{"id":11351,"date":"2019-03-25T11:23:14","date_gmt":"2019-03-25T16:23:14","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11351"},"modified":"2019-03-25T11:23:14","modified_gmt":"2019-03-25T16:23:14","slug":"abdnin-topraklari-disindaki-askeri-usleri-kafkasya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/abdnin-topraklari-disindaki-askeri-usleri-kafkasya\/","title":{"rendered":"ABD’N\u0130N TOPRAKLARI DI\u015eINDAK\u0130 ASKER\u0130 \u00dcSLER\u0130: KAFKASYA"},"content":{"rendered":"

Yusuf K\u00fcpeli<\/strong>
\n<\/span><\/span> yusuf@comhem.se<\/span><\/a><\/span>\u00a0\u00a0 <\/span> http:\/\/www.sinbad.nu<\/p>\n

1. Kafkaslar, \u015eeyh \u015eamil, \u00c7e\u00e7enler, Wahabiler, halklar vs.
\n2. politik geli\u015fme ve ABD’nin b\u00f6lgeye ilgisinin nedenleri \u00fczerine genel bilgiler
\n3. G\u00fcrcistan’daki ABD
\n4. Petrol \u015firketlerinin Azerbaycan’\u0131
\na. K\u0131sa tarihi geli\u015fme
\nb. Petrol \u015firketleri, Azerbaycan, Laden’in kay\u0131nbiraderi, W. Bush
\nc. Aliyev hanedan\u0131, Azerbaycan \u00fczerine k\u0131z\u0131\u015fan ABD- Rus rekabeti
\n5. Rusya’n\u0131n stratejik m\u00fcttefi\u011fi Ermenistan
\na. Genel bilgiler
\nb. Tarihi s\u00fcrecin \u00f6zeti
\nc. Ermenistan’\u0131 kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fan ABD ve Rus- Ermeni ba\u011fla\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131
\n6. ABD’nin artan a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, \u0130ran ve Rusya’n\u0131n aray\u0131\u015flar\u0131, y\u00fckselen gerilim<\/span><\/p>\n

1. Kafkaslar, \u015eeyh \u015eamil, \u00c7e\u00e7enler, Wahabiler, halklar vs.<\/b><\/p>\n

T\u00fcm y\u00fczy\u0131llar boyunca merkezi otoritelere kar\u015f\u0131 direnmi\u015f, kolayca denetim alt\u0131na al\u0131namam\u0131\u015f ve Karadeniz’in kuzeyinden ge\u00e7en do\u011fudan bat\u0131ya ticaret yollar\u0131n\u0131 ve ayr\u0131ca kuzeyden g\u00fcneye inen ayn\u0131 ama\u00e7l\u0131 yollar\u0131 sorunlu hale getirmi\u015f Kafkas a\u015firetlerinin (\u00f6zellikle Kuzey Kafkasya a\u015firetlerinin) \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131’n\u0131n boyunduru\u011fu alt\u0131na girmeleri pek kolay olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 ordular\u0131 Kafkaslar \u00fczerinde tam bir hakimiyet kurabilmek i\u00e7in, yakla\u015f\u0131k 50 y\u0131l, 1817’den 1864’e dek sava\u015fm\u0131\u015ft\u0131r- Ruslar\u0131n b\u00f6lgeyle ilgilenmeye ba\u015flay\u0131\u015flar\u0131 1500’l\u00fc y\u0131llara uzanmakla birlikte, ilk ciddi askeri operasyonlar\u0131 1770’te ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. D\u00fcnya edebiyat\u0131n\u0131n ender say\u0131daki devlerinden b\u00fcy\u00fck ger\u00e7ek\u00e7i ve insanc\u0131l (H\u0131ristiyan anar\u015fisti) Rus yazar\u0131 Lev Tolstoy (1828- 1910), Hac\u0131 Murat (yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 1904, bas\u0131l\u0131\u015f\u0131 1912) adl\u0131 roman\u0131nda, Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enya ayaklanmas\u0131 bast\u0131r\u0131l\u0131rken Rus askerlerinin halka ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ac\u0131mas\u0131z davrand\u0131klar\u0131n\u0131, onlar\u0131n t\u00fcm kutsal yerlerini bilin\u00e7li olarak nas\u0131l kirletip tahrip ettiklerini b\u00fcy\u00fck cesaret ve insanc\u0131ll\u0131k isteyen bir ger\u00e7ek\u00e7ilikle anlat\u0131r. Hac\u0131 Murat, Rus ordular\u0131na 25 y\u0131l direnmi\u015f olan \u015eeyh \u015eamil’in yolda\u015f\u0131d\u0131r ve bir anla\u015fmazl\u0131k nedeniyle Ruslar\u0131n saf\u0131na s\u0131\u011f\u0131nmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r ama, yerinin oras\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da k\u0131sa s\u00fcrede farkederek ka\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken yeti\u015fen Rus birlikleri taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclecektir. Tolstoy, Emrindeki l\u00fcks\u00fc terkeden ve kendini kulland\u0131rtmayan iki ate\u015f aras\u0131ndaki Hac\u0131 Murat’\u0131n trajedisi ile birlikte Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7en halklar\u0131n\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ger\u00e7ek\u00e7ilikle anlat\u0131r. \u015e\u00fcphesiz o zaman isyan edenlerin inan\u00e7lar\u0131 -g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki gibi- \u0130slamiyet i\u00e7indeki en derin gericili\u011fi temsil eden Wahabi tarikat\u0131 de\u011fildi; ve hi\u00e7bir b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fcn oyunca\u011f\u0131 veya petrol yollar\u0131 \u00fczerinde hakimiyet kurma sava\u015f\u0131n\u0131n arac\u0131 durumunda de\u011fillerdi. Ba\u015fkald\u0131ranlar aras\u0131nda halen Sufi inan\u00e7larda olanlar vard\u0131r ama, a\u011f\u0131rl\u0131k ve as\u0131l g\u00fc\u00e7 yeni Wahabi \u00f6rg\u00fctlenmelerin elindedir.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck bir ba\u011f\u0131ms\u0131z toprak sahibinin o\u011flu olarak do\u011fmu\u015f ve \u00e7ok iyi e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f olan \u015eeyh \u015eamil, Gazi Muhammed’in \u00f6nderli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 Sufi bir inanca, Nak\u015fibendi tarikat\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. Da\u011f\u0131stanl\u0131 olan \u015eeyh Molla Muhammed, 1822- 32 y\u0131llar\u0131nda ayaklanmaya \u00f6nderlik etmi\u015fti ve \u015eey \u015eamil 1830 y\u0131l\u0131nda m\u00fcridi olarak O’nun saf\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Muhammed’in 1832’de Ruslar taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan da\u011f\u0131lan ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131, O’nun yerini alan \u015eamil 1834’de yeniden organize edip ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. \u015eamil, 1859’da Ruslara esir d\u00fc\u015f\u00fcnceye dek direni\u015fi s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015eamil, \u00c7ar’\u0131n izni ile 1870’de Mekke’ye gidip hac\u0131 olmu\u015f ve 1871 y\u0131l\u0131nda, yakla\u015f\u0131k 74- 75 ya\u015flar\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131’na kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131 y\u0131llar\u0131nda b\u00f6lgede yay\u0131lan di\u011fer Sufi inan\u00e7 ise, “\u00c7e\u00e7en Gandisi” kabul edilen bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 Kunta Hac\u0131’n\u0131n \u0130maml\u0131\u011f\u0131n\u0131 (\u00d6nderli\u011fini) yapt\u0131\u011f\u0131 Kadiri tarikat\u0131 olacakt\u0131. Kunta Hac\u0131’n\u0131n Ruslar taraf\u0131ndan tutuklan\u0131p \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan, Kadiri taraftarlar\u0131 bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7izgilerini terkederek sava\u015fan Nak\u015fibendi inanc\u0131ndakilerin saflar\u0131na kat\u0131lacaklard\u0131. Da\u011f\u0131stan- \u00c7e\u00e7enya’daki 1877 ayaklanmas\u0131nda ba\u015frol\u00fc Nak\u015fibendi ve Kadiri inanc\u0131nda olanlar oynayacaklard\u0131. A\u015firetler ve halk bu Sufi inan\u00e7lar\u0131n karde\u015flik ve dayan\u0131\u015fma anlay\u0131\u015flar\u0131 temelinde birle\u015ftirilebiliyordu. Kafkas halklar\u0131n\u0131n ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu -o y\u0131llarda ve yak\u0131n zamana dek- \u0130slamiyet i\u00e7inde daha rasyonel d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcy\u00fc temsil eden, Zoroastrianism ve \u015eamanism ile g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131 olan Sufi inan\u00e7lardand\u0131.<\/p>\n

Halklara bar\u0131\u015f, karde\u015flik, e\u015fitlik, kendi kaderini tayin haklar\u0131 vadeden b\u00fcy\u00fck 1917 Ekim devriminin ordular\u0131 b\u00f6lgeye 1920’de girdi. Sovyetler Birli\u011fi, t\u00fcm halklara oldu\u011fu gibi Kafkasya halklar\u0131na da yeni umutlar vermi\u015fti ama, yinede b\u00f6lgede \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131z ve isyans\u0131z bir Sovyet denetimi ger\u00e7ekle\u015fmedi. Sovyet y\u00f6netiminin problemleri Da\u011f\u0131stan-\u00c7e\u00e7enya halklar\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131; yeni rejim Ermenistan’daki g\u00fc\u00e7l\u00fc milliyet\u00e7i burjuva \u00f6rg\u00fctlenme ile de m\u00fccadele etmek zorunda kald\u0131. Anglo- Amerikan emperyalist g\u00fc\u00e7leri ve y\u0131k\u0131l\u0131ncaya dek Rus \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan desteklenip kullan\u0131lan Ermeni milliyet\u00e7ili\u011fi, \u015fekillenmekte olan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ile i\u00e7 sava\u015f a\u015famas\u0131ndaki Sovyetler Birli\u011fini yak\u0131nla\u015ft\u0131ran olaylardan biri oldu ayn\u0131 zamanda- milliyet\u00e7ilik, emperyalist k\u0131\u015fk\u0131rtma ve devletlerin zay\u0131fl\u0131klar\u0131ndan kaynaklanan a\u015f\u0131r\u0131 korkular, kitle k\u0131y\u0131mlar\u0131na uzanan derin bir trajedinin sahnelenmesine de neden oldu o y\u0131llarda. Kafkasya’daki Sufilerin bir k\u0131sm\u0131, Sovyet sistemi i\u00e7inde otonomi kazanan b\u00f6lgede, \u00c7e\u00e7enya ve Da\u011f\u0131stan’da kolayca yeni yerli Kom\u00fcnist Partisi’ne \u00fcye oldular, y\u00f6netici konumlara y\u00fckseldiler. \u00d6z\u00fcnde bunlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu eski inan\u00e7lar\u0131n\u0131 koruyarak Kom\u00fcnist olmu\u015flard\u0131 ve ahlaki a\u00e7\u0131dan zaten Kom\u00fcnizm ile Sufi inan\u00e7lar aras\u0131nda -yolda\u015fl\u0131k, dayan\u0131\u015fma, payla\u015fma vs. gibi- baz\u0131 paralellikler vard\u0131.<\/p>\n

Zengin petrol yataklar\u0131, Asya i\u00e7lerine ve g\u00fcneyin s\u0131cak denizlerine a\u00e7\u0131lan yollar\u0131 denetleyen stratejik konumu nedeniyle Kafkaslar, Hitler Almanya’s\u0131n\u0131n ba\u015fta gelen hedeflerinden biriydi. Nazi istihbarat\u0131, sava\u015f biterken elindeki t\u00fcm belgeler ve \u015fifrelerle ABD Askeri istihbarat birimlerine s\u0131\u011f\u0131nacak olan General Reinhar Gehlen’in y\u00f6netti\u011fi “Gurbette Do\u011fu Ordusu” adl\u0131 \u00f6rg\u00fctlenme ile ve \u00f6zellikle Ukrayna’da ya\u015fayan Alman as\u0131ll\u0131lar\u0131nda yard\u0131mlar\u0131yla Sovyetler Birli\u011fi i\u00e7inde m\u00fckemmel bir haber alma a\u011f\u0131 olu\u015fturmu\u015ftu. Anla\u015f\u0131lan, ba\u015fta T\u00fcrkiye’nin de oldu\u011fu Sovyetlere kom\u015fu baz\u0131 \u00fclkelere s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f Kafkasyal\u0131lar\u0131n -\u00f6zellikle \u00c7erkes ve \u00c7e\u00e7enlerin- bir k\u0131sm\u0131 da ayn\u0131 istihbarat ve gizli operasyonlar a\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7inde \u00f6nemli roller oynamaktayd\u0131lar. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n 1- 3 Eyl\u00fcl 1939’da resmen ba\u015flamas\u0131ndan bir y\u0131l sonra, Nazi ordular\u0131n\u0131n Fransa\/ Bat\u0131 Avrupa’da ve Norve\u00e7\/\u0130skandinavya’da kesin hakimiyet kurmalar\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan; Hitler \u0130ngiltere’yi i\u015fgale u\u011fra\u015f\u0131rken ve Sovyetlere sald\u0131r\u0131 i\u00e7in haz\u0131rlan\u0131rken, 1940 k\u0131\u015f\u0131nda \u00c7e\u00e7enya’da, Kom\u00fcnist Partisi “\u00fcyesi” Hasan \u0130srailov adl\u0131 eski bir gazetecinin \u00f6nderli\u011finde \u00f6nemli bir ayaklanma ba\u015flad\u0131. Nazi Ordular\u0131’n\u0131n 22 Haziran 1941’de \u00fc\u00e7 koldan Sovyetler Birli\u011fi’ne sald\u0131rmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, \u015eubat 1942’de \u00c7e\u00e7enya’da ikinci b\u00fcy\u00fck ayaklanma ba\u015f g\u00f6sterdi. Ve kom\u00fcnizmin uygulamalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan -\u00f6znel ve nesnel baz\u0131 tarihsel nedenlerle- bir\u00e7ok hatalar yapm\u0131\u015f olan Stalin y\u00f6netimi, Nazilerle i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131klar\u0131 gerek\u00e7esiyle \u00c7e\u00e7enlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Sibirya’ya ve Ortaasya’ya s\u00fcrd\u00fc- \u00f6zellikle Kazakistan’da ve baz\u0131 di\u011fer Ortaasya \u00fclkelerinde \u00c7e\u00e7enler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Sufi inan\u00e7lar yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Stalin’in \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan, 1957’de \u00c7e\u00e7enler eski yurtlar\u0131na d\u00f6nme olana\u011f\u0131na kavu\u015ftular.<\/p>\n

Asl\u0131nda, inan\u00e7lar ve d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan zaman\u0131n \u00e7ok yava\u015f akt\u0131\u011f\u0131 bu da\u011fl\u0131k vah\u015fi co\u011frafyada de\u011fi\u015fen fazlaca bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 aradan 70 y\u0131l ge\u00e7tikten sonra, rekabete dayanamayan Sovyetlerin da\u011f\u0131lmas\u0131 ile anla\u015f\u0131ld\u0131- \u015f\u00fcphesiz 70 y\u0131l insan \u00f6mr\u00fc i\u00e7in \u00f6nemli bir s\u00fcredir ama, yinede t\u00fcm tarihsel s\u00fcre\u00e7ler i\u00e7inde okyanuslarda bir damla kadar k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Sonu\u00e7ta, Sovyetlerin bo\u015flu\u011fu, emperyalist ABD taraf\u0131ndan h\u0131zla doldurulmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r ve bu s\u00fcre\u00e7 ivmesi artan bir h\u0131zla halen s\u00fcrmektedir. Do\u011fu Avrupa’ya, Balt\u0131k \u00fclkelerine ve Kafkaslara NATO arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla el atan ABD, asl\u0131nda i\u00e7inden \u00e7atlam\u0131\u015f olan NATO’yu ara\u00e7 yaparak ve NATO \u00fcyesi Avrupa \u00fclkelerinin -yak\u0131n orta\u011f\u0131 \u0130ngiltere ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde rakibi Fransa d\u0131\u015f\u0131nda- g\u00fc\u00e7l\u00fc ordulara sahip olamamalar\u0131ndan ve halen birle\u015fik etkili bir askeri g\u00fc\u00e7 yaratamamalar\u0131ndan yararlanarak buralara kendi askeri varl\u0131\u011f\u0131 ile yerle\u015fmektedir.<\/p>\n

Da\u011f\u0131stan-\u00c7e\u00e7enya’da Wahabilik, \u00e7ok daha sonra CIA deste\u011fi ve Suudi Arabistan’\u0131n Petro- Dolarlar\u0131 ile yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, 1700’l\u00fc y\u0131llarda Necef\/ Suudi Arabistan do\u011fumlu pr\u00fctan (saf\u00e7\u0131) fanatik tarikata Wahabi ad\u0131 kurucusuna izafeten kar\u015f\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan tak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve asl\u0131nda onlar kendilerini birlik\u00e7i\/ tek\u00e7i anlam\u0131na gelen Muwahhidun olarak adland\u0131rmaktad\u0131rlar. Bu “birlik\u00e7ilik” veya “tek\u00e7ilik”, felsefi anlamda \u0130slam dinini t\u00fcm di\u011fer Paganist (\u00e7ok tanr\u0131l\u0131) dinlerin etkilerinden, d\u00fcalist ideolojilerden ve ayr\u0131ca t\u00fcm modern etkilerden ar\u0131nd\u0131rmak, safla\u015ft\u0131rmak anlam\u0131na gelmektedir. \u015e\u00fcphesiz \u00f6z\u00fcnde bu olanaks\u0131z oldu\u011fu kadar alabildi\u011fine de gerici bir tepkidir. (1)<\/p>\n

Ortado\u011fu’nun Petrolerine g\u00f6z dikmi\u015f \u0130ngiliz \u0130mparatorlu\u011fu’nun k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131 ve deste\u011fi ile Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015f olan Wahabi inan\u00e7l\u0131 Suudi a\u015fireti ve ba\u011fla\u015f\u0131klar\u0131, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda Suudi Arabistan Krall\u0131\u011f\u0131 adl\u0131 monar\u015fik bir “devlete” sahip olmu\u015flard\u0131r. Bunlar, s\u00f6zde d\u00fc\u015fman olduklar\u0131 d\u00fcalist bir inanc\u0131n, \u0131rk\u00e7\u0131 pr\u00fctan Protestan g\u00f6r\u00fc\u015flerin koltuk de\u011fne\u011fine dayanan Anglo- Amerikan emperyalizminin kuklas\u0131 haline gelmi\u015flerdir. “\u0130nsan haklar\u0131” ve “demokrasi” getirece\u011fi iddialar\u0131 ile ba\u015fta Ortado\u011fu olmak \u00fczere d\u00fcnyan\u0131n istedi\u011fi k\u00f6\u015fesini rahat\u00e7a kana bo\u011fabilen Anglo- Amerikan emperyalizminin en sad\u0131k ba\u011fla\u015f\u0131\u011f\u0131, halen el- kol- kafa kesme cezalar\u0131 verilen ve kad\u0131nlar\u0131n ta\u015flanarak \u00f6ld\u00fcr\u00fclebildikleri Wahabi doktrinine sahip Suudi Arabistan’d\u0131r. Kafkaslardaki Wahabi g\u00fc\u00e7leri de as\u0131l olarak bu s\u00fcper gerici merkez taraf\u0131ndan beslenmektedir. Wahabi doktrininin Kuzey Hindistan’da do\u011fmu\u015f bir t\u00fcrevi olan Deobandi tarikat\u0131na ba\u011fl\u0131 Taleban g\u00fc\u00e7lerinin Afganistan’da kullan\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131 gibi bunlarda, Wahabi g\u00fc\u00e7leri de, Kafkaslarda ve daha bir\u00e7ok alanda bir politik destabilizasyon unsuru olarak, ABD’nin b\u00f6lgeye yerle\u015fmesi i\u00e7in yolu a\u00e7an aletler olarak CIA taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015flard\u0131r- \u00c7e\u00e7enya’a yerle\u015fmi\u015f Wahabi inanc\u0131ndaki silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerle Taleban s\u00fcrekli s\u0131k\u0131 bir i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olmu\u015ftur. Bunlar (Wahabi g\u00fc\u00e7ler), 1990’l\u0131 y\u0131llarda, relatif bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 olan ve layik (sek\u00fclarist) bir devlet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 savunan Sufi tarikatlara kar\u015f\u0131 CIA silahlar\u0131 ve Suudi Petro- Dolarlar\u0131 sayesinde \u00c7e\u00e7enya’da \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Wahabi \u00f6rg\u00fctlerin Kafkasya hakimiyetinde, i\u00e7 dengeleri bozulup zay\u0131flam\u0131\u015f olan Rusya’n\u0131n tela\u015fl\u0131 devlet ter\u00f6r\u00fc, sava\u015f\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131 ve insan psikolojisi \u00fczerindeki tahribat\u0131, t\u00fcm d\u00fczenin bozulup insanlar\u0131n g\u00f6\u00e7 yollar\u0131na d\u00fc\u015fmeleri, derin bir g\u00fcvensizli\u011fe ve yoksullu\u011fa s\u00fcr\u00fcklenmeleri de rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

S\u00f6zde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir din devleti veya \u015feriat yasalar\u0131 ile y\u00f6netilen bir devlet i\u00e7in sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden Wahabi inan\u00e7l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00fcnl\u00fc \u00f6nderlerinde Hattap, Suudi Arabistan do\u011fumludur ve emrindekilerin \u00e7o\u011funlu\u011fu da Suudi Arabistanl\u0131 veya Kuzey Afrikal\u0131 k\u00f6kten dincilerdir. Yine ayn\u0131 g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda en \u00f6nde gelen \u00f6nder olan ve ayn\u0131 zamanda teolog konumunda bulunan \u015eamil Basayev ise, \u00dcrd\u00fcn do\u011fumlu bir \u00c7ecen’dir. Suudi paras\u0131 ve CIA silahlar\u0131 ile beslenen bu guruplar\u0131n as\u0131l sorunlar\u0131 ise, Baku- Grozny- Novorosisk petrol boru hatt\u0131 \u00fczerinde denetim kurmakt\u0131r. E\u011fer ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fabilirlerse, bu karl\u0131 i\u015fin kayma\u011f\u0131n\u0131, zaten ARAMCO i\u00e7indeki Exxon-Mobil ortakl\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Suudi petrollerini denetleyen, 200’\u00fc a\u015fk\u0131n \u00fclkede yat\u0131r\u0131mlar\u0131 olan Rockefeller gurubu ve Hazar petrollerine b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapm\u0131\u015f olan di\u011fer Amerikan \u015firketleri, “Yedi K\u0131zkarde\u015fler Kul\u00fcb\u00fc” yiyecektir. Bunun \u00f6tesinde, Kuzey Kafkasya’daki gerilim ve \u00e7at\u0131\u015fma, boru hatt\u0131n\u0131 Rus h\u00fck\u00fcmetine pahal\u0131ya mal ederek Rusya’n\u0131n Hazar enerji kaynaklar\u0131 \u00fczerindeki ve Kafkasya’daki etkisinin ABD yarar\u0131na zay\u0131flamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r. \u015e\u00fcphesiz kentleri yerle bir eden Rus ordular\u0131n\u0131n da halka insanc\u0131l davrand\u0131klar\u0131 asla s\u00f6ylenemez ama, sonu\u00e7ta olay\u0131n \u00f6z\u00fc petrol kavgas\u0131d\u0131r ve Wahabiler b\u00f6lgede \u00e7ok daha gerici emperyalist bir g\u00fcc\u00fc temsil etmektedirler. Olan Kafkasya halklar\u0131na olmaktad\u0131r ve muhtemelen \u00e7ok yak\u0131nda ayn\u0131 halklar\u0131n tepkileri b\u00f6lgeye yerle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015fan ABD’ye kar\u015f\u0131 y\u00f6nelecektir. Hatta, CIA taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015f ve halen kullan\u0131lmakta olan Wahabi ve Deobandi inanc\u0131ndaki g\u00fc\u00e7lerin ve ayn\u0131 inanca ba\u011fl\u0131 halklar\u0131n aras\u0131nda da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ABD kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fmekte oldu\u011fu g\u00f6zlemlenmektedir. CIA, tehlikeli bozuk bir silahla oynam\u0131\u015ft\u0131r ve ayn\u0131 silah\u0131n geriye tepkisi ile vurulmaya ba\u015flayacakt\u0131r.<\/p>\n

Vaktiyle uzun bir d\u00f6nem b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun n\u00fcfuz alan\u0131 i\u00e7inde kalm\u0131\u015f olan ve halen T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda (Baku-Ceyhan petrol boru hatt\u0131n\u0131n da etkisiyle ve di\u011fer nedenlerle) a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde yer alan Hazar ile Karadeniz aras\u0131ndaki da\u011fl\u0131k Kafkasya’da ya\u015fayanlar sadece \u00c7e\u00e7en, \u0130ngu\u015f, Da\u011f\u0131stan halklar\u0131 de\u011fildir \u015f\u00fcphesiz. B\u00f6lgede toplam 50’den fazla farkl\u0131 halk gurubu ya\u015famaktad\u0131r ve bunlar \u00e7o\u011funlukla Hint- Avrupa gurubuna ba\u011fl\u0131 bir Slav dili olan Rus\u00e7a ile anla\u015fmaktad\u0131rlar. Yine Kafkasya’daki halklar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu \u0130slam inanc\u0131ndad\u0131rlar ama, b\u00f6lgenin hesaba kat\u0131lacak devletleri olan 5.5 milyon kadar n\u00fcfuslu G\u00fcrcistan ile 3 milyonu biraz a\u015fan n\u00fcfusa sahip Ermenistan halklar\u0131 ezici \u00e7o\u011funlukla -Rusya gibi- Do\u011fu Ortodoks Kilisesi’ne ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. Kafkasya’daki di\u011fer \u00f6nemli devlet, 8 milyon kadar olan n\u00fcfusunun y\u00fczde 83’\u00fc Azeri T\u00fcrk\u00fc olan ve T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7e’sine \u00e7ok yak\u0131n bir T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan Azerbaycan’d\u0131r. Ataistleri hesaba katmayacak olursak tamam\u0131 \u015eia inanc\u0131na ba\u011fl\u0131 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f Azeri halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu, 11.5 milyon kadar Azeri \u0130ran’da ya\u015famaktad\u0131r. Azeri halk\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndan Kafkasya’da, k\u00fc\u00e7\u00fck guruplar olarak Kumyuk, Nogay, Kara\u00e7ay, Balkar adl\u0131 T\u00fcrk halklar\u0131 da ya\u015famaktad\u0131rlar. Ayr\u0131ca T\u00fcrkmenler ve yine T\u00fcrkler gibi bir Altay dili konu\u015fan Mo\u011follar’dan Kalmyklar vard\u0131r. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Kafkasya’da, Abazalar, \u00c7erkesler ve \u00c7erkeslerin bir bi\u00e7imi olan Adigeianlar ve Kabardianlar, az say\u0131da K\u00fcrtler, Yahudiler ve di\u011fer bir\u00e7ok halk gurubu mevcuttur.<\/p>\n

