{"id":11399,"date":"2019-03-25T12:14:40","date_gmt":"2019-03-25T17:14:40","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11399"},"modified":"2019-03-25T12:14:40","modified_gmt":"2019-03-25T17:14:40","slug":"enver-pasanin-mektubu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/enver-pasanin-mektubu\/","title":{"rendered":"ENVER PA\u015eA’NIN MEKTUBU"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

Enver Pa\u015fa<\/span><\/b><\/p>\n

Anadolu B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal Pa\u015fa Hazretlerine:<\/p>\n

16 Temmuz 1921
\nMoskova<\/span><\/span><\/p>\n

Muhterem Pa\u015fam!<\/p>\n

Yusuf Kemal ve R\u0131za Nur Beyler Moskova’da iken, Berlin’den avdetimde gerek bunlara ve gerekse Ali Fuat Pa\u015fa biraderimize hari\u00e7teki mesaimizi ve size yazd\u0131\u011f\u0131m mektupta ve g\u00f6nderdi\u011fim nizamnamede ve programla da izah etti\u011fim ve\u00e7hile hari\u00e7teki tarz\u0131 mesainin memlekette bir f\u0131rkaya istinat etmesi l\u00fczumunu bildirmi\u015ftim.<\/p>\n

<\/span>Bu s\u0131rada ise gerek Rus doktorlar\u0131 ve gerekse bizim doktorlar\u0131n muayenesi neticesinde veremin ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fu, Halil Pa\u015fa’n\u0131n memlekete gitmesi ve havas\u0131 mutedil bir yerde oturmas\u0131 c\u00fcmlece muvaf\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, bu sebeple hareket etmi\u015fti. Kendisinin hareketinden sonra gelen mektupla ailesinin Ta\u015fkent’e gitmek \u00fczere Trabzon’a geldi\u011fi, mamafih kendisi oraya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Fuat Pa\u015fa bir ak\u015fam Afgan Sefaretinde Halil Pa\u015fa’n\u0131n Anadolu’dan gelecek iznini beklemesini s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011funu anlatmas\u0131 \u00fczerine, anlayamad\u0131\u011f\u0131m tuhaf bir vaziyet kar\u015f\u0131s\u0131nda bulundu\u011fumu hissettim.<\/p>\n

Halbuki size yazd\u0131\u011f\u0131m telgrafa ra\u011fmen Avrupa’da \u0130ttihat ve Terakki manevras\u0131 ba\u015flad\u0131 diye \u00fczerimize y\u00fckleniyorlar. Biz buradan ve sonra da siz Bol\u015feviklerle m\u00fcnasebette bulundunuz diye, memleketten \u00e7\u0131kmas\u0131nda \u0131srar edilmi\u015f…O da ailesi geldikten sonra yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sonra bunu m\u00fcteakip K\u00fc\u00e7\u00fck Talat Beyin tevkif ettirilerek \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu buraya gelince anlad\u0131m. Biraderim Nuri Bey’in de Erzurum’da kalebent edildi\u011fini \u00f6\u011frendim. Her \u015feyi size a\u00e7\u0131k bildirdi\u011fim halde akraba ve arkada\u015flar\u0131m\u0131n bu muameleye maruz olmalar\u0131n\u0131 do\u011fru bulmuyorum. Binaenaleyh size bir kere daha vaziyeti ber vechi ati izah etmeyi muvaf\u0131k buldum.<\/p>\n

1- Memleketten \u00e7\u0131k\u0131nca, ben Kafkasya’da kalmalar\u0131n\u0131 \u0130zzet Pa\u015fa Kabinesi vas\u0131tas\u0131yla temin etmi\u015f oldu\u011fum kuvvetler yan\u0131na gitmek ve di\u011fer arkada\u015flar\u0131 hari\u00e7te bularak siyaseten \u00e7al\u0131\u015fmak ve dahildeki arkada\u015flar \u00fczerine d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n h\u00fccumunu k\u0131smen tahfif etmek i\u00e7in meclisi umumi karar\u0131yla \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 biliyorsunuz.<\/p>\n

