![](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image2\/460-turkiye.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
Defne Sar\u0131soy Defne Sar\u0131soy: T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin \u00f6ncelikle d\u00fcn\u00fcnden ba\u015flayal\u0131m. Bug\u00fcne yans\u0131malar\u0131 olan hangi \u00f6nemli d\u00f6nemler ve s\u00fcre\u00e7ler ge\u00e7irdi ikili ili\u015fkiler?<\/p>\n B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> 20\u2019nci y\u00fczy\u0131ldan ba\u015flarsak, T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri i\u00e7in Bol\u015fevik ihtilali \u00e7ok \u00f6nemli bir kilometre ta\u015f\u0131. \u0130htilalle beraber T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri durulmaya ge\u00e7ti ve Ruslar\u0131n i\u00e7 \u00e7alkant\u0131lar\u0131 bir \u015fekilde T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerini iyi g\u00f6t\u00fcrme iradesini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. <\/span><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019deki gen\u00e7 Cumhuriyet\u2019in bir \u00e7e\u015fit anti-emperyalist karakteri, Sovyetler taraf\u0131ndan ho\u015f alg\u0131land\u0131 ve bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye\u2019ye birtak\u0131m yard\u0131mlar da yap\u0131ld\u0131. Buradan So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme ge\u00e7ersek, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra ili\u015fkiler kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak geriliyor. Stalin net bir \u015fekilde T\u00fcrkiye\u2019den birtak\u0131m taleplerde bulundu; Bo\u011fazlar\u0131 kullanma ve T\u00fcrkiye\u2019yi uydusu olarak kullanma talebi gibi. Bu talepler bir anlamda T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015f sonras\u0131 50 y\u0131l\u0131na \u015fekil veren politikalar\u0131 belirledi. Bir anlamda \u201cSovyet korkusu\u201d T\u00fcrkiye\u2019nin NATO\u2019ya, Bat\u0131\u2019ya yak\u0131nla\u015fmas\u0131na sebep oldu ve T\u00fcrkiye uzun y\u0131llar ABD\u2019nin stratejik m\u00fcttefiki olarak Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin kar\u015f\u0131 politikas\u0131 i\u00e7inde yer ald\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7 1990\u2019lara kadar devam etti. <\/span><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle Anadolu co\u011frafyas\u0131nda yerle\u015fik bir Rus d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Osmanl\u0131-Rus sava\u015f\u0131 sonucu Kafkasya\u2019dan \u00e7ok fazla g\u00f6\u00e7men T\u00fcrkiye\u2019ye gelmi\u015fti. Anadolu\u2019da Rusya aleyhinde ciddi bir tarihi haf\u0131za var. B\u00fcy\u00fckannelerinden, b\u00fcy\u00fckbabalar\u0131ndan Rusya ile ilgili hep k\u00f6t\u00fc \u015feyler duyan bir ku\u015fak yeti\u015fti Cumhuriyet T\u00fcrkiye\u2019sinde. Bu Rus d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 daha sonra So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde peki\u015fti. Bu emperyal miras\u0131n negatif tarih alg\u0131lamas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak ili\u015fkileri zaman zaman zorluyor.<\/p>\n KAFKASYA\u2019YA K\u0130MSEN\u0130N G\u00dcC\u00dc YETMED\u0130<\/span><\/strong><\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kilometre ta\u015f\u0131 ise 1990\u2019da Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc. Sovyetler Birli\u011fi \u00e7\u00f6kerken ortaya bir\u00e7ok yeni devlet \u00e7\u0131kt\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin kuzeyinde jeopolitik bir yeniden yap\u0131lanma oldu. Bu yap\u0131lanma T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fct\u00fcn jeopolitik oryantasyonunu de\u011fi\u015ftirdi. \u00d6nceki d\u00f6nemde iki bloklu d\u00fcnya d\u00fczeni i\u00e7erisinde, ABD\u2019nin yan\u0131nda onun bir uzak karakolu olarak \u00e7al\u0131\u015fan, Bat\u0131 blo\u011fu i\u00e7erisindeki yerini kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fan bir \u00fclkeyken, bir anda T\u00fcrkiye \u00e7ok kimlikli bir politikada yer almaya ba\u015flad\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Asya, Ortado\u011fu, Kafkasya ve Karadeniz\u2019deki n\u00fcfuz b\u00f6lgeleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. T\u00fcrkiye bir refleks olarak bu b\u00f6lgelere y\u00f6nelik programlar geli\u015ftirdi. Karadeniz Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f politika aktivizminin bir n\u00fcvesi olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Sovyetlerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc hem T\u00fcrkiye\u2019nin resmi politikas\u0131nda \u00e7ok ciddi bir canlanma getirdi, hem de \u00fclke i\u00e7indeki d\u0131\u015f politika alg\u0131lamalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. <\/span><\/p>\n 1991\u2019den sonra daha spesifik olarak T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerden ge\u00e7ti diyebiliriz. 1995 itibariyle T\u00fcrkiye, T\u00fcrk Cumhuriyetleri\u2019ne y\u00f6nelik bir politika geli\u015ftirme s\u00fcrecine girdi. Temel iddia \u015fuydu; Rusya\u2019n\u0131n \u00f6zellikle g\u00fcneyinde bir g\u00fc\u00e7 bo\u015flu\u011fu var, bunu T\u00fcrkiye, Rusya ve \u0130ran jeopolitik rekabetiyle bir \u015fekilde dolduracak. T\u00fcrkiye bir taraftan Bat\u0131\u2019n\u0131n da deste\u011fiyle, ortak kimlik ve tarih birikimlerini i\u015fleyerek burada bir T\u00fcrk modelini geli\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde ciddi giri\u015fimlerde bulundu. Bat\u0131 ad\u0131na burada rol T\u00fcrkiye\u2019ye bi\u00e7ildi ve T\u00fcrkiye de bunu \u00fcstlendi. T\u00fcrkiye\u2019de pe\u015f pe\u015fe ortaya \u00e7\u0131kan ekonomik krizler, Orta Asya politikalar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde \u00e7\u0131kan aksakl\u0131klar gibi bir\u00e7ok nedenle T\u00fcrkiye \u00fc\u00e7l\u00fc rekabette sivrilemedi. Di\u011fer rakipler de kendi \u00f6zel nedenleriyle ciddi bir oyuncuya d\u00f6n\u00fc\u015femediler. Glastnost\u2019tan 10 y\u0131l sonra anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, ne T\u00fcrkiye ne Rusya, ne de \u0130ran\u2019\u0131n buray\u0131 dolduracak kadar ekonomik ve siyasi potansiyeli yok. <\/span><\/p>\n Fakat bir s\u00fcrpriz Kuzey Kafkasya\u2019da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Da\u011f\u0131stan, \u00c7e\u00e7enistan ve Osetya gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fck devletler \u00fczerinde, Rusya\u2019n\u0131n insan haklar\u0131 ihlallerine varan egemenlik politikalar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de rahats\u0131zl\u0131k yaratt\u0131. \u00d6zellikle bu co\u011frafyan\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki diasporas\u0131, Rusya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkasya politikalar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirdi. 1990\u2019lar\u0131n \u00f6zg\u00fcr ortam\u0131n\u0131n etkisiyle T\u00fcrkiye\u2019de, bir\u00e7ok Kafkas diaspora toplum dernekleri sivil inisiyatiflerini g\u00fc\u00e7lendirdi ve Rusya aleyhinde s\u00f6ylemler geli\u015ftirdi. Bu olu\u015fumlar devlet ve sivil toplum seviyesinde lobi faaliyetleri yapt\u0131lar. Transkafkasya dedi\u011fimiz, Kuzey Kafkasya\u2019da Rusya\u2019n\u0131n i\u00e7erisindeki uzak b\u00f6lgelerin de dahil oldu\u011fu b\u00f6lge 1990 T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinin merkezidir. <\/span><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7e\u00e7enlere, buna kar\u015f\u0131l\u0131k da Ruslar\u0131n PKK\u2019ya destek vermesi, restle\u015fmeyle ili\u015fkilerin gerilmesine neden oldu. Abdullah \u00d6calan\u2019\u0131n \u015eam\u2019dan ka\u00e7arken Rusya\u2019ya gitmesi, orada kendine s\u0131\u011f\u0131nak bulmas\u0131 tesad\u00fcfi de\u011fil.