Azerbaycan, Ermenistan, G\u00fcrcistan cumhuriyetlerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olan Kafkasyal\u0131 K\u00fcrtlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu, eski \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 bir din olan ve Hint- Avrupai Mithra dini ile Hint- \u0130rani Zoroastrianizm’den \u00e7ok \u015fey alm\u0131\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan ve yak\u0131n y\u00fczy\u0131llarda \u0130slam’dan da etkilenmi\u015f olan son derece eklektik (yamama) Yezidi (Ezidi) dinindendir. \u0130ranl\u0131larla akraba olan K\u00fcrtler Hint- Avrupai dillerin \u0130ran ailesine ba\u011fl\u0131 de\u011fi\u015fik leh\u00e7eler konu\u015fmaktad\u0131rlar ve Kafkasyal\u0131 K\u00fcrtlerde T\u00fcrkiyeli K\u00fcrtlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu gibi Kuzey K\u0131rman\u00e7i leh\u00e7esi ile anla\u015fmaktad\u0131rlar- \u015f\u00fcphesiz Kafkasyal\u0131 K\u00fcrtlerin neredeyse hepsi Rus\u00e7a bilmektedir ve en e\u011fitimli K\u00fcrtler buradad\u0131r. Ermenice, b\u00f6lgede \u00e7ok konu\u015fulan Slav dili Rus\u00e7a gibi, \u0130rani bir dil olan K\u00fcrt\u00e7e gibi ve di\u011fer baz\u0131 diller gibi Hint- Avrupai dil gurubu i\u00e7indedir. Yaln\u0131z, b\u00f6lgedeki en \u00f6nemli dillerden ola G\u00fcrc\u00fcce, Hint- Avrupai aileden ve ayr\u0131ca Altay dili olan T\u00fcrk\u00e7e’den \u00e7ok farkl\u0131 olan Kafkasya dilleri i\u00e7inde Kartveli gurubuna ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6nemli bir k\u0131sm\u0131 T\u00fcrkiye’nin Do\u011fu Karadeniz b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Laz halk\u0131n\u0131n dili de ayn\u0131 guruptand\u0131r. Abazalar, \u00c7erkesler, Adigeianlar, \u00c7e\u00e7enler, \u0130ngu\u015flar, Kabardianlar, Da\u011f\u0131stanl\u0131lar (Agul, Avar, Darg\u0131n, Lak, Lezgin, Tabasaran, Tsakhur) vs. G\u00fcrc\u00fcler gibi Kafkasya dilleri konu\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

2. <\/b>Politik geli\u015fme ve ABD’nin b\u00f6lgeye ilgisinin nedenleri \u00fczerine genel bilgiler Kafkasya’da halklar\u0131n ve de\u011fi\u015fik devletlerin i\u00e7 ve d\u0131\u015f t\u00fcm ili\u015fkileri anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor karma\u015f\u0131k bir karakterdedir ve olaylar\u0131 siyah veya beyaz bi\u00e7iminde alg\u0131lamak derin yanl\u0131\u015flara yol a\u00e7abilir. Yinede s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde t\u00fcm ili\u015fkiler giderek kristalize olmaktad\u0131r. \u00d6zet olarak, b\u00f6lgede Rusya’n\u0131n etkisi gerilerken ABD’ninki artmaktad\u0131r. Bu artan ABD etkisi sadece Rusya’n\u0131n de\u011fil, \u00f6zellikle \u0130ran’\u0131nda aleyhine geli\u015fmektedir. ABD, t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle \u0130ran’\u0131n b\u00f6lge ile varolan ba\u011flar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 kopartmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Yine bunun yan\u0131nda ABD, G\u00fcrcistan’a ve Azerbaycan’a NATO \u00fcyesi olan T\u00fcrkiye ile ortakl\u0131k i\u00e7inde girmi\u015f olsa da, yava\u015f yava\u015f T\u00fcrkiye’yi d\u0131\u015flamaktad\u0131r ve zaten alabildi\u011fine e\u015fitsiz g\u00fcce sahip iki devletin filen ger\u00e7ek anlamda ortak olmalar\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r. ABD’nin ger\u00e7ek ilgileri, yararlar\u0131 ile T\u00fcrkiye y\u00f6netiminin b\u00f6lgeden umduklar\u0131 ve “lokal bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olma” d\u00fc\u015fleri birbirine pek uymamaktad\u0131r. Ger\u00e7ek anlamda b\u00f6lgesel s\u00fcper bir g\u00fc\u00e7 olan Rusya’y\u0131 ad\u0131m ad\u0131m ince taktiklerle k\u00fc\u00e7\u00fcltmeye \u00e7al\u0131\u015fan ABD y\u00f6netimi, ba\u015fka bir b\u00f6lgesel s\u00fcper g\u00fcce izin vermek istemez ve zaten yay\u0131lan emperyalist varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 birbirlerini denetleyebilen kendi denetimindeki relatif zay\u0131f \u00e7eli\u015fkili g\u00fc\u00e7lerin varl\u0131\u011f\u0131yla s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 9 Nisan 2001 tarihli ve 33 numaral\u0131 TURKPULSE’ye g\u00f6re Amiral Salim Dervi\u015fo\u011flu’nun fikir babal\u0131\u011f\u0131 ile olu\u015fan, 2 Nisan 2001 \u0130stanbul toplant\u0131s\u0131 ile T\u00fcrkiye y\u00f6netiminin insiyatifinde son bi\u00e7imini alan, Rusya Federasyonu, Ukrayna, Romanya, Bulgaristan, G\u00fcrcistan ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki Karadeniz Donanmalar\u0131 G\u00f6rev G\u00fcc\u00fc Birli\u011fi, BLACKSEAFOR, -pek belli etmese de- Pentagon’u rahats\u0131z eden bir geli\u015fme olmu\u015ftur. Bunun yan\u0131nda ABD’nin Ermenistan’a y\u00f6nelik ilgisinin de T\u00fcrkiye y\u00f6netimini sevindirdi\u011fi pek s\u00f6ylenemez. T\u00fcrkiye y\u00f6netimleri 1993’den beri Ermenistan’a ambargo uygulamaktad\u0131rlar ama, ambargo T\u00fcrk ekonomisine de zarar verdi\u011fi i\u00e7in, Nogorno- Karaba\u011f sava\u015f\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc 1992- 93 y\u0131llar\u0131n\u0131n gerilimi art\u0131k ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ve ayr\u0131ca anla\u015f\u0131lan ABD ve NATO politikalar\u0131 ile uyum sa\u011flayabilmek amac\u0131yla yeni h\u00fck\u00fcmet Ermenistan’la olan ili\u015fkileri d\u00fczeltme e\u011filimindedir. \u00d6zet olara ABD, T\u00fcrkiye’yi i\u015flerini yoluna koyuncaya dek kullanm\u0131\u015ft\u0131r ve halen bir s\u00fcre kullanabildi\u011fi kadar kullanaca\u011fa benzemektedir.<\/p>\n

Giderek kristalize olan karma\u015f\u0131k ili\u015fkiler a\u011f\u0131nda, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan artan \u00f6l\u00e7\u00fclerde ABD’ye ba\u011flan\u0131rken ve NATO \u00fcyeli\u011fine aday olurlarken, Ermenistan halen Rusya’n\u0131n saf\u0131ndad\u0131r. Ermenistan Rusya Federasyonu’nun stratejik orta\u011f\u0131 olarak g\u00f6z\u00fckmektedir ama, t\u00fcm Kafkasya \u00fclkelerinin oldu\u011fu gibi Ermenistan’\u0131n gelece\u011fi ile ilgili olarak da halen bir s\u00fcr\u00fc soru i\u015fareti vard\u0131r. ABD t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle Ermenistan’\u0131 Rusya’dan kopartmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r ve 16- 26 Haziran 2003 g\u00fcnleri Ermenistan’da relatif b\u00fcy\u00fck bir NATO tatbikat\u0131 yap\u0131lacakt\u0131r. Ayr\u0131ca Bat\u0131pazarlar\u0131na a\u00e7\u0131lan ticaret yollar\u0131n\u0131 ve Ortaasya enerji hatlar\u0131n\u0131 denetleyen Kafkaslardaki ABD d\u0131\u015f politikas\u0131, Ortaasya’ya ve Ortado\u011fu’ya y\u00f6nelik olarak da \u015fekillenmektedir. ABD’nin Kafkasya politikas\u0131, Kazakistan, T\u00fcrkmenistan gibi Hazar ile k\u0131y\u0131s\u0131 olan \u00fclkelere ve bu iki \u00fclkenin aras\u0131nda kalan \u00d6zbekistan’a y\u00f6nelik politikas\u0131 ile i\u00e7 i\u00e7edir ve \u00f6zellikle \u0130ran ve Afganistan politikalar\u0131 da ayn\u0131 ger\u00e7ekle s\u0131ms\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Clinton y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda Ba\u015fkan’\u0131n ve D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131’n\u0131n Hazar Havzas\u0131 enerji politikas\u0131 dan\u0131\u015fman\u0131 olan B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Richard Morningstar, 25 Ocak 1999 g\u00fcn\u00fc Kalifornia’daki Berkeley \u00dcniversitesi’ne ba\u011fl\u0131 Goldman School of Public Policiy’de (Goldman Genel Politika Okulu) yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada, ABD’nin Kafkasya politikas\u0131n\u0131 ana \u00e7izgileriyle ve diplomatik bir dille a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu konu\u015fmadan anla\u015f\u0131lan, \u00f6zet olarak, ABD politikas\u0131, enerji kaynaklar\u0131 (petrol ve do\u011fal gaz) ve bunlar\u0131n uluslararas\u0131 pazarlara ula\u015f\u0131m yollar\u0131 \u00fczerinde tam bir denetim kurmaya y\u00f6neliktir. ABD, Hazar petrollerini ve do\u011fal gaz\u0131n\u0131 pazara ula\u015ft\u0131racak be\u015f ayr\u0131 boru hatt\u0131 projesini b\u00f6lgede desteklemektedir. Bunlar, ilk erken petrol\u00fc nakledecek Baku- \u00c7e\u00e7enya- Novorosisk (Rusya’n\u0131n Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131) hatt\u0131; ikinci erken petrol\u00fc nakledecek Baku- Supsa (G\u00fcrcistan’\u0131n Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131) hatt\u0131 ve di\u011fer \u00fc\u00e7 temel boru hatt\u0131d\u0131r. S\u00f6zkonusu \u00fc\u00e7 temel boru hatt\u0131ndan birincisi, Hazar Boru Hatt\u0131 Konsorsiyumu (CPC), Kazakistan’dan Rusya’n\u0131n Karadeniz liman\u0131 Novorosisk’e uzanmaktad\u0131r. \u0130kincisi, trans- Hazar gaz boru hatt\u0131, T\u00fcrkmenistan- Hazar- Azerbeyca- G\u00fcrcistan \u00fczerinden T\u00fcrkiye’nin Ceyhan liman\u0131na uzanacakt\u0131r. Ve di\u011fer bir as\u0131l petrol boru hatt\u0131 ise, Baku’den Ceyhan ba\u011flant\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Morningstar, be\u015f ayr\u0131 petrol ve gaz boru hatt\u0131n\u0131 destekleme i\u015finin nedenini, b\u00f6lgenin enerji kaynaklar\u0131n\u0131 i\u015fletme ve geli\u015ftirme \u00fczerine ABD politikas\u0131n\u0131n d\u00f6rt temel dayana\u011f\u0131 oldu\u011fu gerek\u00e7esi ile a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bu sat\u0131rlar\u0131 yazana g\u00f6re Morningstar, politikalar\u0131n\u0131n nedenselliklerini a\u00e7\u0131klarken ger\u00e7e\u011fi tam olarak konu\u015fmamakta, bol bol “demokrasi” ve kendi politik denetim alan\u0131nda “egemenlik, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k” haklar\u0131 \u00fczerine demagojilerle as\u0131l hesaplar\u0131n\u0131 gizlemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Morningstar’\u0131n s\u00f6zlerinin \u00e7o\u011fu yaland\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, ABD demokratik kurallar\u0131 \u00e7i\u011fneyerek ve egemenlik veya ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k haklar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayarak, yok ederek emperyalist emellerine ula\u015fabilmekte; \u00fclkeler ve halklar\u0131 \u00fczerinde bu \u015fekilde denetim kurarak do\u011fal kaynaklar\u0131 rahat\u00e7a s\u00f6m\u00fcrmektedir. Fakat yinede Morningsatar bir ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmektedir; o da, Hazar enerji kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 i\u015fine “g\u00fcvenilmez devlet” \u0130ran’\u0131n kesinlikle bula\u015ft\u0131r\u0131lmak istenmemesidir. ABD politikas\u0131n\u0131n b\u00f6lgedeki en \u00f6nemli \u00f6nceli\u011fi, petrol end\u00fcstrisinde ileri d\u00fczeyde olan \u0130ran etkisine kar\u015f\u0131 Hazar havzas\u0131 enerji kaynaklar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc korumak \u00fczerinedir- \u00f6nceliklerden daha \u00f6nemli olan\u0131 da, Rusya’y\u0131 izole etmektir ama s\u00f6zkonusu \u00fclkenin g\u00fcc\u00fc nedeniyle bu ger\u00e7ek \u015fimdilik a\u00e7\u0131k\u00e7a telaffuz edilmemektedir. \u015e\u00fcphesiz bu tav\u0131r, \u0130ran’\u0131n petrollerini millile\u015ftirmi\u015f olmas\u0131, \u0130ran y\u00f6netiminin Kafkaslar ve Ortaasya politikalar\u0131nda Rusya Federasyonu ile yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, eski b\u00fcy\u00fck bir medeniyeti ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devleti temsil etme duygular\u0131yla ABD’ye boyun e\u011fmemesi ile ilgilidir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi zaten, ABD’nin destekledi\u011fi boru hatlar\u0131ndan hi\u00e7biri -asl\u0131nda \u00e7ok daha ucuz ula\u015f\u0131m sa\u011flayacak olan- \u0130ran \u00fczerinden ge\u00e7memektedir.<\/p>\n

Be\u015f ayr\u0131 boru hatt\u0131 \u00fczerine yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131, anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla, ABD’nin akt\u00fcel yararlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan mevcut durumun zorunluluklar\u0131 ile ilgilidir. ABD y\u00f6netimi -yalanlarla, ge\u00e7ici sahte ittifaklarla, ince taktiklerle- ad\u0131m ad\u0131m Kafkasya’ya yerle\u015firken, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Rusya’y\u0131 \u00fcrk\u00fct\u00fcp kesin kar\u015f\u0131s\u0131na almama ve Rusya ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda ge\u00e7ici bir denge olu\u015fturma politikas\u0131 izlemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca be\u015f ayr\u0131 hat, ilerideki muhtemel geli\u015fmelere g\u00f6re ABD’ye farl\u0131 kullan\u0131m alternatifleri sunmaktad\u0131r. ABD bir yandan s\u00f6zde Baku- \u00c7e\u00e7enya- Novorosisk hatt\u0131n\u0131 desteklerken, \u00f6b\u00fcr yandan el alt\u0131ndan Wahabi g\u00fc\u00e7leri silahland\u0131rmakta ve ayn\u0131 hatt\u0131 Ruslar i\u00e7in zor kullan\u0131l\u0131r ve alabildi\u011fine pahal\u0131 hale getirmektedir. Bu i\u015fi yaparken, “ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele” yalan\u0131 ile G\u00fcrcistan’a ve Azerbaycan’a yerle\u015fmekte ve Baku’daki ABD El\u00e7ili\u011fi, Azeri y\u00f6netimini ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadeledeki “b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131” ve \u00c7e\u00e7enya’daki ter\u00f6rist eylemlerin ikmal yollar\u0131n\u0131 kesmesi nedeniyle vs. kutlamaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, Rusya Federasyonu y\u00f6netimi, hem Azerbaycan’\u0131 ve hem de G\u00fcrcistan’\u0131 \u00c7e\u00e7enya’daki silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lere destek amac\u0131yla transit ge\u00e7i\u015f olanaklar\u0131 sa\u011flad\u0131klar\u0131, para, silah, cephane, te\u00e7hizat ak\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 i\u00e7in su\u00e7lamaktad\u0131r. Bu ikinci iddia daha do\u011fru g\u00f6z\u00fckmektedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00c7e\u00e7enya’daki silahl\u0131 Wahabi g\u00fc\u00e7lerin ba\u015fka kanallardan ikmal olanaklar\u0131 bulmalar\u0131 ve sava\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri olanaks\u0131zd\u0131r. K\u0131sacas\u0131, ABD’nin Kafkasya politikas\u0131 -di\u011fer t\u00fcm alanlarda oldu\u011fu gibi- tam bir ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir.<\/p>\n

Anla\u015f\u0131lan ABD y\u00f6netimi, denetimindeki G\u00fcrcistan \u00fczerinden ge\u00e7en Baku- Ceyhan hatt\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle, yine ABD \u015firketlerinin yat\u0131r\u0131mlar\u0131 da olan Baku- \u00c7e\u00e7enya- Novorosisk hatt\u0131n\u0131n zarar g\u00f6rmesinden pek \u00e7ekinmemektedir. Zaten ilgin\u00e7 olan, Wahabi g\u00fc\u00e7ler hatt\u0131 sabote etmemekte, sadece \u00fczerinde denetim kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar ve bu da yine b\u00f6lgedeki ABD \u015firketlerinin yarar\u0131nad\u0131r. Mevcut \u00e7izgisiyle Kafkasya’daki ABD politikas\u0131, Rusya ile T\u00fcrkiye aras\u0131na bir \u00e7e\u015fit rekabet sokabilmekte ve b\u00f6ylece her iki g\u00fcc\u00fcn daha rahat\u00e7a \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kabilmektedir. Ayr\u0131ca ABD, ayn\u0131 politikas\u0131 ile T\u00fcrkiye ve \u0130ran’\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Morningstar’\u0131n yukar\u0131da \u00f6zetlenen konu\u015fmas\u0131, ABD hen\u00fcz \u00fcsleri ile Afganistan’a yerle\u015fip T\u00fcrkmen gaz\u0131n\u0131 en ucuz bi\u00e7imde Arap Denizi’ne\/ Hint Okyanusu’na ta\u015f\u0131yacak hatt\u0131 denetim alt\u0131na almadan \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi ABD, Irak’ta oldu\u011fu gibi \u0130ran’da da denetim sa\u011flayabilirse, veya \u0130ran’\u0131n ba\u015f\u0131na istedi\u011fi kukla bir y\u00f6netimi yerle\u015ftirebilirse, t\u00fcm eski politikalar\u0131 k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayacakt\u0131r. Ger\u00e7ekle\u015fmesi \u00e7ok zor \u0130ran hakimiyeti sa\u011flanabilirse e\u011fer, ABD y\u00f6netimi, Rusya ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda denge hesaplar\u0131 yapmak ve T\u00fcrkiye’yi \u0130ran’a kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmak zahmetinden kurtulacakt\u0131r. B\u00f6ylece ABD, Kafkaslar ve Ortado\u011fu \u00fczerindeki egemenli\u011fini per\u00e7inleyecek, Rusya’y\u0131 tam anlam\u0131yla \u00e7embere alacak ve enerji kaynaklar\u0131n\u0131 tamamen kendi denetiminde en ucuz bi\u00e7imde \u0130ran \u00fczerinden uluslararas\u0131 pazarlara ula\u015ft\u0131rma olana\u011f\u0131na kavu\u015facakt\u0131r. Ayr\u0131ca \u0130ran egemenli\u011fi ABD’ye \u00f6ncelikle Afganistan’daki ve sonra Ortaasya’daki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha fazla g\u00fcvence alt\u0131na alma olana\u011f\u0131 verecektir. Ve zaten ABD y\u00f6netimi art\u0131k \u015fimdi, Irak’\u0131n d\u00fc\u015fmesinin ard\u0131ndan, bu son an\u0131lan hedefine y\u00f6nelik olarak eylemlerine h\u0131z vermi\u015ftir. Ayn\u0131 eylemin Kafkaslardaki uzant\u0131s\u0131 ise, Ermenistan’\u0131 Rusya Federasyonundan kopartmak ve Azerbaycan \u00fczerinde rekabetsiz tam bir hakimiyet kurmakt\u0131r.<\/p>\n

Irak’a yerle\u015fmesinin ard\u0131ndan ABD, Bat\u0131Avrupa’daki (\u00f6zellikle Almanya’daki) askeri \u00fcslerini NATO’ya alm\u0131\u015f oldu\u011fu Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerine, \u00f6ncelikli olarak Bulgaristan’a, Romanya’ya ve Polonya’ya ta\u015f\u0131maya karar vermi\u015ftir. Bat\u0131l\u0131 baz\u0131 analizcilere g\u00f6re, Avrupa \u00fclkelerinin Irak sava\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmalar\u0131 ve s\u00f6z konusu Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerinin hem Ortado\u011fu’ya ve hem de Rus s\u0131n\u0131r\u0131na daha yak\u0131n olmalar\u0131 an\u0131lan ta\u015f\u0131nman\u0131n temel nedenidir. Bu sat\u0131rlar\u0131 yazana g\u00f6re ise, yukar\u0131daki analiz baz\u0131 \u00f6nemli ger\u00e7ekleri ifade etmekle birlikte \u00e7ok eksiktir. Bir kez, her \u015feyden \u00f6nce, Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerinin y\u00f6netimleri Pentagon i\u00e7in \u00e7ok daha uysal “ortaklard\u0131r” ve ABD bu \u00fclkeleri \u00f6zel \u00e7iftli\u011fi gibi kullanabilir. Daha bu uzun anlat\u0131m bitmeden, 2003 Haziran ay\u0131n\u0131n ikinci haftas\u0131nda bas\u0131na yans\u0131yan haberlere g\u00f6re, ABD, Bel\u00e7ika’n\u0131n h\u00fck\u00fcmeti ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015ftir. Bu nedenle ABD y\u00f6netimi, Br\u00fcksel’deki NATO’nun merkezi Do\u011fu Avrupa’ya ta\u015f\u0131ma \u015fantaj\u0131 yapmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bel\u00e7ika’da on y\u0131ld\u0131r varolan ve Sharon gibi kitle k\u0131y\u0131m su\u00e7u i\u015flemi\u015f ki\u015filerin, sava\u015f su\u00e7lular\u0131n\u0131n yarg\u0131lanmalar\u0131na olanak sa\u011flayan insanc\u0131l yasa Amerikan askerlerinin de i\u015fledikleri sava\u015f su\u00e7lar\u0131 nedeniyle yarg\u0131lanmalar\u0131na olanak verdi\u011fi i\u00e7in, Pentagon, Bel\u00e7ika’y\u0131 tehdit etmi\u015ftir. Yasay\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi i\u00e7in, NATO’nun merkezini bir Do\u011fu Avrupa \u00fclkesine, muhtemelen Var\u015fova’ya ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 \u015fantaj\u0131 ile birlikte ba\u015fka bask\u0131 y\u00f6ntemleri de kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bilindi\u011fi gibi ABD, Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi’nin taraf\u0131 olmay\u0131 da reddetmektedir ve d\u00fcnyan\u0131n her k\u00f6\u015fesinde sava\u015f su\u00e7u i\u015fleyen askerlerini t\u00fcm uluslararas\u0131 yarg\u0131 denetiminin \u00fczerinde tutmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta ABD Savunma Bakan\u0131 Rumsfeld, Br\u00fcksel’de NATO merkezinin yenilenmesi ile ilgili projenin b\u00fct\u00e7esini alt\u0131 ay i\u00e7in dondurduklar\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir. Bu a\u011f\u0131r bask\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda Bel\u00e7ika y\u00f6netimi gerilemek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r ve \u00fclke Meclisi d\u00fcnyada ba\u015fka \u00f6rne\u011fi bulunmayan bu insanc\u0131l yasay\u0131 alel acele de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Bilindi\u011fi gibi daha \u00f6ncede Bel\u00e7ika, ABD’nin Ortado\u011fu’daki ileri karakolu \u0130srail’in \u0131rk\u00e7\u0131- Fa\u015fist Ba\u015fbakan\u0131, Sabra ve Shatila katliamlar\u0131 sorumlusu Ariel Sharon’u da ayn\u0131 yasa maddesine dayanarak yarg\u0131lamak istemi\u015fti. NATO s\u00f6zde “demokratik” bir \u00f6rg\u00fctt\u00fcr ama, Pentagon, di\u011fer ortaklar\u0131n oylar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden kendi ba\u015f\u0131na NATO’nun merkezini bir ba\u015fka \u00fclkeye ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 ilan edebilmekte, yasal olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fclkenin i\u00e7 i\u015fine m\u00fcdahale ederek insanc\u0131l yasas\u0131n\u0131 bask\u0131 ile kald\u0131rtabilmektedir. \u015e\u00fcphesiz e\u015fit olmayan g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda \u015fekillenmi\u015f olan ve \u00f6rg\u00fct\u00fcn di\u011fer ortaklar\u0131n\u0131n toplam askeri b\u00fct\u00e7elerinden defalarca daha b\u00fcy\u00fck askeri b\u00fct\u00e7eye sahip d\u00fcnyan\u0131n en militarist devleti ABD’nin denetimi alt\u0131ndaki militarist sald\u0131rgan NATO’nun “demokratik” olmas\u0131 kocaman bir yaland\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7ta t\u00fcm bu geli\u015fmeler, Almanya ve Fransa ile birlikte tav\u0131r alan Bel\u00e7ika’ya kar\u015f\u0131 ABD’nin tavr\u0131, NATO i\u00e7indeki \u00e7atla\u011f\u0131n ne \u00f6l\u00e7\u00fcde derinle\u015fti\u011fini ve buna ba\u011fl\u0131 olarak zay\u0131f Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerinin ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlerinin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Yine her \u015feye kar\u015f\u0131n, AB \u00fclkeleri aras\u0131nda d\u0131\u015f politika konusunda tam bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi yoktur ve Almanya, Fransa, Bel\u00e7ika gibi \u00fclkelerin ABD’ye y\u00f6nelik ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n son derece utanga\u00e7\u00e7a oldu\u011fu ve askeri g\u00fc\u00e7lerinin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle enerji yollar\u0131n\u0131 denetleyen Pentagon kar\u015f\u0131s\u0131nda her an diz \u00e7\u00f6kmeye ve uzla\u015fmaya haz\u0131r olduklar\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir. Bel\u00e7ika’n\u0131n bask\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda gerileyi\u015fi, bu diz \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn tipik \u00f6rneklerinden biridir. Sonu\u00e7ta \u015fimdilik ABD, i\u00e7te ve d\u0131\u015fta izleyece\u011fi \u00e7izgiyi Avrupa’ya dikte edebilmektedir.<\/p>\n

