![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/140.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Yard. Do\u00e7. Dr.<\/strong> Ay\u015feg\u00fcl Ayd\u0131ng\u00fcn<\/strong> \u00d6zet<\/p>\n <\/b>Bu makale 1944 y\u0131l\u0131nda ana vatanlar\u0131 K\u0131r\u0131m’dan Orta Asya’ya s\u00fcr\u00fclen ve vatana d\u00f6nme haklar\u0131n\u0131 ancak 1989 y\u0131l\u0131nda elde eden K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 \u00f6rne\u011finde etnik \/ milli kimlik- dil ili\u015fkisini incelemektedir.<\/p>\n K\u0131r\u0131m’da ger\u00e7ekle\u015ftirilen saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131 verilerine dayanan makalenin temel iddias\u0131, dil-etnik \/ milli kimlik ili\u015fkisinin, dilin sembolik ve etkile\u015fimsel boyutlar\u0131n\u0131n; kimli\u011fin ise etnik \/milli ve k\u00fclt\u00fcrel boyutlar\u0131n\u0131n birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 halinde anla\u015f\u0131labilece\u011fidir. Ayr\u0131ca, makalede, vatana d\u00f6n\u00fc\u015f sonras\u0131nda ba\u015flayan k\u00fclt\u00fcrel canlanma s\u00fcrecinde Milli Mekteplerin rol\u00fc \u00fczerinde durulmakta ve Gasp\u0131ral\u0131 d\u00f6nemi ile s\u00f6z konusu olan ko\u015futluklar vurgulanmaktad\u0131r.<\/p>\n Anahtar S\u00f6zc\u00fckler:<\/strong> Dil, Etnisite, K\u00fclt\u00fcrel Kimlik, Etnik Kimlik, Milli Kimlik, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131<\/p>\n Abstract Key Words:<\/strong> Language, Ethnicity, Cultural Identity, Ethnic Identity, National Identity, Crimean Tatars<\/p>\n 1 Atat\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr Merkezi’nin (AKM) destekledi\u011fi ve ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Prof. Dr. Ay\u015fe Ayata’n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 “T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00c7evre K\u00fclt\u00fcrlerle Etkile\u015fimi Projesi” \u00e7er\u00e7evesinde K\u0131r\u0131m Tatar kimli\u011fi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerine K\u0131r\u0131m’da Aral\u0131k 2001 ve Nisan 2002 tarihlerinde iki a\u015famal\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilen saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 (74), Ruslar ve Ukrainlerle (26) toplam 100 derinlemesine m\u00fclakat ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n Yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ma verdi\u011fi destekten dolay\u0131 T\u00fcrkiye Bilimler Akademisine (TUBA) te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n Ana Vatana D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ve K\u00fclt\u00fcrel Canlanma S\u00fcrecinde Dil ve E\u011fitim Etnisite, k\u00fclt\u00fcr ve dil ili\u015fkisi incelenirken dilin ileti\u015fimsel boyutunun sembolik boyutundan ayr\u0131lmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Dilin bu iki boyutunun K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 \u00f6rne\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde tart\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131 bu makale, K\u0131r\u0131m’\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerinde K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131, Ruslar ve Ukrainlerle yap\u0131lan derinlemesine m\u00fclakat verilerine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n Topluluklar yak\u0131n ge\u00e7mi\u015flerinde bir dil de\u011fi\u015fmesi ya\u015fam\u0131\u015flarsa, di\u011fer bir ifade ile, ana dil ileti\u015fim arac\u0131 olma \u00f6zelli\u011fini tamam\u0131yla veya k\u0131smen yitirdiyse, bu, ana dilin sembolik de\u011ferinin yok oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez (Edwards, 1985:110). Ayn\u0131 \u015fekilde, k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fim, \u00f6rne\u011fin belirli geleneklerin yok olmas\u0131 ve melez bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015fmas\u0131, her durumda etnik ve milli kimli\u011fin yok oldu\u011fu anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maz.2 Burada as\u0131l olan grubun s\u0131n\u0131rlar\u0131d\u0131r; yani, her ne kadar, bir toplulu\u011fun k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikleri zay\u0131flam\u0131\u015f ya da yok olmu\u015fsa (burada k\u00fclt\u00fcr, ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 yakla\u015f\u0131m benimsenerek bili\u015fsel, davran\u0131\u015fsal ve maddi boyutlar\u0131 i\u00e7eren \u00fc\u00e7 boyutlu bir olgu olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r) veya ana dil kayb\u0131 olmu\u015fsa (dil de k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00f6nemli bir unsuru olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r) da, bir grup olma bilinci devam edebilir ve grup kendisini, kendisinden farkl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gruplardan ay\u0131rarak, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7eri\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde sembolik olarak in\u015fa edebilir (Cohen, 1985). \u00d6nemli olan, Barth’\u0131n da dedi\u011fi gibi, s\u0131n\u0131rlar\u0131n kendisidir; s\u0131n\u0131rlar\u0131n i\u00e7indeki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7eri\u011fi de\u011fil (Barth, 1969:15). Bir ba\u015fka anlat\u0131mla, bir grubun \u00fcyeleri kendi k\u00fclt\u00fcrlerine ve onun bir par\u00e7as\u0131 olan ana dillerine nostaljik bir yak\u0131nl\u0131k hissedebilir; g\u00fcndelik ya\u015famlar\u0131nda ya\u015famaks\u0131z\u0131n onlardan gurur duyabilir ve onlar\u0131 sevebilir. Bu, Gans’\u0131n deyimiyle, ayr\u0131 bir ruh hali’dir ve sembolik etnisite kavram\u0131 ile tan\u0131mlan\u0131r (Gans, 1979). Burada benimsenen g\u00f6r\u00fc\u015f, sembolik etnik kimli\u011fin, bir grubun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemede yeterli olaca\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n 2 Bu makalede, etnik kimlik, milli kimlik ve k\u00fclt\u00fcrel kimlik farkl\u0131 kimlikler olarak ele al\u0131nmakla birlikte aralar\u0131nda yak\u0131n bir ili\u015fki oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kabul edilmektedir. Klasik bat\u0131 literat\u00fcr\u00fcnde uzun s\u00fcre etnik ve milli kimlik farkl\u0131 kavramlar olarak tan\u0131mlan\u0131rken, etnik kimlik ve k\u00fclt\u00fcrel kimlik e\u015f anlaml\u0131 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Hobs-bawm, 1983; Gellner, 1983). Ancak bu yakla\u015f\u0131m bir s\u00fcredir bu makalede benimsenen in\u015fac\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n taraf\u0131n-dan ele\u015ftirilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, etnik ve milli kimli\u011fin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n her durumda k\u00fclt\u00fcrel s\u0131n\u0131rlara tabi olarak \u00e7izilmedi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsenmekte ve etnik ve milli kimlik aras\u0131nda bir s\u00fcreklilik olabilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunulmakta-d\u0131r (Cornell ve Hartman, 1998; Smith, 1991; 1993; Barth, 1969; Nagel, 1994). Ancak her ne kadar, etnik ve milli kimli\u011fi k\u00fclt\u00fcrel kimlikle e\u015fitlemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse de, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yeniden in\u015fas\u0131n\u0131n genellikle etnik grubun veya milletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak malzemeyi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek gerekir. Di\u011fer taraftan, Smith’in de belirtti\u011fi gibi, farkl\u0131 kimlikler olarak kabul edilmekle birlikte, etnik kimlik ve milli kimlik, birbirinden tamam\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131z olgular olarak ele al\u0131nmamakta; belirli ko\u015fullar\u0131n olu\u015fmas\u0131 halinde etnik kimli\u011fin milli kimli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsenmektedir. Milli kimlik ve etnik kimlik ili\u015fkisine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, milli kimli\u011fin etnik kimlik-le i\u00e7 i\u00e7e oldu\u011fu, hatta ondan do\u011fdu\u011fu veya etnik malzemeleri kullanarak olu\u015ftu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Zaten, milli kimli\u011fin ve milliyet\u00e7ili\u011fin etnik duyguyla ortak bir\u00e7ok noktas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Bu anlam-da, etnik kimli\u011fi, milli kimlikten veya etnik duyguyu milliyet\u00e7ilikten ay\u0131rman\u0131n \u00e7ok kolay olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir (Smith,1981: 85). Dolay\u0131s\u0131yla, milli kimli\u011fin ulus devlet olma haliyle ili\u015fkili oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz, ancak bu durum baz\u0131 gruplar\u0131n, bir devletleri olmasa bile ve bu nedenle, ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan bir etnik grup olarak tan\u0131mlansalar bile, milli bir bilince ve kimli\u011fe sahip olmalar\u0131na ve kendilerini bir millet olarak tan\u0131mlamalar\u0131na bir engel te\u015fkil etmez. K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 \u00f6rne\u011fi, in\u015fac\u0131 teorik yakla\u015f\u0131m\u0131 destekleyen bir \u00f6rnek olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n