<\/p>\n 1999\u2019a kadar olan d\u00f6nemde, T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri bu \u015fekilde cereyan etti. \u015eunun alt\u0131n\u0131 \u00e7izelim; ili\u015fkiler siyasal olarak sorunlu ama ekonomik olarak gayet olumlu ger\u00e7ekle\u015fti. <\/span><\/p>\n Bir d\u00f6nem bavul ticareti \u00e7ok ciddi rakamlara ula\u015ft\u0131, iki \u00fclke aras\u0131ndaki d\u0131\u015f ticaret 15 milyar dolara \u00e7\u0131kt\u0131. Rusya, Almanya\u2019dan sonra T\u00fcrkiye\u2019nin ikinci b\u00fcy\u00fck ticari partneri. Siyaseten ili\u015fkiler bu kadar k\u00f6t\u00fc giderken, ekonominin bu kadar olumlu gitmesi, siyasi kurumlarda bask\u0131 yaratt\u0131. Siyasi sorunlar\u0131 gidermeye ba\u015flama s\u00fcreci kan\u0131mca bu ekonomik ticaretin bir sonucu olarak da g\u00f6r\u00fclebilir. <\/span><\/p>\n Asl\u0131nda T\u00fcrkiye ve Rusya birbirine olduk\u00e7a benzeyen iki \u00fclke. Her iki \u00fclkenin de bir imparatorluk ge\u00e7mi\u015fi var. Bu dev tarih g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk ve Rus toplumlar\u0131nda ciddi bir bask\u0131 yarat\u0131yor, buna \u2018imparatorluk sonras\u0131 yaln\u0131zl\u0131k\u2019 deniyor. Biraz da travmatik bir y\u00f6n\u00fc var. Genetik kodla ge\u00e7mi\u015f bu \u2018emperyal ruh\u2019 zaman zaman diriliyor, zaman zaman bast\u0131r\u0131l\u0131yor. Psikolojide \u2018bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f\u0131n geri d\u00f6nmesi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan durum zaman zaman patl\u0131yor.<\/span><\/p>\n \u0130kisi de \u00e7ok kimlikli \u00fclkeler. Rusya\u2019n\u0131n hem Bat\u0131l\u0131, hem Asyal\u0131, hem Karadenizli kimlikleri var. Hatta Rus d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 da Asya\u2019yla Avrupa aras\u0131ndaki gidip gelme belirliyor. \u015eu anda sarka\u00e7 daha Asya\u2019ya yak\u0131n.<\/p>\n RUSYA, UKRAYNA\u2019DA SIKI\u015eTI<\/strong><\/span><\/p>\n \u0130li\u015fkilerin iyile\u015fmesi i\u00e7in T\u00fcrkiye \u00f6nemli ad\u0131mlar att\u0131. Bunun arka plan\u0131nda Avrupa Birli\u011fi s\u00fcrecindeki siyasal reformlar, IMF ile girilen ekonomik angajman\u0131n rol\u00fc var. IMF\u2019nin katk\u0131 dolayl\u0131. Ekonomik olarak kendini ba\u011flayan T\u00fcrkiye, istikrar\u0131n bozulmamas\u0131 i\u00e7in kom\u015fular\u0131yla bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ili\u015fkiler s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Ekonominin nispeten d\u00fczelmesi politikac\u0131lara \u00f6zg\u00fcven verdi. Bu \u00f6zg\u00fcven, kom\u015fularla do\u011frudan diplomasinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine yol a\u00e7t\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin hamlesi biraz da Rusya\u2019n\u0131n s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle olumlu kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00f6rd\u00fc. <\/span><\/p>\n Rusya ciddi bir \u015fekilde Bat\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131na do\u011fru s\u00fcr\u00fckleniyor. En son G\u00fcrcistan ve Ukrayna se\u00e7imlerine bakarsak, se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 Rusya i\u00e7in h\u00fcsran oldu. <\/span><\/p>\n G\u00fcrcistan\u2019da ABD ile, Ukrayna\u2019da ise Avrupa Birli\u011fi ile bir kar\u015f\u0131la\u015fmaya girmi\u015f oldu. Putin iki kere Ukrayna\u2019ya gitti, fakat destekledi\u011fi ba\u015fkan aday\u0131 se\u00e7ilmedi. Sonucu biliyoruz. Avrupa Birli\u011fi ve ABD ile bu derece kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f ve onlara yenilmi\u015f bir \u00fclkenin, iki nefes alma yolu var: Bir; askeri ili\u015fkilerinde kendisine m\u00fcttefik bulmak. \u0130ki; Ortado\u011fu\u2019ya, Akdeniz\u2019e a\u00e7\u0131lmak i\u00e7in T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirmek. Rusya ikinci strateji olan T\u00fcrkiye \u00fczerinde art\u0131k \u00e7ok ciddi bir \u015fekilde duruyor.