u00fcn,<\/p>\n \n- Linder\n
Ermeni Patri\u011fi Hazretlerine
\n<\/strong>Istanbul<\/p>\nSayg\u0131de\u011fer Peder,
\nHazretleriniz bilmelidirler ki 9 y\u0131l \u00f6nce, b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015f Ermenilere yard\u0131m etmek i\u00e7in bir komite olu\u015fturuldu. Tabii ki bu bir yard\u0131m komitesidir ve misyoner kurulu\u015fu de\u011fildir. Hali vakti yerinde olmayan, hatta fakir bir\u00e7ok insan sefalet i\u00e7indeki karde\u015flerimiz ve \u00f6zellikle de \u015fu masum \u00e7ocuklar i\u00e7in onlar\u0131n hangi kiliseye mensup olduklar\u0131n\u0131 sormadan duyguland\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde para biriktirdi.<\/p>\n Bir y\u0131ld\u0131r \u0130svi\u00e7re Komitesi’nin temsilcisi olarak burada, G\u00fcr\u00fcn’de, bulunuyorum. Kesin olarak belirtiyorum ki zavall\u0131 \u00f6ks\u00fczlerimizin mutlulu\u011fundan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n namuslu H\u0131ristiyanlar olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmekten ve \u015ferefleriyle ekmeklerini kazanmalar\u0131ndan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey arzulam\u0131yoruz. Bu ama\u00e7la \u00f6ks\u00fczler yurdunda iki at\u00f6lye a\u00e7t\u0131k: biri kundurac\u0131lar, di\u011feri do\u011framac\u0131lar i\u00e7in, ama ne yaz\u0131k ki bunlar daha \u00e7ok yeni ba\u015flayanlara hitap etmektedirler.<\/p>\n Amasya yak\u0131nlar\u0131nda, i\u00e7inde kundurac\u0131, terzi, do\u011framac\u0131 ve sara\u00e7 at\u00f6lyeleri bulunan, bah\u00e7\u0131vanl\u0131k ve tar\u0131m kurslar\u0131 verilen bir Alman \u00e7iftli\u011fi var. Sayg\u0131de\u011fer komitenin bir karar\u0131 uyar\u0131nca en b\u00fcy\u00fck ya\u015ftaki o\u011flanlar\u0131 yurttan \u00e7\u0131karmam\u0131z gerekirdi, ama bilgilerinin hayata at\u0131lmak i\u00e7in yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek, onlar\u0131 iki y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na ad\u0131 ge\u00e7en \u00e7iftli\u011fe g\u00f6nderme iznini elde ettim. Bu s\u00fcre sonunda ekmeklerini ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde kazanabileceklerdir.<\/p>\n Ben buraya vard\u0131\u011f\u0131mda \u00f6ks\u00fczler yurdunu tek ba\u015f\u0131na idare eden Protestan rahip bu konuda sayg\u0131de\u011fer papaz Der Hesu ile konu\u015ftu. O da \u00e7ok memnun oldu.<\/li>\n<\/ol>\n 7 o\u011flan g\u00f6ndermem gerekiyordu. D\u00fcn d\u00f6rt tanesini, bug\u00fcn de biri Gregoryen olmak \u00fczere \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc g\u00f6nderdim. O\u011flanlar\u0131 Protestan yapmak istedi\u011fimiz i\u00e7in Der Hesu’nun onlar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131na izin vermedi\u011fini s\u00f6yleyen ve o\u011flanlar\u0131 ta\u015f\u0131yan araban\u0131n yola \u00e7\u0131kmas\u0131na engel olan bir kalabal\u0131k topland\u0131. Buraya geldi\u011fimden beri b\u00fct\u00fcn her \u015fey bu \u015fekilde geli\u015fiyor. K\u0131\u015f ge\u00e7ince “Patrik Hazretlerinin iradesidir” denilerek bize ak\u0131lalmaz \u015fartlar dayat\u0131ld\u0131. B\u00f6yle bir sa\u00e7mal\u0131\u011fa inanamayarak genelgeyi istedim ve elime ge\u00e7ti\u011finde ise sadece bizim uzun s\u00fcredir kabul etti\u011fimiz en do\u011fru maddeleri g\u00f6rd\u00fcm. \u015eu zavall\u0131 G\u00fcr\u00fcn ne kadar b\u00fcy\u00fck bir yalan ve a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnceler u\u00e7urumu.<\/p>\n Sayg\u0131de\u011fer Patrik Hazretleri anlamal\u0131d\u0131rlar ki hi\u00e7 de lay\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z benzer bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k G\u00fcr\u00fcn’de yard\u0131m g\u00f6revimizin devam\u0131n\u0131 imkans\u0131z k\u0131l\u0131yor. Sevgili evlatlar\u0131m\u0131z\u0131 size geri vermeye zorlan\u0131yoruz. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar uzun bir s\u00fcre bunu yapmay\u0131 kabul etmedi\u011fim i\u00e7in, bu vakay\u0131 size ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde anlatmaya karar verdim. O halde Hazretleriniz benim 1-2 soru sormama izin versin ve ben de bunun cevab\u0131n\u0131 en k\u0131sa s\u00fcrede alabileyim.<\/p>\n Hazretleriniz olaylar\u0131n bu y\u00f6nde geli\u015fmesine izin veriyorlar m\u0131?<\/p>\n Siz, sayg\u0131de\u011fer Peder, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z iyili\u011fe kar\u015f\u0131 bize bu kadar k\u00f6t\u00fcl\u00fck yap\u0131lmas\u0131n\u0131, Ermeni \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 bu \u015fekilde b\u0131rakmaya zorlanmam\u0131z\u0131 onayl\u0131yor musunuz?<\/p>\n Yoksa l\u00fctfen evlatlar\u0131n\u0131z\u0131, \u00e7ok de\u011ferli karde\u015flerimizi ayd\u0131nlat\u0131n ki yap\u0131lanlar\u0131n \u015fu \u00e7ocuklar\u0131n yarar\u0131na oldu\u011funu anlas\u0131nlar! Ah, H\u0131ristiyanl\u0131k ve hakikat a\u015fk\u0131 hi\u00e7 durmadan sa\u00e7ma yalanlarla \u00e7alkalanan \u015fu zavall\u0131 y\u00fcreklerde yerini bulsun.<\/p>\n Bu ilkbahar 14-15 ya\u015flar\u0131nda bir erkek \u00e7ocu\u011fu bana itaat etmeyi reddediyordu. Her g\u00fcn ayn\u0131 oday\u0131 da\u011f\u0131n\u0131k bir halde buluyordum. D\u00f6rt o\u011flan se\u00e7ip, kimin sorumlu oldu\u011funu sordum. O\u011flanlardan birisi oda temizli\u011fine kat\u0131lmay\u0131 a\u00e7\u0131k ve net bir \u015fekilde reddediyordu. Sayg\u0131de\u011fer Peder, iki hafta boyunca \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 sevmedi\u011fine dair cevab\u0131n\u0131 alarak sabrettim. Bir g\u00fcn, art\u0131k itaatkar davran\u0131rsa, onu affetmek istedi\u011fimi s\u00f6yledim. Kesinlikle “hay\u0131r” dedi. Ayn\u0131 soruyu s\u0131n\u0131f \u00f6\u011fretmenine ve Protestan rahibe de sordurdum, hep ayn\u0131 sonucu ald\u0131m. Islahevimiz olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ocu\u011fu day\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6nderdim. Yurttan ayr\u0131lmadan evvel bize defalarca s\u00f6yledi\u011fini tekrarl\u0131yordu.<\/p>\n Herkes, ister Protestan rahip olsun, ister s\u0131n\u0131f \u00f6\u011fretmeni olsun, bu vakay\u0131 biliyordu ama bu, G\u00fcr\u00fcn’\u00fcn Gregoryen okulunda \u00f6\u011fretmen olan Bay Ke\u011fam Antikac\u0131yan’\u0131n Protestan rahip Kevork’un bu yaramaz\u0131 Protestan olmay\u0131 kabul etmedi\u011fi i\u00e7in kovdu\u011funu gazete yoluyla duyurmas\u0131na engel te\u015fkil etmiyordu. Bu beyin Protestan rahip Kevork hakk\u0131nda Ermeni gazetesinde yazd\u0131\u011f\u0131 her \u015feyin yalan ve iftira oldu\u011funu bildiriyorum.<\/p>\n \u015eimdi sevgili ve sayg\u0131de\u011fer Peder, Tanr\u0131 size isteklerini iletsin, size orada, bize de burada rehber olsun ki hepimiz de sevgili \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n mutlulu\u011funu isteyelim.<\/p>\n De\u011ferli Peder, bu kadar \u00e7ok vaktinizi ald\u0131\u011f\u0131mdan ve ne yapaca\u011f\u0131m\u0131 bilebilmem i\u00e7in bana birka\u00e7 sat\u0131r g\u00f6ndermenizi rica etti\u011fimden dolay\u0131 beni affedin.<\/p>\n De\u011ferli Peder size y\u00fcrekten ba\u011fl\u0131 olan \u015fahs\u0131m\u0131n en iyi dileklerini kabul edin.<\/p>\n G\u00fcr\u00fcn, 21 Eyl\u00fcl 1899
\nBayan S. Linder<\/p>\n \u00c7ok Sayg\u0131de\u011fer Ma\u011fakya Ba\u015fpiskopos Hazretleri T\u00fcrkiye Ermenileri Patri\u011fi