E\u011fer ileride \u015fu veya bu gerek\u00e7e ile NATO merkezi ger\u00e7ekten Var\u015fova’ya ta\u015f\u0131n\u0131rsa, \u015f\u00fcphesiz art\u0131k bu kesinlikle eski NATO olmayacakt\u0131r. Zaten kurulu\u015f \u015fimdiden eski \u00f6rg\u00fct de\u011fildir; s\u00f6zde sadece savunma amac\u0131yla kurulmu\u015f olan NATO g\u00f6rev alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak sadece Pentagon’un yararlar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde Balkanlar’da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve ne \u00f6l\u00e7\u00fcde sald\u0131rgan bir ittifak oldu\u011funu b\u00f6ylece bir kez daha kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7ta \u00f6rg\u00fct\u00fcn bu eylemi, bir s\u00fcre daha NATO’nun birli\u011fini sa\u011flam\u0131\u015f olmakla birlikte, i\u00e7indeki \u00e7atla\u011f\u0131 da derinle\u015ftirmi\u015ftir. \u015eimdi “ittifak” ayn\u0131 \u015fekilde Pentagon taraf\u0131ndan Irak’ta kullan\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r ve e\u011fer kurulu\u015fun merkezi Br\u00fcksel’den bir Do\u011fu Avrupa \u00fclkesine ta\u015f\u0131nacak olursa, NATO i\u00e7inde derinle\u015fmi\u015f olan \u00e7atlak tam bir b\u00f6l\u00fcnmeye do\u011fru yol alacakt\u0131r. Ayr\u0131ca s\u00f6z konusu muhtemel yeni durum, Rusya i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir k\u0131\u015fk\u0131rtma olacakt\u0131r.<\/p>\n

Anla\u015f\u0131lan ABD y\u00f6netimi, Avrupa Birli\u011fi’nin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan ve merkezi y\u00f6netimi a\u011f\u0131r basan yeni federal bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 yarat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yo\u011fun \u00e7aba sarf eden Almanya- Fransa- Bel\u00e7ika gibi \u00fclkeleri art\u0131k ger\u00e7ek m\u00fcttefikleri olarak g\u00f6rmemektedir ve her f\u0131rsatta bunlar\u0131 cezaland\u0131rmaktad\u0131r. ABD y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan AB ile ilgili as\u0131l sorun, in\u015fa edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan yeni emperyalist g\u00fcc\u00fcn merkezi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yap\u0131 olarak \u015fekillenmesini m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca baltalamak ve bu g\u00fcc\u00fc zay\u0131flatarak denetim alt\u0131nda tutabilmektir. S\u00f6z konusu denetim i\u00e7in en elveri\u015fli olan co\u011frafi hat, Balkanlardan ba\u015flayarak Do\u011fu Avrupa’ya, Balt\u0131k \u00fclkelerine ve di\u011fer yandan Kafkaslara uzanan \u00e7izgidir. ABD \u015fimdiden askeri varl\u0131\u011f\u0131 ile Bosna, Kosova, Makedonya, Bulgaristan, G\u00fcrcistan gibi \u00fclkelere yerle\u015fmi\u015f ve Azerbaycan’a da daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olarak yerle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece Ortaasya ve Hazar havzas\u0131ndan Avrupa pazarlar\u0131na ula\u015facak enerji hatlar\u0131 ve ticaret yollar\u0131 \u00fczerinde denetim kurdu\u011fu gibi, \u0130ran’a kar\u015f\u0131da daha \u00fcst\u00fcn bir stratejik konum kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca ABD, So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131ndan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde \u00e7embere almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Rusya’n\u0131n g\u00fcneye inen enerji, ticaret ve t\u00fcm etkinlik yollar\u0131n\u0131 sistematik olarak kesmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

Silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc ve tek para birimi ile \u015fekillendirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Avrupa Birli\u011fi de, yine ayn\u0131 \u00fclkelere, Balkanlar’a, Do\u011fu Avrupa’ya, Balt\u0131k \u00fclkelerine ve Kafkaslara do\u011fru yay\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r- Selanik’teki 20 Haziran 2003 tarihli zirvede AB, aralar\u0131nda S\u0131rbistan’\u0131n, H\u0131rvatistan’\u0131n vs. oldu\u011fu Balkan \u00fclkelerini i\u00e7ine alamaya karar vermi\u015ftir. Ayr\u0131ca AB y\u00f6netimi, enerji yollar\u0131n\u0131n\/ end\u00fcstrisinin kan damarlar\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi Kafkaslara da a\u00e7\u0131k bir ilgi g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. AB’nin en \u00f6nemli hedeflerinden biride, vaktiyle Hitler’in de d\u00fc\u015flerini s\u00fcslemi\u015f olan bu\u011fday ambar\u0131 Ukrayna’d\u0131r. Ve Ukrayna’n\u0131n \u015fimdiki y\u00f6netimi, G\u00fcrcistan y\u00f6netimi ile birlikte NATO \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in arzusunu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtenler aras\u0131ndad\u0131r. K\u0131sacas\u0131, say\u0131lan t\u00fcm bu \u00fclkeler \u00fczerinde, -hen\u00fcz \u015fekillenmeye \u00e7al\u0131\u015fan- birle\u015fik g\u00fc\u00e7l\u00fc emperyalist AB ile s\u00fcper emperyalist ve militarist ABD aras\u0131nda giderek kristalize olan bir rekabet vard\u0131r ama, daha \u00f6ncede belirtti\u011fim gibi AB \u00fclkeleri diz \u00e7\u00f6kmeye ve enerji yollar\u0131n\u0131 denetleyen ABD kar\u015f\u0131s\u0131nda daha k\u00f6t\u00fc ko\u015fullarla uzla\u015fmaya her an haz\u0131rd\u0131rlar. Ayn\u0131 rekabetin taraflar\u0131ndan biride, b\u00f6lgesel s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olma durumuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan ve ekonomisi problemli Rusya’d\u0131r.<\/p>\n

AB’nin, NATO’nun ve ABD’nin yak\u0131n ilgi alan\u0131 i\u00e7inde olan Ukrayna \u00fczerinde Rus Federasyonu’nun ekonomik etkisi giderek artmaktad\u0131r. \u0130ngilizce Pravda’n\u0131n 24 Haziran 2003 tarihli say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan “Ukrayna ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirme yolunda” ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalede, Rus petrol tekellerinin Ukrayna petrol end\u00fcstrisi ve petrol ihracat\u0131 altyap\u0131s\u0131 (boru hatlar\u0131) \u00fczerinde tam bir denetim kurdu\u011fu anlat\u0131lmaktad\u0131r. Ukrayna’daki petrol rafinerilerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00fczerinde Rus \u015firketleri hakimiyet kurmu\u015flard\u0131r. Ve bunlar petrol ihracat\u0131 izni de alm\u0131\u015flard\u0131r. Ukrayna’da petrol \u00e7\u0131kmamaktad\u0131r ama, Kafkasya petrol\u00fcn\u00fcn Bat\u0131pazarlar\u0131na ihracat\u0131nda Rusya’y\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakma amac\u0131yla Odesa- Brody petrol boru hatt\u0131 in\u015fa edilmi\u015ftir. Makaleye g\u00f6re, Ukrayna’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sembol\u00fc olan ve 2001’den beri kullan\u0131lmayan bu hat \u00fczerinden \u015fimdi Rus petrol \u015firketi Tyumen Oil (TNK) Bat\u0131Avrupa’ya petrol ihracat\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yine ayn\u0131 makaleye g\u00f6re, Ukrayna h\u00fck\u00fcmetinin bu politika de\u011fi\u015fikli\u011fi asl\u0131nda bir s\u00fcrprizdir. Ulusal rafineri end\u00fcstrisinin t\u00fcm kapasitesinin y\u00fczde 85’inden fazlas\u0131na sahip alt\u0131 b\u00fcy\u00fck rafineri, Tatneft (Rus), TNK (Rus), KazMunaiGaz (Kazakistan), Russian group Alliance (Rus gurubu ittifak\u0131\/ birli\u011fi) ve Lukoil (Rus) taraf\u0131ndan kontrol edilmektedir. Lokal (Ukrayna’ya ait) firmalar sadece iki k\u00fc\u00e7\u00fck rafineriyi kontrol etmektedirler. Bunun yan\u0131nda baz\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc yerli petrol \u015firketleri de vard\u0131r.<\/p>\n

Ayn\u0131 yay\u0131n organ\u0131n\u0131n 31 Ocak 2003 tarihli say\u0131s\u0131ndaki bir habere g\u00f6re ise, er veya ge\u00e7, Rusya, Beyaz Rusya (Belarus) ve Ukrayna ortak birlik veya topluluk olu\u015fturacaklard\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunan Beyaz Rusya Cumhurba\u015fkan\u0131 Aleksand\u0131r Luke\u015fenko, s\u00f6zkonusu \u00fc\u00e7 Slav halk\u0131n\u0131n kendilerini \u00d6zbekistan, Kazakistan, Tacikistan ve Kafkas cumhuriyetlerinden ay\u0131rmamas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Luke\u015fenko’ya g\u00f6re, Putin’in pozisyonu bu \u00fc\u00e7 Slav devletini birbirlerine yak\u0131nla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. K\u0131sacas\u0131, \u00f6zellikle Ukrayna \u00fczerine rekabetin bir ucunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde Rusya’da vard\u0131r. Ve yukar\u0131daki paragrafta an\u0131lan Pravda makalesine g\u00f6re, Rus petrol \u015firketleri Ukrayna’n\u0131n se\u00e7im s\u00fcrecine de kar\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Ukrayna’da 2004 y\u0131l\u0131n\u0131n sonbahar\u0131nda Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi yap\u0131lacakt\u0131r ve ba\u015fkan adaylar\u0131n\u0131n mali g\u00fcvenlik ve lobi faaliyetleri i\u00e7in s\u00f6z konusu Rus petrol \u015firketlerine gereksinimleri vard\u0131r. Anla\u015f\u0131lan petrol \u015firketlerinin Ukrayna’daki i\u015flerini kolayla\u015ft\u0131ran \u00f6nemli ger\u00e7eklerden biride budur ve Luke\u015fenko’nun Slav halklar\u0131n\u0131n birli\u011fi ile ilgili umudu baz\u0131 maddi dayanaklara sahiptir. Rusya Ukrayna’n\u0131n i\u00e7 politikas\u0131 \u00fczerinde etkili olabilmektedir.<\/p>\n

Avrupa Birli\u011fi, \u00fcyeli\u011fe hevesli g\u00f6z\u00fcken Ukrayna’y\u0131 -e\u011fer yeniden Rusya ve Beyaz Rusya ile birle\u015fme yoluna girmezse- belki relatif uzun bir uyum s\u00fcrecinden sonra i\u00e7ine alabilir ama, farkl\u0131 tarihi ge\u00e7mi\u015fleri, k\u00f6kl\u00fc sivil ve askeri b\u00fcrokrasileri, y\u00f6netici b\u00fcy\u00fck devlet olma duygular\u0131 ve sorun zenginlikleri ile Rusya ve T\u00fcrkiye’nin ayn\u0131 birli\u011fe dahil olmalar\u0131 \u015fimdilik olanaks\u0131z gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. (Hitler’de t\u00fcm Slav kentlerini tarihten silmeyi planlarken, Ukrayna’y\u0131 20 y\u0131ll\u0131k bir ehlile\u015ftirme s\u00fcrecinden sonra “anavatan”a dahil etmeyi d\u00fc\u015flemi\u015fti ve ayn\u0131 Hitler plan\u0131nda T\u00fcrkiye’nin konumu sadece satalit devlet olarak kalmakt\u0131.) AB, Rusya ve T\u00fcrkiye’yi i\u00e7ine almayacak olsa da, Avrupa Birli\u011fi’nde ba\u015f\u0131 \u00e7eken \u00fclkeler, Rusya ve T\u00fcrkiye ile \u00e7ok iyi ili\u015fkiler geli\u015ftirmeye kararl\u0131 g\u00f6z\u00fckmektedirler. \u0130\u00e7lerine almasalar bile, ayn\u0131 \u00fclkeleri Ortaasya’n\u0131n ve Ortado\u011fu’nun zengin enerji kaynaklar\u0131na uzanan yollar\u0131 ve ayr\u0131ca Pasifik’e ve Hint okyanusuna dek uzanabilecek zengin bir pazar\u0131n atlama ta\u015flar\u0131 olarak g\u00f6rmektedirler. \u00d6zellikle Rusya ve daha sonra T\u00fcrkiye Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n ileri teknolojiye sahip end\u00fcstri \u00fclkeleri i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc, bu yeni olu\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan s\u00fcper g\u00fcc\u00fcn ABD gibi denizlerde ve uzayda hakimiyeti yoktur. Hedeflerine ancak bu yollar \u00fczerinden (Rusya ve T\u00fcrkiye \u00fczerinden) ge\u00e7erek ula\u015fabilirler. T\u00fcm bu hesaplar\u0131n \u00f6tesinde, s\u00f6z konusu \u00fclkeler (\u00f6ncelikle Rusya ve sonra T\u00fcrkiye), zengin mineral ve di\u011fer ham madde kaynaklar\u0131 ve geni\u015f pazarlar\u0131 ile Bat\u0131Avrupa’n\u0131n end\u00fcstrisi i\u00e7in \u00e7ekim kayna\u011f\u0131 olmaktad\u0131r. Bat\u0131’n\u0131n ve Do\u011fu’nun birle\u015fmesi, Avrupa ve Asya k\u0131talar\u0131n\u0131n -Ortado\u011fu’yu da i\u00e7ine alarak- tekle\u015fmesi, sosyal ve ekonomik anlamda ayn\u0131 k\u0131ta haline gelmesi, d\u00fcnyada yepyeni muazzam bir politik ve ekonomik g\u00fcc\u00fcn, dev birle\u015fik yeni pazar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n

Bat\u0131 Avrupa’y\u0131 Rusya ve T\u00fcrkiye’ye yakla\u015ft\u0131ran ve hatta mecbur eden bir di\u011fer \u00f6nemli neden de, s\u00f6z konusu \u00fclkelerin -Avrupa’da hen\u00fcz bulunmayan- g\u00fc\u00e7l\u00fc ordular\u0131 ile pazarlara giden yollar \u00fczerinde istikrar\u0131 sa\u011flayabilecek devletler olmalar\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir ekonomik birli\u011fin \u015fekillenebilmesi demek, ABD’nin yerle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Afrika K\u0131tas\u0131’ndan, yeni \u00fcsler kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Kuzey Afrika’dan ve Bat\u0131 Afrika’dan da tas\u0131 tara\u011f\u0131 toplay\u0131p gitmesine neden olacakt\u0131r. Ayn\u0131 geli\u015fme, ABD’nin ve emrindeki militarist Irk\u00e7\u0131 \u0130srail’in, -\u00c7in ve Pakistan ile olan \u00e7eli\u015fkilerinden yararlanarak- birlikte yeni bir Asya NATO’su olu\u015fturma giri\u015fimi ba\u015flatt\u0131klar\u0131 Alt K\u0131ta Hindistan ile olan ili\u015fkilerini ve yeni oyunlar\u0131n\u0131 da bozacakt\u0131r. Zaten \u015fimdiden Rusya Federasyonu devlet Ba\u015fkan\u0131 Putin’in d\u0131\u015f politikas\u0131 ABD ve \u0130srail’in Hindistan’\u0131 yede\u011fe alma \u00e7abalar\u0131na \u00f6nemli darbeler vurmu\u015ftur. Hindistan’\u0131n geleneksel olarak Rusya ile de iyi ili\u015fkileri vard\u0131r ve Rusya Federasyonu’nundan en \u00e7ok silah alan iki \u00fclke Hindistan ve \u00c7in’dir. Rusya devlet ba\u015fkan\u0131 Putin, 2002 y\u0131l\u0131n\u0131n son ay\u0131 i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131 Asya gezisi s\u0131ras\u0131nda, \u00c7in ve Hindistan’\u0131 yan yana getirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Putin, Rusya, \u00c7in, Hindistan aras\u0131nda ABD’nin tek s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olmas\u0131n\u0131 dengelemeye y\u00f6nelik ve ticari i\u015fbirli\u011fini i\u00e7eren bir anla\u015fmaya \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck devlet olma duygusuna sahipolan, ABD ve \u0130srail taraf\u0131ndan -\u00c7in ile olan problemleri k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131larak- kolayca denetim alt\u0131na al\u0131n\u0131p kullan\u0131labilecek bir \u00fclke olmayan Hindistan, atom bombas\u0131 teknolojisini \u0130srail’den alm\u0131\u015ft\u0131r ama anla\u015f\u0131lan Hindistan, ABD’nin Hint Okyanusu i\u00e7inde ve k\u0131y\u0131lar\u0131nda yay\u0131lan rakipsiz hakimiyetinden ve Ortaasya enerji kaynaklar\u0131 \u00fczerinde kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 tekelden rahats\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da \u00f6zetledi\u011fim nedenlerle ABD, NATO’yu Balkanlara, Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerine ve Balt\u0131k \u00fclkelerine do\u011fru yayarak ve NATO kamuflaj\u0131 ile kendi birliklerini bu \u00fclkelere yerle\u015ftirerek, s\u00f6z konusu \u00fclkeleri askeri teknoloji ve te\u00e7hizat a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendisine ba\u011flayarak, ayn\u0131 \u00fclkelerin subaylar\u0131n\u0131 ve birliklerini e\u011fiterek, sadece Rusya’y\u0131 ve i\u00e7inde T\u00fcrkiye’nin de oldu\u011fu Ortado\u011fu’yu de\u011fil, Bat\u0131Avrupa’y\u0131 da \u00e7embere almaktad\u0131r. Halen tek s\u00fcper emperyalist g\u00fc\u00e7 konumunda olan ABD, emperyalist Avrupa’n\u0131n yay\u0131lma hesaplar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc askeri varl\u0131\u011f\u0131 ile marke etmeye, Bat\u0131Avrupa ile Rusya aras\u0131nda yeni bir “Demir Perde” in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Pentagon, yeni bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olarak \u015fekillenmeye \u00e7al\u0131\u015fan AB’nin, Asya’n\u0131n zengin enerji ve hammadde kaynaklar\u0131na ve b\u00fcy\u00fck pazarlar\u0131na giden yollar\u0131n\u0131 askeri varl\u0131\u011f\u0131 ile denetlemeyi, Balkanlar’dan Balt\u0131k \u00fclkelerine ve ayr\u0131ca Kafkaslara dek uzanan bir hat \u00fczerinde ikinci bir “Berlin duvar\u0131” olu\u015fturmay\u0131 hesaplamaktad\u0131r. Kafkaslardan Ortaasya’ya ve Hint okyanusuna dek uzanan askeri hakimiyeti ile ABD, Bat\u0131Avrupa end\u00fcstrisinin t\u00fcm enerji musluklar\u0131n\u0131, kan damarlar\u0131n\u0131, pazarlara a\u00e7\u0131lan yollar\u0131n\u0131 kendi kontrol\u00fcne almaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. ABD y\u00f6netimi, Hitler’den miras al\u0131nma “bin y\u0131ll\u0131k d\u00fcnya imparatorlu\u011fu” d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc engellenemez bir ger\u00e7ek haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm kaynaklar\u0131n\u0131 ABD merkezli \u0131rk\u00e7\u0131 bir ideoloji ile tek ba\u015f\u0131na s\u00f6m\u00fcrmeye, s\u00f6m\u00fcremedi\u011fi yerde de y\u0131k\u0131c\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynayarak yeni birliklerin ve g\u00fc\u00e7lerin do\u011fmas\u0131n\u0131, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 b\u00fcy\u00fck pazarlar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. (2)<\/p>\n

Zaten ABD y\u00f6netimi, \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnyan\u0131n zararl\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a iddia etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngilizce Pravda’n\u0131n 28 Haziran 2003 tarihli ve “USA Thinks Multipolar World Harmful” ba\u015fl\u0131kl\u0131 haberine g\u00f6re, ABD Ulusal G\u00fcvenlik Dan\u0131\u015fman\u0131 Condoleezza Rice, Londra Uluslararas\u0131 Stratejik E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fcnde, \u00e7ok par\u00e7al\u0131 uluslardan olu\u015fan bir d\u00fcnya d\u00fc\u015f\u00fcncesine ve rekabete a\u00e7\u0131k\u00e7a sald\u0131rm\u0131\u015f ve bunu sava\u015flar\u0131n, “ter\u00f6rizmin” nedeni gibi g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00fcphesiz ABD y\u00f6netimine \u00f6zg\u00fc Rice demagojileri, ayn\u0131 \u00fclkenin s\u00f6zde savundu\u011fu “demokrasi” ve “serbest rekabet” d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ile y\u00fczde y\u00fcz \u00e7eli\u015fkilidir. Ger\u00e7ekte istikrars\u0131zl\u0131klar\u0131n, her \u00e7e\u015fit ter\u00f6r\u00fcn, s\u0131n\u0131flar ve uluslararas\u0131 sava\u015flar\u0131n ger\u00e7ek nedeni, -uluslar\u00fcst\u00fc tekellerin egemenli\u011fine dayanan- tek kutuplu bir d\u00fcnya olu\u015fturma \u00e7abas\u0131d\u0131r. Tek g\u00fcc\u00fcn egemenli\u011fine dayanan b\u00f6yle bir d\u00fcnya anlay\u0131\u015f\u0131, ger\u00e7ek anlam\u0131yla fa\u015fizmden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Rice’nin s\u00f6yledi\u011fi yalanlara dayal\u0131 iddialar\u0131n\u0131n tam tersine, tek kutuplu ve tek g\u00fcce dayal\u0131 iktidarlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 nas\u0131l bir istikrars\u0131zl\u0131k ortam\u0131na s\u00fcr\u00fckledi\u011fi ve kana bo\u011fdu\u011fu Nazi Almanya’s\u0131 deneyimi ile de bellidir. Irak sald\u0131r\u0131s\u0131 s\u0131ras\u0131ndada Birle\u015fmi\u015f Milletleri ve uluslararas\u0131 demokratik kurallar\u0131n hi\u00e7birini dikkate almadan tek ba\u015f\u0131na harekete ge\u00e7en ABD’nin Irak’a ve Ortado\u011fuya istikrars\u0131zl\u0131ktan, yeni \u00e7at\u0131\u015fmalardan, y\u0131k\u0131mdan ve kandan ba\u015fka bir \u015fey getirmedi\u011fi giderek daha iyi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Hitler’in izinde y\u00fcr\u00fcyen ABD y\u00f6netiminin t\u00fcm i\u015flerinin d\u00fcnya d\u00fczeyinde de ayn\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 do\u011furmakta oldu\u011fu zaman i\u00e7inde artan \u00f6l\u00e7\u00fclerde g\u00f6zlemlenecektir.<\/p>\n

3.<\/b> G\u00fcrcistan’daki ABD’nin askeri g\u00fcc\u00fc ile Kafkaslara girmesi -as\u0131l olarak- 11 Eyl\u00fcl 2001 provokasyonunun ard\u0131ndan “ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 sava\u015f” yalan\u0131 veya “gerek\u00e7e”si ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcrcistan’\u0131n ba\u015fkenti Tiflis’teki ABD El\u00e7ili\u011fi’nin 15 May\u0131s 2003 tarihli a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re, ABD deniz piyadeleri taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen G\u00fcrcistan E\u011fitim ve Te\u00e7hizatlanma Program\u0131’n\u0131n (GTEB), \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famas\u0131, da\u011f birlikleri i\u00e7in olan B taktik e\u011fitim s\u00fcreci tamamlanm\u0131\u015f ve 10 May\u0131s g\u00fcn\u00fc Tiflis’in Cumhuriyet meydan\u0131nda diploma t\u00f6reni yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 \u015evardnadze’nin, Savunma Bakan\u0131’n\u0131n, e\u011fitimi verenlerin, diploma alanlar\u0131n, bas\u0131n\u0131n vs. bulundu\u011fu toplant\u0131da ABD El\u00e7isi Miles konu\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r vs.. Pentagon’un (ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131), 29 Nisan 2002 tarihli a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re, So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n bitiminden beri iki \u00fclke aras\u0131nda geli\u015fmekte olan ili\u015fkilerin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan G\u00fcrcistan E\u011fitim ve Techizatlanma Program\u0131 (GTEB), askerden- askere g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir. \u00d6zet olarak ama\u00e7, ABD askeri okullar\u0131ndan yeti\u015fenlerle ayn\u0131 kafada\/ d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131nda y\u00f6netici personel yeti\u015ftirmektir ve program k\u00fc\u00e7\u00fck s\u0131n\u0131flar halinde 70’\u015fer g\u00fcnl\u00fck olarak s\u00fcrecektir. Y\u00f6netici (subay) e\u011fitimine ek olarak, her gurup i\u00e7in birbirini izleyen yakla\u015f\u0131k 100 g\u00fcnl\u00fck uygulamal\u0131 taktik e\u011fitim yap\u0131lacakt\u0131r. Bu ikincisinin amac\u0131 ise, G\u00fcrc\u00fc birliklerini manga (ABD sisteminde 5 ki\u015filik iki tim ve bir komutandan olu\u015fan 11 ki\u015filik en k\u00fc\u00e7\u00fck askeri birim) d\u00fczeyine dek hafif piyade taktikleri, sald\u0131r\u0131 ve savunma operasyonlar\u0131 ve temel hava ula\u015f\u0131m taktikleri konusunda e\u011fitmektir.<\/p>\n

\u0130ngilizce Pravda’n\u0131n 27 \u015eubat 2002 tarihli ve “NATO \u015fimdiden G\u00fcrcistan’da, Rusya sessizli\u011fini koruyor” ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde, New York Times’a izafeten, \u00f6zet olarak, Al Kaide bahanesi ile 100- 200 ki\u015filik ilk ABD birliklerinin G\u00fcrcistan’a yerle\u015fti\u011fi, s\u00f6zde elit birliklere izin verilmedi\u011fi, say\u0131n\u0131n s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde artabilece\u011fi, Kremlin’in yorumsuz sessizli\u011fini korudu\u011fu vs. bildirilmektedir. Ayn\u0131 yay\u0131n organ\u0131n\u0131n 10 Ekim 2002 tarihli say\u0131s\u0131nda Dmitry Chirkin imzas\u0131 ile yay\u0131nlanan makalede ise, askeri i\u015fbirli\u011fini geli\u015ftirme konusunda ABD- T\u00fcrkiye- G\u00fcrcistan aras\u0131nda Tiflis’te g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, Rusya ve G\u00fcrcistan aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin giderek artan \u00f6l\u00e7\u00fclerde bozuldu\u011fu bildirilmektedir. Baz\u0131 analizcilere g\u00f6re yak\u0131n y\u0131llar i\u00e7inde G\u00fcrcistan tamamen ABD’nin denetimi ve korumas\u0131 alt\u0131na girecektir. G\u00fcrcistan’\u0131n ABD ve T\u00fcrkiye ile geli\u015fen ili\u015fkilerinde Baku- Tiflis- Ceyhan petrol boru hatt\u0131n\u0131n rol\u00fc vard\u0131r ve T\u00fcrkiye \u015fimdiden G\u00fcrcistan Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde 10 milyon Dolar hibe etme vadinde bulunmu\u015ftur. ABD kongresi her y\u0131l G\u00fcrcistan’a 100 milyon Dolar hibe etmeyi \u00f6ng\u00f6rmektedir (say\u0131 sonradan 77 milyon Dolar’a indirilmi\u015ftir).<\/p>\n