Fishman’a g\u00f6re, demokratik olsun veya olmas\u0131n, devletler az\u0131nl\u0131klar\u0131n dillerini y\u0131pratabilir ve hatta yok edebilirler. B\u00f6ylece, grup \u00fcyeleri di\u011fer dili \u00f6\u011frenir ve onu grup i\u00e7inde de konu\u015fabilirler. \u0130\u015fte, bu, ku\u015faklar aras\u0131 ana dil s\u00fcreklili\u011finin sonunun ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir. Ku\u015faklar aras\u0131 k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcreklili\u011fin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ku\u015faklar aras\u0131 ana dil s\u00fcreklili\u011fine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsenecek olursa (Fishman, 1989:224-225), bu durumda k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fin de tehdit alt\u0131nda oldu\u011funu kabul etmek gerekir. Zaten bu nedenle, bir\u00e7ok durumda bireyin k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fine olan sadakatinin ana dil bilgisiyle de\u011ferlendirilmesi s\u00f6z konusu olabilmekte; ana dil, etnisite, k\u00fclt\u00fcr ve kimlik ayn\u0131 \u015feylermi\u015f gibi de\u011ferlendirilmektedir (Fishman, 1991:36). Dolay\u0131s\u0131yla, ana dil kayb\u0131 grubun ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan kimli\u011fin yok olmas\u0131 yolunda \u00f6nemli bir ad\u0131m olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. K\u00fclt\u00fcrel kimlik ve etnik kimli\u011fi ayn\u0131 \u015feylermi\u015f gibi de\u011ferlendiren ve dil kayb\u0131n\u0131n kimli\u011fin s\u00fcreklili\u011fini tehdit etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen ayd\u0131nlar k\u00fclt\u00fcrlerini canland\u0131rma yolunu se\u00e7erler. Bu durumda k\u00fclt\u00fcrel yeniden in\u015fa, tarihsel baz\u0131 kurumlar\u0131n ve k\u00fclt\u00fcrel pratiklerin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve buna g\u00fcn\u00fcn k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc i\u00e7eren yeni k\u00fclt\u00fcrel unsurlar\u0131n eklemlenmesi sonucunda ger\u00e7ekle\u015fir. \u00d6rne\u011fin, ana dilin canland\u0131r\u0131lmaya ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 en s\u0131k rastlanan k\u00fclt\u00fcrel canlanma \u00f6rneklerinden biridir (Nagel, 1994:162). Tarihin ve dinin veya geleneklerin ve adetlerin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 da yine ayn\u0131 \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirilebilir. K\u00fclt\u00fcrel yeniden in\u015fan\u0131n etnik grup kimli\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n i\u00e7ini doldurmada \u00f6nemli bir etkisi vard\u0131r. Ancak, yeniden in\u015fa edilen k\u00fclt\u00fcr\u00fcn orijinalinden farkl\u0131 olaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekmektedir (Hobsbawm, 1983). Bu ba\u011flamda, k\u00fclt\u00fcr de de\u011fi\u015fmez de\u011fildir ve s\u00fcbjektif olarak tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r. Grup kimli\u011fini korumaya y\u00f6nelik y\u00fcr\u00fct\u00fclen k\u00fclt\u00fcrel canlanma projeleri, asl\u0131nda grup kimli\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemekten \u00e7ok k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7eri\u011fini belirlemeye y\u00f6neliktir. Bu nedenle, yukar\u0131da belirtilenlerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda etnik kimli\u011fin k\u00fclt\u00fcrel kimlikten ayr\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsenmektedir.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcr\u00fcn temel unsurlar\u0131ndan biri olan dili ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ana dil kayb\u0131 bir\u00e7ok durumda \u00f6nemli bir konu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ana dil kayb\u0131n\u0131n nedenleri \u00e7ok \u00e7e\u015fitli olabilir. Temel nedenler aras\u0131nda, k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 etkile\u015fim ve bu s\u00fcre\u00e7te rol oynayan ana akt\u00f6rlerden biri olan devletin izledi\u011fi dil ve k\u00fclt\u00fcr politikalar\u0131 ba\u015fta gelmektedir. Farkl\u0131 topluluklar aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc etkile\u015fim s\u00fcre\u00e7leri ve radikal politika de\u011fi\u015fikliklerinin ger\u00e7ekle\u015fmesi, ku\u015faklar aras\u0131 ana dil s\u00fcreklili\u011fini kesintiye u\u011fratan en \u00f6nemli nedenlerdir. Bu makalede incelenecek olan K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131, yukar\u0131da savunulan yakla\u015f\u0131ma iyi bir \u00f6rnek olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi \u00f6rne\u011finde, dilin topluluklar\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rmada temel bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131; ancak, var olan her dilin var olmaya devam etmesinin Sovyet rejimi taraf\u0131ndan istenmedi\u011fini (Tishkov,1997:84-87; Hirsch, 1997), dolay\u0131s\u0131yla onun var olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak mekanizmalar\u0131n – ki, en temel mekanizma her grubun kendi ana dilinde e\u011fitimdir – geli\u015ftirilmedi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Devletin bir dilde e\u011fitime olanak tan\u0131mamas\u0131, \u00f6ncelikle o dilin yaz\u0131lan ve okunan bir dil olmas\u0131n\u0131 engeller ve yaz\u0131l\u0131 dili b\u00fcy\u00fck tahribata u\u011frat\u0131r. Sonu\u00e7ta dil, sadece s\u00f6zl\u00fc olarak kullan\u0131labilen ve \u00f6zel alana itilmi\u015f bir dil olarak var olma m\u00fccadelesi vermeye ba\u015flar. K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 \u00f6rne\u011finde de bu \u015fekilde olmu\u015ftur. K\u0131r\u0131m Tatarcas\u01313 bir dil olarak resmen tan\u0131nmam\u0131\u015f, dolay\u0131s\u0131yla bu dilde e\u011fitim Sovyet d\u00f6nemi boyunca yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Sovyet rejiminin ayr\u0131mc\u0131 politikalar\u0131na maruz kalan ve 1944 y\u0131l\u0131nda K\u0131r\u0131m’dan Orta Asya ve Sibirya’ya s\u00fcr\u00fclen K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131, vatanlar\u0131na d\u00f6nebilme hakk\u0131n\u0131 ancak 1989 y\u0131l\u0131nda elde etmi\u015fler ve bu tarihten itibaren kitleler halinde K\u0131r\u0131m’a d\u00f6nmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131, s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131 boyunca Sovyet rejiminin politikalar\u0131 nedeniyle bir\u00e7ok halkla bir arada ya\u015famak zorunda b\u0131rak\u0131larak asimile olmalar\u0131 beklenmi\u015ftir. Sovyet rejimi taraf\u0131ndan bir milliyet olarak kabul edilmemeleri, k\u00fclt\u00fcrlerinin ve dillerinin resmen yok say\u0131lmas\u0131 nedeniyle, K\u0131r\u0131m Tatar k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve dili tahrip edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve bu bir \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131, Orta Asya’da s\u00fcrg\u00fcn d\u00f6nemi boyunca rejimin b\u00fct\u00fcn engellemelerine ve yasaklar\u0131na ra\u011fmen k\u00fclt\u00fcrlerinin \u00e7e\u015fitli unsurlar\u0131n\u0131 ya\u015fatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar; ancak, ana dillerinde e\u011fitim hakk\u0131na sahip olmamalar\u0131 nedeniyle, K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131 geli\u015fememi\u015f; yaz\u0131l\u0131 dil b\u00fcy\u00fck darbe alm\u0131\u015f; dil, sadece aile i\u00e7inde s\u00f6zl\u00fc kullan\u0131m ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 ile var olma m\u00fccadelesi vermi\u015f; ileti\u015fimsel a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli bir zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f ve gen\u00e7 ku\u015faklar giderek ana dillerini konu\u015famaz hale gelmi\u015flerdir. Dil kayb\u0131, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve Rus n\u00fcfus ile daha fazla etkile\u015fim i\u00e7inde olduklar\u0131 kentlerde daha fazla olmu\u015f; grubun daha kapal\u0131 olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerde ise, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00f6zl\u00fc olarak korunabilmi\u015ftir. Aile i\u00e7inde K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131n\u0131n konu\u015fulmas\u0131, daha \u00e7ok ailenin ya\u015fl\u0131 bireylerinin hayatta oldu\u011fu ve gen\u00e7 ku\u015fakla birlikte oturulmas\u0131 halinde s\u00f6z konusu olmakta; ancak, buna ra\u011fmen bir\u00e7ok durumda gen\u00e7 ku\u015faklarlar ana dillerini anlamakta, fakat konu\u015famamaktad\u0131rlar. Yetmi\u015f d\u00f6rt ya\u015f\u0131nda bir K\u0131r\u0131m Tatar\u0131, evde hangi dilde konu\u015fuyorsunuz sorusuna \u015fu \u015fekilde yan\u0131t vermi\u015ftir:<\/p>\n Ana unsurlar\u0131n\u0131 K\u0131p\u00e7ak leh\u00e7esinden alan K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131 zaman i\u00e7inde, \u00f6zellikle de Hanl\u0131k d\u00f6neminde Osmanl\u0131 Devleti ile s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen yak\u0131n ili\u015fkiler sonucunda-de\u011fi\u015fmi\u015f ve O\u011fuz leh\u00e7esi \u00f6zelliklerini de ta\u015f\u0131maya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra, Rus y\u00f6netimi ve Sovyet d\u00f6neminde Rus\u00e7a kelime ve gramer kurallar\u0131ndan etkilenmi\u015ftir. S\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131nda ise \u00d6zbek\u00e7e’nin etkisi alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz K\u0131t\u0131m Tatarca’s\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 \u015fivesi vard\u0131r: Yal\u0131boyu, Orta Yolak ve \u00c7\u00f6l. K\u0131r\u0131m’\u0131n g\u00fcneyinde konu\u015fulan Yal\u0131boyu \u015fivesi, Osmanl\u0131’n\u0131n etkisinin en fazla oldu\u011fu yer olmas\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7e’sine en yak\u0131n \u015fivedir ve kolayl\u0131kla anla\u015f\u0131labilir. Orta Yolak \u015fivesi Bah\u00e7esaray civar\u0131nda konu\u015fulmaktad\u0131r. O\u011fuz ve K\u0131p\u00e7ak leh\u00e7elerinin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esi konu\u015fanlar taraf\u0131ndan baz\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lsa da anla\u015f\u0131labilir. \u00c7\u00f6l \u015fivesi ise K\u0131r\u0131m’\u0131n kuzeyinde ya\u015fayan Nogaylar\u0131n konu\u015ftu\u011fu \u015fivedir ve tamam\u0131yla K\u0131p\u00e7ak \u00f6zelliklere sahiptir. Bu nedenle Kazak\u00e7a’ya yak\u0131nd\u0131r ve T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7e’sinden farkl\u0131d\u0131r. S\u00f6z\u00fc edilen \u00fc\u00e7 \u015fiveden anla\u015f\u0131lmas\u0131 en zor olan\u0131d\u0131r. Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. http:\/\/www.vatankirim.net\/tatarca.asp ve Williams, 2001:339.<\/p>\n “Evde kendi dilimizde konu\u015fuyoruz ama \u00e7ocuklar Rus\u00e7a konu\u015fuyor. Ben toruna K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131nda soru soruyorum ama cevap Rus\u00e7a… Ben onlarla ana dilde konu\u015fuyorum, onlar benimle Rus\u00e7a. Bazen onlar\u0131 zorluyorum… Ben Rus\u00e7a iyi anlam\u0131yorum, diyorum…”.<\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131daki iki farkl\u0131 al\u0131nt\u0131, Sovyet d\u00f6neminin dil politikas\u0131 ve sonu\u00e7lan a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli birer \u00f6rnek olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n “\u015eehirlerde Ruslar \u00e7o\u011funluk oldu\u011fu i\u00e7in biz K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 kendi ana dilimizi pek konu\u015fam\u0131yorduk. Ayr\u0131ca, K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131 resmi olarak tan\u0131nan bir dil de\u011fildi. Resmi yerlerde K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131 konu\u015fmak veya yetkili ki\u015filerin K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131 konu\u015fmas\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131 yarat\u0131yordu. K\u00f6ylerde ise (\u00d6zbekistan) Rus\u00e7a’dan ziyade \u00d6zbek\u00e7e konu\u015fuluyordu ve bizim dilimiz \u00d6zbek\u00e7e’ye yak\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in k\u00f6ylerde ya\u015fayan K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 dillerini konu\u015fabiliyorlard\u0131. K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 ve \u00d6zbekler birbirlerini anlayabiliyorlard\u0131. Onun i\u00e7in k\u00f6ylerde K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131 korundu.”<\/p>\n Evde hangi dilde konu\u015fuyorsunuz, sorusuna bir K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 \u015fu \u015fekilde yan\u0131t verdi: “Benim teyzemin bir k\u0131z\u0131 var. Teyzem evde hep K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131 konu\u015ftu\u011fu i\u00e7in k\u0131z\u0131 Rus\u00e7a bilmiyordu. Sonra k\u0131z\u0131 kre\u015fe gitti ve orada psikolojik sorunlar ya\u015fad\u0131. Sebebi de Rus\u00e7a bilmemesi ve o kre\u015fte sadece Rus\u00e7a konu\u015fulmas\u0131 idi. K\u0131z ileti\u015fim kuramay\u0131nca bunal\u0131ma girdi. B\u00f6yle sorunlar ya\u015famayal\u0131m diye annemler bizi okula vermeden \u00f6nce Rus\u00e7a \u00f6\u011frettiler. B\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 olup da ilk olarak ana dilini \u00f6\u011frenen \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 \u00e7ok azd\u0131”.<\/p>\n Bu al\u0131nt\u0131lar, dilin ileti\u015fimsel a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli bir tahribata u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ancak, \u00f6nemli olan, daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ve onun \u00f6nemli bir unsuru olan dilin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde korundu\u011fundan ya da ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlerden veya dillerden ne kadar etkilendi\u011finden \u00e7ok, grubun kendisini kendisinden farkl\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gruplardan ay\u0131rmak \u00fczere \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlard\u0131r. Yap\u0131lan saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131, dilin ileti\u015fimsel boyutundaki kayba ra\u011fmen, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n etnik kimlik s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n sa\u011flam oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Sovyet rejiminin ayr\u0131mc\u0131 politikalar\u0131, her ne kadar, ba\u015fta dil olmak \u00fczere K\u0131r\u0131m Tatar k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u00e7eri\u011fine zarar vermi\u015fse de, paradoksal g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte bu ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa bir tepki olarak grup s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun en \u00f6nemli g\u00f6stergelerinden biri, grubun kapal\u0131 bir grup olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren, dolay\u0131s\u0131yla grup kimli\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n keskinli\u011fine i\u015faret eden ve son derece yayg\u0131n olan grup i\u00e7i evliliktir.<\/p>\n K\u0131r\u0131m Tatar k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011finin \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri olan dilin, vatana d\u00f6n\u00fc\u015f sonras\u0131nda k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7eri\u011fine y\u00f6nelik canland\u0131rma \u00e7abalar\u0131 kapsam\u0131nda canland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde e\u011fitimin (Milli Mekteplerin) oynad\u0131\u011f\u0131 rol son derece \u00f6nemlidir. Dil, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 i\u00e7in tarihleri boyunca kimliklerinin ay\u0131r\u0131c\u0131 bir \u00f6zelli\u011fi olmu\u015f; K\u0131r\u0131m’\u0131n Rus \u0130mparatorlu\u011fu taraf\u0131ndan i\u015fgalinden itibaren, \u00f6zellikle de Sovyet rejimi boyunca, K\u0131r\u0131m Tatar kimli\u011finin temel bir unsuru olmaya devam etmi\u015ftir. Ancak, ileti\u015fimsel d\u00fczeydeki dil kayb\u0131, dile atfedilen sembolik \u00f6nemin ve ona duyulan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve sevginin kayb\u0131 anlam\u0131na hi\u00e7bir zaman gelmemi\u015ftir.<\/p>\n K\u0131r\u0131m’a d\u00f6nmek, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131 boyunca mitle\u015ftirdikleri ana vatanlar\u0131na kavu\u015fmak, bir\u00e7ok K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 taraf\u0131ndan ‘mutlu bir son’ olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Bu durum, bir\u00e7ok K\u0131r\u0131m Tatar\u0131na, \u00f6zellikle de K\u0131r\u0131m Tatar Milli Hareketinin \u00f6nde gelen isimleri ve ayd\u0131nlar\u0131na g\u00f6re, s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131 boyunca b\u00fcy\u00fck bir titizlikle korunan etnik s\u0131n\u0131rlar\u0131n gev\u015femesine neden olmu\u015ftur. Onlara g\u00f6re, s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131 boyunca hem ayr\u0131mc\u0131 devlet politikalar\u0131, hem de farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerle etkile\u015fim nedeniyle h\u0131rpalanm\u0131\u015f ama belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde korunmu\u015f K\u0131r\u0131m Tatar k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve onun \u00f6nemli bir unsuru olan dil, vatana d\u00f6nmenin sevinci ve rehaveti i\u00e7inde kayba u\u011framaya daha m\u00fcsait bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. Bir K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n “K\u0131r\u0131m’a geldikten sonra gen\u00e7ler de ya\u015fl\u0131lar da daha fazla Rus\u00e7a konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Burada Ruslar \u00e7ok, \u00d6zbekistan gibi de\u011fil. \u0130\u015fte bizim kendi dilimize en b\u00fcy\u00fck zararlardan birisi bu. B\u00f6yle devam ederse gelecekte gen\u00e7lerimiz ana dilini kaybeder. Bir millet ana dilini kaybederse bu d\u00fcnyadan yok olur. Ama biz kendi devletimizi kurmak istiyoruz. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z kendi dilini bilmezse bizim devletimizin dili ne olacak? Rus\u00e7a m\u0131? Rus\u00e7a bizim milli dilimiz de\u011fil ki…”.