\n13 May\u0131s 1899<\/p>\n Yabanc\u0131 \u00f6ks\u00fczler yurtlar\u0131nda bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00f6ks\u00fcz erkek ve k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z hakk\u0131nda Y\u00fcce Hazretlerinizden gelen genelgeye cevap olarak yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z 29 Nisan 1899 tarihli mektubumuzu i\u00e7indeki anla\u015fmayla do\u011fruluyoruz. O anla\u015fmay\u0131 burada bulunan \u00f6ks\u00fczler yurdu m\u00fcd\u00fcr\u00fc Protestan rahip Kevork D\u00f6kmeciyan’la yeni bir emre kadar ge\u00e7erli olmak \u00fczere ge\u00e7ici olarak imzalad\u0131k. \u015eimdi o \u015fartlar\u0131n sadece 8 g\u00fcn y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 size aceleyle bildiriyoruz. Zira Protestan rahip kendi y\u0131ll\u0131k ta\u015fra toplant\u0131lar\u0131nda haz\u0131r bulunmak i\u00e7in Kayseri’ye gitti ve burada kendisini temsil eden ve \u00f6ks\u00fczler yurdunun y\u00f6neticisi olan \u0130svi\u00e7reli bayan Linder, ili\u015fikteki mektupla, yap\u0131lan anla\u015fmay\u0131 nice bo\u015f ve as\u0131ls\u0131z nedenlerle iptal olmu\u015f sayarak, kabul etmeyi t\u00fcm\u00fcyle reddetti. Bunlar\u0131 okuyarak \u00f6\u011freneceksiniz. Cemaat kurulu ve halk bunun \u00fczerine \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fc ve \u00f6ks\u00fczleri yurttan \u00e7ekip \u00e7\u0131karmaya karar verdi, yerel h\u00fck\u00fcmet makamlar\u0131 da olay\u0131 duyarak, Ermenilerin me\u015fru haklar\u0131n\u0131 ve taleplerini korumaya dolayl\u0131 olarak s\u00f6z verdiler. Ancak biz halkla hemfikir olmay\u0131p meseleyi olumlu bir neticeye eri\u015ftirece\u011fimize onu ikna ederek, k\u0131zg\u0131n halk\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rd\u0131k ve ad\u0131 ge\u00e7en bayan ve onun dan\u0131\u015fmanlar\u0131yla tekrar g\u00fcnlerce g\u00f6r\u00fc\u015ferek onlar yukar\u0131dan emir alana dek bug\u00fcne kadar Sivas’a da ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen malum genelgeyi ge\u00e7ici anla\u015fma olarak yeniden kabul ettirdik. Zararl\u0131 vaazlar verilmemesi i\u00e7in bizim taraf\u0131m\u0131zdan g\u00f6revlendirilecek iki ziyaret\u00e7i y\u00f6netici e\u015fli\u011finde ve g\u00f6zetiminde \u00f6ks\u00fczlerin Pazar ak\u015famlar\u0131 Protestan kilisesine gitmesine(\u00e7ok direndi\u011fi i\u00e7in) m\u00fcsaade etmek zorunda kald\u0131k.<\/p>\n Sonu\u00e7 ne olursa olsun, \u00f6ks\u00fczler yurdu y\u00f6neticilerinin samimiyetinden emin de\u011filiz ve verdikleri s\u00f6zlere g\u00fcvenmiyoruz. Zira ama\u00e7lar\u0131, f\u0131rsat bulduklar\u0131 takdirde \u00f6ks\u00fczleri “avlamakt\u0131r”. Bu konuda sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla y\u00fcce emirlerinizi bekliyoruz.<\/p>\n Sayg\u0131de\u011fer Ba\u015fpiskopos Hazretleri, bir vukuat da papal\u0131k taraftar\u0131[Katolik] Ermenilerin rahibiyle ya\u015fand\u0131. O \u00f6\u011fretmenlerimizden birine okumas\u0131 i\u00e7in Yasak Defter’den bir n\u00fcsha vermi\u015f ki s\u00f6zde Aziz Krikor Lusavori\u00e7’in de Papal\u0131k taraftar\u0131 oldu\u011funu anlas\u0131n. Biz bunu duyunca, o deftere bizimkiler taraf\u0131ndan el konulmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131k. Rahip \u00e7evresindekilerle beraber \u00e7ok tedirgin oldu ve defterin geri verilmesini isteyerek h\u00fck\u00fcmete bir nota g\u00f6nderdi. Kaymakam beye sizin genelgenizi takdim ettik ve o defterin \u0130mparator’un iradesiyle dola\u015f\u0131mdan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirdik. H\u00fck\u00fcmet \u00f6yle bir emirden haberdar de\u011filmi\u015f gibi davrand\u0131, ama defterin de kendisine teslim edilmesini rica etti. Defteri komiser efendiye teslim ettik, o da al\u0131koydu ve \u015fimdiye kadar onu Katoliklere vermi\u015f ya da teslim etmi\u015f de\u011fildir. Papal\u0131k taraftar\u0131 rahip bunun \u00fczerine k\u0131zarak, da\u011f\u0131t\u0131lmak \u00fczere telgrafla 30 n\u00fcsha sipari\u015f vermi\u015f.<\/p>\n Sayg\u0131de\u011fer Hazretlerinizin en m\u00fctevaz\u0131 hizmetkarlar\u0131,<\/p>\n Siviller Kurulu Ba\u015fkan\u0131\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 G\u00fcr\u00fcn Dini \u00d6nder Vekili
\nApkar Mh. Tahmazyan\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Papaz Hesu Vartabedyan<\/p>\n \u00c7ok Sayg\u0131de\u011fer Ma\u011fakya Ba\u015fpiskopos Hazretleri T\u00fcrkiye Ermenileri Patri\u011fi, \u0130stanbul
\n<\/strong>9 Eyl\u00fcl 1899, G\u00fcr\u00fcn<\/p>\nAziz ve de\u011ferli elinizi \u00f6perek, size acilen bildiriyoruz ki buradaki Protestan \u00f6ks\u00fczler yurdunun y\u00f6netimi yurtta bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00f6ks\u00fczlerimizden d\u00f6rd\u00fcn\u00fc Amasya’da bulunan Almanlar\u0131n \u00e7iftli\u011fine meslek \u00f6\u011frenmeye g\u00f6nderme bahanesiyle Sivas’a do\u011fru gizlice yola \u00e7\u0131kard\u0131. Hizmetkar\u0131n\u0131z olan ben bu hareketi birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce hissederek Protestan rahibe Patrik Efendi Hazretlerinizin emrine g\u00f6re \u00f6ks\u00fczlerimizin do\u011fum yerlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek onlar\u0131 g\u00f6ndermemesi i\u00e7in yaz\u0131l\u0131 olarak uyarm\u0131\u015ft\u0131m. Fakat birka\u00e7 g\u00fcn ara vererek ve yerel h\u00fck\u00fcmet ya da Kaymakam’a kendi iste\u011fini kabul ettirerek izin alm\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7i biz kaymakam\u0131m\u0131za ba\u015fvurarak bu konuda bir takrirle [\u00f6ks\u00fczlerin naklinin] yasaklanmas\u0131n\u0131 rica etmi\u015ftik, fakat fayda etmedi. Kaymakam olaya m\u00fcdahale etmek istemedi. D\u00fcn, halk olan biteni i\u015fiterek \u00e7ok \u00fcz\u00fcld\u00fc ve biz bunu duyar duymaz \u00f6ks\u00fczlerin geri g\u00f6nderilmesini sa\u011flamak i\u00e7in tekrar bir takrir yazd\u0131k. Ama nafile. Sonunda y\u00fcce Hazretlerinize ve Sivas’ta bulunan Bedros piskopos Hazretlerine telgraf \u00e7ekmek ve Manc\u0131l\u0131k’a adam g\u00f6ndererek \u00f6ks\u00fczleri al\u0131koymas\u0131 ve geri g\u00f6ndermesi i\u00e7in rahip Karekin’e bir mektup yazmak zorunda kald\u0131k. Sonu\u00e7 hen\u00fcz belli de\u011fil ve halk sizin y\u00fcce karar\u0131n\u0131z\u0131 veya o \u00f6ks\u00fczler yurdu konusunda bizim size yazd\u0131klar\u0131m\u0131za bir cevap vermenizi bekleyerek ve \u015fimdiye kadar bir cevap alamayarak umutsuzlu\u011fa kap\u0131ld\u0131 ve yar\u0131n \u00f6ks\u00fczleri Protestan okulundan al\u0131p kendi aralar\u0131nda da\u011f\u0131tarak, bizim okullar\u0131m\u0131za teslim etmeye karar verdi.<\/p>\n Hagop Ye\u011fiseyan Efendi hen\u00fcz buradad\u0131r. Dahiliye Nezareti\u2019nin emri hen\u00fcz yerel makamlara iletilmi\u015f de\u011fildir, dolay\u0131s\u0131yla ad\u0131 ge\u00e7en ki\u015finin Kayseri Manast\u0131r\u0131’na iade edilece\u011fini ummuyoruz. Sonu\u00e7 olarak Y\u00fcce Hazretlerinizden onun i\u00e7in kendi do\u011fum yerinde ders verme izni alman\u0131z\u0131 rica ediyoruz, zira yerel h\u00fck\u00fcmet ona iyi g\u00f6zle bakm\u0131yor ve cemaat okullar\u0131nda g\u00f6rev yapmas\u0131n\u0131 bizim arzulamam\u0131za ra\u011fmen istemiyor, h\u00fck\u00fcmetin nabz\u0131n\u0131 gayri resmi yollardan yoklad\u0131k fakat ne yaz\u0131k ki cevab\u0131n\u0131 olumsuz bulduk.<\/p>\n Sayg\u0131de\u011fer Hazretlerinizin en m\u00fctevaz\u0131 hizmetkar\u0131,<\/p>\n G\u00fcr\u00fcn Dini \u00d6nder Vekili
