![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/397.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Mitchell S. Rothman\u00a0 \u00a0<\/b>
\n“Yak\u0131n Do\u011fuda Kabileler(chiefdom) ve Erken Devletler”
\n“Chiefdoms and Early States in Near East: The Organizational Dynamics of Complexity.” – Edited by Gill Stein – Prehistory Press. Monographs in World Archeology. No 18 – 1994
\n\u00c7eviri: \u0130lker F\u0131\u00e7\u0131c\u0131lar<\/p>\n
* Evrimsel Analiz ve Karma\u015f\u0131kl\u0131k 19. y\u00fczy\u0131ldaki (\u00f6rne\u011fin Morgan 1877, H. Spence 1900) evrimsel antropologlar ile 20. y\u00fczy\u0131ldaki (\u00f6r. White 1949, Stewart 1955, Servie 1962, Fried 1960) yeni-evrimciler denilenlerin temel ama\u00e7lar\u0131 \u015fu soru ile ifade edilebilir: “Ba\u011f\u0131ms\u0131z, \u00f6zde homejen insan toplumlar\u0131n\u0131n ge\u00e7-Pleistosen d\u00fcnyas\u0131n\u0131, birbirine ba\u011f\u0131ml\u0131, \u00f6zde heterojen end\u00fcstriyel uluslar\u0131n modern d\u00fcnyas\u0131ndan ay\u0131ran de\u011fi\u015fimin s\u00fcreci” nedir? (McGuire 1983: 91). Bir ba\u015fka deyi\u015fle, ni\u00e7in ge\u00e7mi\u015f insan toplumsal olu\u015fumlar\u0131nda ve \u015fimdikinde g\u00f6zlemlenmi\u015f \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim vard\u0131r? Farkl\u0131 de\u011fi\u015fim s\u00fcre\u00e7lerinin ve yollar\u0131n\u0131n sonucu mu? Bu ba\u011flamda, az \u00e7ok geli\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcnen toplumlar\u0131n bu geli\u015fimi neyi g\u00f6sterir?<\/p>\n Burada olu\u015fumlar\u0131n ve olu\u015fumlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri \u00fczerinde durmak, analitik y\u00f6ntemleri ele\u015ftiren eski ve yeni evrimciler i\u00e7in dahi anahtar rol\u00fc oynuyor. \u00d6rne\u011fin, White ve Steward’\u0131n a\u00e7\u0131klamac\u0131 y\u00f6ntemlerini sorgulayan bir makalesinde, Plog \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n “Bana g\u00f6re olu\u015fumsal de\u011fi\u015fim kavram\u0131n\u0131n \u00f6nemli noktas\u0131 olu\u015fum (organizasyon) teriminin kendisidir. Olu\u015fum terimi, bir sistemin par\u00e7alar\u0131na ve bu par\u00e7alar\u0131n birbiri aras\u0131ndaki etkile\u015fime denk d\u00fc\u015fer. Buna g\u00f6re, her d\u00fczeydeki -bireysel, grup ve toplum i\u00e7inde- insan davran\u0131\u015f\u0131 olu\u015fumsald\u0131r, organize olmu\u015ftur. [ Plog (1977: 24) ] ”<\/p>\n Antropolojik arkeologlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, insan organizasyonlar\u0131n\u0131n i\u015flev ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn -dinami\u011finin- a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rma \u00e7abalar\u0131m\u0131z\u0131n anahtar\u0131 oldu\u011funa olas\u0131l\u0131kla kat\u0131lacaklard\u0131r. Ayr\u0131ca, “k\u00fclt\u00fcr” ve “toplum” dedi\u011fimiz bireysel ve toplu organize insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n tamamen geli\u015fig\u00fczel olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda da olas\u0131l\u0131kla ayn\u0131 fikirdedirler. Organizasyonda, toplumlar hem yap\u0131 hem de geli\u015fim yolunda geli\u015fig\u00fczel olmayan \u00f6nemli benzerlikler g\u00f6sterir.