<\/p>\n M\u00fclakatlar s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok K\u0131r\u0131m Tatar ayd\u0131n\u0131, Rus\u00e7a’n\u0131n kendilerine dayat\u0131lmas\u0131n\u0131 tarihlerine ve kimliklerinin her boyutuna y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131 olarak alg\u0131lam\u0131\u015f; Rus\u00e7an\u0131n K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 taraf\u0131ndan benimsenmesini bir anlamda ruhlar\u0131n\u0131n bir istilas\u0131 ve fethi olarak de\u011ferlendirmi\u015flerdir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri payla\u015fan ayd\u0131nlar, K\u0131r\u0131m’a d\u00f6nd\u00fckten sonra Rus k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile Orta Asya’da oldu\u011fundan daha fazla etkile\u015fime girilmesinin verdi\u011fi endi\u015feyle k\u00fclt\u00fcrel canlanman\u0131n gereklili\u011fine inanm\u0131\u015f ve bu y\u00f6nde toplumlar\u0131n\u0131 ikna etme \u00e7abas\u0131na girmi\u015flerdir. Bu ba\u011flamda, k\u00fclt\u00fcrel canlanman\u0131n en \u00f6nemli ara\u00e7lar\u0131ndan birinin dil oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsenmi\u015f ve ana dilin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 giri\u015fimleri ivedilikle ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ana dilin canland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemini vurgulayan ve bu canlanmay\u0131 grubun var olabilmesi i\u00e7in bir zorunluluk olarak g\u00f6ren K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 ayd\u0131nlar, adeta dil felsefecisi Humboldth’un g\u00f6r\u00fc\u015flerini benimseyerek, her ulusal dilin kendine \u00f6zg\u00fc bir ruhu oldu\u011funa inanmakta ve ana dilin bir anlamda ulusun ruhunun bir d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimsemektedirler. Bu ayd\u0131nlar i\u00e7in k\u00fclt\u00fcr, Humboldth’un ifade etti\u011fi gibi, ne dilden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015feydir, ne de dili k\u00fclt\u00fcr\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Onlara g\u00f6re, dilden, o dili konu\u015fan ulusun karakterini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dil, hem k\u00fclt\u00fcr\u00fc etkilemekte, hem de k\u00fclt\u00fcrden etkilenmektedir (Akarsu, 1984:81). Dolay\u0131s\u0131yla, dilin \u00f6l\u00fcm\u00fc, bu ayd\u0131nlar taraf\u0131ndan ulusal ve k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fin \u00f6l\u00fcm\u00fc anlam\u0131na gelmektedir. Bir toplulu\u011fun k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en iyi ve do\u011fal \u015fekilde kendi dilinde ifade bu-laca\u011f\u0131 ve en geli\u015fmi\u015f ve zengin dillerin bile ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlerin de\u011ferlerini, d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ve inceliklerini ifadede yetersiz kalabilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frudur (Fishman, 1989:470-471). Dil kayb\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fi tahribata u\u011frataca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmakla birlikte, k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden kopmu\u015f bir toplulu\u011fun etnik grup s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 sembolik bir \u015fekilde koruyabilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunmak gerekti\u011fini yinelemek isterim.<\/p>\n M\u00fclakatlarda bir\u00e7ok K\u0131r\u0131m Tatar\u0131, ana dil sevgisini vatan sevgisi ile e\u015fde\u011fer tuttuklar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015flerdir. Onlara g\u00f6re kimlik, k\u00fclt\u00fcr ve vatan\u0131n s\u00fcreklili\u011fi dilin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ana dil ve onun kimlikle olan yak\u0131n ili\u015fkisine olan inan\u00e7, K\u0131r\u0131m Tatar ata s\u00f6zleri, edebiyat\u0131 ve \u015fiirinde yayg\u0131n bir \u015fekilde yer almaktad\u0131r. \u00dcnl\u00fc K\u0131r\u0131m Tatar \u015fairi Bekir S\u0131tk\u0131 \u00c7obanzade’nin K\u0131r\u0131m Tatar edebiyat\u0131nda \u00f6nemli yeri olan \u015fiirlerinden Tuvgan Til- Ana dil adl\u0131 \u015fiiri buna g\u00fczel bir \u00f6rnek olu\u015fturmaktad\u0131r. Seni men K\u0131r\u0131m’da, Kazan’da tapt\u0131m, Seni ben K\u0131r\u0131m\u2019da,Kazan\u2019da buldum C\u00fcregim kaynagan, ta\u015fganda tapt\u0131m… Kalbim kaynarken,ta\u015farken buldum…<\/p>\n Cad elde mugay\u0131p, a\u00e7\u0131n\u0131p c\u00fcrgende, Yad elde \u00fcz\u00fcl\u00fcp,ac\u0131yla y\u00fcr\u00fcrken, C\u0131rlar\u0131n bolmasa, manen bolmasa T\u00fcrk\u00fclerin olmasa,manin olmasa Bilmiymen T\u00fcr\u00fck m\u00fc Tatar m\u0131 ad\u0131n? Bilmiyorum T\u00fcrk m\u00fcd\u00fcr Tatar m\u0131 ad\u0131n? Viyana \u00f6n\u00fcnde, Kazak i\u00e7inde Viyana \u00f6n\u00fcnde,Kazak i\u00e7inde Barabar c\u0131rlad\u0131k Hindlerde, Cinde.. Beraber t\u00fcrk\u00fc s\u00f6ylerdik Hind\u2019lerde \u00c7in\u2019de.. tstiymen \u00f6z\u00fcnn\u00fc her yakta k\u00f6rmek, \u0130stiyorum seni her yanda g\u00f6rmek, * \u015eiiri ve \u00e7evirisini sa\u011flayan Do\u00e7.Dr.Hakan K\u0131r\u0131ml\u0131\u2019ya te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n Camige, mihragba, sarayga kirsen, Azrail tilimni bin kere torasa, Tuvgan til, ba\u015fkas\u0131 akl\u0131ma kelmiy. Budape\u015fte, 1.6.1918<\/p>\n Camiye, mihraba, saraya girsen, “Kendi ana dilimde s\u00f6yle bana!” derim, Halk\u0131m\u0131 soluksuz (?) y\u0131ld\u0131z\u0131 vurdu\u011funda, Bir b\u00fcy\u00fck s\u0131rms\u0131n, d\u00fc\u015fmanlar bilmiyor..<\/p>\n Budape\u015fte, 1.6.1918 S\u00fcrg\u00fcnde ya\u015farken k\u00fclt\u00fcrel s\u0131n\u0131rlar\u0131m korumak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harcayan K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131, ayn\u0131 \u015fekilde ana dillerini korumak i\u00e7in de b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harcam\u0131\u015flarsa da, dil kayb\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek, baz\u0131 adet ve geleneklerin ve grup s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131ndan daha zor olmu\u015ftur. Ana dil kayb\u0131n\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve kimlik kayb\u0131 olarak de\u011ferlendiren K\u0131r\u0131m Tatar ayd\u0131nlar\u0131 i\u00e7in dilin sembolik ve ileti\u015fimsel boyutlar\u0131n\u0131n birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 anlaml\u0131 de\u011fildir. Onlar i\u00e7in, vatana d\u00f6n\u00fc\u015f sonras\u0131nda s\u00f6z konusu olan k\u00fclt\u00fcrel canlanma s\u00fcrecinin en \u00f6nemli sorunlar\u0131ndan biri e\u011fitim sorunudur. Vatana d\u00f6n\u00fc\u015fle birlikte g\u00fcndeme gelen ana dilde e\u011fitim, K\u0131r\u0131m Tatar ayd\u0131nlan taraf\u0131ndan sadece bir dil sorunu olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir k\u00fclt\u00fcr sorunu olarak titizlikle tan\u0131mlanm\u0131\u015f ve bu yakla\u015f\u0131mla Milli Mekteplerin a\u00e7\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hemen belirtmek gerekir ki, Milli Mekteplerdeki e\u011fitim Ukrayna Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcfredat\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Rus\u00e7a olarak yap\u0131lmakta, sadece baz\u0131 dersler K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131nda verilmektedir. Milli Mektepler, ana dilin, hi\u00e7 olmazsa ilk a\u015famada ikinci bir dil olarak \u00f6\u011fretildi\u011fi okullar olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Bu anlamda Milli Mektepler, uzun vadede ku\u015faklar aras\u0131 ana dil s\u00fcreklili\u011fine hizmet edecektir. Bir\u00e7ok durumda sadece aile i\u00e7inde ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131 ile konu\u015fulan veya sadece rit\u00fceller ve gelenekler ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131lan ve belirli kal\u0131plar \u00e7er\u00e7evesinde s\u0131n\u0131rl\u0131 kalan ana dil, Milli Mektepler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile canlanma olana\u011f\u0131 bulabilecektir.<\/p>\n Bir di\u011fer \u00f6nemli konu, ana dilde e\u011fitim meselesinin k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcnle\u015fme\/ k\u00fclt\u00fcrel otonomi ve siyasi b\u00fct\u00fcnle\u015fme\/ siyasi ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k gibi kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131 g\u00fcndeme ta\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r. Bu nedenle. Milli Mektepler projesi Ukrainler5 ve Ruslar taraf\u0131ndan \u00e7ok s\u0131cak kar\u015f\u0131lan-<\/p>\n 5 ‘Ukrain’ ile kastedilen, etnik olarak Ukrain olanlard\u0131r. ‘Ukraynal\u0131’ ise, Ukrayna’da ya\u015fayan ve vatanda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131 ile Ukrayna’ya ba\u011fl\u0131 olanlar\u0131 ifade etmektedir.