\nPapaz Hesu Vartabedyan<\/p>\n Not: <\/strong>Az \u00f6nce Kaymakam bizi \u00e7a\u011f\u0131rarak dedi ki, o yasaklama ya da \u00f6ks\u00fczlere kendi ortamlar\u0131nda e\u011fitim verme ve d\u0131\u015far\u0131 g\u00f6ndermeme emri Dahiliye Nezareti taraf\u0131ndan resmi olarak b\u00fct\u00fcn makamlara iletilmelidir ki h\u00fck\u00fcmet temsilcileri taraf\u0131ndan do\u011fru bir \u015fekilde uygulans\u0131n.<\/p>\nG\u00fcr\u00fcn Dini \u00d6nder Vekili
\nPapaz Hesu Vartabedyan<\/p>\n \n- \n
\u00c7ok sayg\u0131de\u011fer Ma\u011fakya Ba\u015fpiskopos Hazretleri
\nT\u00fcrkiye Ermenileri Patri\u011fi, \u0130stanbul
\n<\/strong>21 Ekim 1899, G\u00fcr\u00fcn<\/li>\n<\/ol>\nMerhametli, aziz elinizi \u00f6perek, tevazuyla bildiriyoruz ki Hazretlerinizin buradaki Protestan \u00f6ks\u00fczler yurdu meselesini konu alan 5 Ekim 1899 tarihli ve 10007\/1722 say\u0131l\u0131 de\u011ferli mektubunu alm\u0131\u015f bulunuyoruz. Bu mesele i\u00e7in m\u00fcdire Bayan S. Linder Hazretlerinize \u015fikayet etmi\u015fmi\u015f, i\u015fte ger\u00e7ekleri acilen belirtiyoruz.<\/p>\n Buradan Amasya’ya g\u00f6nderilmi\u015f 4 \u00e7ocu\u011fun nakli konusunda hizmetkar\u0131n\u0131z\u0131n onay\u0131n\u0131 verdi\u011fi ger\u00e7ektir. Ancak en sonunda (onlar hen\u00fcz yola \u00e7\u0131kar\u0131lmadan) yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131z olaylar\u0131n do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 ve halk\u0131n onlar\u0131n g\u00f6nderilmesine kesinlikle kar\u015f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak ve halk\u0131n \u00f6fkesini yat\u0131\u015ft\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, yaln\u0131z kald\u0131\u011f\u0131mdan ve ki\u015fisel liberal g\u00f6r\u00fc\u015flerimin bir \u00f6nemi kalmamas\u0131 ve kendi \u015fahs\u0131m\u0131n ve fikirlerimin de\u011fil de halk\u0131m\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinin temsilcisi oldu\u011fum i\u00e7in, ger\u00e7i o[halk] yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp olaylar\u0131 farkl\u0131 alg\u0131l\u0131yordu, hatta bana bile \u00f6fkeli ve benim hakk\u0131mda bile kafas\u0131nda \u015f\u00fcpheler olu\u015fmu\u015f oldu\u011fundan, \u00f6ks\u00fczler yurdunun m\u00fcd\u00fcriyetine ya o \u00f6ks\u00fczlerin ba\u015fka yere naklini ertelemesi ya da bu i\u015ften temelli vazge\u00e7mesi i\u00e7in yaz\u0131 yazmaya mecbur kald\u0131m. Ancak m\u00fcd\u00fcrl\u00fck (Protestan rahip) yaz\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6nemsemeyerek, onlar\u0131 [\u00f6ks\u00fczleri] gizli bir \u015fekilde ve zorla yola \u00e7\u0131kararak i\u015fini h\u00fck\u00fcmet yoluyla g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131. Bunun \u00fczerine hem Cemaat Kurulu hem de b\u00fct\u00fcn Ermeni toplumu k\u0131zarak, bizim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zla h\u00fck\u00fcmete ba\u015fvurdu ve \u00e7ocuklar\u0131, hem [daha \u00f6nce] g\u00f6nderilmi\u015f 4 \u00f6ks\u00fcz\u00fc, hem de \u00f6ks\u00fczler yurdunda bulunan ve erkenden ba\u015fka yerlere g\u00f6nderilmi\u015f olan k\u0131z ve erkek b\u00fct\u00fcn \u00f6ks\u00fczleri, ki bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 80 kadar vard\u0131, geri istedi. B\u00f6ylece olay b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Yerel makamlar m\u00fcdahale ettiler ve biz cemaatin onurunu korumak zorunda kald\u0131k, yani a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00f6ks\u00fczleri geri istedik. Bir k\u0131sm\u0131n\u0131 geri ald\u0131k. G\u00f6nderilmi\u015f 4 \u00e7ocu\u011fun [orada kalmas\u0131na] Sivas dini \u00f6nderi Bedros Piskopos arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla engel olduk ve G\u00fcr\u00fcn’e geri getirttik ve b\u00f6ylece halk\u0131n onurunu m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca koruduk, bununla beraber biliyorduk ki halk\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131, ya da yanl\u0131\u015f y\u00f6ntemler kullan\u0131l\u0131yordu. \u00d6ks\u00fczleri Protestanla\u015ft\u0131rma d\u00fc\u015f\u00fcncesine gelince, do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak o do\u011frultuda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 do\u011frudur, zira tabii ki halk o y\u00fczden \u00fcz\u00fcl\u00fcyor ve vuku bulan anla\u015fmazl\u0131klar sadece o vesileyle do\u011fmaktad\u0131r. Bayan Linder’in \u015fahsi onuruna ve g\u00f6revine kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir sald\u0131r\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r ve o konuda bayan taraf\u0131ndan yaz\u0131lanlar tamam\u0131yla yanl\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7ekten de kurul ve halk a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa ba\u015fvurdu. Ancak, Protestan \u00f6ks\u00fczler yurdu y\u00f6netiminin d\u00fc\u015f\u00fcncesizce hareket edip halk\u0131n onurunu zedeleyerek, hatta \u00f6ks\u00fczler ve fakirler i\u00e7in \u0130svi\u00e7re’den g\u00f6nderilmi\u015f yard\u0131m\u0131 da al\u0131koyup, “dini \u00f6nderli\u011finize gidin, Ermeniler size bakarlar, onlar\u0131n paras\u0131 \u00e7oktur, vs.” deyip o yard\u0131m\u0131 sefillere vermeyerek bunlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 da bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n Sonunda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 denemelerle, at\u0131lan bu ad\u0131m\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ve yanl\u0131\u015f y\u00f6ne do\u011fru gittiklerini hissederek, misyonerler Ermenilerin taleplerinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde me\u015fru oldu\u011funu anlayarak isteklerimizi kar\u015f\u0131lamak zorunda kald\u0131lar ve d\u00fcn mektubunuzu almadan, aram\u0131zda bir anla\u015fma sa\u011fland\u0131 ve bu mesele her iki taraf\u0131n da kabul etmi\u015f oldu\u011fu ve birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7erisinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulacak olan a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fartlar alt\u0131nda kapanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n A.<\/strong> Hazretlerinizin genelgesi uyar\u0131nca, her Cumartesi Ermeni bir \u00f6\u011fretmen ya da papaz \u00f6ks\u00fczler yurdunu ziyaret ederek, iki bu\u00e7uk saat s\u00fcreyle ders verecektir.<\/p>\nB.<\/strong> Cumartesi ak\u015famlar\u0131 ve Pazar sabahlar\u0131 Ermeni \u00f6ks\u00fczler mutlaka kiliseye gelecekler ve dini ayinlerde haz\u0131r bulunacaklard\u0131r, ancak Protestan kilisesine gidip gitmemekte serbesttirler.<\/p>\nC.<\/strong> Y\u0131l\u0131n be\u015f b\u00fcy\u00fck dini bayram\u0131nda Ermeni kilisesinin geleneklerine uygun olarak g\u00fcnah \u00e7\u0131karacaklard\u0131r.<\/p>\nD.<\/strong> Kilisenin \u00f6nemli g\u00fcnlerinde ve pazar g\u00fcnleri \u00f6ks\u00fczler yurdunda Ermenilere has usul ve kurallara uyarak dua edeceklerdir.<\/p>\n\n- Her cemaat mensubu \u00f6ks\u00fczler yurdunu ziyaret etmekte ve dersleri dinlemekte serbest olacakt\u0131r.<\/li>\n
- Dini \u00f6nderli\u011fin bilgisi olmadan d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7ocuk g\u00f6nderilmeyecek ve g\u00f6nderilenler de kaybolmamalar\u0131 i\u00e7in gelecekte getirilerek sahiplerine ya da cemaate teslim edileceklerdir.\n