<\/p>\n Evrimsel analizde ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar en \u00e7ok evrimsel analizin hedefleri, y\u00f6ntemi, ve anahtar de\u011fi\u015fkenleri konusunda tart\u0131\u015f\u0131yor ayr\u0131 fikirlere sahip oluyorlar. Bu temel fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131ndan biri de \u00f6zel (spesifik) evrimi ara\u015ft\u0131r\u0131p a\u00e7\u0131klay\u0131p genel evrimin yerine \u00f6nerenler aras\u0131ndad\u0131r (bkz. Farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n betimlemesi i\u00e7in: Sahlins ve Service 1960:12f.) \u00d6zel (spesifik) ve genel evrimin ayr\u0131m\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131nda, Flannery ve Marcus \u00f6zel evrim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 b\u00f6lge i\u00e7inde ayr\u0131lm\u0131s evrim olarak tan\u0131ml\u0131yor. Bunu \u015fu \u015fekilde dile getirmi\u015fler: \u00d6zel evrimsel \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in, evrimsel geli\u015fim yolunda g\u00f6zlemlenmi\u015f ola gelenlerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 amac\u0131yla, hipotez olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen, genellikle farkedilmesi zor zaman i\u00e7indeki de\u011fi\u015fikliklerin g\u00f6r\u00fclmesi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7apta ayr\u0131nt\u0131ya gerek var. Bu ayr\u0131nt\u0131ya olan ihtiya\u00e7, \u00f6zel evrimcilerin soru\u015fturmalar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca bir b\u00f6lgedeki tek bir evrimsel kol ile s\u0131n\u0131rland\u0131rmalar\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n Neyi soru\u015fturacaklar\u0131 ad\u0131m-tipolojisi fikrinden ortaya \u00e7\u0131kan genel evrimciler, tek bir b\u00f6lgenin bir evrim kolundaki toplumlar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 b\u00f6l\u00fcnmesini de\u011fil, farkl\u0131 b\u00f6lgelerin paralel kollar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen ortakl\u0131klar\u0131n ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n sebebini a\u00e7\u0131klamay\u0131 ama\u00e7 edinmi\u015ftir. Yani, toplumsal (olu\u015fumsal \/ organizasyonel) evrimin geli\u015fig\u00fczel olmayan evrensel noktalar\u0131na bakarlar. E\u011fer ayr\u0131m\u0131n belli bir say\u0131da farkl\u0131 kolunun sonucu olduk\u00e7a benzer g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, de\u011fi\u015fimin \u00e7e\u015fitli durumlarda g\u00f6r\u00fclen benzer s\u00fcre\u00e7 veya ortak sebepleri mi vard\u0131r, ve bu genel olarak insan evrimine teoride uygulanabilecek bir tak\u0131m de\u011fi\u015fkenlere mi i\u015faret eder? Genel evrim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel k\u00fclt\u00fcrel geleneklerin veya geli\u015fimsel yollar\u0131n tarihsel benzersizli\u011fi bilinmelidir (bkz. \u00f6rn. C. Spencer 1983), ama insan sosyal evriminin genel ilkelerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda farkl\u0131 bir strateji gereklidir. Y\u00f6ntem yine, evrim s\u00fcrecinin kendisini a\u00e7\u0131klayabilecek sonu\u00e7lara veya evrimsel yollardaki k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 benzerliklere bakmakt\u0131r. K\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 etkile\u015fimden t\u00fcremi\u015f yan\u0131tlar, \u00f6zel b\u00f6lgesel durumlara ve daha genel bir teorinin kurulmas\u0131na kullan\u0131labilir. \u00d6zel ve genel evrim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bir di\u011ferinin varg\u0131s\u0131n\u0131n onaylanmas\u0131 veya \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesine yard\u0131m edecek \u015fekilde birbirlerine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ama, \u00f6zel evrimsel \u00e7al\u0131\u015fmalardan farkl\u0131 olarak, genel evrimsel y\u00f6ntembilim i\u00e7in s\u00fcreci anlaman\u0131n yolu ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 azaltmak, ve genel evrimcilerin g\u00f6zledikleri k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 benzerlik ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klayan s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da de\u011fi\u015fken bulmakt\u0131r. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131n kontroll\u00fc olmas\u0131 i\u00e7in \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde tek bir k\u0131stas gereklidir. Kullan\u0131lmakta olan terimlerden “g\u00fcruh” “a\u015firet” “kabile” “devlet” (“band” “tribe” “chiefdom” ve “state”) (Service 1962) kontroll\u00fc kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma i\u00e7in belli aral\u0131klarla bir skala olu\u015fturmu\u015ftur. Bu aral\u0131klar, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f yap\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 ge\u00e7erli evrimsel basama\u011f\u0131n\u0131n her seviyesini veya sonraki ad\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan sosyal olu\u015fumlar\u0131n bi\u00e7imini betimlemeye yarayan olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131daki de\u011fi\u015fkenleri temel alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu genel evrimsel y\u00f6ntemde \u00f6nerilen ana de\u011fi\u015fkenler \u015funlardan olu\u015fur:<\/p>\n – Toplumsal olu\u015fumun harcayabilece\u011fi enerjinin miktar\u0131 (White 1949). Genellikle evrimsel yollar\u0131n belirlenmesinde bu etmenlerin \u00e7e\u015fitli kombinasyonlar\u0131n\u0131n kritik bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. Tan\u0131m ve ortaya \u00e7\u0131kan toplumsal olu\u015fum ad\u0131mlar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli olarak se\u00e7ilen \u00f6l\u00e7\u00fctlerden \u00e7o\u011fu, b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015f ve olu\u015fum (organizasyon) sistemlerinin g\u00f6zlenebildi\u011fi etnografik olaylardan elde edilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, genel evrimci \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ger\u00e7ek amac\u0131 kendi iyilikleri i\u00e7in benzerlik ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n k\u0131saca s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. Ger\u00e7ek ama\u00e7, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel kompleksin, i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f yap\u0131n\u0131n, zaman i\u00e7indeki evrim yollar\u0131n\u0131n ve mekana ba\u011fl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fimlerinin s\u00fcrecini tan\u0131mlamak ve a\u00e7\u0131klamakt\u0131r.<\/p>\n Yine de son zamanlarda, antropologlar geleneksel evrimsel tipolojilerin geli\u015fmi\u015f toplumlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve geli\u015fimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulam\u0131\u015flard\u0131r -\u00f6zellikle s\u0131k kullan\u0131lan “g\u00fcruh”, “a\u015firet”, “kabile” ve “devlet” s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131n\u0131-. D\u00fczey veya ad\u0131m tipolojileri birka\u00e7 y\u00f6nden ele\u015ftirilmi\u015ftir. Ele\u015ftirilerden bir k\u0131sm\u0131, arkeolog ve etnograflarca belgelenmi\u015f, pek \u00e7ok toplumda g\u00f6r\u00fclen b\u00fcy\u00fck ayr\u0131l\u0131klara \/ de\u011fi\u015fikliklere dikkat \u00e7ekiyor. Toplumlar aras\u0131ndaki bu de\u011fi\u015fkenlik, tart\u0131\u015fmal\u0131 olarak, b\u00f6lgeler aras\u0131nda bir ad\u0131m modeline kolayca indirgenemez (Feinman ve Neitzel 1984), veya b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye bir modele (bkz. Earle 1987: 279f). Ne de, de\u011fi\u015fkenli\u011fin ortak bir ayr\u0131l\u0131klar listesi yoluyla etkin bir \u015fekilde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilece\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir. Hem, e\u011fer