<\/p>\n Defne Sar\u0131soy: Rusya, T\u00fcrkiye\u2019nin AB \u00fcyeli\u011fini destekledi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor. Peki Avrasyac\u0131l\u0131k tezlerinin ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, Rusya neden T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa Birli\u011fi\u2019ne \u00fcyeli\u011fini destekliyor? Ayr\u0131ca, Putin\u2019in KKTC\u2019ye verdi\u011fi destek ve Ermenistan ile sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131da bulunma iste\u011fi nas\u0131l yorumlanmal\u0131? <\/strong><\/span><\/p>\n B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> Rusya \u015funu fark etti, G\u00fcrcistan ve Ukrayna krizleri Avrupa\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye ile ileride in\u015fa edecekleri ortakl\u0131k i\u00e7in \u00f6nemli test alan\u0131 oldu. <\/span><\/p>\n T\u00fcrkiye, hem G\u00fcrcistan krizinde hem de Ukrayna krizinde olgun, yap\u0131c\u0131 ve hassas bir d\u0131\u015f politika izledi. Ne Avrupa Birli\u011fi\u2019ni rencide etti ne de Rusya\u2019y\u0131; sadece uluslararas\u0131 anla\u015fmalara vurgu yaparak bu krizleri atlatt\u0131. Bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye, Avrupa Birli\u011fi d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, b\u00f6lge realiteleriyle daha i\u00e7i\u00e7e, bar\u0131\u015f\u0131k bir rol oynad\u0131. Fazla risk de almad\u0131. Durum b\u00f6yle olunca Rusya\u2019n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019den \u00e7ekinmesine gerek kalmad\u0131. Avrupa Birli\u011fi\u2019nin ortak d\u0131\u015f politikas\u0131ndan ziyade, T\u00fcrkiye b\u00f6lgesel dengeleri g\u00f6zeten bir d\u0131\u015f politika izleyece\u011fini net bir \u015fekilde ortaya koydu. T\u00fcrkiye\u2019nin AB\u2019ye tam \u00fcyeli\u011fi sonras\u0131nda, Avrupa\u2019n\u0131n Kafkasya ve Ortado\u011fu politikas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir oranda T\u00fcrkiye\u2019nin belirleyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi var ki, bu uzak bir beklenti de\u011fil. Avrupa\u2019n\u0131n, \u00f6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fclkelerinin ciddi bir d\u0131\u015f politika vizyonundan yoksun olduklar\u0131n\u0131 biliyoruz. T\u00fcrkiye, bu noktada Avrupa i\u00e7inde \u00f6nemli bir d\u0131\u015f politika stratejisti olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. <\/span><\/p>\n Mart 2003\u2019e d\u00f6nersek, T\u00fcrkiye\u2019nin ABD askerlerinin Irak\u2019a giri\u015fine hay\u0131r demesinden b\u00f6lgede en karl\u0131 \u00e7\u0131kan Rusya Federasyonu oldu. O tarihten bug\u00fcne, Moskova\u2019da Avrupal\u0131 bir T\u00fcrkiye\u2019nin san\u0131lan\u0131n aksine Rusya\u2019ya tehditten ziyade yarar getirece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir inan\u0131\u015f geli\u015fti. Nitekim Pravda gibi ciddi Rus gazeteleri bu y\u00f6nelimin olumlu alg\u0131land\u0131\u011f\u0131na dair g\u00f6r\u00fc\u015flere a\u011f\u0131rl\u0131k veriyor. Moskova, Ankara\u2019y\u0131 bir tehdit olarak alg\u0131larken, \u015fimdi b\u00f6lgenin kaostan kurtulabilmesi i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019yi bir istikrar unsuru olarak g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131. <\/span><\/p>\n Defne Sar\u0131soy: Rusya\u2019n\u0131n Akdeniz\u2019e a\u00e7\u0131lmay\u0131 hedefledi\u011fi s\u00f6ylediniz, KKTC\u2019ye destek bu hedefle nas\u0131l ili\u015fkilendirilebilir, ve tabii Rusya\u2019n\u0131n Akdeniz\u2019e a\u00e7\u0131lmaktaki nihai hedefi nedir?