<\/p>\n Yap\u0131lan m\u00fclakatlarda, her ne kadar, K\u0131r\u0131m’da ya\u015fayan Ruslar ve Ukrainlerin bir\u00e7o\u011fu her milletin kendi dilini \u00f6\u011frenme hakk\u0131 oldu\u011funu ifade etmi\u015flerse de – ki, bu g\u00f6r\u00fc\u015f Sovyet rejiminin k\u00f6k salan politikalar\u0131ndan birinin, resmi olarak tan\u0131nan milliyetlerin kendi dilinde e\u011fitim hakk\u0131na sahip olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir uzant\u0131s\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir – \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 Milli Mekteplere s\u0131cak bakmad\u0131klar\u0131n\u0131; bu okullar\u0131n halklar aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 derinle\u015ftirerek K\u0131r\u0131m Tatar milliyet\u00e7ili\u011fini k\u00f6r\u00fckleyece\u011fi ve bunun toplumsal b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye zarar verece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ifade etmi\u015flerdir. Bu ba\u011flamda, \u00e7ok etnili toplumlarda ortak bir dile olan gereksinimin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015flerdir. Sonu\u00e7 olarak, m\u00fclakatlarda ortaya \u00e7\u0131kan g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, ana dil e\u011fitiminin Rus okullar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmesi olumlu; Milli Mekteplerde ger\u00e7ekle\u015fmesi ise, teredd\u00fctle kar\u015f\u0131lanmakta ve ayn\u0131 toplumda ya\u015fayacak \u00e7ocuklar\u0131n birbirlerinden ayr\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc vurgulanmaktad\u0131r.<\/p>\n Belirtilen g\u00f6r\u00fc\u015fler ve g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar, a\u015fa\u011f\u0131daki al\u0131nt\u0131larda kendini g\u00f6stermektedir:<\/p>\n “Rus okullar\u0131 var, Ukrain okullar\u0131 var, Tatar okullar\u0131 da olabilir. Her milletin okulu olabilir.”<\/p>\n “Her insan kendi dilinde e\u011fitim hakk\u0131na sahip olmal\u0131”<\/p>\n “Kim nerede okumak istiyorsa orada okusun. Ukrainler kendi milli okullar\u0131nda okumak istiyorlar. Tatarlar da kendi milli okullar\u0131nda okusunlar, e\u011fer isterlerse Rus okullar\u0131nda okusunlar..”<\/p>\n Kar\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler ise, \u015fu \u015fekilde dile getirilmi\u015ftir:<\/p>\n “Bence Ruslar ve Tatarlar aras\u0131nda b\u00f6yle bir ayr\u0131m yap\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Hepsi beraber okumal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n “K\u00f6ylerde k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck okullar yap\u0131yorlar. \u00c7ocuklar\u0131 ay\u0131r\u0131yorlar. Bence onlar\u0131n akl\u0131 yok. Medeniyet onlar\u0131n yan\u0131ndan ge\u00e7iyor. B\u00f6yle bir \u015fey olur mu? 10-20 \u00e7ocu\u011fu al\u0131p onlar i\u00e7in \u00f6zel okullar a\u00e7mak! Nas\u0131l bir e\u011fitim seviyesi s\u00f6z konusu olabilir? Oras\u0131 sadece milliyet\u00e7ilerin yeti\u015ftirildi\u011fi bir yuva olabilir.. Bence b\u00fcy\u00fck bir hata.. T\u00fcm \u00e7ocuklar beraber b\u00fcy\u00fcmeli. En az\u0131ndan \u00e7ocuklar…”.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, Milli Mekteplerin yenili\u011fi ve devlet taraf\u0131ndan \u00e7ok desteklenmedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi, bir\u00e7ok K\u0131r\u0131m Tatar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131na okul se\u00e7erken teredd\u00fct etmelerine neden olmu\u015f; sonu\u00e7 olarak, bir k\u0131s\u0131m veli \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ana dillerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini \u00f6\u011frenmeleri i\u00e7in onlar\u0131 Milli Mekteplere g\u00f6nderirken, bir k\u0131s\u0131m veli ise, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n Rus\u00e7a e\u011fitim almalar\u0131n\u0131n onlara daha iyi bir gelecek ve i\u015f olanaklar\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, Rus okullar\u0131n\u0131 tercih etmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131ndan biri, Milli Mektepler hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u015fu \u015fekilde ifade etmi\u015ftir:<\/p>\n “\u015eu an 46 bin K\u0131r\u0131m Tatar \u00e7ocu\u011fu okuyor, sadece 5 bini Milli Mekteplerde okuyor, kalanlar\u0131 Rus okullar\u0131ndalar. Bu meseleyi bizim K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 pek anlam\u0131yorlar. ‘\u00c7ocu\u011fum okulu bitirdikten sonra hangi \u00fcniversiteye gidecek? K\u0131r\u0131m Tatar \u00fcniversitesi var m\u0131? \u00c7ocu\u011fum cahil mi kals\u0131n?’ diyorlar. Rus\u00e7a zaten hepsi biliyor. Milli Mektebe gidip Noman \u00c7elebi Cihan, \u0130smail Gasp\u0131-ral\u0131, \u00c7erke\u015f Ali’yi \u00f6\u011frenseler fena m\u0131 olur? B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 hangi okulda \u00f6\u011fretirler? Rus okulunda m\u0131? Hay\u0131r… U\u015finski’nin \u015f\u00f6yle bir s\u00f6z\u00fc var: ‘\u00c7ocu\u011fu okutmak istersen kendi ana dilinde okut, b\u00fcy\u00fcd\u00fckten sonra ne kadar vatansever maskesini taksa da, o okudu\u011fu dilin halk\u0131na hizmet eder’.6<\/p>\n Bir di\u011fer K\u0131r\u0131m Tatar\u0131, yukar\u0131da belirtilenler \u00e7er\u00e7evesinde \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: “Milli Mektebi bitirdikten sonra Ukrayna devletinde \u00fcniversiteye gitmek zor olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Ruslar bu okullar\u0131 zay\u0131f okullar olarak kabul ediyorlar” diyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor:<\/p>\n “Herkes d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor \u015fimdi \u00e7ocu\u011fu hangi okula verece\u011fim diye. Milli Mekteplerden mezun olanlara belirli haklar tan\u0131nmayacak diye korkuyorlar. Kimisi diyor, Tatar okuluna vereyim kendi adetlerini \u00f6\u011frensin, kendi dilini iyi \u00f6\u011frensin. Kimisi diyor, Rus dilinin gelece\u011fi var, Rus okullar\u0131na verelim”.<\/p>\n Milli Mekteplerin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n yerel otoriteler taraf\u0131ndan \u00e7ok s\u0131cak kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur. \u00d6rne\u011fin, Akmescit’te yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin birinde K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 bir \u00f6\u011fretmen, Milli Mekteplerin \u00e7ok \u00f6nemli sorunlar\u0131 oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, bir Milli Mektep a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131; ancak, para s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 oldu\u011funu, devletten yeterli destek alamad\u0131klar\u0131n\u0131 ve sonu\u00e7ta Devlet Milliyetler Komitesi’nin (Goskomnatz) okulun a\u00e7\u0131lmas\u0131na izin vermedi\u011fini belirtmi\u015ftir. Ba\u015fka bir K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeci ise, Milli Mektepler hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u015fu \u015fekilde dile getiriyor:<\/p>\n “Milli Mekteplerde okuyan tan\u0131d\u0131klar\u0131m var. Orada e\u011fitim iyi ama \u00e7ok kaliteli de\u011fil. Kaliteli e\u011fitim vermeyi \u00e7ok istiyorlar ama problemler \u00e7ok. Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131ndan gelip \u00e7ok hainlikler yap\u0131yorlar. Hocalara k\u00f6t\u00fc \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bu okullarda e\u011fitimin iyi olmas\u0131n\u0131 istemiyorlar. \u0130\u015fte, en b\u00fcy\u00fck problem bu”.<\/p>\n Bah\u00e7esaray’l\u0131 bir di\u011fer K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u015fu kelimelerle ifade ediyor:<\/p>\n “Milli Mekteplerin a\u00e7\u0131lmas\u0131 laz\u0131m. Y\u00fcksek okullar\u0131n, liselerin a\u00e7\u0131lmas\u0131 laz\u0131m, fakat a\u00e7t\u0131rm\u0131yorlar. Bir okul a\u00e7\u0131ld\u0131 burada. Y\u0131llard\u0131r istemi\u015ftik. Mitingler, protestolar yapt\u0131k. Onun a\u00e7\u0131lmas\u0131na yeni izin verdiler”.<\/p>\n G\u00f6r\u00fc\u015fme yap\u0131lan K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131, fikir olarak Milli Mekteplerin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 savunmakla birlikte halen a\u00e7\u0131k olanlarda e\u011fitim seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu ve bir\u00e7ok eksikli\u011fin oldu\u011funu ifade etmi\u015fler, \u00f6zellikle de kitap eksikli\u011fine dikkati \u00e7ekmi\u015flerdir. Di\u011fer taraftan. Milli Mekteplerin ana dilin ve milli adetlerin \u00f6\u011frenilebilmesi i\u00e7in son de-<\/p>\n 6 M.A. Hayruddinov ve S.M. Useyinov’un yazd\u0131ktan K\u0131r\u0131m Tatar Etiketi (2001: 8) adl\u0131 kitapta da, milli e\u011fitim \u00fczerinde \u00f6nemle durulmakta ve dil milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir ifade arac\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu eserde yazarlar, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen K\u0131r\u0131m Tatar\u0131 \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, Ukraynal\u0131 bir yazar olan U\u015finski’ye referans vererek, e\u011fitimin milli bir karakter ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 tespitinden hareketle her milletin kendi milli okulu ve milli e\u011fitim sistemi olmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunmaktad\u0131rlar.