G.<\/strong> \u00d6ks\u00fcz \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n dini duygular\u0131n\u0131 yaralamamalar\u0131, onlar\u0131 inan\u00e7lar\u0131ndan ve Ermeni kilisesinden uzakla\u015ft\u0131rmamalar\u0131 i\u00e7in yurt m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcn g\u00f6revlilere kesin talimat verilecektir.<\/p>\nH.<\/strong> Geri al\u0131nan \u00f6ks\u00fczler e\u011fer gitmek isterlerse, bizim taraf\u0131m\u0131zdan iade edileceklerdir. Aksi takdirde serbest b\u0131rak\u0131lacak ve Cemaat \u00d6ks\u00fczler Yurduna ya da Cemaat Okuluna kabul edileceklerdir.<\/li>\n<\/ol>\n\u0130\u015fte Piskopos Hazretleri, Protestan \u00f6ks\u00fczler yurdunun y\u00f6netimiyle yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen \u015fartlarda anla\u015fm\u0131\u015f bulunuyoruz ve umuyoruz ki, y\u00f6netim \u015fartlar\u0131 tam olarak yerine getirecektir. Ger\u00e7i a\u015f\u0131r\u0131 y\u00f6ntemlere ba\u015fvurduk, ama yetkileri de elde ettik, bask\u0131 olmadan bu maddeleri asla kabul etmezlerdi ve do\u011fal olarak \u00e7ocuklar Protestan olacaklard\u0131. Bu \u015fartlar\u0131n nas\u0131l uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce bozulan ili\u015fkileri d\u00fczeltmeye, iyile\u015ftirmeye, eskiden oldu\u011fu gibi g\u00f6n\u00fcllerini alarak \u00e7a\u011f\u0131n, ko\u015fullar\u0131n, fakir ve \u00f6ks\u00fczlerin durumunun ve \u00e7e\u015fitli ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi \u015fekilde karde\u015f\u00e7e ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n S\u00f6z\u00fcn\u00fc uzatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6z\u00fcr dileyen, \u00e7ok sayg\u0131de\u011fer Hazretlerinizin m\u00fctevaz\u0131 hizmetkar\u0131<\/p>\n G\u00fcr\u00fcn Dini \u00d6nder Vekili
\nPapaz Hesu Vartabedyan<\/p>\n \n- \n
\u00c7ok sayg\u0131de\u011fer Ma\u011fakya Ba\u015fpiskopos Hazretleri T\u00fcrkiye Ermenileri Patri\u011fi, \u0130stanbul
\n<\/strong>27 Nisan 1900, G\u00fcr\u00fcn<\/li>\n<\/ol>\nAziz elinizden \u00f6perek ili\u015fikteki defteri acilen y\u00fcce Hazretlerinize ve ruhaniler kurulunun derin dikkatine sunuyorum.<\/p>\n Bu defterin i\u00e7eri\u011fi, buradaki Protestan Ermenilerin rahibi Kevork Demirciyan’\u0131n ge\u00e7en y\u0131l bu zamanlarda haz\u0131rlay\u0131p Kayseri’de kendi derneklerinin toplant\u0131s\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ve misyoner aday\u0131 Protestan rahipler taraf\u0131ndan alk\u0131\u015flarla kar\u015f\u0131lanarak oradaki herkesin onay\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f olan, kutsal Ermeni kilisesine kar\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f sinsi bir konu\u015fmad\u0131r. De\u011ferli ve aziz Ermeni kilisesi kar\u015f\u0131s\u0131nda bu konu\u015fman\u0131n \u00e7izdi\u011fi y\u00f6nde y\u00fcr\u00fcnmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7i [konu\u015fma metnini] yay\u0131nlamas\u0131 i\u00e7in “Avedaper”in yaz\u0131 i\u015fleri sorumlusuna g\u00f6ndermi\u015flerse de o dini bir i\u00e7 tart\u0131\u015fmay\u0131 su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karmay\u0131 ve kar\u015f\u0131 tarafa kendi planlar\u0131n\u0131 duyurmay\u0131 ihtiyatl\u0131 addetmemi\u015f ve bir yaz\u0131 yaz\u0131p dernek kurulu \u00fcyelerinin gizli bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015ftir. Biz bunu tedbirsiz Protestan vatanda\u015flardan duyarak kitab\u0131 elde etmeyi istiyorduk ve asl\u0131 beklenmedik ko\u015fullarda bug\u00fcnlerde elimize ge\u00e7ti\u011finden, b\u0131kk\u0131nl\u0131kla onu okuduk ve bir kopyas\u0131n\u0131 da Hazretlerinizin bilgisi ve uygun d\u00fczenlemeleri yapabilmesi i\u00e7in g\u00f6nderiyoruz. E\u011fer bizim iyi y\u00fcrekli Protestan rahibimiz b\u00f6yle sinsilikler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve aziz kilisemize kar\u015f\u0131 tuzak kuruyorsa, di\u011fer tan\u0131nm\u0131\u015f vaizler ve aziz Ermeni Kilisesini y\u0131kmak isteyen k\u00f6t\u00fc niyetli misyonerler neler yapmazlar, Ermeni Kilisesine kar\u015f\u0131 kafalar\u0131nda ne t\u00fcr fikirler olu\u015fturmazlar ki?…<\/p>\n Biz burada uyanarak, Protestan fanatizmine kar\u015f\u0131 savunma konumuna ge\u00e7tik. Ba\u015fka yerlerde de ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00fcst\u00fcn akl\u0131n\u0131za ve en y\u00fcce emirlerinize b\u0131rakarak,<\/p>\n \u00c7ok sayg\u0131de\u011fer Hazretlerinizin m\u00fctevaz\u0131 bir evlad\u0131 olarak kal\u0131yorum,<\/p>\n G\u00fcr\u00fcn Dini \u00d6nder Vekili
\nPapaz Hesu Vartabedyan<\/p>\n <\/p>\n \u0130\u015fte defterin bir sureti:<\/p>\n Ermeni[Gregoryen] kilisesine kar\u015f\u0131 tavr\u0131m\u0131z ne olmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\nSayg\u0131de\u011fer Beyler,<\/p>\n Tecr\u00fcbeli dinadamlar\u0131n\u0131n olgun tavsiyelerinin ve e\u011fitilmi\u015f vaizlerin yeni ve taze fikirlerinin bizim fikirlerimize ve karanl\u0131k teorilerimize canl\u0131l\u0131k, bereket ve nitelik kazand\u0131raca\u011f\u0131na g\u00fcvendi\u011fimden bana teslim edilen konuya sadece bir g\u00f6z atmakla yetinece\u011fim.<\/p>\n “Ermeni[Gregoryen] kilisesine kar\u015f\u0131 tavr\u0131m\u0131z ne olmal\u0131d\u0131r?” sorusu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn Ermeni H\u0131ristiyan zihnini me\u015fgul eden bir sorundur. Bizim kilisemizin hemen d\u0131\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ovad\u0131r Ermeni kilisesi. O sadece bir konu olmakla kalmay\u0131p, \u015fimdi onu incelemekle me\u015fgul olduktan sonra, meseleyi daha yetenekli zihinlere ve kurulu\u015flara teslim etmek, derin bir teoriyle onun i\u00e7 ve d\u0131\u015f t\u00fcm g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131p, topluma sa\u011fduyulu neticeler sunmaya de\u011fer.<\/p>\n Bu konu \u00fczerinde konu\u015furken \u00e7\u0131kan iki g\u00fc\u00e7l\u00fc sonu\u00e7 beni \u015fa\u015f\u0131rtmaktad\u0131r: birincisi, me\u015fguliyetlerimin fazlal\u0131\u011f\u0131ndan ileri gelen benim kudretsizli\u011fimdir. Konuyu daha tecr\u00fcbeli dinadamlar\u0131na ve s\u00fcrekli kolejlerde bulunanlara teslim etmeye de\u011ferdi. Bu y\u00fczden korkar\u0131m sizi yoraca\u011f\u0131m. Fakat G\u00fcr\u00fcn kasabas\u0131nda g\u00f6rev yapan birinden b\u00fcy\u00fck bir beklentiniz olmayaca\u011f\u0131na g\u00fcvenerek, teorilerimi cesaretle sunuyorum. Bir t\u00fcr dini tolerans, baz\u0131lar\u0131n\u0131n dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, veya ilericilerle ilerici olmayanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle fikirleri beni \u015fa\u015f\u0131rtmaktad\u0131r ve zihnimde belirsiz d\u00fc\u015f\u00fcnceler bile do\u011furmaktad\u0131rlar. Bu y\u00fczden konu hakk\u0131nda sanki net bir g\u00f6r\u00fc\u015fe bile sahip olam\u0131yorum. Kilisenin y\u00fczy\u0131ll\u0131k deneyimine sahip olmad\u0131\u011f\u0131mdan, konu hakk\u0131nda nihai ve kesin teoriler bile \u00fcretemiyorum. Her ne olursa olsun, siz toplant\u0131ya b\u00fct\u00fcn kat\u0131lanlar\u0131n i\u015fbirli\u011fine, isti\u015farelerine ve sempatisine g\u00fcvenerek konuya giriyorum.<\/p>\n A.