<\/span><\/strong><\/p>\n B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f ticaretinin ana unsuru petrol ve do\u011falgaz. Petrol ve do\u011falgaz\u0131n\u0131 \u0130srail ba\u015fta olmak \u00fczere di\u011fer Akdeniz \u00fclkelerine satabilmesinin yolu, \u00fcst\u00fcne basarak s\u00f6yl\u00fcyorum, tek yolu T\u00fcrkiye\u2019den ge\u00e7er. <\/span><\/p>\n \u00c7ok ilgin\u00e7 bir geli\u015fme, Bak\u00fc-Ceyhan-Tiflis boru hatt\u0131ndan Rus petrol\u00fcn\u00fcn de ge\u00e7irilmesi fikir ortaya at\u0131ld\u0131. Mevcut Novorisk hatt\u0131n\u0131 tersinden kullanarak, Rus petrol\u00fcn\u00fcn Bak\u00fc-Ceyhan \u00fczerinden d\u00fcnyaya ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n zihnini kurcal\u0131yor. Son olarak, Azerbaycan\u2019daki BP temsilcisi T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011falgaz ve petrol nakliye hatt\u0131ndan Rusya\u2019n\u0131n da faydalanmak istedi\u011fini dile getirdi. K\u0131sacas\u0131, Rusya T\u00fcrkiye \u00fczerinden Avrupa\u2019ya a\u00e7\u0131lmay\u0131 hedefliyor. Rusya bu i\u015fin tankerle g\u00f6t\u00fcr\u00fclemeyece\u011finin fark\u0131nda. Sonu\u00e7ta Bo\u011fazlar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli.<\/p>\n Defne Sar\u0131soy: \u0130ki \u00fclke ili\u015fkilerinin iki \u00f6nemli ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Bo\u011fazlardan ge\u00e7i\u015f ve enerji konular\u0131 olu\u015fturuyor. \u015eu an itibariyle bu konularda geldi\u011fimiz nokta ne?<\/strong><\/span><\/p>\n B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> Rusya ile ortak enerji projelerine yap\u0131lan vurgu, biraz da Bo\u011fazlar sorununu aksatmak i\u00e7in. Bo\u011fazlar konusu, iki \u00fclkenin birbirine kar\u015f\u0131 etki unsuru. T\u00fcrkiye, Rusya\u2019ya \u201cBak\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131z\u201d derken, Rusya da \u201cBuradan ge\u00e7en petrol\u00fcn \u0130stanbul\u2019a zarar\u0131 dokunur\u201d gibi tehditler savuruyor. Mevcut e\u011filim kara \u00fczerinden ge\u00e7ebilecek petrol boru hatlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, hem stratejik olarak daha az y\u0131prat\u0131c\u0131 hem de pratik olarak daha verimli. \u00d6rne\u011fin, Samsun-Ceyhan \u00e7ok ciddi bir at\u0131l\u0131md\u0131r. Bo\u011fazlar iki \u00fclke aras\u0131ndaki gerilimi temsil ederken, petrol boru hatt\u0131 da i\u015fbirli\u011fini, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131racak. Samsun-Ceyhan, Avrasya\u2019n\u0131n geneli i\u00e7in \u00f6nemli bir istikrar unsuru olabilecek bir proje olarak hayata ge\u00e7iyor. <\/span><\/p>\n Defne Sar\u0131soy: Peki bu do\u011falgaz ve petrol boru hatlar\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019den ge\u00e7mesinin T\u00fcrkiye\u2019ye ba\u015fka ne faydalar\u0131 olacak?<\/span><\/strong><\/p>\n B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> Her \u015feyden \u00f6nce iki \u00fclke aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k artacak. T\u00fcrkiye\u2019nin boru hatt\u0131ndan ge\u00e7en petrol ve do\u011falgaz i\u00e7in alabilece\u011fi \u00fccretler var. Sonra T\u00fcrkiye\u2019nin alaca\u011f\u0131 petrol\u00fcn ve do\u011falgaz\u0131n daha fazla ucuzlamas\u0131 s\u00f6z konusu, bunun gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli faydalar\u0131 olabilir. Rusya ve T\u00fcrkiye\u2019den sonra, \u00f6rne\u011fin G\u00fcney K\u0131br\u0131s, \u0130srail veya Filistin\u2019in hatta eklemlenmesiyle proje b\u00f6lgesel bar\u0131\u015fa katk\u0131da bulunabilir. Ortado\u011fu ve Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6nemli eksi\u011fi, \u00fclkeler aras\u0131 ticari kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n olmamas\u0131. Bu proje co\u011frafyada kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ticari \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerini g\u00fc\u00e7lendirecek. <\/span><\/p>\n Defne Sar\u0131soy: Sizin de bahsetti\u011finiz gibi yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerini b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 fakt\u00f6rler \u015fekillendirdi. Kafkasya\u2019daki \u00c7e\u00e7enistan sorunu gibi etnik birtak\u0131m sorunlar, Rusya\u2019n\u0131n PKK\u2019ya verdi\u011fi destek vard\u0131. Bunlar g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 10 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde iki \u00fclke ili\u015fkilerinin gerilim noktalar\u0131 neler olabilir?