<\/p>\n G\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n dile getirdikleri bir g\u00f6r\u00fc\u015f de, Milli Mekteplerin asl\u0131nda ad\u0131nda ifade edildi\u011fi bi\u00e7imiyle tam anlam\u0131yla milli olmad\u0131\u011f\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc tedrisat\u0131n temelde Rus\u00e7a oldu\u011fu, sadece baz\u0131 derslerin K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla Milli Mektep kavram\u0131n\u0131n e\u011fitimin ancak b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131nda olmas\u0131 halinde kullan\u0131labilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Milli Mektep kavram\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131 bir tarafa b\u0131rak\u0131lacak olursa, bu okullarda sadece baz\u0131 derslerin K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131nda oldu\u011fu do\u011frudur. Ancak, Milli Mekteplerin K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00f6zellikle de bu okullar\u0131n kurulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba harcayanlar ve burada \u00e7al\u0131\u015fanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan, e\u011fitim kadar terbiye kurumlar\u0131 olarak da de\u011ferlendirildiklerini belirtmek gerekir. Bu okullara emek verenler, bu okullarda K\u0131r\u0131m Tatar \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 bir araya getirmekle Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n program\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra K\u0131r\u0131m Tatar k\u00fclt\u00fcr ve terbiyesini \u00f6\u011fretmeyi hedeflemektedirler. Elbette ki, t\u00fcm\u00fcyle K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131nda e\u011fitim bir\u00e7ok K\u0131r\u0131m Tatar\u0131n\u0131n arzusu olmakla birlikte bunun \u00f6n\u00fcnde \u00e7e\u015fitli yasal sorunlar, daha da \u00f6nemlisi akademik engeller ve yetersizlikler vard\u0131r (akademik dil yetersizli\u011fi, ana dilde bilimsel okul materyali eksikli\u011fi, yeti\u015fmi\u015f \u00f6\u011fretmen eksikli\u011fi, vb.).<\/p>\n K\u0131r\u0131m’daki Milli Mekteplerden birinin m\u00fcdiresi, kendisiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilen g\u00f6r\u00fc\u015fmede yukar\u0131da ifade edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Milli Mekteplerin rol\u00fcne ili\u015fkin \u00f6nemli bir noktay\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulam\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n “Rus okuluna gidenlerin terbiyeleri ba\u015fka oluyor. Mesela bir o\u011flan vard\u0131, Rus okuluna gidiyordu, sonra annesi babas\u0131 buraya kaydettirdiler. Ama bakt\u0131k \u00e7ocu\u011fun gidi\u015fat\u0131 ba\u015fka, buradaki \u00e7ocuklar\u0131 da kendine uyduruyor, derste oturmuyor, laf dinlemiyor. Derse girmiyor, bizim \u00e7ocuklar\u0131 yoldan \u00e7\u0131kar\u0131yor. Annesini babas\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131k. Onu okuldan almalar\u0131n\u0131 s\u00f6yledik. Ne de olsa burada M\u00fcsl\u00fcman’ca terbiye var ve biz Milli Mekteplerde kendi \u00f6rf ve adetlerimizi korumak istiyoruz. Biz bu o\u011flanla ba\u015f edemedik, bakt\u0131k ki bizim \u00e7ocuklar\u0131n terbiyesi bozuluyor dedik. \u00c7ocu\u011fu g\u00f6nderdik”<\/p>\n Okul m\u00fcdiresi s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam ediyor:<\/p>\n “Burada ana dilimizi \u00f6\u011fretmenin yan\u0131nda milli ve dini bayramlar\u0131m\u0131z\u0131 kutlar\u0131z ve \u00e7ocuklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman terbiyesine g\u00f6re, \u00f6rf ve adetlerimize g\u00f6re yeti\u015ftiririz”.<\/p>\n Okul M\u00fcdiresi, okulda Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n program\u0131n\u0131 uygulad\u0131klar\u0131n\u0131 ve ders programlar\u0131n\u0131 Bakanl\u0131\u011f\u0131n onaylamas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. Kendisi, ayr\u0131ca ders program\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermi\u015f; edebiyat dersinin K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131nda oldu\u011funu; beden e\u011fitimi, m\u00fczik gibi derslerde yine K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Di\u011fer dersler Rus\u00e7a okutulmaktad\u0131r. K\u0131r\u0131m Tatar Dili ve Edebiyat\u0131 ders saatleri her s\u0131n\u0131fta farkl\u0131 olmakla birlikte haftada \u00fc\u00e7 ile alt\u0131 saat aras\u0131nda de\u011fi\u015fmekte; ilk s\u0131n\u0131flarda daha \u00e7ok olmak \u00fczere okul m\u00fcfredat\u0131nda her \u015feye ra\u011fmen \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Buna, yukar\u0131da belirtilen di\u011fer dersler, beden e\u011fitimi ve m\u00fczik gibi dersler ve ayr\u0131ca et\u00fct saatlerinde \u00f6\u011fretmenlerin K\u0131r\u0131m Tatarca’s\u0131 kullanma konusundaki gayretleri de eklendi\u011finde Milli Mekteplerin K\u0131r\u0131m Tatar \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir rol \u00fcstlendi\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n K\u0131r\u0131m Tatar Milli Meclisi \u00fcyesi ve ayn\u0131 zamanda E\u011fitim ve K\u00fclt\u00fcr \u0130\u015fleri Sorumlusunun vermi\u015f oldu\u011fu bilgiler yukar\u0131da vurgulanan hususlarla \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. E\u011fitim ve K\u00fclt\u00fcr \u0130\u015fleri Sorumlusu, Milli Mekteplerin kurulma ama\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken iki temel neden \u00fczerinde durmu\u015ftur: Ana dilin korunmas\u0131 ve okullar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile K\u0131r\u0131m Tatar \u00f6rf ve adetlerini korumak ve geli\u015fmesini sa\u011flayacak bir ortam haz\u0131rlamak. Kendisi temel ama\u00e7lar\u0131n\u0131 \u015fu kelimelerle ifade etmi\u015ftir:<\/p>\n “Milli Mekteplerde bizim amac\u0131m\u0131z sadece dil \u00f6\u011fretmek mi? Yoksa ba\u015fka ama\u00e7lar\u0131m\u0131z var m\u0131? Bence amac\u0131m\u0131z sadece dil \u00f6\u011fretmek de\u011fil. Dil bir vas\u0131tad\u0131r bizim i\u00e7in. As\u0131l amac\u0131m\u0131z \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 ay\u0131r\u0131p bir okula sokmak ve o yerde istedi\u011fimiz \u015fekilde bir terbiye vermek”.<\/p>\n Gerek Milli Mektep M\u00fcdiresi, gerek E\u011fitim ve K\u00fclt\u00fcr \u0130\u015fleri Sorumlusunun belirtmi\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015fler, asl\u0131nda bu makalede savunulan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frular niteliktedir; zira, onlar\u0131n Milli Mektepler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirmek istediklerinin K\u0131r\u0131m Tatar toplumunun sosyal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kuvvetlendirmek oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu do\u011frultuda k\u00fclt\u00fcrel unsurlar sadece birer ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, E\u011fitim ve K\u00fclt\u00fcr \u0130\u015fleri Sorumlusunun vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir nokta, Milli Mekteplerin a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in sadece devletle de\u011fil ayn\u0131 zamanda kendi vatanda\u015flar\u0131 ile de m\u00fccadele etmek zorunda kalm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Milli Mekteplerin a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in ad\u0131mlar\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, konunun \u00f6nemini kendi milletine anlatman\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcne dikkati \u00e7ekmi\u015ftir. Anne babalan, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n Tatar dili dersi alabilmeleri i\u00e7in dilek\u00e7e vermeye ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc, K\u0131r\u0131m Tatar dilinde ders, s\u0131n\u0131f veya okul a\u00e7mak i\u00e7in b\u00f6yle bir talebin gereklili\u011fine i\u015faret etmi\u015ftir. Bu talepler neticesinde ilk s\u0131n\u0131f\u0131n sekiz \u00f6\u011frenci ile Eski K\u0131r\u0131m \u015fehrinde a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede bir di\u011fer zorluk ise, K\u0131r\u0131m Tatar ailelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 Milli Mekteplere vermelerini engellemek i\u00e7in \u00f6\u011fretmen ve kitap eksikli\u011fi gibi nedenler g\u00f6sterilerek yap\u0131lan olumsuz propagandad\u0131r.<\/p>\n Devletin \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 zorluklar konusunda E\u011fitim ve K\u00fclt\u00fcr \u0130\u015fleri sorumlusu; Milli Mektepler i\u00e7in eski binalar\u0131n tahsis edildi\u011fini, genellikle eskiden \u00e7ocuk yuvas\u0131 olarak kullan\u0131lan binalar\u0131n verildi\u011fini ve bu binalarda spor salonu gibi olmas\u0131 gereken ek tesislerin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u0131n\u0131flar\u0131n yeterince b\u00fcy\u00fck olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve binalar\u0131n bak\u0131ms\u0131z oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, devletin bu okullar\u0131n onar\u0131m ve bak\u0131m\u0131 i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7enin k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle \u00e7e\u015fitli vak\u0131flar ve dernekler kurarak, devletin verdi\u011fi k\u0131s\u0131tl\u0131 b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda para kaynaklar\u0131 yaratabilmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n 1989’da K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n vatana d\u00f6nme hakk\u0131n\u0131 kazanmas\u0131 ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6zellikle de Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 takiben artmas\u0131 sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan e\u011fitim sorunu ve onu \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik giri\u015fimlerin, 19. y\u00fczy\u0131lda K\u0131r\u0131m’da e\u011fitim alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen reform giri\u015fimleri ve o d\u00f6nemde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle benzerlikler g\u00f6sterdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bu ba\u011flamda, 19. y\u00fczy\u0131lda K\u0131r\u0131m’da ger\u00e7ekle\u015ftirilen e\u011fitim reformuna ana hatlar\u0131yla da olsa de\u011finmek, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz giri\u015fimlerini daha farkl\u0131 bir g\u00f6zle de\u011ferlendirmemizi sa\u011flayacakt\u0131r.’