<\/strong><\/p>\n 1)<\/strong> Ni\u00e7in “Ermeni kilisesine kar\u015f\u0131 tavr\u0131m\u0131z” diyoruz da “Papal\u0131k[Katolik]” ya da “rum kilisesine kar\u015f\u0131 tavr\u0131m\u0131z” demiyoruz. Bu daha dar bir alan se\u00e7me anlam\u0131na gelmiyor mu? Bunu daha ziyade zaaf\u0131m\u0131z\u0131n ya da g\u00fc\u00e7s\u00fcz faaliyetlerimizin bir i\u015fareti olarak addedemez miyiz? Ni\u00e7in daha uzaklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek daha fazla g\u00fc\u00e7 kazanmayal\u0131m? Hay\u0131r, bu asla Katolik ya da Rum kiliselerine veyahutta putperestlere kar\u015f\u0131 bizim sahip oldu\u011fumuz sorumlulu\u011fa ve d\u00fczenleyece\u011fimiz faaliyetlere engel de\u011fildir. Bunun \u00f6nemli nedenleri \u00e7abalar\u0131m\u0131z ve g\u00fc\u00e7lerimizin me\u015fru i\u015fleyi\u015fi i\u00e7in bize \u00f6nderlik etmelidirler.<\/p>\n\u0130\u015f \u00f6nce Ermeni Gregoryen kilisesinde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Misyonerli\u011fin Ermeniler aras\u0131nda ba\u015flamas\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle de bu ba\u015flang\u0131\u00e7ta kullan\u0131lan y\u00f6ntemleri ele\u015ftiren baz\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015f yaz\u0131lar\u0131 asla do\u011fru, mant\u0131kl\u0131 ve faydal\u0131 saym\u0131yorum. “\u0130\u015fe niye burada ba\u015flad\u0131lar, halbuki daha geni\u015f alanlar mevcuttu” ya da “niye yanl\u0131\u015f y\u00f6ntemlerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar ve s\u00f6zde iyi amaca ula\u015famad\u0131lar” gibi sorular\u0131 gereksiz, hatta zararl\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Fikirler insanlar i\u00e7in kutsald\u0131r. Onlar konu\u015fsunlar, biz tersini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ge\u00e7mi\u015f bizim i\u00e7in \u00f6nemli de\u011fil, tecr\u00fcbeden faydalanal\u0131m, ge\u00e7mi\u015fi ba\u015fka bir vesileyle inceleyelim, gelecek i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fc olal\u0131m. Bizim aziz ve en semavi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, “\u015fimdi, \u015fimdi bizim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz nedir ve davran\u0131\u015f tarz\u0131m\u0131z ne olmal\u0131d\u0131r?” demektir. \u0130\u015fe ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r, inan\u0131n Tanr\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r, inan\u0131n ki Tanr\u0131 bizim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zla i\u015fe Ermenilerin i\u00e7inde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi biz bu i\u015fi yap\u0131yoruz, biz. Biz ne yapmam\u0131z gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcy\u00fcz. B\u0131rakal\u0131m, misyonerler bize yard\u0131m etsinler, \u0130ncil’in \u00f6\u011fretilerini yayma g\u00f6revini biz \u00fczerimize alal\u0131m, uzak bir gelecekte Tanr\u0131 davran\u0131\u015f tarz\u0131m\u0131z\u0131 ve bizi sorumlu olarak tan\u0131yacakt\u0131r. Tanr\u0131 bize yol g\u00f6stersin.<\/p>\n 2)<\/strong> Protestanl\u0131k kendi temiz \u00f6\u011fretilerini, ruhlar\u0131 yenileyen vaazlar\u0131n\u0131 sadece \u0130ncil’den al\u0131r, zira Protestan, \u0130ncil’in ayd\u0131nl\u0131k ve aziz \u00f6\u011fretilerini ve inan\u00e7 ilkelerini D\u00fcnya’ya sa\u011flayan\u0131n ta kendisidir. Ayr\u0131ca bu teoriler, kiliseyi ve inanan\u0131 daha b\u00fcy\u00fck, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve hayat\u0131n\u0131 feda etmeyi gerektiren \u00e7abalarla hayatta h\u00fck\u00fcm s\u00fcren her t\u00fcrl\u00fc y\u0131k\u0131c\u0131 ve k\u00f6t\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131klara ve sapk\u0131nl\u0131klara kar\u015f\u0131 koymaya ve onlar\u0131 ortadan kald\u0131rmaya, i\u00e7kiye d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fck, kumarbazl\u0131k, ahlaki bozulma ve s\u00f6ylemeye dilimin varmayaca\u011f\u0131 daha ba\u015fka mikropluklara kar\u015f\u0131 sava\u015fmaya, hayat\u0131 tehdit eden her t\u00fcrl\u00fc tehlikeyi ortadan kald\u0131rmaya ve insanl\u0131\u011f\u0131 tekrar aya\u011fa kald\u0131rmaya g\u00f6t\u00fcrmektedir. Protestanl\u0131k toplumsal hayattaki kirlenmenin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sefaletin artmas\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ederek yenilenmi\u015f ve mutlu bir insanl\u0131k olu\u015fturmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Ni\u00e7in biz Protestanlar olarak bu d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131yla ve d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131 yayma arzusuyla, duru\u015fumuzu h\u0131zla belirginle\u015ftirme, erkek ve k\u0131z karde\u015flerimize yard\u0131m etme ve ger\u00e7ek ve kat\u0131ks\u0131z bir sevginin kan\u0131tlar\u0131n\u0131 sunma gibi daha do\u011fal, evet do\u011fal bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc hissetmeyelim? E\u011fer D\u00fcnya’n\u0131n \u00f6teki ucunda bile olsayd\u0131m Ermenilere kar\u015f\u0131 dini a\u00e7\u0131dan bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck duygusu hissetmeliydim.<\/p>\n3)<\/strong> Minnetarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z bize \u00e7a\u011fr\u0131da bulunmaktad\u0131r. Minnetarl\u0131k duygular\u0131m\u0131z bizi Ermeni kilisesine kar\u015f\u0131 duru\u015fumuzu belirginle\u015ftirmek ve sa\u011flamla\u015ft\u0131rmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131lmaktad\u0131r. \u0130nkar edilemez bir ger\u00e7ektir ki biz \u0130ncil’i amerikal\u0131lardan almad\u0131k. Amerikal\u0131lar bize \u0130ncil hakk\u0131nda vaazlar verdiler, fakat bize \u0130ncil’i vermediler. \u0130ncil kilisemizde vard\u0131 ve oradan ald\u0131k. Bu m\u00fctevaz\u0131 bir itiraft\u0131r ve 15 as\u0131rl\u0131k zorlu uzun d\u00f6nem boyunca, Ermeni kilisesinin yerel her t\u00fcr olaya ra\u011fmen, \u00f6l\u00fcmler ve kanlar i\u00e7inde \u0130ncil’i korudu\u011funu unutamay\u0131z. “Bug\u00fcn biz H\u0131ristiyan\u0131z”. Atalar\u0131m\u0131z\u0131n kanlar\u0131 i\u00e7inde \u015fehit bir milletiz. Biz \u015fehit Ermeni Kilisesine minnetar olal\u0131m ve bu minnettarl\u0131k duygular\u0131n\u0131 her yerde yaymakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olal\u0131m.<\/p>\nNedir bu minnettarl\u0131k? Ba\u015fkalar\u0131ndan al\u0131p faydaland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyleri tan\u0131mak, takdir etmek ve bunu itiraf etmektir, ama bu minnettarl\u0131k kendi anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z, inanc\u0131m\u0131z ve fedakarl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla, pratikte minnettar olmaya y\u00f6nelmek demek de\u011fildir. Minnettarl\u0131k hay\u0131rseverin hatas\u0131n\u0131 ve kusurunu k\u00f6r\u00fck\u00f6r\u00fcne kabullenmek de\u011fildir. Bu al\u00e7akl\u0131kt\u0131r ve kaybetmeye te\u015fvik etmektir. K\u00f6r babalar\u0131m\u0131z\u0131n elinden tutmak ve do\u011fru olana g\u00f6t\u00fcrmek minnettarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7ek i\u015faretidir. Ekonomik krizler, de\u011fi\u015fken siyasi durumlar ve yabanc\u0131 \u00fclkelerde \u00f6\u011frenim g\u00f6rme gereklili\u011fi nedeniyle Ermeni kilisesi \u0130ncil’in yolundan \u00e7\u0131karak Katolik, Rum ve Ermenilerin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc hatalar\u0131 yapt\u0131. Bizim g\u00f6revimiz ac\u0131 bir bi\u00e7imde de olsa ondan ayr\u0131larak, Ermeni kilisesine kar\u015f\u0131 minnettarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve ona olan sayg\u0131m\u0131z\u0131n teminat\u0131n\u0131 ona hissettirmek ve e\u011fer m\u00fcmk\u00fcnse kiliseyi havarilerin yoluna d\u00f6nd\u00fcrerek…onunla birle\u015fmekti ve bu halen de g\u00f6revimizidir.