<\/span><\/strong><\/p>\n B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinde her an k\u0131r\u0131labilecek iki fay hatt\u0131 var. \u0130li\u015fkiler bu fay hatlar\u0131nda son derece kritik bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Birincisi; \u00c7e\u00e7enistan, G\u00fcrcistan, Ukrayna gibi Rusya\u2019n\u0131n \u2018yak\u0131n \u00e7evre\u2019si olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyada T\u00fcrkiye\u2019nin so\u011fukkanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ne kadar koruyabilece\u011fi. Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgede yeni bir aktivizm i\u00e7erisine girmesi, daha \u015fiddetli ve bask\u0131c\u0131 politikalar uygulamas\u0131yla, T\u00fcrkiye de olaylara m\u00fcdahil olabilir. <\/span><\/p>\n \u0130kinci fay hatt\u0131 da; T\u00fcrkiye-Rusya ili\u015fkilerinin T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan yanl\u0131\u015f alg\u0131lanmas\u0131. Rusya gibi AB ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen bir \u00fclkeyle T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131nla\u015fmas\u0131, di\u011fer taraftan dikkatle izleniyor. AB, T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile mevcut giri\u015fimlerine bir tepki g\u00f6stermedi. ABD\u2019nin Mavi Ak\u0131m Projesi\u2019ne ba\u015f\u0131ndan beri kar\u015f\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. ABD yine de Mavi Ak\u0131m\u2019\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin kuzeyindeki g\u00fc\u00e7l\u00fc kom\u015fusuyla zorunlu y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc siyasal ve ekonomik ili\u015fkiler \u00e7er\u00e7evesinde bir politika olarak alg\u0131lad\u0131. T\u00fcrk-Rus yak\u0131nla\u015fmas\u0131 konusunda Avrupa ve ABD\u2019nin psikolojik bir bariyeri oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Bu bariyer zorland\u0131\u011f\u0131 zaman ikinci fay hatt\u0131 da k\u0131r\u0131labilir ve T\u00fcrkiye ciddi bir tepkiyle kar\u015f\u0131la\u015fabilir. B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> \u0130lgin\u00e7 bir ikilem; T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerin bug\u00fcn geldi\u011fi olumlu nokta, T\u00fcrkiye\u2019nin AB ile y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u00fcyelik m\u00fczakerelerinin bir sonucu asl\u0131nda. Bu ba\u011flamda \u00fc\u00e7 yanl\u0131\u015f alg\u0131lama s\u00f6z konusu. Birincisi; AB, T\u00fcrkiye\u2019yi kurtar\u0131r \u015feklinde dile gelen T\u00fcrkiye\u2019deki liberal alg\u0131lama. \u0130kincisi; Avrupa bizi b\u00f6ler diyen milliyet\u00e7i alg\u0131lama.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de; Avrasya co\u011frafyas\u0131n\u0131n Avrupa Birli\u011fi\u2019ne bir alternatif oldu\u011fu yan\u0131lsamas\u0131. Bu vizyonlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc de hatal\u0131 ve yar\u0131m. Sonu\u00e7ta T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa Birli\u011fi s\u00fcreci, di\u011fer politikalar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fiyor. T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupal\u0131 bir \u00fclke olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, sadece AB i\u00e7in de\u011fil kendi i\u00e7in bir kazan\u0131m ise, AB