G\u00fcrcistan NATO’ya girmeye haz\u0131rlanmaktad\u0131r ve G\u00fcrcistan Ulusal Askeri Akademisi, “T\u00fcrk program\u0131” ad\u0131n\u0131 alan NATO standartlar\u0131na uygun bir e\u011fitim i\u00e7in G\u00fcrc\u00fc ve T\u00fcrk profes\u00f6rler ve 210 askeri \u00f6\u011frencisi ile yeni e\u011fitim y\u0131l\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r vs.. The Christian Science Monitor’un 30 May\u0131s 2002 tarihli say\u0131s\u0131nda yazan John Diedrich’e g\u00f6re, ilk 70 ki\u015filik ABD birli\u011fi 19 May\u0131s 2002 g\u00fcn\u00fc G\u00fcrcistan’a ula\u015fm\u0131\u015f ve Rus birliklerinin bir y\u0131l \u00f6nce terk etmi\u015f olduklar\u0131 Tiflis’in 20 mil kuzeydo\u011fusundaki Vaziani \u00fcss\u00fcne yerle\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n

\u0130ngilizce Pravda’n\u0131n 6 Nisan 2003 tarihli say\u0131s\u0131nda yazan Vasily Bubnov, \u00f6zet olarak, art\u0131k ABD’ye G\u00fcrcistan adl\u0131 bir devletin daha kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmekte ve Edvard Svardnadze’nin, “ABD G\u00fcrcistan’\u0131n savunma kapasitesini y\u00fckseltmek i\u00e7in y\u0131lda 77 milyon Dolar vermeyi uygun buldu.” s\u00f6zlerini aktarmaktad\u0131r. G\u00fcrcistan’\u0131n y\u0131ll\u0131k 30- 35 milyon Dolar civar\u0131nda olan savunma b\u00fct\u00e7esi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, -Bubnov’a g\u00f6re- bu miktar olduk\u00e7a iyi bir say\u0131d\u0131r. Yine Svardnadze’ye g\u00f6re, “G\u00fcrcistan’\u0131n savunma kapasitesini y\u00fckseltmek her \u015feyden \u00f6nce ABD’nin ilgi alan\u0131 i\u00e7indedir ve bu amaca y\u00f6nelik olarak Kongre y\u0131lda 77 milyon Dolar vermeyi garanti etmi\u015ftir.” G\u00fcrcistan Savunma Bakan\u0131’n\u0131n ifadesine g\u00f6re, y\u0131ll\u0131k askeri b\u00fct\u00e7e 70 milyon Dolar civar\u0131na y\u00fckseltilecektir. Amerikal\u0131 askeri \u00f6rg\u00fctleyiciler uzun zamand\u0131r \u00f6zel birlikleri e\u011fitmektedirler ve bu ama\u00e7la -yaz\u0131n\u0131n bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamana dek- 60 milyon Dolar’\u0131n \u00fczerinde harcanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdiden \u00fc\u00e7 tabur e\u011fitilmi\u015ftir ve bu y\u0131l (2003) bitmeden 1.700 ki\u015fi daha e\u011fitilecektir. Avrasyanet, adl\u0131 sitenin 19 May\u0131s 2003 tarihli say\u0131s\u0131nda yazan Jaba Devdarani ise, Amerikal\u0131 askeri dan\u0131\u015fmanlar\u0131n \u015fimdiye dek 1.200 G\u00fcrc\u00fc askerini e\u011fittiklerini ve 2004 y\u0131l\u0131n\u0131n ortas\u0131na dek maliyeti 64 milyon Dolar\u0131 bulan bir program \u00e7er\u00e7evesinde 1.200 askeri daha e\u011fiteceklerini rapor etmektedir. Bubnov’un biraz alayl\u0131 ifadesiyle, “ger\u00e7ekte, Kongre’nin c\u00f6mertli\u011fi’nin sonu yoktur ama, Pentagon’un 400 milyar Dolar’l\u0131k b\u00fct\u00e7esi yan\u0131nda G\u00fcrcistan’a verilen 77 milyon \u00f6nemsiz ucuz bir s\u00fcs e\u015fyas\u0131 gibi kalmaktad\u0131r.” (Art\u0131k Pentagon b\u00fct\u00e7eleri 400 milyar Dolar’\u0131 da a\u015fmaktad\u0131r. Hem n\u00fcfus ve hem de alan olarak G\u00fcrcistan’dan k\u00fc\u00e7\u00fck militarist \u0130srail’e ABD y\u00f6netimleri taraf\u0131ndan her y\u0131l 3.5 milyar Dolar hibe edildi\u011fi ve bu say\u0131n\u0131n i\u00e7inde oldu\u011fumuz son y\u0131lda 8 milyar Dolar oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, G\u00fcrcistan’\u0131n \u00e7ok ucuza sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.)<\/p>\n

Amerikal\u0131lar, kendileri taraf\u0131ndan e\u011fitilen birliklerin Abaza b\u00f6lgesinde kullan\u0131lmamas\u0131 konusunda Svardnadze’den yaz\u0131l\u0131 garanti istemi\u015flerdir ve o da bu konuda ayn\u0131 fikirde oldu\u011funu bildirmi\u015ftir. Abaza b\u00f6lgesi G\u00fcrcistan’\u0131n bat\u0131s\u0131nda, Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda, bat\u0131ya do\u011fru ucu incelen bir b\u0131\u00e7ak gibi uzanmaktad\u0131r ve burada halen Rus askeri \u00fcss\u00fc vard\u0131r. Pentagon kendi e\u011fitti\u011fi g\u00fc\u00e7lerin Abazalara kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 istememektedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, amac\u0131 bu co\u011frafyaya da yerle\u015febilmektir. Daha \u015fimdiden, 2003 y\u0131l\u0131n\u0131n bahar\u0131nda, ABD ve \u0130ngiltere G\u00fcrcistan ile Abazalar aras\u0131ndaki sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in devreye girmi\u015flerdir. Bu alanda da Rusya’y\u0131 d\u0131\u015flamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. G\u00fcrc\u00fc y\u00f6netimi, Abaza b\u00f6lgesindeki Rus askeri \u00fcss\u00fcn\u00fcn ikmal yollar\u0131n\u0131 kesece\u011fi tehdidini savurmaktad\u0131r. \u0130ngilizce Pravda’n\u0131n 17 Ocak 2003 tarihli say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan Dimitry Chirkin imzal\u0131 habere g\u00f6re, G\u00fcrcistan Ula\u015ft\u0131rma Bakan\u0131 Mirab Adeishvili, Moskova’da yapt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n konferans\u0131nda, Abhazya’daki Rus askeri \u00fcss\u00fcn\u00fcn ikmal ve haberle\u015fme olanaklar\u0131n\u0131 durdurabileceklerini bildirmi\u015ftir. Peki Amerikal\u0131lar\u0131n e\u011fittikleri \u00f6zel birlikler e\u011fer G\u00fcrcistan’dan kopmaya \u00e7al\u0131\u015fan Abaza g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmayacaksa, kime kar\u015f\u0131 kullan\u0131lacakt\u0131r? Bu konuda bir a\u00e7\u0131kl\u0131k yoktur ama, b\u00f6lgede ABD’nin as\u0131l rakibinin Rusya oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, sorunun yan\u0131t\u0131 kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Kafkaslar\u0131n koruyucu etkisi nedeniyle s\u0131n\u0131rl\u0131 alanda subtropikal bir iklime sahip olan, turun\u00e7gillerin (limon, portakal vs.) yeti\u015fti\u011fi, ayn\u0131 zamanda t\u00fct\u00fcn \u00fcreten, 8.600 kilometrekare alana ve yakla\u015f\u0131k 600 bin n\u00fcfusa sahip Abhazya, G\u00fcrcistan i\u00e7inde otonom bir cumhuriyet konumundad\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, 1992’de Abhazya G\u00fcrcistan’dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir ve 1994’de ate\u015fkes sa\u011flan\u0131ncaya dek b\u00f6lgede sava\u015f olmu\u015ftur. \u00c7at\u0131\u015fmalar nedeniyle yakla\u015f\u0131k 250 bin ki\u015fi g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir vs.. G\u00fcrcistan’\u0131n 1995 y\u0131l\u0131nda de\u011fi\u015fen anayasas\u0131, Abhazya’ya \u00e7ok zay\u0131f bir otonomi tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Anla\u015f\u0131lan Rusya Federasyonu, Abhazya’y\u0131, G\u00fcrcistan’daki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in bir bask\u0131 unsuru olarak kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Avrasyanet, adresindeki “Russian-Georgian Talks on Abkhazia Hampered By Mistrust” (“Abhazya \u00dczerine Rus-G\u00fcrc\u00fc G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri G\u00fcvensizlik Nedeniyle Engellendi”) ba\u015fl\u0131kl\u0131, 19 Haziran 2003 tarihli ve Sergei Blagov imzal\u0131 makale, taraflar\u0131n ortak politika tesbiti konusunda \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir g\u00f6r\u00fc\u015fbirli\u011fine vard\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmektedir. Bu anla\u015fmazl\u0131kta, Ukrayna Cumhurba\u015fkan\u0131 Leonid Ku\u00e7man, G\u00fcrcistan Cumhurba\u015fkan\u0131 Edvard \u015evardnadze’ye arka \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. (Hakk\u0131nda b\u00fcy\u00fck yolsuzluk iddialar\u0131 bulunan, \u015evardnadze gibi eski kom\u00fcnistlerden olan ve ayr\u0131ca vaktiyle yine onun gibi sistemin tepesinde yer alan Ku\u00e7man, anla\u015f\u0131lan, ABD’ye ve NATO’ya yana\u015fan \u015evardnadze’yi destekleyerek ayn\u0131 g\u00fc\u00e7lere \u015firin g\u00f6z\u00fckmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Rusya’ya \u015fantaj yapmaktad\u0131r veya davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n daha farkl\u0131 nedenleri de vard\u0131r ama, r\u00fc\u015fvet bata\u011f\u0131na saplanm\u0131\u015f olan Leonid Ku\u00e7man’\u0131n gelece\u011fi pek parlak g\u00f6z\u00fckmemektedir. Taraflar\u0131n t\u00fcm \u00e7abalar\u0131na kar\u015f\u0131n Ukrayna’n\u0131n Bat\u0131ile kolayca entegre olmas\u0131 \u00e7ok zor g\u00f6z\u00fckmektedir.). Rus bas\u0131n\u0131na g\u00f6re ABD, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan’da geni\u015fletece\u011fi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0130ran’a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131s\u0131nda kullanmay\u0131 hesaplamaktad\u0131r. Rusya Federasyonu, G\u00fcrcistan ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda yeni silahl\u0131 provokasyonlar beklemektedir. Rus do\u011fal gaz devi Gazprom ile G\u00fcrcistan aras\u0131nda 2003 Haziran sonuna dek imzalanmas\u0131 gerek anla\u015fma halen ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir ve Abaza sorunu nedeniyle geciken bu muhtemel anla\u015fma ABD’li g\u00f6revlileri \u00e7ok k\u0131zd\u0131rmaktad\u0131r- ABD, G\u00fcrcistan y\u00f6netiminin Gazprom ile anla\u015fmas\u0131n\u0131 istememektedir. Ayr\u0131ca, G\u00fcrcistan’a yat\u0131r\u0131m yapmak isteyen di\u011fer Rus \u015firketleri de durumdan rahats\u0131zd\u0131rlar.<\/p>\n

Bu y\u0131l, 2003 Ekim ba\u015f\u0131nda G\u00fcrcistan’da se\u00e7imler olacakt\u0131r ve \u015evardnadze \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc konumdad\u0131r. G\u00fcrcistan’da NATO’nun ve ABD’nin etkisinin artmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bilindi\u011fi gibi \u00fclke, yukar\u0131da an\u0131lan Azerbaycan, Ukrayna ve Rusya Federasyonu ile birlikte toplam 13 eski Sovyet Cumhuriyeti\u2019nden olu\u015fan Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devletler Toplulu\u011fu i\u00e7indedir. Ayn\u0131 zamanda G\u00fcrcistan, Ukrayna, \u00d6zbekistan, Azerbaycan ve Moldova ile birlikte GUUAM i\u00e7indedir. Ortaasya ve Hazar Havzas\u0131 ile Bat\u0131aras\u0131nda mal ve enerji koridoru olma amac\u0131 ta\u015f\u0131yan GUUAM, b\u00f6lgedeki Rus Federasyonu etkisine kar\u015f\u0131 ABD d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n Birle\u015fik Devletler toplulu\u011funu par\u00e7alama \u00e7abalar\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak \u015fekillendirilmi\u015ftir. GUUAM olarak an\u0131lan bu yeni \u00f6rg\u00fctlenme \u00e7abalar\u0131 ile s\u00f6z konusu be\u015f eski Sovyet cumhuriyeti, Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011fu’nun ortak g\u00fcvenlik sisteminin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. Asl\u0131nda \u015f\u00fcphesiz, GUUAM’\u0131n as\u0131l amac\u0131 ilan edilen “enerji ve mal koridoru olma”n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesindedir. Edvard \u015evardnadze, 22 Temmuz 2002 tarihli \u0130ngilizce Pravda’ya yans\u0131yan GUUAM ile ilgili konu\u015fmas\u0131nda, \u00f6rg\u00fctlenmenin Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011fu’na alternatif olarak kurulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bu ifade \u00fczerine, e\u011fer GUUAM ger\u00e7ekten Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011fu’na alternatif olarak kurulmad\u0131 ise, alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek bunu s\u00f6ylemenin ne anlam\u0131 var? Zaten i\u015flerinden anla\u015f\u0131l\u0131r denebilir. Ve \u015f\u00fcphesiz, Sovyetler Birli\u011fi’nin son d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131ndan biri olan \u015evardnadze’nin a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n pek ak\u0131ll\u0131ca oldu\u011fu iddia edilemez. K\u0131sacas\u0131, b\u00f6lgedeki t\u00fcm ili\u015fkiler karma\u015f\u0131k bir yumak g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndedirler ama, yine tekrarlamak gerekirse, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan h\u0131zla NATO’ya, ABD’ye yakla\u015fmaktad\u0131rlar. Avrupa Birli\u011fi’nin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan Almanya ve Fransa gibi relatif g\u00fc\u00e7l\u00fc devletlerin Kafkasya’daki s\u00fcre\u00e7lere daha etkin m\u00fcdahale \u015fans\u0131na sahip olmalar\u0131, -belki- Rusya’n\u0131n konumuna yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

4. Petrol \u015eirketlerinin Azerbaycan’\u0131<\/b><\/p>\n

a. K\u0131sa Tarihi Geli\u015fme<\/b><\/p>\n

Azerbaycan, 1300’l\u00fc ve 1400’l\u00fc y\u0131llarda Akkoyunlu T\u00fcrkmen a\u015firetleri konfederasyonuna yurtluk etmi\u015ftir. Homeros’un Odisseia (Odysseia, Odyssey, kaleme al\u0131n\u0131\u015f\u0131 \u0130sa\u2019dan \u00d6nce yakla\u015f\u0131k 750 y\u0131llar\u0131) destan\u0131ndan derin bi\u00e7imde etkilendi\u011fi anla\u015f\u0131lan \u00fcnl\u00fc Dede Korkut Halk \u00d6yk\u00fcleri (bir 7 ve bir de 12 \u00f6yk\u00fc olarak bulunmu\u015ftur), Sufi inan\u00e7lara sahip ve hen\u00fcz g\u00f6\u00e7ebelik (\u00c7obanl\u0131k, orta barbarl\u0131k, askeri demokrasi) a\u015famas\u0131ndaki Akkoyunlu a\u015firetlerinin kendi aralar\u0131ndaki, do\u011faya ve feodal Ermeni beyliklerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadelelerini, de\u011fi\u015fik ser\u00fcvenlerini temiz \u015fiirsel bir T\u00fcrk\u00e7e ve derin ahlaki bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla anlat\u0131r. B\u00f6lgede, 1501- 1502’de \u015eah \u0130smail’in \u00f6nderli\u011finde, k\u00f6k\u00fc 7 T\u00fcrkmen a\u015firetine dayanan, Sufi inan\u00e7lara sahip Safavi hanedan\u0131 kurulmu\u015ftur- Safavi ad\u0131, \u015eah \u0130smail’in \u015eeyh olan babas\u0131n\u0131n ve kendisinin piri konumundaki Erdebilli Safi od- din’den (Saf-din, Seyfettin, 1253- 1334) gelmektedir ve Seyfettin 7 imam \u015eia’s\u0131ndan 12 \u0130mam \u015eias\u0131’na ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r ama, 12 imam \u015eias\u0131’n\u0131n o zamanki durumu bug\u00fcnk\u00fcnden farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

B\u00f6lgede 1700’l\u00fc y\u0131llarda devlet \u00f6rg\u00fctlenmesine benzer yap\u0131lara sahip ba\u011f\u0131ms\u0131z Ka\u011fanl\u0131klar olu\u015fmu\u015ftur. Azerbaycan, 1700’l\u00fc ve 1800’l\u00fc y\u0131llarda Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ve \u0130ran aras\u0131nda \u00e7eki\u015fme konusu olmu\u015ftur. Rusya ile \u0130ran aras\u0131nda 1828’de imzalanan T\u00fcrkmen\u00e7ay anla\u015fmas\u0131 ile Azerbaycan ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve Bak\u00fc’y\u00fc (Baki) vs. i\u00e7ine alan Kuzey par\u00e7as\u0131 Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n elinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7arl\u0131\u011f\u0131 deviren 1917 Ekim devrimi ile birlikte Azerbaycan (Rusya par\u00e7as\u0131) ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir ve 1920 y\u0131l\u0131na dek ya\u015fayacak birinci Azerbaycan Cumhuriyeti \u015fekillenmi\u015ftir. Nisan 1920’de Sovyet K\u0131z\u0131lordusu’nun girdi\u011fi Azerbaycan’da, 1991 y\u0131l\u0131na dek s\u00fcrecek Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmu\u015ftur.<\/p>\n

N\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011fu Ermeni olan ve Azerbaycan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan da\u011fl\u0131k Nogorno-Karaba\u011f, Ermenistan kom\u00fcnistlerininde kabul etmesi ile, Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi Merkez Komitesi taraf\u0131ndan 5 Temmuz 1921’de al\u0131nan bir kararla Azerbaycan’a ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Azerbaycan y\u00f6netimi Nogorno-Karaba\u011f’a geni\u015f bir otonomi tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. (Ermeni milliyet\u00e7ili\u011finin as\u0131l kayna\u011f\u0131 olan Nogorno-Karaba\u011f’daki Ermenilerin ve genel olarak Ermeni toplumunun varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve kimliklerini koruyabilmeleri, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u0130ran y\u00f6netimlerinin politikalar\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda, \u00f6ncelikle Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan desteklenen Ermeni milliyet\u00e7ili\u011fi ye\u015ferinceye dek Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki Ermenilere kar\u015f\u0131da ciddi bir bask\u0131 uyguland\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir zaman s\u00f6ylenemez ama, b\u00f6lgedeki otonom ve yar\u0131 otonom K\u00fcrt beylikleri Ermeniler \u00fczerinde s\u00fcrekli dominant bir konumda olmu\u015flard\u0131r. Safavi devleti i\u00e7inde \u00f6nemli reformlar yapan, orduyu modernle\u015ftiren ve T\u00fcrkl\u00fckten koparak \u0130ranl\u0131la\u015fan \u015eah I. Abbas\/ B\u00fcy\u00fck Abbas ve ondan sonra gelen y\u00f6neticiler, Nogorno Karaba\u011f Ermenilerini, G\u00fcrc\u00fcleri vs. -dev\u015firmeden- Yeni\u00e7eri benzeri ordular\u0131nda kullanm\u0131\u015flar ve \u00f6zellikle Ermenileri korumu\u015flard\u0131r. Halen \u0130ran’\u0131n Ermenistan ile aras\u0131 \u00e7ok iyidir.)<\/p>\n

Di\u011fer yandan, halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Azeri olan ve Ermeni b\u00f6lgesinde kalan Nahcivan, idari olarak Azerbaycan’a ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r ama, bu iki par\u00e7a aras\u0131nda Ermenistan vard\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi sonuna yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman, 1989’da, Azerbaycan’da huzursuzluk ve ayn\u0131 zamanda Ermenistan ile Azerbaycan aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Azerbaycan, \u00f6nce Kom\u00fcnist Partisi’nin ve ard\u0131ndan Y\u00fcksek Sovyet’in (Meclis’in) 18 Ekim 1991 karar\u0131 ile ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. Azerbaycan Cumhuriyeti ad\u0131n\u0131 alan \u00fclke, 2 Mart 1992’de Birle\u015fmi\u015f Milletlere kabul edilmi\u015ftir. Mart 2001’de Avrupa Konseyi’ne girmi\u015ftir. Azerbaycan art\u0131k -daha \u00f6nce an\u0131lan GUUAM Gurubu’nun da i\u00e7inde oldu\u011fu- 32 tane uluslararas\u0131 ve b\u00f6lgesel \u00f6rg\u00fctlenmenin \u00fcyesidir. Ermenistan ile s\u00fcren sava\u015f s\u0131ras\u0131nda, 1992- 93 y\u0131llar\u0131nda Azerbaycan, Nogorno- Karaba\u011f \u00fczerindeki denetimini tamamen yitirmi\u015ftir ve halen \u00fclke topraklar\u0131n\u0131n y\u00fczde 20 kadar\u0131 Ermenistan’\u0131n i\u015fgali alt\u0131ndad\u0131r. \u0130\u00e7 \u00e7eki\u015fmelerin ve Nogorno-Karaba\u011f’\u0131n kayb\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Haydar Aliyev Nahcivan’dans Baku’ye davet edilmi\u015f ve 1993 y\u0131l\u0131nda Y\u00fcksek Sovyet’in (Azerbaycan Meclisi) Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na se\u00e7ilmi\u015ftir. Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n sonunda Ebufeyz El\u00e7ibey’in yerine Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilen Haydar Aliyev’in y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda, 1994’de, Ermenistan ile ate\u015fkes sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zkonusu sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Rusya Ermenistan’\u0131, T\u00fcrkiye ise t\u00fcm g\u00fcc\u00fcyle Azerbaycan’\u0131 desteklemi\u015ftir ve Ermenistan’a kar\u015f\u0131 ambargo uygulamas\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

b. Petrol \u015eirketleri, Azerbaycan, Laden’in Kay\u0131nbiraderi, W. Bush <\/b><\/p>\n

Bat\u0131l\u0131 petrol \u015firketleri ile Azerbaycan Devlet Petrol Kumpanyas\u0131 (SOCAR, State oil Company of Azerbaijan) aras\u0131ndaki ilk anla\u015fmalar 1994 y\u0131l\u0131nda imzalanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131l\u0131 petrol \u015firketleri ile kurulan ili\u015fkiler, Azerbaycan’\u0131n 1998 y\u0131l\u0131nda Kril alfabesinden Latin alfabesine ge\u00e7i\u015finde etkili olmu\u015ftur. Natig Aliyev’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 SOCAR, 1994 y\u0131l\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek bat\u0131l\u0131 \u015firketlerle de\u011feri 60 milyar Dolar’\u0131 bulan 21 ayr\u0131 temel anla\u015fma imzalam\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnyada alan\u0131nda en b\u00fcy\u00fck kurulu\u015flardan biri olan SOCAR i\u00e7in 70 bin ki\u015fi \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015firketin hem petrol ve hem de do\u011fal gaz alanlar\u0131nda yat\u0131r\u0131mlar\u0131 vard\u0131r. Petrol, denizden petrol \u00e7\u0131kartma, do\u011fal gaz, petrol boru hatt\u0131 ve do\u011fal gaz boru hatt\u0131 gibi de\u011fi\u015fik alanlarda ve de\u011fi\u015fik projeler \u00fczerine yat\u0131r\u0131mlar\u0131 olan yabanc\u0131 \u015firketlerin en \u00f6nemlileri, Exxon, Mobil, Chevron, Unocal, BP, Pennzoil, Delta Hess, Lukoil, Itochu, STATOIL gibi kurulu\u015flard\u0131r ve T\u00fcrkiye Petrolleri Anonim Ortakl\u0131\u011f\u0131’da (TPAO) yat\u0131r\u0131mlara kat\u0131lanlar aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Azerbaycan’da en b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlardan birine sahip olan STATOIL, bir Norve\u00e7 devlet \u015firketidir ve ham petrol alan\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck kurulu\u015fudur. STATOIL’in 20’yi a\u015fk\u0131n \u00fclkede yat\u0131r\u0131mlar\u0131 vard\u0131r. Yine Azerbaycan’da b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar\u0131 olan Rockefeller gurubuna ait d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc Exxon-Mobil Korparasyonu’nun 200’\u00fc a\u015fk\u0131n \u00fclkede yat\u0131r\u0131mlar\u0131 vard\u0131r ve Suudi Arabistan’daki ARAMCO i\u00e7indede denetim bunlar\u0131n elindedir. Anti Tr\u00f6st Yasas\u0131 gere\u011fi 1911 y\u0131l\u0131nda Rockefeller gurubuna ait Standard Oil Tr\u00f6st’\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fan Pennzoil’in \u015fimdi Texaco ile ba\u011f\u0131 vard\u0131r. Texaco ise Rockefeller gurubu (Standard Oil) ile ili\u015fkilidir ve Rockefeller gurubunun y\u00f6nlendirdi\u011fi ARAMCO’nun ortaklar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fcklerinden olan Chevron- Texaco Korparasyonu’nun da Azerbaycan’da \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mlar\u0131 vard\u0131r. Chevron, 1911’de ABD’de kabul edilen Anti-Tr\u00f6st yasas\u0131 sonucu Rockefeller gurubuna ait Standart Oil Tr\u00f6st\u00fc’nden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fanlardand\u0131r. \u015eirket 1984 y\u0131l\u0131na dek Standatr Oil of California (Socal) ad\u0131 ile i\u015flerini y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015eirketin 1998 y\u0131l\u0131nda 30 milyar dolar sermayesi ve 34 bin \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 vard\u0131. Ayn\u0131 tekel, Rockefeller gurubunun \u00f6nderli\u011findeki Yedi K\u0131zkarde\u015fler Kul\u00fcb\u00fc (Exxon\/ Esso, Shell, BP, Gulf Oil, Texaco, Mobile Oil, Socal- Chevron) \u00f6rg\u00fctlenmesinin i\u00e7indedir. Bahrein ve Suudi Arabistan’daki petrol arama ve i\u015fletme i\u015flerine \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir. Yedi K\u0131zkarde\u015fler Kul\u00fcb\u00fc’ne hakim Rockefeller gurubu, geriden ABD d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 \u015fekillendiren masonik \u00f6rg\u00fctlenme CFR’i de y\u00f6nlendirmektedir (Simbad’daki Y. K\u00fcpeli imzal\u0131 di\u011fer yaz\u0131larda CFR hakk\u0131nda yeterli bilgi verilmi\u015ftir.). Azerbaycan’a yat\u0131r\u0131m yapanlardan UNOCAL yine bir ABD \u015firketidir. \u0130ngiliz devlet \u015firketi olarak 1900’l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u0130ran’da i\u015fe ba\u015flayan ve daha sonra British Petroleum (BP) ad\u0131n\u0131 alan, \u00f6zelle\u015ftirilen \u015firket, 1987 y\u0131l\u0131nda Standard Oil Company (Ohio) hisselerini 8 milyara Dolar’a sat\u0131n alarak d\u00fcnyan\u0131n devlerinden biri olmu\u015ftur.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, ayn\u0131 zamanda Yedi K\u0131zkarde\u015fler Kul\u00fcb\u00fc’n\u00fcn \u00fcyesi olan Biritish Petroleum (BP), Rockefeller gurubu ile s\u0131k\u0131 ba\u011flar i\u00e7erisindedir. Endenozya’da, Kuzey denizinde, Cezayir’de vs. yat\u0131r\u0131mlar\u0131 olan ITOCHU birli\u011fi ise Japon k\u00f6kenlidir. Rusya’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck petrol \u015firketi LUKOIL’inde Azerbaycan’da \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mlar\u0131 vard\u0131r ve ayn\u0131 \u015firket \u00fclke i\u00e7inde bir benzin istasyonlar\u0131 a\u011f\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n