bir ayr\u0131l\u0131k varsa -\u00f6nderli\u011fin i\u015flev a\u00e7\u0131s\u0131ndan epey fark edilebilir olmas\u0131 gibi- ba\u015fka ayr\u0131l\u0131klar\u0131n, ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelliklerin oldu\u011fu da kabul edilebilir -sosyal s\u0131n\u0131flar, kaba kuvvet, \u00f6zelle\u015fmi\u015f \u00fcretim, ve pazarlama ekonomileri gibi-. McGuire (1983) ad\u0131m tipolojilerinde kullan\u0131lan de\u011fi\u015fkenlerin \u00e7ok genel oldu\u011funu, ve bunun olu\u015fum tiplerinin(a\u015fa\u011f\u0131ya bak\u0131n) d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda temel olan ince ayarlanm\u0131\u015f de\u011fi\u015fkenlerin aras\u0131ndaki etkile\u015fimi saklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Bu ele\u015ftiriler gruplar\u0131n tan\u0131mlama \u00f6l\u00e7\u00fctlerinin veya yeniden adland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesine yol a\u00e7t\u0131. \u00d6rne\u011fin, Steponaitis (1978:420) \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 y\u00f6netimsel hiyerar\u015fiye sahip toplumlar\u0131, mallara farkl\u0131 kademelerde eri\u015fimi ve \u00f6nderlik \u00f6rg\u00fctlenmesi \u00fcyelerinin hizmeti i\u00e7in azalan g\u00f6revleri temel alarak, kabileler (chiefdom) olarak tan\u0131mlad\u0131. Steponatis’in s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131, merkezi y\u00f6netiminde \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir hiyerar\u015fi bulunan herhangi bir toplulu\u011fu devlet “state” olarak tan\u0131mlayan Wright ve Johnson’un s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131yla \u00e7at\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n Wright (1984, yenibas\u0131m\u0131 bu kitapta) ve Earle (1978), mevcut tipolojiyi kullan\u0131rken, bir yandan da kabileler aras\u0131ndaki de\u011fi\u015fikli\u011fi hesaba katmak i\u00e7in kabile tipini basit ve karma\u015f\u0131k diye iki altgruba ay\u0131rd\u0131lar. Kohl (1987) ve Earle (1987) end\u00fcstriyel devletlerin, veya ikincil devletlerin, ayn\u0131 \u0131rktan olu\u015fmu\u015f basit kabileler say\u0131labilecek ana devletlerden farkl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorguluyor. Ana ve ikincil devlet terimleri de sorgulanm\u0131\u015ft\u0131r, alternatif terimler ortaya \u00e7\u0131kararak, “erken” ve “olgun” devletler (Claessen ve Skalnik 1978).<\/p>\n Di\u011fer ele\u015ftiriler, evrimsel tipolojinin temeli olarak kullan\u0131lan etnografik ve etnohistorik olaylar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 hedef alm\u0131\u015ft\u0131r. Yoffee (1993) ve Kohl (1987), kabile tan\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan \u00e7o\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn elde edildi\u011fi Polenezya’da kabile olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Evrimsel ad\u0131mlar\u0131n her birini ger\u00e7ekte olmayan, sanal, idealle\u015ftirilmi\u015f tipler olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Yoffe (1993), Weber (Weber 1947) analizi yarar\u0131na b\u00fct\u00fcn tipolojik sistemin at\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyor. Burada analistler \u00fc\u00e7 t\u00fcr g\u00fcc\u00fcn da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 incelerler: \u00fcretimin ve \u00fcretim mallar\u0131n\u0131n (\u00f6zellikle yiyecekler) kaynaklar\u0131n\u0131n denetimi, onur ve prestij elde etme yollar\u0131n\u0131n denetimi, ve anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcp ana grubu savunmada kullan\u0131lan fiziksel yollar\u0131n denetimi.