d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fclkelerle y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc d\u0131\u015f politikas\u0131 da yine kendisi i\u00e7in olacak. Meyvelerini de yine T\u00fcrkiye toplayacak. <\/span><\/p>\n K\u0131saca, Rusya\u2019ya yak\u0131nla\u015fma AB\u2019ye kar\u015f\u0131 bir koz olarak tasarlanmamal\u0131. Defne Sar\u0131soy: Peki Ba\u015fbakan\u2019\u0131n Rusya\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 geziyi nas\u0131l de\u011ferlendirmek gerek? Enerji alan\u0131nda at\u0131lan \u00f6nemli imzalar neler getirecek iki \u00fclke ili\u015fkilerine?<\/strong><\/span><\/p>\n B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> Ba\u015fbakan\u2019\u0131n ziyareti 17 Aral\u0131k sonras\u0131nda son derece kritik. Rusya ziyareti her y\u00f6nden \u2018\u00e7ok-hedeflilik\u2019 arz ediyor.<\/p>\n Bu co\u011frafyada d\u0131\u015f politika ili\u015fkileri son derece i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f i\u015fliyor. Rusya, Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyi daimi \u00fcyesi; K\u0131br\u0131s konusunda yap\u0131c\u0131 katk\u0131lar\u0131 olabilir. Putin ile olumlu ge\u00e7en diyalo\u011fun sonucunda belki T\u00fcrkiye\u2019nin Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019de Rusya katk\u0131l\u0131 diplomasi y\u00fcr\u00fctmesinin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. T\u00fcrkiye art\u0131k \u00e7ok tarafl\u0131 prokatif diplomasi y\u00fcr\u00fctebiliyor. Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019de y\u00fcr\u00fctece\u011fimiz diplomasi i\u00e7in Rusya\u2019n\u0131n katk\u0131lar\u0131n\u0131 yak\u0131n zamanda hissedece\u011fiz. BM s\u00fcre\u00e7lerine muhalif olmayan, kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir Rusya, ABD ve T\u00fcrkiye\u2019nin K\u0131br\u0131s\u2019taki i\u015fini kolaylar. <\/span><\/p>\n \u00d6te yandan, Rusya ile ticari ili\u015fkilerimiz d\u00fczene giriyor ve bu tip ziyaretler ticari i\u015fbirli\u011fi i\u00e7in tetikleyici rol oynuyor. Eminim bunun olumlu sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da bir iki y\u0131l i\u00e7inde alaca\u011f\u0131z. <\/p>\n Defne Sar\u0131soy: Rusya\u2019n\u0131n \u00f6zellikle bavul ticaretinde ve turizm sekt\u00f6r\u00fcnde T\u00fcrkiye ekonomisine b\u00fcy\u00fck bir katk\u0131s\u0131 var. Ekonomik i\u015fbirli\u011finin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in neler yap\u0131lmas\u0131 gerek ve neler hedefleniyor \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde?<\/strong><\/span><\/p>\n B\u00fclent Aras:<\/span><\/strong> Ticari ili\u015fkiler \u00e7er\u00e7evesinde s\u00f6yl\u00fcyorum, Rusya\u2019da demokrasinin geli\u015fmemesi T\u00fcrkiye i\u00e7in ciddi bir problem te\u015fkil ediyor. Rusya\u2019n\u0131n d\u0131\u015f ticaretinin temel kalemleri petrol ve do\u011falgaz ihracat\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, Rusya\u2019da orta s\u0131n\u0131f veya bir burjuvazi hen\u00fcz geli\u015femedi. Rusya\u2019n\u0131n en zengin kurumlar\u0131 ve en zengin kesimleri bu enerji ihracat\u00e7\u0131s\u0131 ki\u015filer. Eski rejimle de bir \u015fekilde ba\u011f\u0131 bulunan bu s\u0131n\u0131f \u00fclkedeki politikay\u0131 da kendi ticari \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda belirliyor. Rusya\u2019da enerji d\u0131\u015f\u0131nda uluslararas\u0131 pazarlarda rekabet edebilecek bir end\u00fcstri veya servis sekt\u00f6r\u00fc geli\u015fmi\u015f de\u011fil. Bu durumda T\u00fcrkiye\u2019nin ticari ili\u015fkileri otomatik olarak, enerji sat\u0131n al\u0131m\u0131 ekseninde ger\u00e7ekle\u015fiyor. <\/span><\/p>\n Bu ba\u011flamda Rusya\u2019dan enerji al\u0131yoruz, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda in\u015faat, turizm, g\u0131da ve tekstil sekt\u00f6rlerinde