Azerbaycan’da yat\u0131r\u0131mlar\u0131 olan en ilgin\u00e7 \u015firketlerden biride, Hazar havzas\u0131nda petrol \u00e7\u0131kartma ve petrol alanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletme amac\u0131yla 1998 y\u0131l\u0131nda \u015fekillendirilen Delta Hess birli\u011fidir. Delta Hess ortakl\u0131\u011f\u0131, bir ABD firmas\u0131 olan ve d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen ba\u011f\u0131ms\u0131z petrol ve do\u011fal gaz kumpanyalar\u0131ndan say\u0131lan Amerada Hess ile Suudi Arabistan’\u0131n Delta Oil \u015firketinin birle\u015fmesi ile kurulmu\u015ftur. ABD- Suudi ortakl\u0131\u011f\u0131 Delta Hess, Baku’nun 100 km kadar g\u00fcneybat\u0131s\u0131na konumlanm\u0131\u015f Kursangi-Karaba\u011fl\u0131 blo\u011funda y\u00fczde 20 hisse sahibidir. Ayn\u0131 blo\u011fun hisselerin y\u00fczde ellisi Azerbaycan Devlet Petrol Kumpanyas\u0131 SOCAR’a ve y\u00fczde 30’u da 1995 y\u0131l\u0131nda \u00f6zel olarak G\u00fcrcistan’da ve Azerbaycanda petrol alanlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirme amac\u0131yla Houston’da kurulmu\u015f olan ba\u011f\u0131ms\u0131z Amerikan \u015firketi Frontera’ya aittir. Frontera, Azerbaycan’daki s\u00f6zkonusu i\u015finden ba\u015fka do\u011fu G\u00fcrcistan’da 12 petrol alan\u0131n\u0131 kontrol etmektedir. D\u00fcnya Bankas\u0131 benzeri European Bank for Reconstruction and Development (Yeniden Yap\u0131lanma ve Geli\u015fme\/ \u0130lerleme i\u00e7in Avrupa Bankas\u0131) taraf\u0131ndan desteklenen ve ayr\u0131ca dev Alman finans kurulu\u015fu Deutsche Bank’a bor\u00e7lanm\u0131\u015f olan Frontera’n\u0131n tepesinde oturan bir\u00e7ok \u00fcnl\u00fc ABD’li \u00fcst y\u00f6netici aras\u0131nda eski CIA direkt\u00f6rlerinden John Deutch’da vard\u0131r. As\u0131l konumuz olan Delta Hess ortakl\u0131\u011f\u0131 ise, Kursangi-Karaba\u011fl\u0131 alan\u0131ndan ba\u015fka Azeri-Chirac-Gunashli (G\u00fcne\u015fli) blo\u011funda da y\u00fczde 2.72 hisseye sahiptir. Hisse k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr ama, di\u011fer kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 BP, Unocal, Exxon, Pennzoil, SOCAR, LUKOIL, Statoil, ITOCHU ve TPAO olan blok, Azerbaycan’\u0131n en zengin petrol alan\u0131n\u0131 kontrol etmektedir. Bunun yan\u0131nda, BP’nin \u00f6nderli\u011finde 3 milyar Dolar’l\u0131k bir yat\u0131r\u0131m olarak ger\u00e7ekle\u015fen Baku-Tiflis-Ceyhan petrol boru hatt\u0131 projesinin hisselerinin y\u00fczde 2.36’s\u0131 Delta Hess ortakl\u0131\u011f\u0131na aittir -di\u011fer hisseler, BP (\u0130ngiliz), SOCAR (Azeri), Unocal (ABD), Statoil (Norve\u00e7), TPAO (T\u00fcrk), ENI (\u0130talyan), TotalFinaElf (Frans\u0131z), Itochu (Japon), ConocoPhillips (ABD) \u015firketlerinin elindedir. Amerikan \u015firketi Amerada Hess ve Suudi \u015firketi Delta Oil aras\u0131ndaki evlilikle do\u011fan Delta Hess’in as\u0131l ilgin\u00e7 yan\u0131, Usame bin Laden’e ve bu ki\u015fi taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fi s\u00f6ylenen Al- Kaida \u00f6rg\u00fct\u00fcne dek uzanan ili\u015fkiler a\u011f\u0131 i\u00e7inde olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Delta Hess birli\u011finin Suudi taraf\u0131 olan Delta Oil’in sahipleri, Muhammed H\u00fcseyin al- Amudi’nin a\u015fireti ile Halid bin Mahfuz’un a\u015firetidir. \u00dc\u00e7 \u00f6zel Suudi petrol \u015firketine sahip olan bu iki aile, ABD \u015firketleri ile G\u00fcney Asya’da son derece iddial\u0131 petrol geli\u015ftirme ve petrol boru hatt\u0131 projelerine kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Al- Amudi ve Halid bin Mahfuz’a ait olan Delta Oil, Nimir Petroleum ve Corral Petroleum adl\u0131 \u015firketler, ABD petrol devleri Texaco, Unucal, Frontera Resources ve Amerada Hess ile uluslararas\u0131 konsorsiyumlar (evlilikler) olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Mahfuz’a ait Suudi Arabistan Ulusal Ticaret Bankas\u0131 (National Commercial Bank) ile Amudi’ye ait Londra’daki Capitol Trust Bank’\u0131n baz\u0131 \u00f6zel kurulu\u015flara yapt\u0131\u011f\u0131 milyarlarca Dolar tutar\u0131ndaki para transferlerinin Al- Kaida \u00f6rg\u00fct\u00fcne gitti\u011fi s\u00f6ylenmektedir ama, s\u00f6zkonusu Suudi sermayeli kurulu\u015flar\u0131n ABD’de dokunulmazl\u0131klar\u0131 vard\u0131r- 150 \u015f\u00fcpheli ki\u015finin, \u015firketin ve yard\u0131m\/ hay\u0131r kurulu\u015funun veya derne\u011finin varl\u0131klar\u0131n\u0131\/ servetlerini donduran ABD Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131 (Treasury Department), en \u00f6nde gelen \u015f\u00fcpheliler aras\u0131ndaki Mahfuz ve Amudi’ye ait varl\u0131klara dokunmamaktad\u0131r. Halid bin Mahfuz’un k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z karde\u015fi Usame bin Laden ile evlidir ve bilinen bu ger\u00e7e\u011fi Clinton d\u00f6nemi CIA direkt\u00f6r\u00fc (\u015fefi) James Woosley 1998 y\u0131l\u0131nda Senato’da yapt\u0131\u011f\u0131 tan\u0131kl\u0131k s\u0131ras\u0131nda da a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r (Woosley, birka\u00e7 ay \u00f6nce “IV. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fumuzu” s\u00f6yleyen ki\u015fidir. Usame Bin Laden 1998’den beri s\u00f6zde ABD taraf\u0131ndan \u015fiddetle aranmaktad\u0131r ama, 11 Eyl\u00fcl olay\u0131ndan tam iki ay \u00f6nce Dubai’deki ABD hastanesinde idrar yollar\u0131 iltihab\u0131 nedeniyle tedavi g\u00f6r\u00fcrken CIA g\u00f6revlisi Lary Mitchell ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r- bak, Y.K\u00fcpeli, Simbad, 11 Eyl\u00fcl konspirasyonu, USA, \u0130srail).<\/p>\n

Usame bin Ladin ile ba\u011flant\u0131l\u0131 bu iki m\u00fclti milyarder Suudi a\u015firet reisi ile, eski CIA direkt\u00f6rlerinden ve ayr\u0131ca eski CFR ba\u015fkanlar\u0131ndan olan K\u00f6rfez sald\u0131r\u0131s\u0131 d\u00f6nemi ABD Ba\u015fkan\u0131 George Bush ve o\u011flu \u015fimdiki ABD Ba\u015fkan\u0131 George W. Bush aras\u0131nda i\u015f ortakl\u0131klar\u0131 vard\u0131r. S\u00f6z konusu ili\u015fkiler, Bush’a ait Harken Energy ve bir Amerikan yat\u0131r\u0131m kurulu\u015fu olan Carly Group arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kurulmu\u015ftur. Carly Group’un ba\u015f\u0131nda ise, Cumhuriyet\u00e7i ve Bush gibi a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 Ba\u015fkanlardan Reagan’\u0131n savunma sekreteri, ulusal g\u00fcvenlik dan\u0131\u015fman\u0131 ve CIA eski ikinci ba\u015fkan\u0131 Frank C. Carlucci oturmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, Bank of Commerce International skandal\u0131na hem George W. Bush ve hem de Usame bin Laden’in kay\u0131nbiraderi Halid bin Mahfuz birlikte bula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcm bunlar\u0131n \u00f6tesinde, en ilgin\u00e7 ger\u00e7eklerden biride, Laden’in kay\u0131nbiraderi taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kontrol edilen Suudi- ABD evlili\u011fi Delta Hess’in ba\u015fta gelen y\u00f6netici ve ortaklar\u0131ndan birinin eski eyalet valilerinden Thomas Kean olmas\u0131d\u0131r. Kean ayn\u0131 zamanda 11 Eyl\u00fcl olay\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmakla g\u00f6revli Komisyon’un da ba\u015f\u0131ndad\u0131r. Kean’\u0131 11 Eyl\u00fcl Komisyonu’nun ba\u015f\u0131na tayin eden ki\u015fi ise, Ba\u015fkan George W. Bush’dan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. Manzara hi\u00e7bir yoruma yer b\u0131rakmayacak kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131daki be\u015f paragrafta m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar en kal\u0131n \u00e7izgileri ile verilen resme bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, Azerbaycan’daki yat\u0131r\u0131mlarda a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n ABD k\u00f6kenli dev tekellerde; \u00f6zellikle petrol end\u00fcstrisinden bankac\u0131l\u0131\u011fa dek her alanda \u00e7ok geni\u015f ortak yat\u0131r\u0131mlar\u0131 olan Rockefeller gurubunun \u00f6nderli\u011findeki Yedi K\u0131zkarde\u015fler Kul\u00fcb\u00fc’nde oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayn\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ve Delta Hess’in t\u00fcm ili\u015fkileri, Azerbaycan’\u0131n ABD’nin politik-askeri \u00e7ekim merkezine neden s\u00fcr\u00fcklendi\u011fini ve ayr\u0131ca Wahabi g\u00fc\u00e7lerin Sufi inan\u00e7lara kar\u015f\u0131 \u00c7e\u00e7enya’da nas\u0131l \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flayabildiklerini anlamaya da yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r. Usame bin Laden’in kay\u0131nbiraderinin dev ABD petrol tekelleri, 11 Eyl\u00fcl Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 ve Bush ailesi ile olan ortakl\u0131klar\u0131n\u0131n CIA’n\u0131n denetiminden ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu ancak ahmaklar d\u00fc\u015f\u00fcnebilir veya ayn\u0131 karanl\u0131k g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan beslenen sahtekar “ayd\u0131nlar” b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcncelerin “konspirasyon teorisi” oldu\u011funu iddia edebilirler. S\u00f6z konusu b\u00fcy\u00fck uluslararas\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n ve ticaretin koruyucusu yine b\u00fcy\u00fck militarist g\u00fc\u00e7ler ve istihbarat \u00f6rg\u00fctleridir.<\/p>\n

Militarist g\u00fc\u00e7lerden ve g\u00fc\u00e7l\u00fc istihbarat \u00f6rg\u00fctlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z milyarlarca Dolar de\u011ferinde uluslararas\u0131 yat\u0131r\u0131mlar yapmak ne iki Suudi a\u015firet reisinin ve ne de ba\u015fkalar\u0131n\u0131n harc\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, 11 Eyl\u00fcl Komisyonu’nun ba\u015f\u0131na oturtulan ki\u015finin kimli\u011fi; Bush ailesinin Suudi Arabistan K\u0131ral\u0131 Fadh bin Abdul Aziz Al- Saud’a dek uzanan ili\u015fkileri ve Saud’un Carly Groub arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla George Bush’a ki\u015fisel olarak yedirdi\u011fi y\u00fcz binlerce Dolar; yukar\u0131da \u00f6zetlenen t\u00fcm bu ekonomik ve politik ili\u015fkileri a\u011f\u0131, Al- Kaide’n\u0131n i\u015flerinin ve 11 Eyl\u00fcl olay\u0131n\u0131n kimlerin hanesine yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. Ve zaten Pentagon, 11 Eyl\u00fcl provokasyonunun ard\u0131ndan Kafkaslara ve Ortaasya’ya askeri varl\u0131\u011f\u0131 ile h\u0131zla yerle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ekonomisi bozuk Rusya’n\u0131n Kafkaslarda ve Ortaasya’da ABD \u015firketlerine ve bu \u015firketlerin g\u00fcvenlikleri ve karlar\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak giderek artan ABD askeri varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir rekabete girebilmesi \u015fimdilik zordur.<\/p>\n

c. Aliyev Hanedan\u0131, Azerbaycan \u00dczerine K\u0131z\u0131\u015fan ABD- Rus Rekabeti<\/b><\/p>\n

Avrasyanet, adresli b\u00fcy\u00fck web sayfas\u0131nda 19 May\u0131s 2003 tarihinde yazan Jaba Devdarani, i\u00e7inde oldu\u011fumuz y\u0131l\u0131n sonbahar\u0131nda G\u00fcrcistan ve Azerbaycan’da se\u00e7imler olaca\u011f\u0131n\u0131, Haydar Aliyev’in sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 nedeniyle Ekim ay\u0131nda olacak Azerbaycan se\u00e7imlerinin \u00f6ne al\u0131nabilece\u011fini ve -NATO g\u00f6revlilerinin ifadeleri ile- her iki \u00fclkenin de NATO \u00fcyeliklerinin “demokratik reformlar\u0131 ba\u015farmaktaki kabiliyetlerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu” bildirmi\u015ftir (Yunanistan’daki 1967 Papadapulos albaylar darbesinin ve T\u00fcrkiye’deki 12 Eyl\u00fcl 1980 Evren darbesinin NATO ve Pentagon planlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve di\u011fer t\u00fcm benzer i\u015fler g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, “demokratik reformlar\u0131 ba\u015farmaktaki kabiliyetleri” ifadesi, “\u015evardnadze ve Aliyev’in \u00fclkelerini NATO ve Pentagon’un \u00e7iftli\u011fi haline getirmekteki yetenekleri” olarak \u00e7evrilebilir.). \u0130ngilizce Pravda’n\u0131n 6 Haziran 2003 tarihli ve “US Troops To Be Deployed in Azerbaijan” (ABD Birlikleri Azerbaycan’a Yerle\u015ftirilebilir) ba\u015fl\u0131kl\u0131 haberine g\u00f6re ise, bu y\u0131l (2003) 15 Ekim tarihinde ger\u00e7ekle\u015fecek olan se\u00e7imlere Cumhurba\u015fkan\u0131 Haydar Aliyev kat\u0131lmayacakt\u0131r ama, kendi yerine o\u011flu \u0130lham Aliyev’i aday olarak g\u00f6sterecektir. \u0130lham Aliyev, Azerbaycan Devlet Petrol Kumpanyas\u0131 SOCAR’\u0131n ExxonMobil Korperasyonu ile birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ve hisselerinin y\u00fczde 50’sine sahip oldu\u011fu Lerik petrol blo\u011fu anla\u015fmas\u0131ndan sorumlu SOCAR \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131d\u0131r. SOCAR’\u0131n genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc ise, -daha \u00f6nce an\u0131lan- Natig Aliyev’dir. Rus petrol devi Lukoil’in Azerbaycan Direkt\u00f6r\u00fc ise, Fikret A. Aliyev’dir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Haydar Aliyev, Azerbaycan’da yepyeni gen\u00e7 bir hanedan olu\u015fturmu\u015ftur ve yerini o\u011fullar\u0131ndan \u0130lham Aliyev’e terk etmeye haz\u0131rlanmaktad\u0131r. T\u00fcm bunlar, NATO ve ABD ile kayna\u015fmaya ba\u015flayan Azerbaycan’\u0131n, NATO standartlar\u0131na uygun olarak ne \u00f6l\u00e7\u00fcde “demokratikle\u015fti\u011finin” somut kan\u0131tlar\u0131d\u0131rlar. Azerbaycan yetkilileri, “ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 sava\u015fta” ABD’nin saf\u0131nda yer ald\u0131klar\u0131n\u0131 tav\u0131rlar\u0131ndan \u00f6rnekleri s\u0131ralayarak yinelemekte, s\u00fcrekli Beyaz Saray’a yaranmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Petrol y\u00fckl\u00fc topraklar\u0131n\u0131 NATO ve Pentagon’un askeri varl\u0131\u011f\u0131na b\u00fcy\u00fck bir hevesle sunmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Baku’daki ABD el\u00e7ili\u011fi, ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ortakl\u0131\u011f\u0131nda ABD ve Azerbaycan’\u0131n iyi bir sicile sahip oldu\u011funu kaydetmektedirler. Afrika’da 1998’de ya\u015fanan el\u00e7ilik bombalamalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Azerbaycan’\u0131n ara\u015ft\u0131rmalara yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu belirtmektedirler. S\u0131ras\u0131yla 11 Eyl\u00fcl olay\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Azerbaycan’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 di\u011fer yard\u0131mlar\u0131 da anlatarak, Haydar Aliyev’e \u00f6vg\u00fcler ya\u011fd\u0131rmaktad\u0131r. Haydar Aliyev’in Beyaz Saray ziyareti s\u0131ras\u0131nda, 26 \u015eubat 2003 tarihli The Washington Times’de “Azerbaycan Amerika’n\u0131n Yan\u0131nda” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile yay\u0131nlanan yaz\u0131y\u0131 iktibas eden Azerbaycan’\u0131n Washington El\u00e7ili\u011fi’nin http:\/\/www.azembassy.com\/ adresli web sayfas\u0131nda ise, Azerbaycan’\u0131n ABD’nin saf\u0131nda oldu\u011fu \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde vurgulanmaktad\u0131r. Ard\u0131ndan, \u00fclkenin Pentagon i\u00e7in yararl\u0131 hizmetleri s\u0131ralanmaktad\u0131r. Birincisi, Azerbaycan, Afganistan’a sald\u0131r\u0131 s\u0131ras\u0131nda topraklar\u0131n\u0131 Pentagon’a a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 gibi, hava sahas\u0131n\u0131 da ABD u\u00e7aklar\u0131na a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci olarak Azerbaycan, askerlerini NATO \u00fcsleri i\u00e7inde Azerbaycan topraklar\u0131na yerle\u015ftirme hakk\u0131n\u0131 Pentagon’a ikram etmi\u015ftir. Kendi ifadeleri ile, “Azerbaycan o \u00fcnl\u00fc misafirperverli\u011fi ile Amerikan birliklerine kollar\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.” \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Azerbaycan Birle\u015fmi\u015f Milletler kararlar\u0131nda ABD i\u00e7in oy kullanm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak Azerbaycan, ABD Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n “ter\u00f6rist guruplara” y\u00f6nelik para\/ varl\u0131k dondurma i\u015flerinde birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r vs.. Be\u015fincisi, ABD’nin adalet kurumlar\u0131 ile yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi yapan Azerbaycan, 30 “\u00e7ok tehlikeli ter\u00f6risti” iade etmi\u015ftir ve eski Sovyet cumhuriyetlerindeki k\u00f6kten dinci guruplar\u0131n eylemleri ile ilgili olarak ABD’ye \u00e7ok de\u011ferli istihbarat bilgileri vermektedir- k\u0131sacas\u0131, Azerbaycan istihbarat birimleri, CIA ve benzeri ABD istihbarat ve provokasyon \u00f6rg\u00fctleri ile Kafkaslarda ve Ortaasya’da yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Ayn\u0131 uzun yaz\u0131da, South Carolina b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki Azerbaycan’\u0131n d\u00fcnya petrol rezervlerinin y\u00fczde 10’una sahip oldu\u011fu vurguland\u0131ktan sonra, \u015eia M\u00fcslim ve laik karakterli Azerbaycan’\u0131n ABD ve \u0130srail yanl\u0131s\u0131 politikas\u0131 nedeniyle kom\u015fu \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti’nin tehdidi alt\u0131nda oldu\u011fu ifade edilmektedir.<\/p>\n

Azerbaycan ustaca \u0130ran’a kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lmaktad\u0131r. Azerbaycan ve \u0130ran aras\u0131ndaki gerilimin, \u0130ran’\u0131n Hazar’da zaman zaman sava\u015f gemileri ve u\u00e7aklarla yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilerle g\u00fcndeme geldi\u011fi vs. k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u00fcslupla yaz\u0131lmaktad\u0131r (Asl\u0131nda Hazar havzas\u0131 petrollerinin, havyar\u0131n\u0131n vs. kullan\u0131m\u0131 \u00fczerine k\u0131y\u0131 devletleri aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve uluslararas\u0131 m\u00fcdahaleleri frenleme amac\u0131yla ayn\u0131 devletler Hazar’\u0131n stat\u00fcs\u00fc deniz olarak kabul etmemektedirler.) \u00d6zet olarak devamla, “g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin<\/p>\n

Azerbaycan’da k\u00fc\u00e7\u00fck ama s\u00fcrekli bir ABD hava \u00fcss\u00fc kurulmas\u0131 konusu ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131” yaz\u0131lmaktad\u0131r. Yine ayn\u0131 haberde, “Ortaasya’ya a\u00e7\u0131lan yol \u00fczerinde bulunmas\u0131, \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti’nin kuzey kom\u015fusu olmas\u0131, Hazar havzas\u0131ndan petrol ve gaz nakli i\u015findeki merkezi konumu nedenleriyle olu\u015fan stratejik yerle\u015fimi, d\u00fcnyadaki \u00f6nemi h\u0131zla artan bu \u00e7abuk ate\u015flenebilir b\u00f6lgede Azerbaycan’\u0131 ABD’nin g\u00fc\u00e7 projesi i\u00e7in ideal hale getirmektedir.”, diye yaz\u0131lmaktad\u0131r ve kan\u0131mca bu ger\u00e7e\u011fin ifadesidir.<\/p>\n