<\/p>\n Tamam\u0131yla Gasp\u0131ral\u0131’n\u0131n ki\u015fisel \u00e7abalan ile 1884’ten itibaren a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flanan mekteplerin say\u0131s\u0131n\u0131n, zengin M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ve ayd\u0131nlar\u0131n deste\u011fi ile 1914 y\u0131l\u0131nda 5000’i buldu\u011fu kaynaklarda belirtilmektedir. Bu geli\u015fmeler M\u00fcsl\u00fcman halklarda milli bir uyan\u0131\u015f ba\u015flatm\u0131\u015f ve bu halklar\u0131 birle\u015ftirici bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Gasp\u0131ral\u0131 e\u011fitim reformunu hayata ge\u00e7irirken, bir taraftan Rus \u0130mparatorlu\u011fu’na kar\u015f\u0131, di\u011fer taraftan ise kendi halk\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f e\u011fitimi onaylamayan muhafazakar kesimlerine kar\u015f\u0131 bir m\u00fccadele vermi\u015ftir. 1905’ten sonra, bu tarihe kadar ilk mektep d\u00fczeyinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen e\u011fitim reformunun bir uzant\u0131s\u0131 olarak orta dereceli M\u00fcsl\u00fcman mektepleri; yani, r\u00fc\u015ftiyeler a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle r\u00fc\u015ftiyelerin a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde geli\u015fmesi h\u0131zlanan ve giderek yay\u0131lan T\u00fcrkl\u00fck bilinci, Rusya M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n yak\u0131nla\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 ve T\u00fcrkiye ile geli\u015ftirilen yak\u0131n ili\u015fkiler Rusya’y\u0131 rahats\u0131z etmi\u015f ve e\u011fitim reformunu baltalamaya itmi\u015ftir. Rusya’n\u0131n e\u011fitim reformundan duydu\u011fu endi\u015feyi g\u00f6steren en \u00f6nemli \u00f6rneklerden biri, 1910 y\u0131l\u0131nda b\u00fct\u00fcn r\u00fc\u015ftiyeleri kapatma karar\u0131 almas\u0131d\u0131r (K\u0131r\u0131ml\u0131, 2002). G\u00fcn\u00fcm\u00fcze bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da, benzer bir \u015fekilde vatana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn ard\u0131ndan a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flanan Milli Mektepler, K\u0131r\u0131m Tatar ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00e7abalar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmekte ve Ukrayna h\u00fck\u00fcmetinin yan\u0131 s\u0131ra kendi halklar\u0131yla da bir m\u00fccadele i\u00e7ine girmelerini gerektirmektedir. Ukrayna h\u00fck\u00fcmetini ve K\u0131r\u0131m’daki Rus n\u00fcfusun fazlal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle Rusya’y\u0131 endi\u015felendiren en \u00f6nemli neden, K\u0131r\u0131m Tatar Milli Hareketinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talep etme ihtimalidir. Bu konudaki endi\u015feler, gerek K\u0131r\u0131m’daki Rus ve Ukrainlerin, gerek Ukrayna devletinin K\u0131r\u0131m Tatar Milli Meclisi ve Hareketine y\u00f6nelik olumsuz bir tav\u0131r almalar\u0131na neden olmaktad\u0131r. \u015e\u00fcphesiz ki, s\u00f6z konusu olumsuz yakla\u015f\u0131m milliyet\u00e7ili\u011fi k\u00f6r\u00fckleyen bir unsur olarak de\u011ferlendirildi\u011finden Milli Mekteplere de y\u00f6neltilmektedir. Yukar\u0131da yer verilen al\u0131nt\u0131lardan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Milli Mektepler, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen Rus ve Ukrainlerin bir k\u0131sm\u0131 taraf\u0131ndan milliyet\u00e7ili\u011fi k\u00f6r\u00fckleyen kurumlar olarak de\u011ferlendirilmekte ve bu ba\u011flamda K\u0131r\u0131m’\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik bir tehdit olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. Milli Mekteplerin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 mekana ve maddi ko\u015fullara ili\u015fkin zorluklar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde Ukrayna h\u00fck\u00fcmetinin isteksiz yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131nda bu kurumlara ili\u015fkin olumsuz tav\u0131r yatmaktad\u0131r.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, Milli Mekteplerin olanaklar\u0131 ve gelecekleri hakk\u0131nda endi\u015fe duyan K\u0131r\u0131m Tatar ailelerinin bir k\u0131sm\u0131, daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimlerine duyduklar\u0131 hassasiyet nedeniyle bu okullar\u0131 tercih etmemektedirler. Bu ba\u011flamda, Milli Mekteplere her a\u00e7\u0131dan g\u00fcvenilmesi ve desteklenmesi i\u00e7in \u00e7aba harcayan K\u0131r\u0131m Tatar ayd\u0131nlar\u0131, halk\u0131 bu do\u011frultuda bilin\u00e7lendirmeye y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmakta ve Milli Mektepler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ivme kazanacak k\u00fclt\u00fcrel canlanma ve milli uyan\u0131\u015f\u0131n K\u0131r\u0131m Tatar toplumunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmesi i\u00e7in bir zorunluluk oldu\u011fu fikrini savunmakta ve bu fikri yaymaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Adeta, Gasp\u0131ral\u0131’n\u0131n K\u0131r\u0131m Tatar ulemas\u0131na kar\u015f\u0131 verdi\u011fi m\u00fccadeleyi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ayd\u0131nlar\u0131, Rus sistemine g\u00fcvenen K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131na kar\u015f\u0131 vermektedir. Ne var ki, ayd\u0131nlar\u0131n giri\u015fimlerinden rahats\u0131z olan resmi makamlar, ayn\u0131 Gasp\u0131ral\u0131 d\u00f6neminde oldu\u011fu gibi, bu \u00e7abalar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Bu nedenle, Ukrayna h\u00fck\u00fcmetinin Milli Mekteplerin eksikliklerinin giderilmesindeki isteksiz tutumunu sadece Ukrayna’n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu ekonomik zorluklar ile a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Bu t\u00fcr zorluklara ra\u011fmen var olma m\u00fccadelesi veren Milli Mekteplerin gelece\u011fi, K\u0131r\u0131m Tatar halk\u0131na oldu\u011fu kadar izlenecek devlet politikalar\u0131na da ba\u011fl\u0131d\u0131r ve bu okullar\u0131n a\u00e7\u0131k kalabilmek i\u00e7in verdikleri m\u00fccadele yukar\u0131da belirtilen g\u00f6r\u00fc\u015fler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir. K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 \u00f6rne\u011fi, etnik veya milli kimli\u011fin k\u00fclt\u00fcrel kimlikle ve onun \u00f6nemli bir unsuru olan dille e\u015fitlenemeyece\u011fini g\u00f6stermektedir. Ancak, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, etnik ve milli kimli\u011fin in\u015fas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak malzemeyi sa\u011flayabilece\u011fi ve hatta grubun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren bir etkisi olabilece\u011fini b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yads\u0131mamak gerekmektedir. Burada savunulan ve saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131ndaki g\u00f6zlem ve m\u00fclakatlara dayanan g\u00f6r\u00fc\u015f, K\u0131r\u0131m Tatar k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve onun en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri olan dilin ileti\u015fimsel d\u00fczeyde \u00f6nemli bir kayba u\u011framas\u0131na ve baz\u0131 k\u00fclt\u00fcrel pratiklerin g\u00fcndelik ya\u015famda uygulanmamas\u0131na ra\u011fmen, K\u0131r\u0131m Tatar etnik ve milli kimli\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n var olmaya devam etti\u011fidir. K\u0131r\u0131m Tatar etnik ve milli kimli\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131, ba\u015fta ana dil olmak \u00fczere, k\u00fclt\u00fcrel unsurlara atfedilen sembolik de\u011ferden g\u00fc\u00e7 almaktad\u0131r.<\/p>\n Ancak, di\u011fer taraftan, K\u0131r\u0131m Tatar ayd\u0131nlan kimli\u011fin s\u0131n\u0131rlar\u0131yla ilgilendikleri kadar, onun k\u00fclt\u00fcrel i\u00e7eri\u011fine de \u00f6nem vermekte ve asl\u0131nda makalede savunulan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsemeyerek, daha milliyet\u00e7i muhafazakar bir perspektiften K\u0131r\u0131m Tatar etnik ve milli kimli\u011fini K\u0131r\u0131m Tatar k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve dili ile e\u015fitlemektedirler. Bu nedenle, k\u00fclt\u00fcrel canlanmay\u0131, K\u0131r\u0131m Tatar etnik ve milli kimli\u011finin devam\u0131 i\u00e7in bir zorunluluk olarak g\u00f6rmektedirler. Dolay\u0131s\u0131yla, dilin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 – gerek dilin T\u00fcrk topluluklar\u0131nda sahip oldu\u011fu \u00f6nem nedeniyle, gerek milliyet, kimlik ve etnisite tan\u0131mlar\u0131n\u0131n dile dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Sovyet sisteminin etkisi ile – b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bunun ger\u00e7ekle\u015febilmesinin arac\u0131 da Milli Mekteplerdir. Milli Mekteplerin k\u00fclt\u00fcrel canlanma ve dilin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir rol \u00fcstlendi\u011fi ve buna \u00f6nemli katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131 yads\u0131namaz bir ger\u00e7ektir. Ancak, Milli Mekteplerin gelece\u011fini belirleyecek olan \u00f6nemli unsurlardan biri, Ukrayna devletinin Milli Mekteplere y\u00f6nelik izleyece\u011fi politikalard\u0131r.