yat\u0131r\u0131m yap\u0131yoruz. Moskova\u2019da bir T\u00fcrk ticaret merkezinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli bir ad\u0131m. Samsun-Ceyhan boru hatt\u0131, enerji merkezli ve siyasi a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 da bar\u0131nd\u0131ran ciddi bir proje. Karadeniz\u2019deki baz\u0131 kentlere destek verilmesiyle, iki \u00fclke aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck \u2018Dubai\u2019lerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 g\u00f6zlemlenebilir. <\/span><\/p>\n Bavul ticaretinin ise daha sistematik ve yasal bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde geli\u015fimini s\u00fcrd\u00fcrmesi tercih sebebi. \u0130ki \u00fclke aras\u0131nda fuarlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli. Rusya\u2019da enerji sekt\u00f6r\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda da bir giri\u015fimci s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye yarayacakt\u0131r; iki \u00fclke aras\u0131ndaki ticaretin Rus sosyo-ekonomisine bu y\u00f6nde bir katk\u0131s\u0131 olabilir. Tahminim enerji ihracat\u0131ndan zengin olmu\u015f z\u00fcmrenin bu sermayeyi di\u011fer alanlara ak\u0131taca\u011f\u0131. Rus yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki \u00f6zelle\u015ftirme projelerine ilgisi var. Devlet destekli dev projeler olu\u015fan yeni olumlu ortamda g\u00fcndeme gelebilir. K\u0131sa vadede hedefimiz 25 milyar Dolar\u2019l\u0131k hacmi tutturmak olmal\u0131.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Defne Sarısoy NTV-MSNBC, 21 Ocak 2005 Defne Sarısoy: Türk-Rus ilişkilerinin öncelikle dününden başlayalım. Bugüne yansımaları olan hangi önemli dönemler ve süreçler geçirdi ikili ilişkiler? Bülent Aras: 20’nci yüzyıldan başlarsak, Türk-Rus ilişkileri için Bolşevik ihtilali çok önemli bir kilometre taşı. İhtilalle beraber Türk-Rus ilişkileri durulmaya geçti ve Rusların iç çalkantıları bir şekilde Türkiye ile ilişkilerini iyi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-11431","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11431","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11431"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11431\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11433,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11431\/revisions\/11433"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> <\/b> NTV-MSNBC, 21 Ocak 2005 <\/span><\/p>\n![](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yorum\/parag-ara.gif\")
<\/span><\/p>\n
\n
\nORTAK KADER: \u0130MPARATORLUK M\u0130RASI<\/strong><\/b><\/span><\/p>\n<\/p>\n
\n
\nDefne Sar\u0131soy: Peki AB s\u00fcrecinde T\u00fcrkiye, Rusya ile yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 bir koz olarak kullanabilir mi? M\u00fczakere s\u00fcrecinde istenmeyen geli\u015fmeler oldu\u011fu takdirde, T\u00fcrkiye\u2019nin Avrupa Birli\u011fi\u2019nde \u201cO halde Rusya\u2019ya biraz daha y\u00f6nelirim\u201d demesi nas\u0131l bir tepki bulur?<\/strong><\/span><\/p>\n
\nHi\u00e7bir co\u011frafya tek ba\u015f\u0131na T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6zel hedefi de\u011fil. Glastnost sonras\u0131 dillendirilen K\u0131z\u0131l Elma d\u00fc\u015f\u00fcnceleri art\u0131k demode ve ger\u00e7ekd\u0131\u015f\u0131 kald\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nceli\u011fi milli gelirini 15-20 bin dolar d\u00fczeyine \u00e7\u0131karmak, AB \u00fcyesi olmak ve Avrasya\u2019da ili\u015fkilerini dengede y\u00fcr\u00fctmek. Co\u011frafyalar\u0131n ideolojik alg\u0131lanmas\u0131 art\u0131k geride kald\u0131. Ekonomik olarak geli\u015fmemi\u015f, siyasal reformlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015f bir T\u00fcrkiye zaten Avrasya\u2019y\u0131 do\u011fru alg\u0131layamaz.<\/p>\n