Washington’daki Azerbaycan el\u00e7ili\u011finin ayn\u0131 web sayfas\u0131nda yer alan Azerbaycan Savunma Bakan\u0131 General Safar Abiyev’in demecine g\u00f6re ise, NATO ile Azerbaycan aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011fi g\u00fc\u00e7lenmekte ve Azerbaycan’\u0131n “bar\u0131\u015f\u0131 koruma” g\u00fc\u00e7leri NATO standartlar\u0131na g\u00f6re e\u011fitilmektedirler. G\u00fc\u00e7lenen ayn\u0131 i\u015fbirli\u011finin di\u011fer \u00f6rne\u011fi, \u00fc\u00e7 Azerbaycan subay\u0131n\u0131n NATO komuta kademesinde Norfolk, Naples (Napoli) ve Azerbaycan’da Uluslararas\u0131 Askeri Komutanl\u0131k’ta g\u00f6rev yap\u0131yor olmalar\u0131d\u0131r (Virginia, Norfolk, ABD’nin do\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131nda, Atlantik’teki ve d\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck deniz \u00fcss\u00fcn\u00fcn kuru oldu\u011fu limana sahiptir. Atlantik filosunun\/ 3. Filo’nun ve NATO’nun Atlantik g\u00f6rev g\u00fcc\u00fcn\u00fcn merkez karargahlar\u0131\/ komutanl\u0131klar\u0131 buradad\u0131r. \u00c7izme’nin Bat\u0131k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Naples\/ Napoli’de ise NATO G\u00fcney Avrupa Kuvvetleri komutanl\u0131\u011f\u0131 ve 6. Filo’nun merkez karargah\u0131 bulunmaktad\u0131r. Karargahta, uluslararas\u0131 g\u00fcce ba\u011fl\u0131 de\u011fi\u015fik \u00fclkelerden 100 kadar subay hizmet vermektedir.). Bunun yan\u0131nda, TURKPULSE no. 33’\u00fcn 9 Nisan 2001 tarihli haberine g\u00f6re, Haydar Aliyev’in Mart 2001’deki Ankara ziyaretinde dokuz anla\u015fma imzalanm\u0131\u015ft\u0131r ve Aliyev T\u00fcrkiye Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ile de g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hazar’\u0131n stat\u00fcs\u00fc hakk\u0131nda Rusya ve \u0130ran ile sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Aliyev, Azerbaycan’\u0131n bir T\u00fcrk askeri \u00fcss\u00fcne a\u00e7\u0131k oldu\u011funu da belirtmi\u015ftir. Bundan \u00e7ok daha \u00f6nce T\u00fcrk Hava Kuvvetleri’ne ba\u011fl\u0131 u\u00e7aklar G\u00fcrcistan’\u0131n ba\u015fkenti Tiflis’in 30 km \u00f6tesindeki Marneuli havaalan\u0131n\u0131 kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. K\u0131sacas\u0131, bir NATO \u00fclkesi olan T\u00fcrkiye’nin de Azerbaycan ve G\u00fcrcistan \u00fczerinde s\u0131n\u0131rl\u0131 bir askeri etkinli\u011fi vard\u0131r ama, as\u0131l g\u00fc\u00e7lenen Pentagon’dur. Conflict Studies Research Centre’\u0131n (Uyu\u015fmazl\u0131k E\u011fitimi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi, Eyl\u00fcl 1999 tarihli say\u0131s\u0131nda, “Geopolitical Challences to Moscow in Transcaucasus” (Trans Kafkasya’da Moskova’ya Kar\u015f\u0131 Jeopolitik Direni\u015fler) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile yazan Dr M A Smith, Kafkaslarda G\u00fcrcistan ile Azerbaycan’\u0131n ve Ortaasya’da da \u00d6zbekistan’\u0131n zay\u0131flayan Rusya’n\u0131n etki alan\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Ayn\u0131 yazara g\u00f6re, benzer etkiler Ukrayna ve Moldova’da da g\u00f6z\u00fckmektedir. T\u00fcrkmenistan, Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve Moldova Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011fu’nun (CIS) Kollektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6zbekistan ile birlikte bu alt\u0131 devlet kendi aralar\u0131nda birlikte davranmaktad\u0131rlar ve bu geli\u015fmede ABD’nin b\u00fcy\u00fck etkisi olmu\u015ftur. Kafkaslarda Ermenistan ve Ortaasya’da ise Tacikistan Rusya’ya yak\u0131n durmaktad\u0131rlar (G\u00fc\u00e7l\u00fc k\u00fclt\u00fcrel ve dil ba\u011flar\u0131 nedeniyle Tacikistan \u00fczerinde derin etkisi olan \u0130ran’\u0131n deste\u011fi ile Rusya ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 k\u00f6kten dincilerin bu \u00fclkede g\u00fc\u00e7lenmelerini engelleyebilmi\u015ftir.). Weekly Defense Monitor’un 28 Ocak 1999 tarihli haberine g\u00f6re ise, Nogorno-Karaba\u011f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda Rusya’n\u0131n Ermenistan’dan yana tav\u0131r almas\u0131, Azerbaycan’\u0131n NATO’ya ve Pentagon’a yakla\u015fmas\u0131nda etkili olmu\u015ftur. NATO ve ABD’nin deste\u011fi ile \u015fekillenen GUUAM (G\u00fcrcistan, Ukrayna, \u00d6zbekistan, Azerbaycan, Moldova ittifak\u0131), Azerbaycan’dan Bat\u0131 Avrupa’ya ihra\u00e7 edilen petrol\u00fc ileten boru hatt\u0131n\u0131n ve Hazar havzas\u0131 devletlerinin ortak g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in bir GUUAM m\u00fcfrezesi\/ birli\u011fi olu\u015fturacaklard\u0131r ama, Moldova bu i\u015fe biraz mesafeli yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngilizce Pravda’n\u0131n 17 Haziran 2003 tarihli haberine g\u00f6re ise, \u00d6zbekistan \u00f6rg\u00fctten \u00e7ekilmi\u015ftir; GUUAM’a kat\u0131lan devletlerin say\u0131lar\u0131 d\u00f6rde inmi\u015f ve \u00f6rg\u00fct\u00fcn ad\u0131 da GUAM olmu\u015ftur- ard\u0131ndan, ayn\u0131 yay\u0131n organ\u0131n\u0131n 26 Haziran tarihli say\u0131s\u0131nda \u00d6zbekistan’\u0131n anla\u015fmadan imzas\u0131n\u0131 \u00e7ekmedi\u011fini iddia eden k\u0131sa bir haber yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yine Pravda’n\u0131n 27 Haziran 2003 tarihli say\u0131s\u0131ndaki “American Administration Interested in Cooperation with Former USSR States” ba\u015fl\u0131kl\u0131 habere g\u00f6re ise, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Richard Armitage, Washington’da be\u015f GUUAM \u00fcyesi \u00fclkenin b\u00fcy\u00fckel\u00e7ileri ile toplant\u0131 \u00f6rg\u00fctlemi\u015ftir. Ayn\u0131 habere g\u00f6re ABD, eski Sovyet iktidar alan\u0131 i\u00e7inde giderek daha aktifle\u015fmektedir. Son raporlara g\u00f6re ABD, Azerbaycan’a 15 bin asker yerle\u015ftirecektir. Asl\u0131nda bu \u00e7ok yeni bir olay de\u011fildir ve ABD’nin Afganistan’a y\u00f6nelik operasyonu s\u0131ras\u0131nda benzer i\u015fler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha eski bir habere g\u00f6re ise, Rusya Ermenistan’a S-300 hava savunma f\u00fczelerini yerle\u015ftirecektir. Rusya ile birlikte Beyaz Rusya ve Kazakistan, Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011fu’nun (CIS) hava savunma yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n \u00e7ekirde\u011finde yer almaktad\u0131rlar. Yine daha \u00f6nce s\u00f6z edildi\u011fi gibi, b\u00fcy\u00fck ve zengin Ukrayna’n\u0131n ve bu \u00fclkenin bat\u0131s\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck Moldova’n\u0131n saflar\u0131 hen\u00fcz tam kesinlik kazanmam\u0131\u015ft\u0131r ve \u00d6zbekistan’la ilgili olarakta \u00f6nemli soru i\u015faretleri vard\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da \u00f6zetlenen t\u00fcm geli\u015fmelere kar\u015f\u0131n, 17 Temmuz 2003 tarihli Azerbaijan Daily Digest’de yer alan haberine g\u00f6re, Cumhurba\u015fkan\u0131 Haydar Aliyev, son g\u00fcnlerde Azerbaycan’\u0131 ziyaret eden T\u00fcrk \u00fcst yetkililerle g\u00f6r\u00fc\u015fmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 gibi, ABD \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 Dick Cheney ve Richard Hermitage gibi en \u00f6ndegelen y\u00f6neticilerin bulu\u015fma tekliflerinden de uzak durmaktad\u0131r. Azerbaycan G\u00fcnl\u00fck Haber \u00d6zetleri (Azerbaijan Daily Digest), Aliyev’in bu tavr\u0131n\u0131, Moskova’ya yapt\u0131\u011f\u0131 son ziyaret s\u0131ras\u0131nda Gabala radar istasyonunu 10 y\u0131l i\u00e7in Rusya’n\u0131n emrine vermi\u015f olmas\u0131na yorumlamaktad\u0131r. Ayn\u0131 nedenle ABD’ye ve T\u00fcrkiye’ye s\u00f6yleyecek bir \u015feyi olmayan Aliyev, bir s\u00fcre i\u00e7in kendisini kenara \u00e7ekmekte ve b\u00f6lgede s\u00fcrmekte olan ABD, Rusya ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki jeopolitik \u00e7eki\u015fmenin nas\u0131l<\/p>\n

sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istemektedir. Ba\u015fka bir ifadeyle, Aliyev’in ve D\u0131\u015fi\u015fleri yetkililerinin NATO ve ABD ile alabildi\u011fine yakla\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131na ve \u00fclkelerinin bu safta oldu\u011funu s\u00fcrekli yinelemelerine kar\u015f\u0131n, Azerbaycan’\u0131n b\u00f6lgede s\u00fcren m\u00fccadeledeki yeri hen\u00fcz y\u00fczde y\u00fcz bir kesinlik kazanm\u0131\u015f de\u011fildir. Ayn\u0131 habere g\u00f6re, Gabala radar istasyonunun 10 y\u0131l i\u00e7in Rusya’ya verilmesi demek, bu \u00fclkeye Azerbaycan’da yeniden askeri \u00fcs hakk\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Avrasyanet’te 10 Haziran 2003 tarihinde yay\u0131nlanan Igor Torbakov imzal\u0131 “Policiy Makers in Russia Concerned About possibility ‘Losing’ Azerbaijan and Georgia” (Rus Politika \u00dcreticileri Azerbaycan’\u0131n ve G\u00fcrcistan’\u0131n “Kaybedilmesi” Olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnmekteler) ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye g\u00f6re, Rus medyas\u0131, ABD’nin Azerbaycan ve G\u00fcrcistan’a yerle\u015ftirece\u011fi birliklerle \u0130ran’a kar\u015f\u0131 bir askeri operasyon planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazmaktad\u0131r. Nezavisimaya Gazeta’n\u0131n iddias\u0131na g\u00f6re, e\u011fer ABD birlikleri bu iki \u00fclkeye yerle\u015fecek olurlarsa, yurdunu savunma amac\u0131yla \u0130ran, erken bir sava\u015f ba\u015flatarak s\u00f6z konusu iki \u00fclkeyi, Azerbaycan ve G\u00fcrcistan’\u0131 i\u015fgal edecektir.<\/p>\n

T\u00fcrk bas\u0131n\u0131na yans\u0131yan son haberlere g\u00f6re, 80 ya\u015f\u0131na gelmi\u015f olan Haydar Aliyev sonbaharda gelmekte olan se\u00e7imlerle ilgili fikrini de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir ve o\u011flu yerine yeniden kendisi aday olacakt\u0131r. Bu karar de\u011fi\u015fikli\u011finin nedeni a\u00e7\u0131klanmamakla birlikte, ABD y\u00f6netiminin \u0130ran’a kar\u015f\u0131 t\u0131rmand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gerilim ve Pentagon’un Azerbaycan’\u0131 bir sald\u0131r\u0131 \u00fcss\u00fc olarak kullanaca\u011f\u0131 s\u00f6ylentileri, Aliyev’in yeni tavr\u0131n\u0131 etkilemi\u015f olabilir. \u0130ran’a y\u00f6nelik bir Pentagon sald\u0131r\u0131s\u0131, sava\u015f, muhtemelen t\u00fcm Kafkasya’y\u0131 da i\u00e7ine alaca\u011f\u0131 i\u00e7in, Aiyev koltu\u011funu b\u0131rakmak istememi\u015ftir veya kalmaya zorlanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n o\u011ful \u0130lham Aliyev’de Nah\u00e7ivan Devlet \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan ba\u015fkanl\u0131\u011fa aday olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir. Anla\u015f\u0131lan, b\u00f6lgedeki politik geli\u015fmelere g\u00f6re Aliyev soyad\u0131 ta\u015f\u0131yanlardan biri son anda di\u011ferinin lehine adayl\u0131ktan \u00e7ekilecektir veya o\u011ful bir s\u00fcre ikinci ba\u015fkanl\u0131k yapt\u0131ktan sonra Aliyev’in yerine oturtulacakt\u0131r. \u0130ngilizce Pravda’n\u0131n 27 Haziran 2003 tarihli say\u0131s\u0131ndaki 15 bin Amerikan askerinin Azerbaycan’a konumland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 haberi, T\u00fcrk bas\u0131n\u0131na da yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r ve askerler Almanya’dan par\u00e7a par\u00e7a \u00e7ekilecek olan 70 bin ki\u015filik ABD birli\u011finden nakledileceklerdir.<\/p>\n

 <\/p>\n

5. Rusya’n\u0131n Stratejik M\u00fcttefi\u011fi Ermenistan<\/b><\/p>\n

a. Genel Bilgiler<\/b><\/p>\n

N\u00fcfusu 3 milyonu a\u015fan g\u00fcney Kafkasya’daki da\u011fl\u0131k Ermenistan, kuzeyinden ve do\u011fusundan G\u00fcrcistan ve Azerbaycan ile s\u0131n\u0131rlara sahiptir. Bat\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye, g\u00fcneyinde ise \u0130ran vard\u0131r. Ermenistan’\u0131n e\u011fitim d\u00fczeyi y\u00fcksek halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu kentlerde ya\u015famaktad\u0131r ve ba\u015fkent Erivan’\u0131n n\u00fcfusu 1.5 milyon kadard\u0131r. Yine bu halk\u0131n 1.5 milyon kadar\u0131 Ermenistan d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fi\u015fik \u00fclkelerde ya\u015famaktad\u0131r. Bunlardan 500 bini a\u015fk\u0131n\u0131 ABD’de, 300 bini Fransa’da, 150 bini L\u00fcbnan’da, 70 bini Suriye’de, 60 bini Arjantin’de, 45 bin kadar\u0131 da Kanada ve Avustralya’dad\u0131r. T\u00fcrkiye’de halen 40 bini \u0130stanbul’da olan 50- 60 bin civar\u0131nda Ermeni ya\u015famaktad\u0131r. Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011fu’na ba\u011fl\u0131 di\u011fer cumhuriyetlerde ve \u00f6zellikle Rusya’da \u00e7ok say\u0131da Ermeni ya\u015famaktad\u0131r. Ermenistan’da ya\u015fayanlar\u0131n y\u00fczde 93 kadar\u0131 Ermeni, y\u00fczde 2.5 kadar\u0131 Azeri (Karaba\u011f olay\u0131ndan sonra y\u00fczde 1 kadar\u0131 Azeri) ve kalanlar\u0131 da Ruslar, K\u00fcrtler vs. gibi di\u011fer halklar olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ermenistan, b\u00f6lgenin en ileri end\u00fcstri \u00fclkesidir ama, \u00fclke ekonomisinde tar\u0131m\u0131n da \u00f6nemli yeri vard\u0131r. Eskiden g\u0131da, bak\u0131r ve konyak \u00fcreticisi olarak tan\u0131nan Ermenistan, halen \u015farap \u00fcretimi i\u00e7in geni\u015f \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131na, g\u0131da konservesi end\u00fcstrisine, tekstil ve haz\u0131r giyim end\u00fcstrisine, dericili\u011fe ve ayakkab\u0131 end\u00fcstrisine, demir d\u0131\u015f\u0131nda madencili\u011fe, bir k\u0131s\u0131m kimya ve makine \u00fcretimi end\u00fcstrisine ve hassas aletler \u00fcretimi end\u00fcstrisine sahiptir. Buna kar\u015f\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, baz\u0131 temel g\u0131da maddelerini ithal etmektedir. Petrol konusunda tamamen d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r ve rafinerileri de olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in i\u015flenmi\u015f \u00fcr\u00fcn ithal etmek zorundad\u0131r. Nogorno-Karaba\u011f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 nedeniyle Azerbaycan, Sovyet d\u00f6neminden kalma do\u011fal gaz boru hatt\u0131n\u0131 kesti\u011fi i\u00e7in, t\u00fcm do\u011fal gaz\u0131n\u0131 kuzeyden G\u00fcrcistan ve Rusya \u00fczerinden almak zorundad\u0131r. T\u00fcrkmen do\u011fal gaz\u0131n\u0131n \u0130ran \u00fczerinden, g\u00fcneyden, boru hatt\u0131 ile Ermenistan’a nakli i\u00e7in teklif vard\u0131r. Relatif eski verilere g\u00f6re \u00fclkede ki\u015fi ba\u015f\u0131na ulusal gelir ortalamas\u0131 2.800 Dolar’d\u0131r. ABD yay\u0131n\u0131 www.countryreports.org\/ nin Ermenistan’la ilgili raporuna g\u00f6re, s\u00f6z konusu ulusal gelir d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn nedeni, 1994’de ate\u015fkes sa\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n halen bir \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015famam\u0131\u015f olan Nogorno- Karaba\u011f sorunu nedeniyle Azerbaycan ve T\u00fcrkiye’nin bu \u00fclke ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapatm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Ermenistan enerji ve hammadde alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck\u00f6l\u00e7\u00fcde d\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131d\u0131r ve Azerbaycan ile T\u00fcrkiye’nin ambargosunun da etkisi sonucu ulusal geliri 1992- 93 y\u0131llar\u0131nda y\u00fczde 60 oran\u0131nda d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yaln\u0131z, CIA’n\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 The World Factabook 2002’ye g\u00f6re (CIA D\u00fcnya Ger\u00e7ekkitab\u0131 2002), Ermenistan’\u0131n 2001 y\u0131l\u0131nda ki\u015fi ba\u015f\u0131na ulusal geliri 3.350 Dolar olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bir petrol \u00fclkesi olan Azerbaycan’\u0131n 2002 y\u0131l\u0131nda ki\u015fi ba\u015f\u0131na ulusal gelir ortalamas\u0131 3.300 Dolar olarak belirlenmi\u015ftir. Ayn\u0131 y\u0131llarda -ya\u015fanan ekonomik kriz ve h\u0131rs\u0131zl\u0131klar nedeniyle- T\u00fcrkiye’de ki\u015fi ba\u015f\u0131na ulusal gelir ortalamas\u0131 ise 3 bin Dolar’\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

b. Tarihi S\u00fcrecin \u00d6zeti<\/b><\/p>\n

Kendisini Hayq (Hayk), Hayastan veya Hayastani Hanrapetut’yun olarakta adland\u0131ran Ermenistan Cumhuriyeti’nin tarihi ile ilgili ilk yaz\u0131l\u0131 bilgiler yakla\u015f\u0131k \u0130. \u00d6. 550 y\u0131llar\u0131na dek uzanmaktad\u0131r. Ermenilerin daha sonra g\u00f6z\u00fckt\u00fckleri Van g\u00f6l\u00fc \u00e7evresinde \u0130. \u00d6. 800 y\u0131llar\u0131nda de\u011fi\u015fik a\u015firetlerin birli\u011fi olan Urartu medeniyeti \u015fekillenmi\u015fti ve b\u00f6lgeyi \u00f6nceden kolonile\u015ftirmi\u015f olan t\u00fcccar militarist Asuri \u0130mparatorlu\u011fu’nun zay\u0131flamas\u0131ndan yararlanarak \u00f6nemli bir g\u00fc\u00e7 merkezi olu\u015fturmu\u015flard\u0131. Urartu (=Ararat= A\u011fr\u0131) ad\u0131, Asuri \u0130mparatorlu\u011fu’nun Ermenilerden \u00f6nce orada varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren a\u015firetler birli\u011fine takt\u0131\u011f\u0131 add\u0131r ve bu ada ayn\u0131 y\u00fczy\u0131ldaki Asuri anallerinde\/ g\u00fcnl\u00fcklerinde rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi Ermeniler Ararat’\u0131 kendilerine sembol yapmaktad\u0131rlar ve ayn\u0131 nedenle bir\u00e7ok ki\u015fi asl\u0131nda asurice olan bu kelimeyi Ermenice sanmaktad\u0131r. B\u00f6lge 700’l\u00fc y\u0131llarda \u0130skitlerle akraba olan Hint- Avrupai g\u00f6\u00e7ebe sava\u015f\u00e7\u0131 Kimmerler’in istilas\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Med ve Babil (Kalde) ittifak\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131 ile y\u0131k\u0131lan Asuri \u0130mparatorlu\u011fu’nun ard\u0131ndan ayn\u0131 b\u00f6lge, \u00f6nce bir \u0130rani a\u015firetler konfederasyonu olan Med hakimiyeti, ard\u0131ndan da Medler’i y\u0131kan -yine \u0130ranl\u0131- Pers hakimiyeti alt\u0131na girmi\u015ftir. \u0130\u015fte “Ermeni” ad\u0131na ilk kez \u0130. \u00d6. 500 y\u0131llar\u0131na ait Pers kil yaz\u0131lar\u0131nda rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, \u0130. \u00d6. 401 y\u0131l\u0131nda 10 bin Grek paral\u0131 askerin Mezopotamya’dan Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131na, oradan da yurtlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015flerini anlatan “Anabasis” adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda Ksenefon, Ermeniler hakk\u0131nda k\u0131sa bilgiler vermektedir. Urartu medeniyetinin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyada daha sonra, \u0130. \u00d6. 500’l\u00fc y\u0131llarda g\u00f6z\u00fcken Hint- Avrupai Ermeni halk\u0131, Kafkas dillerinin de etkisinde kalm\u0131\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Hint-Avrupai dil konu\u015fmaktad\u0131r. Veya Ermenice, Arnavutca gibi Hint- Avrupai diller i\u00e7inde Alman dilleri, \u0130rani diller vs. olarak adland\u0131r\u0131lan herhangi bir guruba dahil edilememektedir. Ermeniler s\u0131ras\u0131yla Medler’e, Persler’e, b\u00f6lgeyi \u0130.\u00d6. 331’de i\u015fgal eden B\u00fcy\u00fck \u0130skender’e ve ard\u0131ndan \u0130skender’in generallerinden Seleukos’un kurdu\u011fu Seleukid (grek\u00e7e) \u0130mparatorlu\u011fu’na ba\u011f\u0131ml\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Seleukid \u0130mparatorlu\u011fu’nu y\u0131kan Roma \u0130mparatorlu\u011fu Ermeniler \u00fczerinde hakimiyet kurmu\u015ftur. Bu halk\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge, kuzeydo\u011fu \u0130ran’dan gelen ve Seleukid \u0130mparatorlu\u011fu’nun y\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00fczerinde kendi egemen devletlerini kuran \u0130ranl\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131 Part \u0130mparatorlu\u011fu ile Roma aras\u0131nda uzun s\u00fcre m\u00fccadele alan\u0131 olmu\u015ftur. Ard\u0131ndan ayn\u0131 b\u00f6lge, Partlar’\u0131n yerini alan ve Pers \u0130mparatorlu\u011fu’nun veya Akhaemenid S\u00fclalesi’nin miras\u00e7\u0131s\u0131 say\u0131lan Sasani \u0130mparatorlu\u011fu ile Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu aras\u0131nda sava\u015f alan\u0131 haline gelmi\u015f ve b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr; vasal (ba\u011f\u0131ml\u0131, k\u00f6le) Ermeni Krall\u0131klar\u0131 \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n

Sasani \u0130mparatorlu\u011fu’nun vasal\u0131 Ermeni Krall\u0131\u011f\u0131, -muhtemelen bu imparatorlu\u011fun resmi dini Zoroastrianizme duyulan derin tepkinin de etkisiyle- 301 y\u0131l\u0131nda H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 resmi din olarak kabul etmi\u015ftir ve bu alanda bir ilk olmu\u015ftur. (Aralar\u0131ndaki iktidar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n etkisiyle, eski dinleri ile ilgili her\u015feyi kendileri tahrip ettikleri i\u00e7in, bu konuda hemen hemen hi\u00e7 bilgi yoktur veya ben bilmiyorum. Yaln\u0131z, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 kabul eden Ermeni K\u0131ral\u0131’n\u0131n III. Tiridates olan ad\u0131na bakarak Ermenilerin eski inan\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6lgede yayg\u0131n olan Hint- Avrupai Mithra dininin de oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. G\u00fcne\u015fi sembolize eden yarat\u0131c\u0131 Mithra, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131yla birlikte ak bir k\u0131sra\u011f\u0131n \u00fczerinde yery\u00fcz\u00fcne inerken tasvir edilmektedir ve bu addan \u00fcretilen Mithridades, Tiridates adlar\u0131 b\u00f6lgede, Medler, Persler, Partlar, Pontuslar aras\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r ve ayn\u0131 din Greklerden, \u0130lliryal\u0131lar\/ Arnavutlardan, Romal\u0131lara dek geni\u015f bir etki alan\u0131na sahip olmu\u015ftur.) G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Ermenistan halk\u0131n\u0131n y\u00fczde 94’\u00fc Do\u011fu Ortodoks Kilisesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bilindi\u011fi gibi Ruslar’da Do\u011fu Ortodoks Kilisesi’ne ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. Ermenilerin ard\u0131ndan, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, 313 y\u0131l\u0131nda Roma \u0130mparatorlu\u011fu’da t\u00fcm dinlerle birlikte H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa \u00f6zg\u00fcrl\u00fck tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r- ayn\u0131 \u0130mparatorluk 324 y\u0131l\u0131nda Do\u011fu ve Bat\u0131 Roma olarak b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr ve \u00f6z\u00fcnde \u00e7oktan b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bu iki d\u00fcnya aras\u0131ndaki ideolojik ayr\u0131l\u0131klar (d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemindeki ayr\u0131l\u0131klar) Do\u011fu’da Ortodoks, Bat\u0131da ise Katolik H\u0131rist\u0131yanl\u0131k bi\u00e7iminde yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sel\u00e7uklu \u0130mparatorlu\u011fu 1000’li y\u0131llar\u0131n son \u00e7eyre\u011finde Ermenistan’\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015ftir ve b\u00f6lge T\u00fcrk hakimiyeti alt\u0131na girmi\u015ftir. Mo\u011fol \u0130stilas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, 1200’l\u00fc y\u0131llarda Ermenilerin bir k\u0131sm\u0131 g\u00fcneye, Kilikya’ya (Adana, Tarsus vs. y\u00f6releri ve \u00c7ukurova’n\u0131n kuzeyindeki Toros Da\u011flar\u0131’n\u0131 da i\u00e7ine alan b\u00f6lge) g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler ve orada K\u00fc\u00e7\u00fck Ermenistan’\u0131 \u015fekillendirmi\u015flerdir (Halen Toros Da\u011flar\u0131’n\u0131n baz\u0131 k\u00f6ylerinde Ermenilerden kalma \u00e7ok g\u00fczel oymal\u0131\/ i\u015flemeli ah\u015fap evler, mezarlar vs. vard\u0131r). K\u00fc\u00e7\u00fck Ermenistan Krall\u0131\u011f\u0131 (1198- 1375), talanc\u0131 Ha\u00e7l\u0131 ordular\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r ve bu b\u00f6lgedeki Ermeniler aras\u0131nda Frans\u0131z k\u00fclt\u00fcr\u00fc yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ermenistan 1500’l\u00fc y\u0131llarda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun egemenli\u011fi alt\u0131na girmi\u015ftir. B\u00f6lge yine eskiden oldu\u011fu gibi -Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu’nun yerini alan- S\u00fcnni Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ile \u0130ran \u015eia T\u00fcrk Safavi Hanedan\u0131 aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131 haline gelmi\u015f ve 1639’da Ermenistan bu iki \u00fclke taraf\u0131ndan b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ermenistan’\u0131n bir k\u0131sm\u0131 1722- 30 y\u0131llar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z olmu\u015ftur ve \u00fclkenin do\u011fu b\u00f6lgesi 1830 y\u0131l\u0131nda Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015ftir. Ayn\u0131 y\u0131llarda Ermeni milliyet\u00e7ili\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Rus- Osmanl\u0131 sava\u015f\u0131 (1877- 78) ve bunu izleyen San Stefano anla\u015fmas\u0131 (\u0130stanbul yak\u0131n\u0131ndaki Ye\u015filk\u00f6y anla\u015fmas\u0131, Mart 1878) ve ayn\u0131 y\u0131l toplanan Berlin Konferans\u0131 ile Ermeni sorunu \u00f6n plana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r- sava\u015f\u0131n bitiminde yap\u0131lan ayn\u0131 anla\u015fmalarla Romanya, S\u0131rbistan, Montenegro\/ Karada\u011f ve Bulgaristan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazan\u0131rlarken, Osmanl\u0131, Bosna- Hersek’i de Avusturya’ya terk etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck Bat\u0131l\u0131 devletler, Rusya’ya ve \u00f6zellikle Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na kar\u015f\u0131 Ermeni sorunuyla ilgili bask\u0131lar ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r. Baz\u0131 reformlar yap\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte, s\u00f6z konusu bask\u0131lar\u0131 1908’de ve 1915’de ya\u015fanan trajik olaylar izlemi\u015ftir.<\/p>\n