<\/p>\n Toplumsal evrimin, yeni-Darwinci evrim modelinin uygulanmas\u0131ndan yararlananlar da evrimsel ad\u0131m tipolojilerini ele\u015ftirirler. Onlar da kademeli modellerin, k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fimindeki k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fkenlikleri g\u00f6z ard\u0131 etmesinden ve toplumlar\u0131n niye de\u011fi\u015fti\u011fini (Dunnell 1980) a\u00e7\u0131klayan mekanizmalar\u0131n yal\u0131t\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 etki kaybettirici \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan, ve dolay\u0131s\u0131yla bir toplumun geli\u015fimsel kademelerinin (Wenke 1981:86) s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 saklamas\u0131ndan yak\u0131n\u0131yorlar. Dinamik ve i\u015fleyen topluluklar\u0131n ve de\u011fi\u015fimin s\u00fcrekli yollar\u0131n\u0131n, dura\u011fan, ayr\u0131k indirgemelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011funu ortaya koyuyorlar. McGuire’a G\u00f6re (1983:93), e\u011fer bir “ya \/ ya da” yakla\u015f\u0131m\u0131 (ya bir devlettir ya da bir kabile) kullan\u0131l\u0131rsa, topluluklar\u0131n kendisi de\u011fil, kategoriler \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n Daha eski ad\u0131m tipolojilerinin ele\u015ftirileri, do\u011fruca bu modellerin sosyal yap\u0131daki s\u00fcrekli de\u011fi\u015fimi, ayr\u0131k, dura\u011fan kutular gibi zorlama e\u011filimini hedef al\u0131r. Yine de, ad\u0131m tipolojilerine alternatif olarak sunulanlar ya analitik \u00f6ze inmede t\u0131kan\u0131rlar ya da yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da karma\u015f\u0131k topluluklara uygulanabilirler. Adams (1966, 1981), \u00f6rne\u011fin, toplumsal yap\u0131n\u0131n neye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u00fcrecini belirtmeden, de\u011fi\u015finin hangi ko\u015fullarda olu\u015ftu\u011funu belirtir. Benzer \u015fekilde, Yeni-Darwinci evrimsel yakla\u015f\u0131mlar, Dunnell’inki gibi, se\u00e7im biriminin (toplulu\u011fun t\u00fcrleri) ne oldu\u011funu belirtemezler ve b\u00f6ylece sosyal olu\u015fumun \u00f6\u011felerinin nas\u0131l se\u00e7ildi\u011fini de belirtemezler. Ayn\u0131 kan\u0131t, “g\u00fc\u00e7”, devlet veya karma\u015f\u0131k kabilelerin analizinde ana de\u011fi\u015fken olarak kullan\u0131labilir, ama olu\u015fumsal, organizasyonel de\u011fi\u015fimlerin t\u00fcm kapsam\u0131n\u0131 ve insan topluluklar\u0131n\u0131n \u00dcst Paleolitik avc\u0131\/toplay\u0131c\u0131l\u0131ktan end\u00fcstriyel konuma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klama ve betimlemede bu de\u011fi\u015fkenin de\u011feri pek a\u00e7\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n Bu kitapta, s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131 tan\u0131mlanm\u0131\u015f yap\u0131sal tipler yerine olu\u015fumsal de\u011fi\u015fimin esnek de\u011ferleri olarak “kabile” ve “devlet” gibi analitik terimlerin kullan\u0131lmas\u0131 ile geleneksel evrim tipolojilerinin en iyi ele\u015ftirisinin yap\u0131labildi\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kabile ve devletleri, tek tip, yap\u0131sal olarak de\u011fi\u015fmez sosyal tipler yerine a\u00e7\u0131k\u00e7a politik olu\u015fumun de\u011fi\u015fken bi\u00e7imleri olarak g\u00f6rerek, ay\u0131rdedici nitelikler listesini temel alan kat\u0131 tipolojilerin \u00f6tesine ge\u00e7ilebilir. Biz, birle\u015fme ve kendi dahili gruplar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eki\u015fme s\u00fcreci sonucu dinamik olarak ortaya \u00e7\u0131kan devletler, ve bunlar\u0131n harici do\u011fal kuvvetler ve sosyopolitik