<\/p>\n Milli Mektepler K\u0131r\u0131m Tatar tarihi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ele al\u0131nacak olursa, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Milli Mektep kurma \u00e7abalar\u0131nda bir Gasp\u0131ral\u0131 ruhu oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Farkl\u0131 ko\u015fullar ve d\u00f6nemler s\u00f6z konusu olmakla birlikte, Milli Mektepleri kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan K\u0131r\u0131m Tatar ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n temel hedefleri, aynen \u0130smail Gasp\u0131ral\u0131’n\u0131n hayata ge\u00e7irdi\u011fi, fakat Sovyet d\u00f6neminde b\u00fcy\u00fck darbe alan e\u011fitim reformunun da hedefledi\u011fi gibi, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc muhafaza etmi\u015f modern bir millet yaratmakt\u0131r. Bunu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak en \u00f6nemli ara\u00e7 ise milli ve \u00e7a\u011fda\u015f bir e\u011fitimdir. Tarihten gelen bu ruhun, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n vatana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyle birlikte Milli Mekteplerle canland\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek san\u0131r\u0131m yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Akarsu, Bedia. (1984). Wilhelm Von Humboldt’ta Dil-K\u00fclt\u00fcr Ba\u011flant\u0131s\u0131. \u00eestanbu\u0130: Remzi. Barth, Fredrik. (1969). Ethnic Groups and Boundaries. Oslo: Johansen & Nielsen Boktrykkeri. Cohen, Anthony P. (1985). The Symbolic Construction of Community. New York: Tavistock.<\/p>\n Cornell, Stephen ve Douglas Hartman. (1998). Ethnicity and Race:Making Identities in a Chan-ging World. California, Pine Forge: Sage Publications.<\/p>\n Edwards, John. (1985). Language, Society and Identity. Oxford: Basil Blackwell.<\/p>\n K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131n\u0131n Ana Vatana D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ve K\u00fclt\u00fcrel Canlanma S\u00fcrecinde Dil ve E\u011fitim<\/p>\n Fishman, J.A.. (1989). Language and Ethnicity in Minority Sociolinguistic Perspective. Cleve-don: Multilingual Matters.<\/p>\n Fishman, J.A.. (1991). Reversing Language Shift. Clevedon: Multilingual Matters. Gans, Herbert. J.. (1979). “Symbolic Ethnicity: the Future of Ethnic Groups and Cultures in America”, ETHNIC AND RACIAL STUDIES. 2 (1) : 9-17.<\/p>\n Gellner, Ernest. (1983). Nations and Nationalism. Oxford: Blackwell<\/p>\n Hayruddinov M. A. ve S.M. Useyinov. (2001). Etiket Kr\u0131mskih Tatar. Simferopol: Sonat.<\/p>\n Hirsch, Francine. (1997). “The Soviet Union as a Work-in-Progress: Ethnographers and the Ca-tegory Nationality in the 1926,1937 and 1939 Censuses”, SLAVIC REVIEW. 56 (2): 252-278.<\/p>\n Hobsbawm, Eric ve Terence Ranger (eds). (1983). The Invention of Tradition. Cambridge-Cambridge University Press.<\/p>\n Http:\/\/www .vatankirim.net\/tatarca.asp<\/p>\n K\u0131r\u0131ml\u0131, Hakan. (1996). K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131nda Milli Kimlik ve Milli Hareketler (1905-1916). Anka-ra: T\u00fcrk Tarih Kurumu.<\/p>\n K\u0131r\u0131ml\u0131, Hakan. (2002). “T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131n\u0131 Silkeleyen Adam – Gasp\u0131ral\u0131”. EMEL’\u0130M\u0130Z KIRIM, 9-10 (36-40): 24-29.<\/p>\n Nagel, John. (1994). “Constructing Ethnicity: Creating and Recreating Ethnic Identity and Cul-ture”, SOCIAL PROBLEMS. 41(1): 152-175<\/p>\n Smith, Anthony D. (1981). The Ethnic Revival. Cambridge: Cambridge University Press. Smith, Anthony D. (1991). National Identity. London: Penguin Books.<\/p>\n Tishkov, Valery. (1997). Ethnicity, Nationalism and Conflict in and after the Soviet Union – The Mind Aflame. London: Sage Publications.<\/p>\n Williams, Brian Glynn. (2001). “The Ethnogenesis of the Crimean Tatars: An Historical Rein-terpretation”, JRAS, Series 3: 329-348<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yard. Doç. Dr. Ayşegül Aydıngün Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyoloji Bölümü\/Avrasya Çalışmaları Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 2004 \/ Cilt: 21 \/ Sayı: 1 \/ ss. 107-122 Özet Bu makale 1944 yılında ana vatanları Kırım’dan Orta Asya’ya sürülen ve vatana dönme haklarını ancak 1989 yılında elde eden Kırım Tatarları örneğinde etnik \/ milli kimlik- dil […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11348","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11348","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11348"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11348\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11350,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11348\/revisions\/11350"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11348"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11348"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11348"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi Sosyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc\/Avrasya \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131
\nHacettepe \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi Dergisi 2004 \/ Cilt: 21 \/ Say\u0131: 1 \/ ss. 107-122<\/span><\/p>\n
\n<\/b> This article discusses the relationship between ethnic \/ national identity and language in the case of the Crimean Tatars who were deported from their homeland in 1944 and who obtained the right of return only in 1989. The main argument of this article based on the data of the field-work carried out in Crimea, is that the relationship between language and ethnic\/national identity can be best understood if the symbolic and communicative dimensions of language, and the ethnic\/national and cultural dimensions of identity are distinguished. Furthermore, the article analyses the role of National Schools within the cultural revival process following the return of the Crimean Tatars and emphasized the similarities with the period of Gasprinski.<\/p>\n
\n Giri\u015f <\/b><\/p>\n\n
\n TUVGAN T\u0130L\u00a0 ANAD\u0130L <\/b><\/p>\n
\n\u00dcm\u00fcd\u00fcm, hayalim \u015fay ttt\u015fttp c\u00fcrgende, \u00dcmidim,hayalim y\u0131k\u0131l\u0131p \u00e7\u00fcr\u00fcrken,
\nMoynona sar\u0131ld\u0131m dertimni ayt\u0131p, Boynunna sar\u0131ld\u0131m derdimi s\u00f6yleyip,
\nBir g\u00fczel s\u00f6z\u00fcnmen \u00f6z\u00fcme kayt\u0131p.. Bir g\u00fczel s\u00f6z\u00fcnle kendime gelip<\/p>\n
\n‘Curd’ de\u011fen s\u00f6z\u00fcnmen c\u00fcrek tolmasa \u2018Yurt\u2019 denen s\u00f6z\u00fcnle y\u00fcrek dolmasa Ah nas\u0131l c\u00fcrermen gurbet yaklarda, Ah nas\u0131l y\u00fcr\u00fcr\u00fcm gurbet ellerde, Tan\u0131\u015fs\u0131z, bili\u015fsiz yad sokaklarda? Tan\u0131d\u0131k, bildiksiz yad yad sokaklarda?<\/p>\n
\nBek yaman tatl\u0131s\u0131n, Tanr\u0131dan tad\u0131n.. Pek de \u00e7ok tatl\u0131s\u0131n,Tanr\u0131dan tad\u0131n
\nT\u00fcr\u00fck de Tatar da senin s\u00f6zlerin, T\u00fcrk de Tatarda senin g\u00f6zlerin,
\n\u0130kisi iki \u00e7ift munlu k\u00f6zlerin.. \u0130kisi iki \u00e7ift mahzun g\u00f6zlerin…<\/p>\n
\nAnlas\u0131n bir seni d\u00fc\u015fman da s\u00fcyer, Anlasa bir seni,d\u00fc\u015fmanda sever,
\nBir can\u0131k s\u00f6z\u00fcnmen c\u00fcregi iyer.. Bir yan\u0131k s\u00f6z\u00fcnle kalbi yumu\u015far…<\/p>\n
\nHer yende incinden destanlar \u00f6rmek.. Her yerde inciden destanlar \u00f6rmek..
\nKu\u015flarga, ka\u015fg\u0131rga \u00fcyretsem seni, Ku\u015flara,kurtlara \u00f6\u011fretsem seni,
\nSen bolsan \u00f6ks\u00fcn\u00fcn k\u00f6n\u00fclden s\u00fcygeni.. Sen olsan \u00f6ks\u00fcz\u00fcn kalpten sevdi\u011fi…<\/p>\n
\nDenizler \u00e7\u00f6llernin \u00e7etine ersen..
\nSeninmen d\u00fc\u015fmanga yarl\u0131glar yazsam, Karuvlu s\u00f6z\u00fcnmen k\u00f6nl\u00fcn\u00fc kazsam.. Kabrimde melekler sorgu sorasa,<\/p>\n
\n“\u00d6z tuvgan tilimde ayt ma\u011fa!” dermen
\n\u00d6z yuvgan tilimde c\u0131rlab \u00f6lermen..
\nK\u00f6nl\u00fcmn\u00fc kayg\u0131lar kemirip turganda, Halk\u0131mn\u0131 t\u0131n\u0131\u015fs\u0131z y\u0131ld\u0131z\u0131 urganda,<\/p>\n
\nBir b\u00fcy\u00fck s\u0131mms\u0131n d\u00fc\u015fmanlar bilmiy..<\/p>\n
\nDenizler .\u00e7\u00f6llerin hududuna ersen..
\nSeninle d\u00fc\u015fmana fermanlar yazsam,
\nKuvvetli s\u00f6z\u00fcnle g\u00f6nl\u00fcn\u00fc kazsam..
\nKabrimde melekler sualler sorsa,
\nAzrail dilimi bin kere d\u00fc\u011f\u00fcmlese,<\/p>\n
\nKendi ana dilimdeki \u015fark\u0131yla \u00f6l\u00fcr\u00fcm..
\nG\u00f6nl\u00fcm\u00fc kayg\u0131lar kemirip dururken.<\/p>\n
\n“Ana dil”, ba\u015fkas\u0131 akl\u0131ma gelmiyor,<\/p>\n
\n 2.K\u0131r\u0131m’da E\u011fitim Sorunu ve Milli Mektepler <\/b><\/p>\n\n
\n
\n 4.Sonu\u00e7 <\/b><\/p>\n
\n KAYNAK\u00c7A <\/b><\/p>\n