\u00d6nceki Osmanl\u0131- Rus sava\u015f\u0131 ve Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ermeni \u00e7eteleri Rus ordular\u0131n\u0131n saf\u0131nda d\u00f6v\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. K\u0131sacas\u0131, kom\u015fular\u0131 olan m\u00fcsl\u00fcman halklara kar\u015f\u0131 -Ha\u00e7l\u0131 seferleri s\u0131ras\u0131nda da uygulanm\u0131\u015f olan- ac\u0131mas\u0131z y\u00f6ntemleri kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Ermeni milliyet\u00e7ili\u011finin daha sonra ya\u015fanacak trajik olaylarda \u00f6nemli etkileri vard\u0131r. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda, 1915’te ya\u015fanan trajik olay s\u0131ras\u0131nda, Encyclopaedia Britanica’n\u0131n verisine g\u00f6re, Suriye ve Mezopotamya’ya g\u00f6\u00e7e zorlanan Ermenilerden 600 bin tanesi yollarda \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015e\u00fcphesiz bu ac\u0131 olaydan sadece zaman\u0131n Osmanl\u0131 y\u00f6netimi, zorunlu g\u00f6\u00e7 emrini vermi\u015f olan Enver, Talat ve Cemal Pa\u015fa’lar sorumlu de\u011fillerdir. Ermenileri Ortado\u011fu’daki iktidar hesaplar\u0131, yeni ke\u015ffedilmi\u015f petrol yataklar\u0131 hakimiyeti i\u00e7in kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fan Anglo- Amerikan emperyalizminin ve daha 1916’da gizli Sykes- Picot anla\u015fmas\u0131 ile Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nu b\u00f6l\u00fcp aralar\u0131nda payla\u015fan ve Ermenileri k\u0131\u015fk\u0131rtan \u0130ngiltere- Fransa- Rusya’n\u0131n da birinci derecede sorumluluklar\u0131 vard\u0131r. Kom\u015fu m\u00fcsl\u00fcman halklara kar\u015f\u0131 ac\u0131mas\u0131z y\u00f6ntemler kullanan 1887 do\u011fumlu milliyet\u00e7i “sosyal demokrat” H\u0131n\u00e7ak Partisi’ne ba\u011fl\u0131 \u00e7etelerin ve hemen bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn ard\u0131ndan do\u011fan milliyet\u00e7i sa\u011fc\u0131 Ta\u015fnak \u00e7etelerinin eylemleri trajik geli\u015fmenin birinci derecede nedenleri aras\u0131ndad\u0131r. D\u00fcnya pazarlar\u0131n\u0131 yeniden payla\u015fmak i\u00e7in I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131 ba\u015flatan b\u00fcy\u00fck emperyalist devletlerin y\u00f6neticileri ve onlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kuyru\u011funa tak\u0131lm\u0131\u015f olan Ermeni milliyet\u00e7ili\u011fi, \u00e7\u00f6kmekte olan Osmanl\u0131’n\u0131n y\u00f6netimi kadar ve hatta zaman zaman ondan da fazla ac\u0131mas\u0131z davranm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlarda di\u011ferleri gibi etnik temizlikler yapm\u0131\u015flard\u0131r ve g\u00fc\u00e7leri yetse T\u00fcrkleri t\u00fcm K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’dan s\u00fcrmeye kararl\u0131 idiler. (Ba\u015fta ABD olmak \u00fczere Bat\u0131’n\u0131n destekledi\u011fi \u0131rk\u00e7\u0131 \u0130srail’in y\u00f6netimi, t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde Filistin halk\u0131na kar\u015f\u0131 etnik temizli\u011fin en korkuncunu yar\u0131m y\u00fczy\u0131ld\u0131r tepkisiz yapmaktad\u0131r.) Sava\u015fta \u00f6lenler sadece Ermeniler de\u011fillerdir ve 36 devletten 1,5 milyar insan\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm sava\u015f boyunca katledilenlerin say\u0131lar\u0131 11- 12 milyonu bulmaktad\u0131r. Ba\u015fta \u0130ngiltere ve Fransa olmak \u00fczere ittifak devletlerinin sald\u0131r\u0131lar\u0131 ile ba\u015flayan \u00c7anakkale sava\u015flar\u0131nda 500 bin gen\u00e7 insan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ermeni halk\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgedeki kavgaya bula\u015fan t\u00fcm taraflar\u0131n ve ba\u015fta I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131 ba\u015flatan emperyalist devletlerin Ermenilerin \u00f6l\u00fcmleri de dahil 11- 12 milyon insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnde birinci derecede sorumluluklar\u0131 vard\u0131r ama, k\u0131sa vadeli politik hesaplarla ve kendi su\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6rtbas etme kayg\u0131lar\u0131 ile ya\u015fanm\u0131\u015f olanlar\u0131 \u00e7arp\u0131tarak yans\u0131tmakta, kendi d\u0131\u015flar\u0131nda su\u00e7lular, g\u00fcnah ke\u00e7ileri \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Ger\u00e7ekleri k\u0131sa vadeli politik hesaplar\u0131na uygun olarak de\u011fi\u015ftirip abartarak, baz\u0131 ger\u00e7ekleri ve nedenselliklerini t\u00fcmden g\u00f6rmemezlikten gelerek g\u00fcn\u00fcn tamamen farkl\u0131 ko\u015fullar\u0131nda bunlar\u0131 politik \u015fantaj arac\u0131 olarak kullanmaktad\u0131rlar. \u015e\u00fcphesiz bu yayg\u0131n ortak sorumlulu\u011fun i\u00e7inde \u00f6nemli bir payda zaman\u0131n<\/p>\n

Osmanl\u0131 y\u00f6netimine d\u00fc\u015fmektedir. Kendisini Marksist olarak tan\u0131mlayan eski ayd\u0131nlardan Abidin Nesimi’nin “Y\u0131llar\u0131n \u0130\u00e7inden” adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re, b\u00f6lgedeki Osmanl\u0131 istihbarat kurulu\u015fu Te\u015fkilat- \u0131 Mahsusa’n\u0131n \u00c7erkes y\u00f6neticisi Dr. Re\u015fit Giray taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenen Bedirhan, Karake\u00e7ili ve Mill\u00ee K\u00fcrt a\u015firetlerinin ve mal pe\u015findeki di\u011fer baz\u0131 K\u00fcrt a\u015firetlerinin de Ermeni olaylar\u0131nda \u00f6nemli rolleri olmu\u015ftur. Abidin Nesimi’ye g\u00f6re Dr. Re\u015fit Giray, g\u00fc\u00e7l\u00fc Bedirhan a\u015firetinin reisi Bedirhan Pa\u015fa’n\u0131n torunu ile evlenmi\u015ftir ve bu aileden gelen yar\u0131 \u00c7erkes yar\u0131 K\u00fcrt \u00e7ocuklar ileride T\u00fcrk \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen \u015fahsiyetleri olmu\u015flard\u0131r. B\u00f6lgedeki ordunun komutan\u0131 Kaz\u0131m Karabekir’inde olaylara s\u0131cak bi\u00e7imde kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 konusunda anlat\u0131mlar vard\u0131r. Sonu\u00e7ta, -ad\u0131 sava\u015f olsa da- yery\u00fcz\u00fcnde i\u015flen t\u00fcm cinayetlerin gerisinde toplumlar\u0131 manupule edebilen baz\u0131 g\u00fc\u00e7lerin kazan\u00e7 hesaplar\u0131 ve en derininden ahmak\u00e7a korkular yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

Sava\u015f\u0131n yenilen taraf\u0131nda yer alan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun nas\u0131l payla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 da i\u00e7eren ve ilerideki \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde T\u00fcrkiye halk\u0131n\u0131n verdi\u011fi ulusal kurtulu\u015f sava\u015f\u0131 ile y\u0131rt\u0131lacak olan 1920 Serv “Bar\u0131\u015f\u0131”na g\u00f6re, \u00f6z\u00fcnde art\u0131k varolmayan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun s\u00f6zde temsilcisi kukla \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmetinin (iktidars\u0131z Osmanl\u0131 Saray\u0131’n\u0131n) imzas\u0131 ile Ermenistan’a ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k tan\u0131nm\u0131\u015f ve K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeleri kapsayan -n\u00fcfusuna g\u00f6re olduk\u00e7a geni\u015f- bir alan Ermenilere verilmi\u015fti. O y\u0131llarda 720 bin kadar Ermeni’nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Do\u011fu Ermenistan ise halen Azerbaycan’\u0131n iktidar alan\u0131 i\u00e7indeydi. Ayn\u0131 emperyalist g\u00fc\u00e7lerle \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde olan i\u00e7 sava\u015f d\u00f6nemindeki gen\u00e7 Sovyet y\u00f6netimi ile ulusal kurtulu\u015f sava\u015f\u0131na \u00f6nderlik eden Ankara h\u00fck\u00fcmetinin anla\u015fmalar\u0131 sonucu, b\u00f6lgedeki Ermeni milliyet\u00e7ili\u011fi iktidar olanaklar\u0131n\u0131 yitirmi\u015fti… Asl\u0131nda, 1917 Ekim Devrimi sonucu \u00c7arl\u0131k ordular\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan milliyet\u00e7i birle\u015fme partisinin \u00f6nderli\u011finde 28 May\u0131s 1918’de Kafkaslarda bir ba\u011f\u0131ms\u0131z Ermeni Cumhuriyeti kurulacakt\u0131. Kas\u0131m 1920’de Sovyet y\u00f6netimi ile anla\u015fan Azerbaycan h\u00fck\u00fcmeti kom\u00fcnistlerle koalisyon y\u00f6netimi olu\u015fturacakt\u0131. Bunun ard\u0131ndan Bol\u015fevikler, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n sonunda, Erivan’da bir Sovyet Cumhuriyeti’nin kuruldu\u011funu ilan edeceklerdi. Ankara H\u00fck\u00fcmeti ile yapt\u0131klar\u0131 anla\u015fman\u0131n da yard\u0131m\u0131yla, Nisan 1921’de K\u0131z\u0131lordu Ermeni milliyet\u00e7ili\u011finin t\u00fcm direncini k\u0131racakt\u0131. Bunu izleyen 1922 y\u0131l\u0131nda, Ermenistan, Azerbaycan ve G\u00fcrc\u00fcistan’dan olu\u015fan birle\u015fik Federal Transkafkasya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti yap\u0131land\u0131r\u0131lacakt\u0131. S\u00f6z konusu cumhuriyet 1936 y\u0131l\u0131na dek ya\u015fayacak ve o y\u0131l her par\u00e7aya ayr\u0131 cumhuriyet stat\u00fcs\u00fc tan\u0131nacakt\u0131.<\/p>\n

Asl\u0131nda ba\u015flang\u0131\u00e7 y\u0131llar\u0131nda alabildi\u011fine demokratik olan Sovyet y\u00f6netimi, \u00e7o\u011funlu\u011fu patriyalkal karakterde olan Rus toplumunun ve sosyal geli\u015fkinlik d\u00fczeyleri ondanda geri durumdaki di\u011fer halklar\u0131n tarihsel- toplumsal \u015fekillenmelerine uygun olarak ve ayn\u0131 zamanda a\u011f\u0131r emperyalist bask\u0131lar\u0131n etkileri ile s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde h\u0131zla demokrasiden uzakla\u015fmasa idi, \u00f6zellikle Ermenistan, Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve di\u011fer t\u00fcm k\u00fc\u00e7\u00fck toplumlar\u0131n yoksul insanlar\u0131 i\u00e7in m\u00fckemmel bir sistemdi. M\u00fckemmeldi \u00e7\u00fcnk\u00fc, bu k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklar, ulusal temele dayanmayan ve milliyet\u00e7ilikten uzak durmaya \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fcy\u00fck birle\u015fik bir g\u00fcc\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alar\u0131 olarak destekleniyorlar, kendi yerel ve ulusal k\u00fclt\u00fcrlerini rahat\u00e7a koruma olanaklar\u0131 sa\u011flanarak e\u011fitim d\u00fczeyleri h\u0131zla y\u00fckseltiliyordu. Hatta, Bering Bo\u011faz\u0131’n\u0131n g\u00fcneyindeki \u00c7ukotka yar\u0131madas\u0131nda ya\u015fayan yakla\u015f\u0131k 15 bin n\u00fcfuslu Ren s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc g\u00f6\u00e7ebe \u00c7uk\u00e7i toplumu gibi yaz\u0131 dilleri olmayan baz\u0131 halklar k\u0131sa s\u00fcrede anadillerinde tan\u0131nm\u0131\u015f yazarlara bile sahip olabiliyorlard\u0131.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, s\u00f6z konusu k\u00fc\u00e7\u00fck ve geri halklar\u0131n geli\u015fmeleri h\u0131z kazan\u0131yor ve sistem i\u00e7inde korunuyorlard\u0131. \u00d6rne\u011fin, toplumun patriyalkal (babaerkil) karakteri ile ba\u011fl\u0131 \u00f6nemli hatalar\u0131 bir yana, G\u00fcrc\u00fc olan Stalin, iktidar\u0131n en tepesine y\u00fckselebilmi\u015fti. En y\u00fcksek Sovyet’in Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na, yani Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na dek y\u00fckselen Anastas Mikoyan bir Ermeni idi. Tro\u00e7ki ile birlikte K\u0131z\u0131lordu’nun kuruculu\u011funu ve komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olan Frunze bir K\u0131rg\u0131z T\u00fcrk\u00fc idi. Bu \u00f6rnekler alabildi\u011fine uzat\u0131labilir. Spartak\u00fcs balesinin de m\u00fczi\u011fini yapm\u0131\u015f olan Sovyet sistemi i\u00e7inde yeti\u015fmi\u015f \u00fcnl\u00fc besteci Aram Ha\u00e7aturyan gibi insanlar\u0131n yan\u0131nda Ermeni toplumu, K\u0131z\u0131lordu i\u00e7inde de bir\u00e7ok \u00fcnl\u00fc generale sahip olmu\u015ftur. Ba\u015fta Ermenistan olmak \u00fczere t\u00fcm Sovyet Cumhuriyetleri’ndeki halklar\u0131n ve di\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fck halklar\u0131n y\u00fcksek e\u011fitim d\u00fczeyleri, yine ayn\u0131 sistemin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ve alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek belirtmek gerekir ki, Sovyet iktidar\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda \u00fclkesindeki n\u00fcfusu 720 bin kadar olan bir halk (Ermeni halk\u0131) e\u011fer ba\u015fka bir do\u011fu toplumu i\u00e7inde veya hatta geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 i\u00e7inde varolsa idi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ad\u0131 bile an\u0131lmaz ve belki de yok olup giderdi.<\/p>\n

Sovyetler birli\u011fi sonuna yakla\u015f\u0131rken, Ermenistan’da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir milliyet\u00e7i ak\u0131m geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131 ve 1988’de Azerbaycan’a kar\u015f\u0131 Nogorno- Karaba\u011f sava\u015f\u0131n\u0131 Ermeniler ba\u015flatt\u0131lar. Daha \u00f6ncede a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f oldu\u011fu gibi Ermeniler, ate\u015fkesin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 1994 y\u0131l\u0131na dek Nogorno- Karaba\u011f’da ve Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131n y\u00fczde 20’ye ula\u015fan b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde denetim kurdular. Azeri iddialar\u0131na g\u00f6re Nogorno- Karaba\u011f’a Rus hava savunma SAM f\u00fczeleri yerle\u015ftirildi; Ermeni iddialar\u0131na g\u00f6re ise Azerbaycan saflar\u0131nda Afganistanl\u0131 k\u00f6kten dinci m\u00fccahitler sava\u015ft\u0131lar. \u00dclke, ad\u0131 halen Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti iken, 23 A\u011fustos 1990 g\u00fcn\u00fc ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istemini ve Nogorno- Karaba\u011f’\u0131n kendisine ait bir par\u00e7a oldu\u011funu ilan etti. Ocak 1991’de, Ermenistan Y\u00fcksek Sovyeti (Meclisi), Sovyetler Birli\u011fi’nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak amac\u0131yla Gorba\u00e7ov’un planlad\u0131\u011f\u0131 referanduma \u00fclkesinin kat\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Yerine, ayn\u0131 y\u0131l Eyl\u00fcl ay\u0131 i\u00e7inde Ermenistan’da yap\u0131lan referandumda oylar\u0131n y\u00fczde 99’u ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan yana \u00e7\u0131kt\u0131 ve \u00fclke 21 Eyl\u00fcl 1991 g\u00fcn\u00fc Sovyetler Birli\u011fi’nden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti- ayn\u0131 g\u00fcn ulusal bayram olarak kutlanmaktad\u0131r. Bu arada Sovyetler Birli\u011fi kendi askeri tesislerini korumak amac\u0131yla Ermenistan’a asker yollad\u0131. Ermenistan Cumhuriyeti, 5 Temmuz 1995 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan ulusal bir referandumla yeni anayasaya sahip oldu. Yeni anayasaya g\u00f6re, \u00fclkeye bir \u00e7e\u015fit ba\u015fkanl\u0131k sistemi geldi. Bu sistemde Cumhurba\u015fkan\u0131 be\u015f y\u0131l i\u00e7in do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmekte ve Ba\u015fbakan\u0131’da yine Cumhurba\u015fkan\u0131 atamaktad\u0131r. Y\u00fcr\u00fctme’nin yarg\u0131 ve yerel y\u00f6netimler \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc etkisi s\u00f6z konusudur.<\/p>\n

Ayn\u0131 sistemde, demokratik gelenekleri zay\u0131f \u00fclkelere \u00f6zg\u00fc bir merkeziyet\u00e7ilik ve korporatizm vard\u0131r. CIA’n\u0131n 2002 y\u0131l\u0131 raporuna g\u00f6re, Kom\u00fcnist Partisi dahil daha \u00f6nce s\u00f6z edilmi\u015f olan en eski H\u0131n\u00e7ak ve Ta\u015fnak partilerininde aralar\u0131nda oldu\u011fu 23 politik parti \u00fclkede eylem yapmaktad\u0131r. Ta\u015fnak Partisi, 1995- 96 y\u0131llar\u0131nda, \u00f6nceki Cumhurba\u015fkan\u0131 Ter- Petrosyan taraf\u0131ndan yasad\u0131\u015f\u0131 ilanedilmi\u015ftir ama, yeni Cumhurba\u015fkan\u0131 Ko\u00e7aryan bunlar\u0131 serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ta\u015fnak’lar halen di\u011fer en b\u00fcy\u00fck iki partiyle birlikte son koalisyon h\u00fck\u00fcmetinin i\u00e7indedir. Cumhurba\u015fkan\u0131 Robert Ko\u00e7aryan 30 Mart 1998 se\u00e7imlerinden beri koltu\u011funda oturmaktad\u0131r ve 5 Mart 2003 se\u00e7imlerini de y\u00fczde 67.5 oran\u0131nda oy alarak kazanm\u0131\u015ft\u0131r. ABD, Ermenistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 25 Aral\u0131k 1991 g\u00fcn\u00fc tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r ve \u015eubat 1992’de Erivan’da Amerikan el\u00e7ili\u011fi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

c.<\/b> Ermenistan’\u0131 Kazanmaya \u00c7al\u0131\u015fan ABD ve Rus- Ermeni Ba\u011fla\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131<\/b><\/p>\n

ABD y\u00f6netimi ba\u015ftan beri Ermenistan’\u0131 Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011fu’ndan, daha do\u011frusu Rusya Federasyonu’nda kopartmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r ama, Nogorno- Karaba\u011f uzla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Azerbaycan’dan yana koymu\u015ftur. Amerika’n\u0131n bu tavr\u0131nda, -g\u00f6z dikmi\u015f oldu\u011fu- Azerbaycan’\u0131n zengin petrol yataklar\u0131n\u0131n, \u00fclkenin G\u00fcney Kafkasya’da enerji yollar\u0131 \u00fczerindeki stratejik konumunun ve NATO \u00fcyesi olan T\u00fcrkiye’nin etkisi olmu\u015ftur. Azerbaycan’\u0131n ve G\u00fcrcistan’\u0131n ABD ve NATO yan\u0131nda \u00f6zellikle T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ile askeri anlamda ba\u011fla\u015f\u0131kl\u0131klar kurmalar\u0131, Ermenistan’\u0131 Rusya’ya yeniden yakla\u015ft\u0131ran ba\u015fl\u0131ca neden olmu\u015ftur. T\u00fcm bunlara kar\u015f\u0131n ABD’nin Nogorno- Karaba\u011f sorununu \u00e7\u00f6zerek Ermenistan’\u0131 Rusya’dan kopartma \u00e7abalar\u0131, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc di\u011fer diplomatik ve ekonomik eylemlerinin de yard\u0131mlar\u0131yla s\u00fcrmektedir. ABD kaynakl\u0131 baz\u0131 iddialara g\u00f6re, Azerbaycan Cumhurba\u015fkan\u0131 Haydar Aliyev ile Ermenistan Cumhurba\u015fkan\u0131 Robert Ko\u00e7eryan’\u0131n Nisan 2001’de Amerikan, Frans\u0131z ve Rus kat\u0131l\u0131mc\u0131larla birlikte yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc y\u00f6n\u00fcnde ilerleme kaydedilmi\u015ftir. Rusya devlet ba\u015fkan\u0131 Putin, ayn\u0131 konuda inisiyatifi ABD’ye kapt\u0131rmamak i\u00e7in, iktidara geldi\u011fi y\u0131ldan beri Kazakistan devlet ba\u015fkan\u0131 Nursultan Nazarbayev’in de yard\u0131mlar\u0131yla yo\u011fun \u00e7aba sarf etmektedir.<\/p>\n

\u0130lk olarak 1992 y\u0131l\u0131nda ABD ile Ermenistan aras\u0131ndaki ticareti geli\u015ftirme amac\u0131yla \u00fc\u00e7 anla\u015fma imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ard\u0131ndan Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Yat\u0131r\u0131m Anla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ermenistan’a yat\u0131r\u0131m yapan firmalar\u0131n 70 tanesi ABD’ye aittir ve bunlar\u0131n aras\u0131nda \u00f6nemli uluslar \u00fcst\u00fc tekeller, otel i\u015fletmecileri, m\u00fccevherciler vs. vard\u0131r. Web sayfas\u0131 zwww.countryreports. org\/background\/ armenia.htm adresinde verilen bilgilere g\u00f6re, IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n deste\u011fi ile Ermenistan pazar ekonomisine<\/p>\n

ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ayn\u0131 sayfan\u0131n ifadesi ile Uluslararas\u0131 Geli\u015fme i\u00e7in ABD Acentas\u0131 (USAID), \u00fclkede rekabete dayal\u0131 y\u00fcksek verimli \u00f6zel mali sistemin yerle\u015fmesi, ekonominin enerji, tar\u0131m, in\u015faat ve di\u011fer sekt\u00f6rlerde geli\u015fmesi amac\u0131yla a\u00e7\u0131k ve i\u015flerli\u011fi olan politik bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmak i\u00e7in \u00e7aba sarf etmektedir. Asl\u0131nda ABD’nin as\u0131l amac\u0131n\u0131 kamufle etmeye yarayan yukar\u0131daki yald\u0131zl\u0131 s\u00f6zleri silersek, ortaya, rekabet tan\u0131mayan ABD k\u00f6kenli uluslar \u00fcst\u00fc tekellerin Ermenistan’a tam anlam\u0131yla yerle\u015fmesi, ABD y\u00f6netiminin d\u00fcnya hakimiyetinde kulland\u0131\u011f\u0131 ba\u015fl\u0131ca mali ayg\u0131tlar olan IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n Ermenistan’\u0131 kredi ve bor\u00e7 ipleriyle s\u0131ms\u0131k\u0131 ba\u011flayabilmesi ve ard\u0131ndan t\u00fcm politik p\u00fcr\u00fczlerin temizlendi\u011fi bu alana Pentagon’un rahat\u00e7a yerle\u015fip kolonile\u015ftirme s\u00fcrecinin tamamlayabilmesi i\u00e7in USAID yo\u011fun \u00e7aba sarf etmektedir, yaz\u0131s\u0131 \u00e7\u0131kar. Ermenistan’\u0131 da zengin sofras\u0131na k\u00fc\u00e7\u00fck bir meze olarak yerle\u015ftirebilmek i\u00e7in ABD, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131, Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131, Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 (Pentagon), Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrkiye’de “Bar\u0131\u015f G\u00f6n\u00fcll\u00fcleri” olarak tan\u0131nan CIA organ\u0131 Peace Corps ile topluca \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc yo\u011fun \u00e7aba sarf etmektedir (S\u00f6zde deniza\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelerde toplumsal ve ekonomik geli\u015fmeye yard\u0131mc\u0131 olma amac\u0131yla g\u00f6n\u00fcll\u00fclerden olu\u015fan bir devlet kurulu\u015fu olarak Ba\u015fkan Kenedy taraf\u0131ndan 1961 y\u0131l\u0131nda ba\u015flat\u0131lan Peace Corps veya T\u00fcrkiye’deki ad\u0131yla Bar\u0131\u015f G\u00f6n\u00fcll\u00fcleri \u00d6rg\u00fct\u00fc, 15.556 g\u00f6revlisi ile aralar\u0131nda T\u00fcrkiye’nin de oldu\u011fu 52 \u00fclkenin ekomomik, k\u00fclt\u00fcrel, demografik, sosyal yap\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda ileride pazarlama ve askeri ama\u00e7larla kullan\u0131lacak alabildi\u011fine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler toplam\u0131\u015ft\u0131r.). K\u00fc\u00e7\u00fck Ermenistan, 1993 y\u0131l\u0131ndan 2002’ye dek IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131 ve benzeri EBRD’den 800 milyon Dolar’\u0131n \u00fczerinde bor\u00e7 alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

CIA’n\u0131n 2002 raporuna g\u00f6re Ermenistan’\u0131n geni\u015fletilmi\u015f 2001 y\u0131l\u0131 b\u00fct\u00e7esinin 458 milyon Dolar oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, ald\u0131\u011f\u0131 bor\u00e7 hi\u00e7te az say\u0131lmaz. Ayn\u0131 rapora g\u00f6re \u00fclkedeki \u00f6zelle\u015ftirmeler “yava\u015f” ilerlemektedir vs..<\/p>\n