kuvvetler ile birle\u015fmeleri yolundaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 konu ediniyoruz. Kabile ve devlet gibi terimler, olu\u015fumsal bi\u00e7im ve geli\u015fimsel de\u011fi\u015fim yolundaki de\u011fi\u015fmeler i\u00e7in kullan\u0131\u015fl\u0131 bir s\u00f6zl\u00fck sa\u011fl\u0131yor. Earle’nin dedi\u011fi gibi:<\/p>\n ” Bir evrimsel tipoloji k\u00fclt\u00fcrler-aras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n denetimi i\u00e7in gerekli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, ve kabile tip[ler]i [ve devletler] genelde benzer \u00f6l\u00e7\u00fc ve organizasyondaki topluluklar\u0131 betimlemede yararl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc de\u011fi\u015fik boyutlardaki topluluklar farkl\u0131 olu\u015fumsal \/ organizasyonel sorunlar do\u011furur ve farkl\u0131 \u00f6zelliklerle dinamiklere sahiptir. Bu tipolojiler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma i\u00e7in uygun durumlar\u0131 se\u00e7mek i\u00e7in olduk\u00e7a gereklidir. Bunun gibi, arkeolojik yorumlamada kullan\u0131lan benzetimler, benzerliklerin bir\u00e7ok farkl\u0131 boyutuna uyacak \u015fekilde de\u011ferlendirilmelidir; evrimsel d\u00fczeyde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma bu boyutlardan birisi olmal\u0131d\u0131r. (Earle 1987:280) ”<\/p>\n Bir yandan var oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclen sosyal ya\u015fam\u0131n i\u015flev ve dinamiklerindeki de\u011fi\u015fimin menzilini, evrimsel tipolojilerin gere\u011finden \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyen ele\u015ftirilere yer verirken, k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma i\u00e7in kullan\u0131lan terimsel de\u011ferlerini koruma yolunda, kabile ve devletlerin\u00a0 olu\u015fumsal dinamikleri \u00fczerinde durduk.<\/p>\n * Karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n Tan\u0131m\u0131 \u00d6yleyse karma\u015f\u0131kl\u0131k, topluluk birimleri veya alt-sistemler aras\u0131ndaki i\u015flevsel farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n derecesidir (Flannery 1972:409, Blanton ve di\u011f. 1993:17, Paynter 1989:369, Kowalewski 1990). Olas\u0131 i\u015flevsel birimlere haneler, ekonomik at\u0131l\u0131mlar, siyasi birliktelikler, k\u00f6yler, veya varo\u015f b\u00f6lgeleri \u00f6rnek verilebilir. Karma\u015f\u0131kl\u0131k benzer i\u015flevsel tipteki birimlerden olu\u015fmu\u015f yatay bir eksene ve hiyerar\u015fik d\u00fczeylerden olu\u015fmu\u015f dikey bir eksene sahiptir. Karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n bu eksenleri, birle\u015fme ve merkezile\u015fme dereceleri diye bir ba\u015fka \u015fekilde de betimlenebilir. Birle\u015fme derken, i\u015flevsel birimlerin aras\u0131ndaki birbirine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n derecesinden bahsediyoruz. Flannery (1972:409) ayn\u0131 fikri “sistemin i\u015flevindeki alt-sistemler aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n derecesi” diye betimliyor. Blanton ve di\u011ferleri (1993:17) “mallar\u0131n ve servislerin takas\u0131nda birbirine ba\u011fl\u0131 olan hane ve di\u011fer birimlere g\u00f6nderme yaparak” ekonomik birle\u015fmeyi ve “g\u00fc\u00e7te ve kararvermede \u00f6zg\u00fcr birimlere g\u00f6ndermede bulunarak” siyasi birle\u015fmeyi birbirinden ay\u0131r\u0131yor. Bu iki t\u00fcr birle\u015fme olumlu \u015fekilde uyu\u015fmak zorunda de\u011fil. Siyasi b\u00f6l\u00fcnme beraberinde ekonomik artan ekonomik birle\u015fmeyi getirebilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u00fcr bir birle\u015fmeden de bahsetmeliyiz: k\u00fclt\u00fcrel veya fikirsel\/ideolojik. Bir din, \u00f6rne\u011fin \u0130slamiyet, veya payla\u015f\u0131lan bir ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrel gelenek, siyasi ve ekonomik birle\u015fmeleri az olsa dahi, gruplar\u0131 i\u015flevsel birimler \u015feklinde birle\u015ftirebilir.