<\/p>\n 4)<\/strong> Yakla\u015f\u0131k olarak faaliyet alan\u0131 budur. Yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi bizim Ermeni kilisesinde propaganda yapma gibi bir i\u015fimiz bulunmamaktad\u0131r. Niyetimiz iyiydi ve \u015fimdi de iyidir. Ancak sa\u011flam bir duru\u015fa sahip olmaya, bizim kabul etti\u011fimiz ger\u00e7ekleri ve bunlarla beraber sevgi ve minnettarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlatmaya mecburuz. Ermeni kilisesi bize g\u00f6re ahlaki, dini, zihinsel ve maddi bak\u0131mdan muhta\u00e7 durumdad\u0131r. E\u011fer yapabilirsek, biz c\u00f6mert ve minnettar hay\u0131rseverler olmal\u0131y\u0131z. Yap\u0131lacak i\u015f b\u00fcy\u00fck ve kapsaml\u0131d\u0131r, bizim yan\u0131m\u0131zda, i\u00e7imizde, \u00e7evremizdedir. Biz karde\u015flerimize daha fazla yakla\u015fmaya mecburuz.<\/p>\nB.<\/strong><\/p>\nBu meseleyi bizim i\u00e7in daha somut k\u0131lacak bilgiler vard\u0131r:
\n
\n1)<\/strong> Gregoryen Kilisesi nedir? Bu sorunun derinliklerine inmek bizim g\u00f6revimiz de\u011fildir. Baz\u0131lar\u0131 eskiden, o derece yolunu \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f ve o derece kaybolmu\u015f say\u0131ld\u0131lar ki, bir\u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131, zorluk ve eziyet aras\u0131nda kiliseden ayr\u0131ld\u0131lar ve belki de istemeksizin Protestan ad\u0131n\u0131 kabul ettiler. Baz\u0131lar\u0131 ise, \u00f6zellikle \u015fu son zamanlarda, Protestan kilisesinin kuca\u011f\u0131nda do\u011fup, b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f olarak Ermeni kilisesini \u00f6yle bir \u00f6vd\u00fcler ki, ger\u00e7ekten de \u00f6yle oldu\u011fu san\u0131ld\u0131. Ayr\u0131lanlar veya ayr\u0131lmalara sebep olanlar alenen ya da tek tek su\u00e7land\u0131lar, hakaretlere u\u011frad\u0131lar; gayesiz, uza\u011f\u0131 g\u00f6remeyen ve dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc diye adland\u0131r\u0131ld\u0131lar. Bunlardan hangisi do\u011frudur? Ermeni Gregoryen kilisesiyle Protestan kilisesi aras\u0131ndaki fark niye bu kadar belirsizdir? Fark\u0131n sanki Prezbiteryen ve Sinodik veyahutta Baptist ve Metodist kiliseleri aras\u0131ndaki fark kadar belirsiz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz? Bir Katolik rahip “Bizim Ermenilerin mezhebi” adl\u0131 defterinde “Ermeni kilisesi eskiden beri latin kilisesidir” diyor. Niye bu defterdeki iddialar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131tlarla yalanlamad\u0131lar? Protestan rahip M. G. Papazyan “Avedaper”de a\u00e7\u0131k ve net kelimelerle \u015f\u00f6yle yazd\u0131: “Ermeni kilisesi papal\u0131k[Katolik] kilisesinin k\u0131zkarde\u015fidir”. Ni\u00e7in Protestan rahip Manase’nin dediklerini tekzip etmediler? Fikirler ni\u00e7in belirgin de\u011fil? Niye Ermeni Gregoryen kilisesi mensuplar\u0131 bunlar\u0131 bilmesinler ve biz bunlar\u0131 onlara bildirmeyelim? Ermeni Gregoryen mezhebinin, inanc\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu bilmemiz gerekiyor ve bunu din derslerinden de\u011fil de, kilise ayinlerindeki usullerden, i\u015faretlerden, ilahilerden, dinsel i\u015flemler s\u0131ras\u0131nda okunan s\u00f6zlerden, Ana Ma\u015fdos’tan, eski dinadamlar\u0131n\u0131n yazd\u0131klar\u0131ndan elde etmek gerekiyor. Ke\u015fke i\u00e7imizden yetenekli bir \u015fah\u0131s b\u00f6yle bir giri\u015fimde bulunsa da, derne\u011fimiz de ona her bak\u0131mdan yard\u0131mc\u0131 olsa.<\/p>\n2)<\/strong> Protestanl\u0131\u011f\u0131n ne oldu\u011fu, ni\u00e7in ayr\u0131 oldu\u011fumuz ve amac\u0131m\u0131z\u0131n ne oldu\u011fu yaz\u0131larla, vaazlarla, y\u00fczy\u00fcze konu\u015farak ve alenen \u00f6\u011fretilmeli, cemaatimizin her bireyinin akl\u0131 ve y\u00fcre\u011fi bu bilgiyle dolmal\u0131. Ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z tamamen dinsel k\u00f6kenlidir, vicdan\u0131m\u0131z\u0131n ve y\u00fcre\u011fimizin bir \u015fikayetidir. \u0130ncil bizi ay\u0131rd\u0131 ve ayr\u0131 tutmaktad\u0131r. Bizim \u0130ncilimiz var ve \u0130ncil fikirden, kiliseden, katolikostan, gelenekten \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Biz fikir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve \u0130ncil’\u0130n kurtar\u0131c\u0131 \u00f6\u011fretileriyle beslenmek i\u00e7in ayr\u0131ld\u0131k. Biz ba\u015fkas\u0131n\u0131 takip etmi\u015f de\u011filiz ve takip etmeyece\u011fiz. Ba\u015fkalar\u0131 aziz ama\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 lekelesinler, her t\u00fcrl\u00fc iftiraya tahamm\u00fcl etmeye, ayn\u0131 zamanda da prensiplerimize s\u0131ms\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131 kalmaya haz\u0131r\u0131z. Amac\u0131m\u0131z bulundu\u011fumuz ya da bulunmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z her yerde \u0130ncil’in tanr\u0131sal kurtulu\u015f \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fc dinsel \u015fartlarda yaymakt\u0131r. Niyetimiz, iyilik ve karde\u015f sevgisiyle iyi amac\u0131m\u0131za \u0130ncil’deki manada \u00f6rnek olmam\u0131zd\u0131r. Ba\u015fkalar\u0131 Protestan isminden b\u0131ks\u0131nlar, ayn\u0131 \u0130sa’n\u0131n \u00e7arm\u0131h\u0131n\u0131 kendimize \u015feref olarak addetti\u011fimiz gibi, biz onu prensipleriyle kendimiz i\u00e7in bir onur kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\nC.<\/strong><\/p>\n\u015eimdi bize, bu konularda Ermeni kilisesine kar\u015f\u0131 tavr\u0131m\u0131z\u0131n ne olmas\u0131 gerekti\u011fini k\u0131saca belirtmek kal\u0131yor.<\/p>\n 1)<\/strong> San\u0131yorum her Gregoryen ve Protestan\u0131n tak\u0131naca\u011f\u0131 tav\u0131rla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00fczerinde, bulundu\u011fu yerin olduk\u00e7a \u00f6nemli bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n\u00c7e\u015fitli yerlerde Protestanlar Gregoryen dostlar taraf\u0131ndan eziyetlere, sans\u00fcre ve sald\u0131r\u0131lara maruz b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131rlar. G\u00fcr\u00fcn’\u00fcn Protestan kilisesi de bu konudaki tavr\u0131n\u0131 belirlemelidir. Yerel ko\u015fullar genel prensipleri de\u011fi\u015ftirmezler ama \u00f6zel olanlar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131rlar. Sald\u0131rgan, \u00e7ok sald\u0131rgan, savunma konumunda ya da sab\u0131rl\u0131 olmak gibi tutumlardan birini tak\u0131nmam\u0131z bulunulan yerlerde h\u00fck\u00fcm s\u00fcren d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve ahlaki durumlara ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n 2)<\/strong> Protestan kilisesinin konumunu g\u00fc\u00e7lendirmeliyiz. Bir konuma sahip olduktan sonra, ba\u015fka kiliselere kar\u015f\u0131 tutum tak\u0131nabiliriz. Size g\u00fc\u00e7, ak\u0131l, zenginlik ve konumumuzu sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in verebilece\u011finiz ne varsa vermeniz i\u00e7in yalvar\u0131yorum. \u00d6zellikle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fu zamanlarda her t\u00fcrl\u00fc olayda dini a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir cemaat olman\u0131n en a\u015f\u0131r\u0131 imkanlar\u0131n\u0131 kullanmal\u0131y\u0131z. \u015eunu iyi bilmeliyiz ki sadece ak\u0131l, zenginlik ve ba\u015fka imkanlar de\u011fil maneviyat, ate\u015fli ve kurtar\u0131c\u0131 bir inanc\u0131n halk aras\u0131nda geli\u015fip yay\u0131lmas\u0131 da bizi g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lar. E\u011fitim ve [misyonerlerden] organizasyon ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n en ilkel ve temel \u015fartlar\u0131nda ba\u015fkalar\u0131ndan farkl\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc olmal\u0131y\u0131z. K\u00fc\u00e7\u00fck fakat g\u00fc\u00e7l\u00fc bir cemaat olmal\u0131y\u0131z.