Ermenistan’da 1998 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan depremde 25 bini a\u015fk\u0131n insan \u00f6l\u00fcr, 500 bin ki\u015fi (n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k alt\u0131da biri) evsiz kal\u0131rken, end\u00fcstri \u00fcretiminin y\u00fczde 30’unu kar\u015f\u0131layan altyap\u0131da tahrip olmu\u015ftur. Ermenistan, Sovyet askeri end\u00fcstrisinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne sahipti ve 1990’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda bunu yeniden canland\u0131rma \u00e7abas\u0131 i\u00e7ine girmi\u015ftir. Bu olayla birlikte Ermenistan’\u0131 Rusya Federasyonu’na ba\u011flayan enerji gereksinimleri ve daha bir\u00e7ok ekonomik ili\u015fki a\u011f\u0131 vard\u0131r. Ermenistan’\u0131n enerji sekt\u00f6r\u00fc Rusya’n\u0131n elindedir. Erivan, do\u011fal gaz ve n\u00fckleer yak\u0131t alan\u0131nda tamamen Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. Turkistan-Newsletter Volume 97-1:26, 24 Temmuz 1997’ye (T\u00fcrkistan-Habermektubu Cilt 97…) g\u00f6re, Ermenistan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, yeni bir g\u00fcvenlik doktrini edinmeyi planlamaktad\u0131r. Buna g\u00f6re Ermenistan, Rusya Federasyonu ve Birle\u015fik Devletler Toplulu\u011fu ile askeri i\u015fbirli\u011fine giderken, NATO’nun Bar\u0131\u015f i\u00e7in Ortakl\u0131k (PfP) program\u0131 i\u00e7indede aktif rol alacakt\u0131r. Nogorno- Karaba\u011f’\u0131n g\u00fcvenli\u011fi (elde kalmas\u0131) Ermenistan’\u0131n uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmeler i\u00e7indeki rol\u00fc ile garanti alt\u0131na al\u0131n\u0131rken, ikincil olarak b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik ve silah denetimi sistemi \u015fekillendirilecektir. Ayn\u0131 habere g\u00f6re, Ermenistan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Rusya’n\u0131n Ermenistan’da askeri \u00fcs bulundurma hakk\u0131n\u0131 s\u00fcrekli hale getirecek anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131n\u0131 geciktirmeyi tavsiye etmektedir. S\u00f6z konusu d\u00f6k\u00fcman\u0131n milletvekilleri aras\u0131nda elden ele dola\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Molark adl\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z yay\u0131n organ\u0131nda \u00e7\u0131kan habere g\u00f6re, Ermenistan’a yerle\u015ftirilecek Rus silahl\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc form\u00fcle edebilmek amac\u0131yla D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’nda tart\u0131\u015fma olmu\u015ftur. Ve Erivan, Avrupa Konvansiyonel G\u00fc\u00e7ler Anla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Rus g\u00fc\u00e7lerine izin verme karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hen\u00fcz Ko\u00e7eryan iktidara gelmeden \u00f6nceye, 1997 y\u0131l\u0131na ait yukar\u0131daki haberin ard\u0131ndan, 20 Eyl\u00fcl 2001 g\u00fcn\u00fc Justin Burke imzas\u0131 ile Armenia Daily Digest’in (Ermenistan G\u00fcnl\u00fck Haber \u00d6zetleri) sayfas\u0131nda yay\u0131nlanan haberine g\u00f6re ise, Rusya’n\u0131n Ermenistan’daki konumunun ve askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nceki Cumhurba\u015fkan\u0131 Ter-Petrosyan’\u0131n iktidar y\u0131llar\u0131na g\u00f6re \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7lendi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. S\u00f6zkonusu bu ikinci habere g\u00f6re, Ermenistan Parlementosu Savunma, Ulusal G\u00fcvenlik ve Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 Vaan Ovanesyan, “Azerbaycan, G\u00fcrcistan ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki askeri i\u015fbirli\u011fine kar\u015f\u0131 denge sa\u011flayabilmek i\u00e7in Ermenistan’\u0131n kendi iktidar alan\u0131nda Rus askeri \u00fcss\u00fc bulundurmaya gereksinimi vard\u0131r.”, demektedir. Ayn\u0131 ki\u015fi bu geli\u015fmenin, “Ermenistan’\u0131n Rusya taraf\u0131ndan yeniden kolonile\u015ftirilmesi” anlam\u0131na geldi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ermeni gazetesi Ayots Ashkar’\u0131n 19 Eyl\u00fcl 2001 say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan Vaan Ovanesyan ile yap\u0131lm\u0131\u015f bir r\u00f6portaj\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, “Ermenistan’\u0131n Rus askeri \u00fcss\u00fcne gereksinimi vard\u0131r” bi\u00e7imindedir. Ayn\u0131 s\u00f6yle\u015fide gazeteci soru bi\u00e7iminde, “Rusya ve Ermenistan savunma bakanlar\u0131n\u0131n imzalad\u0131klar\u0131 yeni anla\u015fmaya g\u00f6re 102nci Rus askeri \u00fcss\u00fcne daha geni\u015f bir alan verilmektedir. Baz\u0131 politikac\u0131lar ve bas\u0131n organlar\u0131 bu geli\u015fmeyi Rusya’n\u0131n Ermenistan’\u0131 yeniden kolonile\u015ftirmesi olarak yorumlad\u0131lar.”, demektedir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye kendi gerek\u00e7eleri ile kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Ovanesyan, Rus askeri \u00fcss\u00fc i\u00e7in G\u00fcrcistan ve Azerbaycan’\u0131n T\u00fcrkiye ile son y\u0131llarda geli\u015ftirdikleri askeri i\u015fbirli\u011fini gerek\u00e7e olarak g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca ayn\u0131 r\u00f6portajdan, Ermenistan’\u0131n Birle\u015fik Devletler Ortak G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 i\u00e7inde \u00f6zel bir rol \u00fcslendi\u011fi ve Avrasya Ekonomik Birli\u011fi’ne de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Kuzey Ermenistan’daki Giumri (Gyumri) Rus askeri \u00fcss\u00fcn\u00fc tefti\u015f eden T\u00fcrk ve Alman subaylar\u0131, \u00fcsteki silahlar\u0131n Rusya taraf\u0131ndan da kabul edilen yenilenmi\u015f Avrupa Konvansiyonel G\u00fc\u00e7ler Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 rapor etmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca, www.great-britain.mid.ru\/GreatBritain\/pr_rel\/pr46.htm adresinde yeralan 8 Kas\u0131m 2000 tarihli bir bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re Rusya, G\u00fcrcistan’daki Akhalkalaki askeri \u00fcss\u00fcnden 76 z\u0131rhl\u0131 sava\u015f arac\u0131n\u0131 Ermenistan’daki Gyumri (Giumri) askeri \u00fcss\u00fcne nakledecektir. Bunun yan\u0131nda, adresinde M. Yasharo\u011flu imzal\u0131 “Expenses of American Democracy” (Amerikan Demokrasisinin Bedeli) ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131da, gelecek y\u0131l Nogorno- Karaba\u011f’a yap\u0131lacak ABD yard\u0131m\u0131n\u0131n 20 milyon Dolar’\u0131 a\u015faca\u011f\u0131 ve bunun Ermeni ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n askeri g\u00fc\u00e7lerini geli\u015ftirmelerine yarayaca\u011f\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r. Ayn\u0131 yaz\u0131da, ABD’deki Ermeni lobisinin etkisi ile 54 Kongre \u00fcyesinin Ermenistan’a yap\u0131lan yard\u0131m\u0131n 2003 y\u0131l\u0131nda 90 milyon Dolar’a \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir mektubu imzalad\u0131klar\u0131 kaydedilmektedir.<\/p>\n

Yazara g\u00f6re, ABD’nin bu ikiy\u00fczl\u00fc politikas\u0131 (hem Azerbaycan’a ve hem de Ermenistan’a yaranma politikas\u0131) sonu\u00e7ta Azerbaycan’daki Rusya yanl\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmektedir- yazar, ABD y\u00f6netimine kurnazca \u015fantaj yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Yine, hoovnews.hovers.com adresinde yay\u0131nlanan “USA to upgrade Armenian army’s communications system” (ABD, Ermenistan ordusunun haberle\u015fme sisteminin kalitesini y\u00fckseltiyor) ba\u015fl\u0131kl\u0131 ve 17 Haziran 2003 tarihli k\u0131sa habere g\u00f6re, 16 Haziran g\u00fcn\u00fc Ermenistan Savunma Bakan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131 (ikinci ki\u015fi) Maj-Gen Artur Agabekyan, “ABD’nin \u00fclke silahl\u0131 kuvvetlerinin haberle\u015fme sistemleri i\u00e7in 2003 y\u0131l\u0131nda 3.5 milyon Dolar tahsis etti\u011fini” s\u00f6ylemi\u015ftir. Yukar\u0131da verilen baz\u0131 \u00f6rnek haberlerin yan\u0131nda, NATO’nun Bar\u0131\u015f i\u00e7in Ortakl\u0131k (PfP) program\u0131 i\u00e7inde Ermenistan’\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 ve \u00fclkede daha \u00f6nce s\u00f6z edilen NATO tatbikat\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, t\u00fcm Kafkaslarla birlikte \u00f6zel olarak Ermenistan \u00fczerine ABD ile Rusya Federasyonu aras\u0131nda \u015fiddeti giderek artan b\u00fcy\u00fck bir rekabetin ya\u015fanmakta oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Zaten, Justin Burke imzas\u0131 ile Armenia Daily Digest’in (Ermenistan G\u00fcnl\u00fck Haber \u00d6zetleri) www.eurasianet.org\/ adresinde 18 May\u0131s 2000 tarihinde yay\u0131nlanan haberine g\u00f6re, Rus Generali Leonid Ivashov, Ermeni gazetesi Ayots Ashkar ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fide, ABD ile NATO \u00fclkelerinin Ermenistan ve Rusya aras\u0131ndaki askeri i\u015fbirli\u011fini kopartmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. General, “e\u011fer uyan\u0131k olursak kendi kaderimizi tayin etmemiz kolayla\u015f\u0131r”, demi\u015ftir. Ayn\u0131 habere g\u00f6re, Rusya-Ermenistan aras\u0131ndaki stratejik ortakl\u0131k bir ger\u00e7ektir. Rusya, Ermenistan’daki askeri \u00fcss\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmekte, \u00fcsteki ayg\u0131tlar\u0131 modernle\u015ftirmektedir.<\/p>\n

6.<\/b> ABD’nin Artan A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, \u0130ran ve Rusya’n\u0131n Aray\u0131\u015flar\u0131, Y\u00fckselen Gerilim Afganistan ve Irak’taki Amerikan askeri varl\u0131\u011f\u0131 \u0130ran y\u00f6netimini sinirlendirmekte ve \u00f6zellikle Kafkaslar\u0131 i\u00e7ine alan b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 artt\u0131rmaktad\u0131r. Avrasyanet’in 14 May\u0131s 2003 tarihli Ariel Cohen imzal\u0131 haberine g\u00f6re, Kafkaslardan da \u00e7embere al\u0131nmakta oldu\u011funu g\u00f6ren \u0130ran y\u00f6netimi, ayn\u0131 b\u00f6lgeye y\u00f6nelik bir g\u00fcvenlik inisiyatifi ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda \u0130ranl\u0131 subaylar, cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir savunma stratejisi geli\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde kafa yormaktad\u0131rlar. \u0130ran D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Kemal Harrazi, 2003 y\u0131l\u0131 Nisan ay\u0131 sonunda Ermenistan’a yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaret s\u0131ras\u0131nda, \u00fc\u00e7 Kafkas \u00fclkesi ile birlikte \u0130ran, Rusya ve T\u00fcrkiye’yi i\u00e7ine alan bir b\u00f6lgesel ortak g\u00fcvenlik anla\u015fmas\u0131 \u00f6nermi\u015ftir. Azerbaycan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Vilayet Guliyev, bu teklifi reddetmi\u015f ve Azerbaycan’\u0131n tercihinin b\u00f6lgede NATO’yu g\u00fc\u00e7lendirmek oldu\u011funu bildirmi\u015ftir. G\u00fcrcistan’da benzer istekleri dile getirmi\u015f, amac\u0131n\u0131n NATO ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmek oldu\u011funu belirtmi\u015f ve Kafkaslar\u0131n g\u00fcvenli\u011fini Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7inde g\u00f6rd\u00fcklerini s\u00f6ylemi\u015ftir. \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgedeki yak\u0131n dostu Ermenistan bile s\u00f6z konusu \u00f6neriyi, ya\u015fama ge\u00e7irilmesi olanaks\u0131z olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir- Ermenistan’\u0131n muhtemelen temel itiraz nedeni, \u0130ran taraf\u0131ndan \u00f6nerilen b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik anla\u015fmas\u0131n\u0131n i\u00e7inde Azerbaycan’a yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile bilinen NATO \u00fcyesi T\u00fcrkiye’nin de olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Asl\u0131nda, yukar\u0131daki paragraflardan birinde an\u0131lm\u0131\u015f olan 24 Haziran 1997 tarihli T\u00fcrkistan-Newsletter Volume 97’nin do\u011fru bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi, Ustas\u0131 oldu\u011fu askeri i\u015fbirli\u011findeki “\u00f6zel ili\u015fkiler” Moskova’n\u0131n Ermenistan ile ba\u011flar\u0131nda \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olmu\u015ftur. Son be\u015f y\u0131lda (1992-97) imzalanan bir seri kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anla\u015fmalar, Ermenistan’daki Rus askeri \u00fcss\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi ve ortak askeri manevralar iki \u00fclkeyi birbirine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ran’la birlikte Ermenistan ve Rusya, Bat\u0131 ile uyum sa\u011flam\u0131\u015f olan Azerbaycan ve T\u00fcrkiye kutbuna\/ eksenine kar\u015f\u0131 ortak bir a\u011f\u0131rl\u0131k olu\u015fturmaktad\u0131rlar. G\u00fcrcistan ve Ukrayna’da, T\u00fcrkiye-Azerbaycan ekseni ile ba\u011flanmaktad\u0131r. T\u00fcrkistan- Newsletter’dan al\u0131nan bu son c\u00fcmleler \u015f\u00fcphesiz do\u011frudur ve yukar\u0131daki di\u011fer paragraflarda da ayn\u0131 anlat\u0131mlar yeri geldik\u00e7e tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r ama, bu sat\u0131rlar\u0131 yazana g\u00f6re s\u00f6z konusu blokla\u015fman\u0131n hi\u00e7 bir zaman tam anlam\u0131yla siyah- beyaz ay\u0131r\u0131m\u0131 gibi bir kesinlik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemek gerekir. Kafkaslara odaklanm\u0131\u015f bu relatif uzun anlat\u0131m\u0131n t\u00fcm\u00fcde, zaten b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye, ayr\u0131mlar\u0131n y\u00fczde y\u00fcz bir kesinlik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyecek bi\u00e7imdedir. Daha \u00f6ncede tekrarland\u0131\u011f\u0131 gibi, T\u00fcrkiye an\u0131lan blok i\u00e7indedir ama, \u0130ran ve Rusya ile de \u00f6zel ili\u015fkiler geli\u015ftirmektedir ve yine Kafkaslarda orta\u011f\u0131 olan ABD ile b\u00f6lgedeki t\u00fcm yararlar\u0131n\u0131n uyu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemek ak\u0131ll\u0131ca olmaz. Yine Ermenistan, ABD ve NATO ile farkl\u0131 ili\u015fkiler geli\u015ftirmektedir. Ukrayna ABD ve NATO’ya yakla\u015fmaktad\u0131r ama, di\u011fer yandan Rusya, Ukrayna ekonomisi \u00fczerinde denetim kurmaktad\u0131r ve \u00fclkenin gelece\u011fi tam kesinlik kazanm\u0131\u015f de\u011fildir. G\u00fcrcistan’\u0131n Abaza \u00d6zerk Cumhuriyeti i\u00e7inde Rusya halen askeri \u00fcsse sahiptir. Azerbaycan t\u00fcm Bat\u0131 yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve petrol ba\u011flar\u0131na kar\u015f\u0131n Rusya’ya Radar \u00fcss\u00fc, askeri \u00fcs vermi\u015ftir vs. \u015e\u00fcphesiz Rusya’n\u0131n da ABD ve Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 ile, \u00f6zellikle Almanya ve Fransa ile \u00f6zel ili\u015fkileri vard\u0131r. Sonu\u00e7ta, Kafkaslar \u00fczerine \u015fiddeti giderek artan ve \u00f6zellikle ABD ile Rusya aras\u0131nda \u015fekillenen sert bir rekabet s\u00f6z konusudur ama, hen\u00fcz ili\u015fkiler tam kopma noktas\u0131na ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, b\u00f6lgede ABD etkisinin h\u0131zla yay\u0131lmakta oldu\u011funu, ate\u015fi Ortado\u011fu ve Ortaasya’y\u0131 da i\u00e7ine alacak tehlikeli t\u0131rmanmalara do\u011fru s\u00fcr\u00fcklenildi\u011fini s\u00f6ylemek yerinde olur.<\/p>\n

Di\u011fer yandan, yine ayn\u0131 adresli web sayfas\u0131nda 10 Haziran 2003 tarihinde Igor Torbakov imzas\u0131 ile yay\u0131nlanan makaleye g\u00f6re, Moskova’daki Politik ve Askeri Analizler Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn \u00f6nde gelen analizcisi Aleksander Kharamchikhin, “Rusya’n\u0131n Kafkaslardaki geopolitik konumunu koruyabilmek i\u00e7in Cumhurba\u015fkan\u0131 Vlademir Putin y\u00f6netimi elindeki t\u00fcm politik ve ekonomik manivelalar\u0131 kullanmal\u0131d\u0131r.”, demi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k, -daha \u00f6ncede belirtilmi\u015f oldu\u011fu gibi- Rusya’da politika \u00fcretenler G\u00fcrcistan ve Azerbaycan’\u0131n kaybedilmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Oleg Artyukov imzas\u0131 ile 24 Ocak 2002 tarihli ingilizce Pravda’da yay\u0131mlanan haber yorumda, Azerbaycan’\u0131n NATO’ya kat\u0131lmas\u0131 durumunda Rusya’n\u0131n NATO ittifak\u0131 taraf\u0131ndan tam bir \u00e7ember i\u00e7ine al\u0131naca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. Kafkaslarda eylemlili\u011fi giderek artan ve G\u00fcrcistan ile Azerbaycan’a b\u00fcy\u00fck miktarda askeri birlikler yerle\u015ftirmeyi planlayan ABD’ye kar\u015f\u0131 Rus bas\u0131n\u0131nda, b\u00f6lgenin sorumlulu\u011funu da \u00fczerine y\u00fcklenmek zorunda kalaca\u011f\u0131 ve geli\u015fecek olaylar\u0131 hesaba katmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda gayr\u0131 resmi tehdit i\u00e7erikli uyar\u0131lar yay\u0131nlanmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye ve Pakistan’\u0131n da h\u00fck\u00fcmetler d\u0131\u015f\u0131 katk\u0131lar\u0131 ile ABD- Suudi i\u015fbirli\u011fi nas\u0131l \u00c7e\u00e7enya’daki k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 yang\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmi\u015fse, Rusya’da t\u00fcm Kafkaslar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabilecek farkl\u0131 kozlara sahiptir. S\u00f6z konusu geli\u015fmeler, b\u00f6lgede giderek artan ABD askeri varl\u0131\u011f\u0131 ile Kafkaslara gelmekte olan\u0131n g\u00fcvenlik de\u011fil, daha b\u00fcy\u00fck yeni istikrars\u0131zl\u0131klar ve gerilimler oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

1) <\/b>Kendisini birlik\u00e7i veya tek\u00e7i anlam\u0131na Muwahhidun olarak adland\u0131ran pr\u00fctan (safc\u0131) Wahabi doktrininin kurucusunun ve onu izleyen teologlar\u0131n\u0131n \u0130slam’\u0131 di\u011fer t\u00fcm d\u0131\u015f etkilerden ar\u0131nd\u0131rma, \u00f6zellikle d\u00fcalist ideolojilerden (d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemlerinden) ar\u0131nd\u0131rma \u00e7abas\u0131, olanaks\u0131z ve sa\u00e7mad\u0131r. Sa\u00e7mad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc, de\u011fi\u015fik k\u00fclt\u00fcrler, dinler, d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131mlar\u0131 ge\u00e7mi\u015fin birikimlerine dayanamadan, birbirlerinden al\u0131\u015f veri\u015f yapmadan geli\u015femezler- ba\u015fka bir ifadeyle, yery\u00fcz\u00fcnde saf olan ne bir k\u00fclt\u00fcr, ne bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi ve ne de bir soy vard\u0131r ve olamazda. Bu a\u00e7\u0131dan safla\u015ft\u0131rman\u0131n, ar\u0131nd\u0131rman\u0131n sonu yoktur veya sonu her \u015feyi s\u0131f\u0131rlamak anlam\u0131na gelir.<\/p>\n

Muhammed’de ba\u015flang\u0131\u00e7ta, Eski Ahit’e (Tevrat’a), \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 Mezopotamya mitolojilerine, Semitik mitolojilere dayanarak dinini geli\u015ftirmi\u015ftir ve ikinci Halife Osman d\u00f6neminde yeniden derlenip kaleme al\u0131nan Kuran’a ne kadar katk\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da belli de\u011fildir. Sonradan Ali’den de koparak Harici ad\u0131n\u0131 alacak olanlar ayn\u0131 nedenle Osman’\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Wahabiler’in “safla\u015ft\u0131rma” sa\u00e7mal\u0131klar\u0131n\u0131n tam tersine, Abdullah’\u0131n (Allah’\u0131n hizmetkar\u0131n\u0131n, O’nu tan\u0131yan\u0131n) o\u011flu Muhammed, t\u00fcm a\u015firetinin, babas\u0131n\u0131 ve kendisinin de inanmakta oldu\u011fu y\u00fcz kadar Semitik “yarat\u0131c\u0131” ve “demon” (y\u0131k\u0131c\u0131, \u015feytan) aras\u0131ndan Allah’\u0131 \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131p tek “yarat\u0131c\u0131” haline getirmi\u015ftir. Aynen eski b\u00fcy\u00fck Mezopotamya tanr\u0131lar\u0131n\u0131n sahip olduklar\u0131 gibi t\u00fcm g\u00fcc\u00fc (iyili\u011fi ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc) tek ba\u015f\u0131na O’na (Allah’a) mal ederek monoteist bir din \u015fekillendirmi\u015ftir. Yani safla\u015ft\u0131rma yoluyla de\u011fil, iyice kar\u0131\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemiyle Allah’\u0131 tek “yarat\u0131c\u0131” g\u00fc\u00e7 haline getirmi\u015ftir. Sonu\u00e7ta, t\u00fcm g\u00fcc\u00fc (iyili\u011fi ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc) elinde toplayan bir “yarat\u0131c\u0131ya” sahip doktrin olarak do\u011fan \u0130slam, yay\u0131ld\u0131k\u00e7a, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde d\u00fcalist (iyili\u011fi ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc farkl\u0131 merkezlere ba\u011flayan, “yarat\u0131c\u0131”y\u0131 sadece iyiliklerin efendisi olarak tarif eden) Hint- Avrupai ve Hint- \u0130rani mitolojilerden, \u015eamanizm’den, H\u0131ristiyanl\u0131ktan ve Platonizm’den bir\u00e7ok \u015fey alarak zenginle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00d6zellikle \u015eia ve de\u011fi\u015fik \u00f6l\u00e7\u00fclerde t\u00fcm Sufi tarikatlar bu \u00f6zetlenen ikinci katagoriden derin bi\u00e7imde etkilenmi\u015flerdir. Bunlar, S\u00fcnni inan\u00e7lar\u0131n tersine, d\u00fcalist bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne sahiptirler. Ayn\u0131 etkiler, daha s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerde, “B\u00fcy\u00fck Fitne” olarak an\u0131lan \u015eam (Demaskus) merkezli Emevi y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131 y\u0131llar\u0131n\u0131n entellekt\u00fcel tart\u0131\u015fma ortam\u0131nda ve Abbasi y\u00f6netiminin son derece halk\u00e7\u0131 ve demokratik ba\u015flang\u0131\u00e7 y\u0131llar\u0131nda geli\u015fen ilk \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck S\u00fcnni okula, Hanefilik’e, Malikilik’e ve \u015eafili\u011fe’de s\u0131zm\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcm bu etkileri ar\u0131nd\u0131rma iddias\u0131nda olan Muhammed ibn- Abdulvahab (1703\/ 4- 1787) taraf\u0131ndan \u015fekillendirilen Wahabi reaksiyonu ise, k\u00f6ken olarak, Ahmed ibn- Hambeli (780- 855) taraf\u0131ndan \u015fekillendirilen ve S\u00fcnnilik i\u00e7indeki d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck okuldan sonuncusu ve reaksiyoneri olan Hambelili\u011fe dayanmaktad\u0131r. Hambeli doktrini, Haricili\u011fi resmi devlet ideolojisi haline getiren Abbasi Halifesi al- Mamun’un rasyonalizmine ve ayd\u0131nlanmac\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 derin ve dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc bir ta\u015fra Arap tepkisi olarak do\u011fmu\u015ftur. Wahabi inanc\u0131n\u0131n babas\u0131 Abdulvahab’\u0131 as\u0131l esinlendiren ki\u015fi ise, Mo\u011fol istilas\u0131 y\u0131llar\u0131nda \u015eam\/ Demaskus’ta Hambeli okulunu \u00e7ok daha tutucu bir tepki olarak yeniden \u00fcreten Ibn Taymiyya (1263- 1328) olmu\u015ftur. K\u0131sacas\u0131, d\u00fcalist d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne, t\u00fcm geli\u015fmelere, ayd\u0131nlanmaya, ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011fa ve k\u00fclt\u00fcrel zenginli\u011fe kar\u015f\u0131 gerici sald\u0131rgan bir tepki olarak do\u011fan Wahabi inanc\u0131, \u00f6z\u00fcnde, s\u00f6zde kar\u015f\u0131 oldu\u011fu Paganizm’e ama, sadece Semitik Paganizm’e ve dar Bedevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcne dayanmaktad\u0131r. \u00d6zellikle \u015eia inanc\u0131n\u0131 ve t\u00fcm Sufi inan\u00e7lar\u0131 d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6ren Wahabi yanl\u0131lar\u0131, Arap yar\u0131madas\u0131n\u0131 kana bo\u011fmu\u015flar, t\u00fcm an\u0131tlar\u0131, mezar ta\u015flar\u0131n\u0131 da tahrip ederek tarihleri boyunca b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131ma neden olmu\u015flard\u0131r. \u0130lk \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck S\u00fcnni okulu dahi d\u00fc\u015fmanca kar\u015f\u0131lar\u0131na alan bu gerici Wahabi tepkisinin \u00f6nderleri yar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z M\u0131s\u0131r Valisi\/ Ayan Mehmet Ali Pa\u015fa taraf\u0131ndan yakalanm\u0131\u015f ve Reformcu Osmanl\u0131 Sultan\u0131 II. Mahmud taraf\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

2)<\/b> \u015e\u00fcphesiz bu b\u00fcy\u00fck operasyon, Bat\u0131Avrupa’y\u0131, Rusya’y\u0131, Ortado\u011fu’yu, \u00c7in’i tam bir \u00e7ember i\u00e7ine almak o kadar kolay de\u011fildir. Halen rakipsiz \u00fcst\u00fcnl\u00fckte olan askeri teknolojik g\u00fcc\u00fcne, uzay ve deniz hakimiyetine kar\u015f\u0131n ABD’nin bu kadar geni\u015f bir alan\u0131 istedi\u011fi gibi denetlemesi olanaks\u0131zd\u0131r. ABD y\u00f6netimleri, rakipsiz d\u00fcnya hakimiyetine giden kanl\u0131 yollar\u0131 \u00fczerindeki zengin etnik \u00e7eli\u015fkileri sonuna dek kullansalar da, bir s\u0131n\u0131rdan sonra ABD toplumu, s\u00fcrekli \u015fi\u015fen askeri b\u00fct\u00e7eyi kald\u0131ramaz duruma gelecektir. Pentagon’un t\u00fcm militarist diki\u015fleri s\u0131rayla patlamaya, s\u00f6k\u00fclmeye ba\u015flayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yusuf Küpeli yusuf@comhem.se   http:\/\/www.sinbad.nu 1. Kafkaslar, Şeyh Şamil, Çeçenler, Wahabiler, halklar vs. 2. politik gelişme ve ABD’nin bölgeye ilgisinin nedenleri üzerine genel bilgiler 3. Gürcistan’daki ABD 4. Petrol şirketlerinin Azerbaycan’ı a. Kısa tarihi gelişme b. Petrol şirketleri, Azerbaycan, Laden’in kayınbiraderi, W. Bush c. Aliyev hanedanı, Azerbaycan üzerine kızışan ABD- Rus rekabeti 5. Rusya’nın stratejik müttefiği […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11351"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11352,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11351\/revisions\/11352"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}