<\/p>\n Birle\u015fme ile \u00f6rt\u00fc\u015fen ama ayn\u0131 olmayan merkezile\u015fme ise, sosyal olu\u015fum terimleri ile \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlan\u0131yor: “\u00e7e\u015fitli alt-sistemler ile toplulu\u011fun en y\u00fcksek s\u0131radaki denetimleri aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n derecesi” (Flannery 1972:409). Merkezile\u015fmenin derecesi ise (Lloyd 1965) toplulu\u011fun i\u015fleyi\u015finde \u00f6nderlik olu\u015fumlar\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 tan\u0131mlar. Merkezile\u015fme, yerle\u015fik bir sistemin “[mallar\u0131n, bilginin veya insanlar\u0131n veya yap\u0131 ve denetim mekanizmalar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerlerin] tek bir nokta\/birim\/nod i\u00e7in g\u00f6receli ak\u0131\u015f\u0131” (Kowalawski ve di\u011f. 1983:35) \u015feklinde \u00f6znel terimlerle tan\u0131mlanmas\u0131na kar\u015f\u0131n, hala ak\u0131\u015f\u0131n merkeze do\u011fru oldu\u011fu organizasyonlar\u0131n, olu\u015fumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eder. (Rothman 1988:9-10). Karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n olu\u015fumsal dinamikleri dedi\u011fimiz yakla\u015f\u0131m\u0131 kullanmadaki amac\u0131m\u0131z, topluluklar\u0131n ger\u00e7ekte nas\u0131l i\u015flediklerini ortaya \u00e7\u0131karan analitik bir yap\u0131 olu\u015fturmak\/kurmakt\u0131r. Amac\u0131m\u0131z artan karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n, \u00f6l\u00e7ekteki e\u015fitsizlik, \u00fcretken stratejiler, veya \u00e7evresel ba\u011flamla nas\u0131l ba\u015fat veya kar\u015f\u0131t gitti\u011fini a\u00e7\u0131klarken, \u00f6te yandan artan karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n birle\u015fme ve merkezile\u015fme derecelerinde ne \u015fekilde yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaymak de\u011fil ke\u015ffetmektir. Bunu yaparken, kontroll\u00fc k\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma i\u00e7in kullan\u0131lan bir tipolojik \u015femay\u0131 bir kenara f\u0131rlat\u0131p atmadan s\u00fcrekli de\u011fi\u015fimin kendi kendine yetece\u011fi ger\u00e7e\u011finin, ve topluluklar aras\u0131ndaki ger\u00e7ek bir de\u011fi\u015fkenli\u011fin kullan\u0131labilece\u011fini umut ediyoruz. “B\u00fcy\u00fck Mezopotamya” olarak bilinen Yak\u0131n Do\u011fudaki erken karma\u015f\u0131k topluluklar\u0131, bu yakla\u015f\u0131m\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6stermede ideal bir \u00e7al\u0131\u015fma konusu sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n <\/span>Not:<\/b> Organization s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131k olarak olu\u015fum kullan\u0131ld\u0131. S\u00f6zl\u00fck kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6rg\u00fct veya organizasyon olmas\u0131na kar\u015f\u0131n makalenin b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7in ve makalede yap\u0131lan olu\u015fum tan\u0131m\u0131 i\u00e7in bu \u00e7eviri daha uygun gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Benzer \u015fekilde state i\u00e7in devlet ve chiefdom i\u00e7in kabile s\u00f6zc\u00fcklerini kulland\u0131m. Asl\u0131nda insan gruplar\u0131ndan bahsedilmeyen yerlerde chiefdom kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak yerle\u015fke de kullan\u0131labilir. Metnin ba\u015fka yerlerinde de literat\u00fcrde al\u0131\u015f\u0131lagelen kullan\u0131mlara kar\u015f\u0131t s\u00f6zc\u00fck atamalar\u0131 var. Fazla kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7mamas\u0131 umuduyla..