2- Ben K\u0131r\u0131m’da kal\u0131p Kafkasya’ya ge\u00e7meye u\u011fra\u015ft\u0131m. Bir\u00e7ok tehlikelere ra\u011fmen muvaffak olamad\u0131m. Sonra Berlin’de bulunan arkada\u015flar ile g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere Talat pa\u015fa merhumun arzusu \u00fczerine oraya gittim. M\u00fczakereler neticesi o anda Anadolu’ya imdad\u0131n ancak Rusya’dan gelece\u011fini anlayarak Bahattin \u015eakir bey ile Rusya’ya hareket etmi\u015ftim. Halbuki bir sene zarf\u0131nda iki defa tutulup be\u015f ay hapsedilmi\u015f ve alt\u0131 defa tayyareden d\u00fc\u015fmek suretiyle nihayet Moskova’ya geldim.<\/p>\n

Halbuki son mahpusiyetim zaman\u0131nda kararla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve\u00e7hile Moskova’ya ba\u015fka tarikle gelen Cemal Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131 bu s\u0131rada Moskova’ya gelmi\u015f olan Halil Pa\u015fa ile birlikte Anadolu’ya yap\u0131lacak yard\u0131m\u0131 temine \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Verilen karar bir taraftan bunu temin ile beraber \u0130ngiltere’ye kar\u015f\u0131 hareket etmek \u00fczere Halil’in \u0130ran’a ve Cemal Pa\u015fa’n\u0131n Afganistan’a ge\u00e7mesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve bu suretle hareket olunmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu s\u0131rada Cemal pa\u015fa taraf\u0131ndan zat\u0131 alinize yaz\u0131lan mektuba M\u00fclaz\u0131m \u0130brahim Efendi’nin vurudiyle gerek Halil’in ve gerekse Cemal Pa\u015fa’n\u0131n Anadolu hesab\u0131na bir \u015fey yapmalar\u0131n\u0131 emretmi\u015fsiniz. Bunun \u00fczerine tabii onlar belki vakitsiz olmakla beraber bu arzunuza tevkifi hareketi muvaf\u0131k g\u00f6rm\u00fc\u015fler ve Anadolu’ya resmen merbut olmayarak yard\u0131m ve maksada hizmet etmi\u015flerdir.<\/p>\n

<\/span>3- Ben geldi\u011fim zaman Bekir Sami Bey r\u00fcfekas\u0131n\u0131 buldum. \u0130ki aydan beri Moskova’da bulunuyorlard\u0131. Ben arzunuzu haber al\u0131nca \u00c7i\u00e7erin’in sualine kar\u015f\u0131 resmen bir vazifem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yaln\u0131z her suretle Anadolu’ya yard\u0131m edilmesine taraftar oldu\u011fumu s\u00f6yledim. Bekir Sami Bey’in arzusu \u00fczerine yaln\u0131z bir kere \u00c7i\u00e7erin’e Anadolu H\u00fck\u00fcmeti taraftar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in beraberce gittim. Sonra da ayn\u0131 arzu \u00fczerine yaln\u0131z arkada\u015flar\u0131n hususi m\u00fczakeresinde bulundum. Ruslar hen\u00fcz m\u00fczakereye bile ba\u015flamam\u0131\u015flard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Yusuf Kemal Bey biraderimize, bunlar Anadolu’nun kom\u00fcnist olmas\u0131n\u0131 isteyecekler dedim.
\nBen hususi olarak Berlin’de hapishanede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Radek ve di\u011fer r\u00fcesa ile i\u015fin bir an evvel halline \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Nihayet m\u00fczakere ba\u015flad\u0131. Yusuf Kemal Bey biraderimizin zann\u0131 gibi Bol\u015feviklik de teklif edilmedi.<\/p>\n

Maddi yard\u0131ma gelince; Bunda ne verirlerse al\u0131nmas\u0131n\u0131 prensibinin takip edilmesinin muvaf\u0131k olaca\u011f\u0131, b\u00f6ylece Anadolu’nun Rusya’dan bir \u015feyler geliyor diye, kuvveyi maneviyyesinin artaca\u011f\u0131 ve Avrupa’da, Anadolu Bol\u015feviklerle anla\u015ft\u0131 diye bizi daha kuvvetli ve mehip g\u00f6rece\u011fini bildi\u011finiz ilk maddi anla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Fakat ben hi\u00e7bir vakit resmen Anadolu nam\u0131na hareket etmedim. Sonra Bak\u00fc’ye geldi\u011fimde de\u011fil, yaln\u0131z ve T\u00fcrkiye’de ve b\u00fct\u00fcn \u0130slam memleketlerinde derhal aksi tesiri g\u00f6r\u00fclece\u011fine ve b\u00f6ylece \u0130ngilizlere yard\u0131m edilece\u011fine kani oldu\u011fumdan T\u00fcrkiye ve \u015fark\u0131n Bol\u015fevizm taraftar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 alenen kongrede s\u00f6yledi\u011fim gibi, Anadolu halk\u0131n\u0131n menfaatine daha muvaf\u0131k ve cidden ezilen halk\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr bir idare esas\u0131na m\u00fcstenit bir program ile Talat Bey ve di\u011fer bir iki arkada\u015f\u0131n Anadolu’ya ge\u00e7mesine karar verdik.<\/p>\n