<\/p>\nBirli\u011fimiz kiliselerinin, evet, T\u00fcrkiye’deki b\u00fct\u00fcn Protestan kiliselerinin en ufak \u00fcyesinden en yetenekli g\u00f6revlisine kadar, bir cemaat mensubundan birli\u011fimizin b\u00fct\u00fcn mensuplar\u0131na kadar herkes bu amac\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmenin ate\u015fli ve inanca dayanan ama k\u00f6r\u00fck\u00f6r\u00fcne ve taklit\u00e7i olmayan gayretleriyle dolmal\u0131d\u0131r. Durumumuz ne kadar umutsuz olursa olsun g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc Tanr\u0131’dan al\u0131yoruz. Bizim yard\u0131mc\u0131m\u0131z onun sa\u011f koludur. “Korkma k\u00fc\u00e7\u00fck cemaat, Tanr\u0131 bu Krall\u0131\u011f\u0131 size verme l\u00fctfunda bulundu.” \u00c7\u00f6lde y\u0131lana bakanlar gibi, biz de g\u00f6zlerimizi o hedefe, Protestan kiliselerinin sa\u011flam ve g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131na, dikerek g\u00f6z k\u0131rpmadan bakal\u0131m.<\/p>\n 3)<\/strong> Gregoryen ve Protestan kiliseleri aras\u0131ndaki \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar \u00fczerinde belirgin ve sa\u011flam bir tavr\u0131m\u0131z olmal\u0131d\u0131r. \u00d6nemli farkl\u0131l\u0131klar konusunda ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcz ve uzla\u015fmaz olmal\u0131y\u0131z. Tan\u0131mak ve tan\u0131nmak, Protestanlar\u0131n esasen ve temelde neyle farkl\u0131 olduklar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde bilinmesi ve bu hususlarda hi\u00e7 fikir de\u011fi\u015ftirilmeden \u0131srar edilmesi gerekmektedir.<\/p>\n\u00d6zg\u00fcrl\u00fck bu d\u00fcnyada ya\u015famak ve sosyalle\u015fmek i\u00e7in en iyi yoldur, fakat fikir ve inan\u00e7 insandan b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. E\u011fer bir kere ikna olursak kabul etmi\u015f say\u0131l\u0131r\u0131z, ayn\u0131 d\u00fcnyadaki Protestanlar\u0131n o kilisenin y\u00f6netiminde ruhani ve sivillerin e\u015fit olmas\u0131n\u0131, Kutsal Kitaplar\u0131n yegane inan\u00e7 ve ya\u015fay\u0131\u015f tarz\u0131 kural\u0131 olmas\u0131n\u0131 kabul etti\u011fi gibi, ya da yaln\u0131z inan\u00e7 ve iyilikle ruhlar\u0131n kurtuldu\u011funu, dinsel ve do\u011fal \u00f6\u011fretilerin yenilenmesini, H\u0131ristiyanl\u0131k hayat\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimini, \u0130ncil’in kavranmas\u0131 ve yay\u0131lmas\u0131 konusundaki fikirleri kabul etti\u011fi gibi. Ayr\u0131ca mevcut ko\u015fullarda temel ve \u00f6nemli bilgileri gizleyecek ve bizi eski duruma d\u00f6nd\u00fcrecek her usul ve ayin kural\u0131na kar\u015f\u0131 ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcz olal\u0131m.<\/p>\n 4)<\/strong> Uymak m\u0131 yoksa sempati duymak m\u0131? \u015eimdi, sempati duymak ba\u015flang\u0131\u00e7ta asla fedakarl\u0131k gerektirmedi\u011fi i\u00e7in, sempati duyanlar\u0131 ele\u015ftirmeye gerek yok, ger\u00e7i bazen, baz\u0131lar\u0131 yanl\u0131\u015f anlamayla, duygusall\u0131kla, k\u00f6r\u00fck\u00f6r\u00fcne amac\u0131na ula\u015fma gayretiyle hareket ederek sempati duymak yerine uyuyor. \u0130nsanlar, H\u0131ristiyan Protestanlar her konuya her yerde sempati duysunlar ve kendi sempatilerini kelimenin tam anlam\u0131yla belli etsinler, en iyi, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve umut verici tutumu tak\u0131nm\u0131\u015f olacaklar\u0131ndan hi\u00e7 \u015f\u00fcphem yok. Uyma konusuna gelince, geni\u015f anlaml\u0131 bir kelime oldu\u011fu i\u00e7in \u015fu ya da bu y\u00f6nde bir \u015fey s\u00f6ylemek olgun bir yarg\u0131ya varmak anlam\u0131na gelmez. Uyman\u0131n sempati duymaya e\u015fde\u011fer oldu\u011fu durumlar vard\u0131r. Mesela, bir g\u00fcn tesad\u00fcfen [Ermeni] kilisesine giderek ha\u00e7 \u00e7\u0131karmak ve diz \u00e7\u00f6kerek dua etmek gibi. Ama ayr\u0131m g\u00f6zetmeden g\u00fcnah \u00e7\u0131karmak, devaml\u0131 bir\u00e7ok \u015feye uyum sa\u011flamak ya inan\u00e7larda bir istikrars\u0131zl\u0131k ya da inan\u00e7lar\u0131n gev\u015femesidir. Ba\u015fkalar\u0131 ne der bilmiyorum, ama ben derim ki, ak\u0131llar hen\u00fcz olgunla\u015fmam\u0131\u015f oldu\u011fundan, bizimle Gregoryenler aras\u0131ndaki temel farkl\u0131l\u0131klar ve ayr\u0131l\u0131k nedeni belirsiz oldu\u011fundan, kafalar cahil ve \u00f6nyarg\u0131l\u0131 oldu\u011fundan(zira Katoliklik ve Ortodoksluk ve bunlar\u0131n usulleri kendi hareket tarzlar\u0131yla i\u00e7imizde ve \u00e7evremizdedirler) sempati duymak laz\u0131m ama uymak gerekmez, veyahutta \u00f6yle konularda uyum sa\u011flanmal\u0131 ki bunun uyum i\u00e7in oldu\u011fu ve inan\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde anla\u015f\u0131ls\u0131n ve cahillerin fikirleriyle kar\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131nlar. \u0130nan\u0131yorum ki sempati duymakla beraber inan\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 ba\u015fkalar\u0131na belirtmeliyiz. Sempati ve muhafazakarl\u0131k insan\u0131 ger\u00e7ek ve sa\u011flam inan\u00e7lara g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Halbuki ba\u015fkalar\u0131na uyum sa\u011flamak ald\u0131rmazl\u0131\u011fa ve k\u0131smen de belirsiz bir ayd\u0131nlanmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, ki bunun \u00fcz\u00fcc\u00fc sonucu gelecekte g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n 5)<\/strong> Protestan kilisesinin konumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in muhafazakar bir tutum tak\u0131nmak gerekir. Sempati konusunda ve daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fc edilen ba\u015fka hususlarda muhafazakarl\u0131k fikri zaten k\u0131smen ortaya konulmu\u015ftur. Biliyoruz ki \u015fimdi kiliselerde, pazarlarda, mahalle ve gazetelerde sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ecek durumday\u0131z. Okullar, kolejler, k\u00fcrs\u00fcler, yard\u0131m kurulu\u015flar\u0131 ve \u00f6ks\u00fcz yurtlar\u0131n\u0131n ardarda gelen hareketleri sonucunda olu\u015fan fikirler zaman\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel durumunu olu\u015fturmaktad\u0131r. Nas\u0131l ki zaten yer yer ba\u015flam\u0131\u015f ise, lehte ya da alehte fikir ak\u0131m\u0131 \u00e7abuk do\u011facakt\u0131r. B\u00fcy\u00fck Gregoryen toplulu\u011fu teorilerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131 Protestan e\u011fitimi alm\u0131\u015f \u015fah\u0131slardan elde ederek Gregoryen kilisesini korumak ve Protestanl\u0131\u011f\u0131 y\u0131kmak i\u00e7in h\u0131zla m\u00fccadeleye at\u0131lacakt\u0131r. Biz kendimizi korumal\u0131y\u0131z. Bizim do\u011fal olarak daha sald\u0131rgan oldu\u011fumuz yanl\u0131\u015ft\u0131r. Onlar sald\u0131rgand\u0131r ve sald\u0131rgan olacaklard\u0131r, yani doktrin ve inan\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan.<\/p>\nUyan\u0131k olal\u0131m ve dikkatli, i\u015fimiz \u00e7ok kapsaml\u0131d\u0131r. Tanr\u0131’ya \u015f\u00fck\u00fcr, \u015funu memnuniyetle ve gururla s\u00f6yl\u00fcyorum ki Protestanl\u0131k bug\u00fcn T\u00fcrkiye Ermenileri aras\u0131nda en yetenekli, bilgi sahibi, kalemine ve diline hakim ki\u015filiklerine sahiptir. Bu haz\u0131rl\u0131ktan faydalanmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n 6)<\/strong> Sald\u0131rgan bir tutum tak\u0131nmak dahi affedilmez de\u011fildir. Ben bu tavr\u0131 hi\u00e7bir zaman \u00f6vm\u00fcyorum, fakat bize “itiraf etmek iyidir” denilmemeli. \u0130sa semavi ger\u00e7ekleri \u00f6\u011fretti\u011fi zaman her t\u00fcrl\u00fc ulusal ve dini suistimali, k\u00f6t\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131k ve yanl\u0131\u015f \u00f6\u011fretiyi s\u00f6k\u00fcp att\u0131, y\u0131kt\u0131 ve f\u0131rt\u0131na estirdi. Reformcular yaln\u0131z ger\u00e7ekler \u00fczerine vaazlar vererek ikna etmediler, Katolik kilisesinin H\u0131ristiyanl\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 da g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131lar. Ya kiliseye d\u00f6nmeliyiz, ya da onun yanl\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmay\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 diye nitelememeliyiz, \u00f6zellikle de buna mecbur b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda.<\/p>\n\n- \n
<\/strong> Ermeni kilisesinin bug\u00fcnk\u00fc ve gelecekteki konumu duru\u015fumuzu belirlememiz i\u00e7in bizi daha uyan\u0131k k\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n<\/strong>
\n\u015eimdi Ermeni kilisesinin \u00e7evresinde Rum, Katolik ve Protestan kiliseleri d\u00f6nmektedir. Maharetli Rum kilisesi en b\u00fcy\u00fck rol\u00fc oynamak istemektedir ve belki de ba\u015faracakt\u0131r. Fakat \u015funu s\u00f6yleyebilirim ki Ermeni kilisesi mensuplar\u0131n\u0131n en \u00fcst s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n zihinleri Protestan prensipleriyle doludur. D\u00f6rt kolej, y\u00fcksek okullar, s\u0131radan okullar, Protestanlar\u0131n candan ili\u015fkileri, binlerce gencin amerikan e\u011fitimi almas\u0131, halk\u0131n e\u011filimleri bize ba\u015flang\u0131\u00e7ta y\u00f6n verecektir. \u00d6yle ki iyi bir konuma sahip olmaya mecburuz. Yak\u0131n gelecekte belki de kilise b\u00fcy\u00fck zorluklar ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcler ya\u015fayacakt\u0131r. S\u00fcrpriz bir reform hareketi yerine, belki kendi \u00fcyelerine bile eziyet edecek durumda olabilir. Zihinler bu durumda nereye y\u00f6nelecek? Bana g\u00f6re kilise reformu umut verici de\u011fil.<\/p>\n\u015eimdi bize \u015funlar\u0131 yapmak kal\u0131yor:<\/p>\n Protestan kilisesini birlik, sevgi ve geli\u015fime g\u00f6t\u00fcrerek onu ahlaki, maddi ve dini a\u00e7\u0131lardan en sa\u011flam konuma eri\u015ftirecek olan gelece\u011fin sorumlular\u0131 bizleriz.<\/p>\n Protestanl\u0131k ve \u0130ncil’in prensiplerini belirgin, sa\u011flam ve halk\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde tutup, Ermeni ve H\u0131ristiyan olarak Ermeni kilisemize sempati duyabilir, mecbur kalmad\u0131k\u00e7a onu yaralamayabiliriz. Burada s\u00f6ylemek gerekir ki Ermeni kilisesinin ulusal ve dini bir tak\u0131m usul ve \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 almak i\u00e7in fazla beklemi\u015f bulunuyoruz.<\/p>\n Ve gene Gregoryen kilisesinin b\u00fcy\u00fck reform meselesini akl\u0131m\u0131zda tutarak onu hedeflemekle veya onun[Gregoryen kilisesi] \u00fcyelerini ayd\u0131nlatmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olal\u0131m.<\/li>\n<\/ol>\n Ermeni Dini \u00d6nderli\u011fi<\/p>\n <\/p>\n OKULLAR VE K\u0130L\u0130SELER<\/strong><\/p>\n\n- \n
\u00c7ok sayg\u0131de\u011fer Ba\u015fpiskopos Ma\u011fakya Hazretleri T\u00fcrkiye Ermenileri Patri\u011fi, \u0130stanbul
\n<\/strong>9 Mart 1902<\/li>\n<\/ol>\nHazretlerinizin bu y\u0131l\u0131n 5 Ocak tarihini ta\u015f\u0131yan genelgesi uyar\u0131nca, bu \u015fehrin, \u00e7evredeki Karahisar ve Kavak k\u00f6ylerinin, ayr\u0131ca yabanc\u0131 mezhepten Ermenilerin n\u00fcfus say\u0131m\u0131n\u0131 \u015fimdi y\u00fcce Hazretlerinize sunuyoruz. Ne yaz\u0131k ki Manc\u0131l\u0131k ve ona ba\u011fl\u0131 piskoposluk b\u00f6lgelerinin say\u0131m\u0131 irademizden ba\u011f\u0131ms\u0131z nedenlerle ertelenmi\u015ftir.<\/p>\n A.<\/strong> Meryem Ana Kilisesi<\/strong>\u2019ne biti\u015fik olarak imparatorluk berat\u0131yla 1840 tarihinde in\u015fa edilmi\u015f olan okulda \u00fc\u00e7 papaz bulunmaktad\u0131r. Okulda 6 \u00f6\u011fretmen ve 300’e yak\u0131n \u00f6\u011frenci vard\u0131r. \u00d6\u011frencilerin \u00f6dedi\u011fi y\u0131ll\u0131k \u00fccretler, kilise tabaklar\u0131ndan elde edilen gelirler ve Vahanyan \u015firketinden y\u0131ll\u0131k olarak g\u00f6nderilen 60 liradan ayr\u0131lan yard\u0131m pay\u0131 sayesinde idare edilmektedir. Meryem Ana kilisesinin avlusunda 1 Eyl\u00fcl 1900’da izinsiz a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan bir de \u00f6zel okul bulunmaktad\u0131r. Okulun 50 \u00f6\u011frencisi ve 2 \u00f6\u011fretmeni vard\u0131r. Okulun ihtiya\u00e7lar\u0131 iki hay\u0131rsever cemaat mensubu taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Bu kiliseye ba\u011fl\u0131 6 mahalle vard\u0131r: 1. Karatepe: erkek ve kad\u0131nlardan olu\u015fan 1671 \u015fahs\u0131n ikamet etti\u011fi toplam 293 ev vard\u0131r. Bu mahallede 1896’da a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan bir k\u0131z okulu vard\u0131r. Okulun bir bayan \u00f6\u011fretmeni ve 30 \u00f6\u011frencisi bulunmaktad\u0131r. \u0130htiya\u00e7lar\u0131, \u00f6\u011frencilerin \u00f6dedi\u011fi y\u0131ll\u0131k \u00fccretlerden ve Vahanyan \u015firketinin g\u00f6nderdi\u011fi 60 liradan verilen yard\u0131m pay\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. 2. Hasba\u011f: 895 ki\u015finin ikamet etti\u011fi toplam 190 ev vard\u0131r. Burada 1876 y\u0131l\u0131nda izinsiz a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f Tarkman\u00e7as adl\u0131 bir okul bulunmaktad\u0131r. \u015eimdi yanm\u0131\u015f harabeye d\u00f6nm\u00fc\u015f bir haldedir. Ger\u00e7i bu okul bir y\u0131l varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc fakat \u015fimdi kapal\u0131d\u0131r. 3. Cemcem ve Ferman mahallesinde 327 ki\u015finin ikamet etti\u011fi toplam 76 ev vard\u0131r. 1896’da burada bir k\u0131z okulu bulunuyordu, iki y\u0131l faaliyetlerine devam ettikten sonra kapand\u0131. 4. Ya\u015ftepe: 500 ki\u015finin ikamet etti\u011fi toplam 75 ev vard\u0131r. Burada 1881’de Pakradunyans ad\u0131 alt\u0131nda izinsiz olarak a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve \u015fimdi yanm\u0131\u015f harabeye d\u00f6nm\u00fc\u015f bir halde olan bir okul bulunmaktad\u0131r. 5. Seray Dere: mahallede 175 ki\u015finin ikamet etti\u011fi toplam 60 ev vard\u0131r. Burada 1896’da izinsiz olarak bir k\u0131z okulu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fsa da \u015fimdilerde kapanm\u0131\u015ft\u0131r. 6. Sa\u011f Mahallesi: burada 120 ki\u015finin ikamet etti\u011fi toplam 24 ev bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n | | | | | |
![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/494.JPG\")
<\/p>\n