\u015eimdi bug\u00fcn bu a\u00e7\u0131kl\u0131klara ra\u011fmen, siz kar\u015f\u0131m\u0131zda bir hasm\u0131m\u0131z varm\u0131\u015f gibi hareket ediyorsunuz. Evvelce de dedi\u011fim gibi ben ve arkada\u015flar\u0131m yaln\u0131z \u00f6teden beri takip etti\u011fimiz siyaset, memleketin ve T\u00fcrk Milletinin salah\u0131 emelini g\u00fcd\u00fcyoruz. Bununla beraber memleketin halka m\u00fcstenit ve cidden onun menfaati d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek onlarla \u00e7al\u0131\u015fmaya taraftar\u0131z.<\/p>\n

<\/b> Beni e\u011fer zat\u0131 alinize rakip telakki ediyorsan\u0131z, yan\u0131l\u0131yorsunuz, bu akl\u0131mdan ge\u00e7memi\u015ftir. Bizce memleketin kurtulu\u015fu esast\u0131r. De\u011fil bunu sizin gibi uzun seneler beraber \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir arkada\u015f, belki Ferit pa\u015fa gibi ihtiyar bir herif yapabilseydi ona bile h\u00fcrmet eder ve muvaffakiyetine yard\u0131m ederdim. <\/span> <\/span> Cenab\u0131 Hakk\u0131n \u015fimdiye kadar size yaver k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 talihinize biz de h\u00fcrmet ederiz. \u0130ktidar\u0131n\u0131z\u0131 bundan evvel takdir etti\u011fimden Harbiye Nezaretini ve ondan evvelki hareketlerimle de belli oldu\u011fundan, buna dair fazlaca bir \u015fey s\u00f6yleyemem. Yaln\u0131z bir ricam var. Tekebb\u00fcre kap\u0131lmay\u0131n\u0131z!.. Sizi cidden seven bir arkada\u015f gibi rica ediyorum. Senin muvaffakiyetin Anadolu’nun muvaffakiyeti demektir. Fakat e\u011fer siz \u015fimdiden \u015fiddetli davran\u0131rsan\u0131z, korkar\u0131m hay\u0131rl\u0131 neticeler vermez. Millet Sultan Hamit zaman\u0131ndaki millet de\u011fildir. Art\u0131k tahakk\u00fcme dayanamaz.<\/b><\/span><\/p>\n

Bak! Seni b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar\u0131m nam\u0131na temin ederim ki, bizim hi\u00e7bir mevkide ve memuriyette g\u00f6z\u00fcm\u00fcz yoktur. Bana gelince, ben bir ideal takip edece\u011fim, o da \u0130slam’\u0131 ezen Avrupal\u0131lar ile pen\u00e7ele\u015fmek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman ve T\u00fcrkleri harekete ge\u00e7irmektir. Ba\u015fta T\u00fcrkiye olmak \u00fczere kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130slam alemi i\u00e7in faydam\u0131z ve belki de tehlike oldu\u011funu hissetti\u011fimiz anda memlekete gelece\u011fiz… \u0130\u015fte bu kadar.<\/p>\n

\n\u015eimdi, ben kemali h\u00fcrmetle g\u00f6zlerinden \u00f6per, Cenab\u0131 Hak’tan senin i\u00e7in y\u00fccelikler, \u0130slam’a ve vatana n\u00e2fii b\u00fcy\u00fck, b\u00fcy\u00fck muvaffakiyetlere dilerim.<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Enver Paşa Anadolu Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine: 16 Temmuz 1921 Moskova Muhterem Paşam! Yusuf Kemal ve Rıza Nur Beyler Moskova’da iken, Berlin’den avdetimde gerek bunlara ve gerekse Ali Fuat Paşa biraderimize hariçteki mesaimizi ve size yazdığım mektupta ve gönderdiğim nizamnamede ve programla da izah ettiğim veçhile hariçteki tarzı mesainin memlekette bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11399","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11399","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11399"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11399\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11401,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11399\/revisions\/11401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11399"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11399"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11399"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}