<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mitchell S. Rothman “Yakın Doğuda Kabileler(chiefdom) ve Erken Devletler” “Chiefdoms and Early States in Near East: The Organizational Dynamics of Complexity.” – Edited by Gill Stein – Prehistory Press. Monographs in World Archeology. No 18 – 1994 Çeviri: İlker Fıçıcılar * Evrimsel Analiz ve Karmaşıklık Antropolojik arkeolojide “kabile” ve “erken devlet” kavramlarından daha tartışmalı […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-11511","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11511","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11511"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11511\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11513,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11511\/revisions\/11513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11511"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11511"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11511"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/b>
\nAntropolojik arkeolojide “kabile” ve “erken devlet” kavramlar\u0131ndan daha tart\u0131\u015fmal\u0131 yaln\u0131zca birka\u00e7 kavram daha vard\u0131r. Bu terimlerin, bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 baz\u0131 okuyucular\u0131n, bizim karma\u015f\u0131kl\u0131k evriminin analizi i\u00e7in ad\u0131m-tipolojilerini kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sanmas\u0131na yol a\u00e7abilir. Bu b\u00f6yle de\u011fildir. Asl\u0131nda biz, karma\u015f\u0131kl\u0131ktan bahsederken kullan\u0131labilen bir yap\u0131 olarak, \u00f6zellikle de k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 y\u00f6ntem daha uygun oldu\u011funda, tan\u0131m\u0131 iyi yap\u0131lmam\u0131\u015f “kabile” ve “devletler” ‘in yararl\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc pragmatik yakla\u015f\u0131m\u0131 savunuyoruz. Yine de bizim as\u0131l \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m\u0131z organizasyonel dinamiklerdir. Bu, toplumun farkl\u0131 gruplar\u0131n\u0131n ve b\u00f6l\u00fcmlerinin, formal yap\u0131sal \u00f6zelliklerinin a\u00e7\u0131klan\u0131p anlat\u0131lmas\u0131ndan ziyade ger\u00e7ekte ne i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131 ve nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fidir. Bu son ara\u015ft\u0131rma stratejisi, son y\u00fczy\u0131l\u0131n hemen hemen b\u00fct\u00fcn evrimsel yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 cendereye alan bir problemle ba\u015fa \u00e7\u0131kman\u0131n bir yolunu temsil ediyor.: Evrimsel modelin savunucular\u0131n\u0131n s\u00fcreci anlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, sarfedilen \u00e7abalar s\u00fcrekli olarak, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fimi tan\u0131mlamak i\u00e7in se\u00e7ilen de\u011fi\u015fkenlere ili\u015fkin terminolojik tart\u0131\u015fmalarla t\u0131kan\u0131yor.<\/p>\n
\n” Ortak bir atadan ayr\u0131lmak biyolojik evrimin temel noktalar\u0131ndand\u0131r. Ve tart\u0131\u015fmas\u0131z, antropologlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 insan k\u00fclt\u00fcrlerinin b\u00fcy\u00fcleyici \u00e7e\u015fitlili\u011finin evriminde en \u00f6nemli rol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca bu k\u00fclt\u00fcrlerin herbiri evrimsel ge\u00e7mi\u015flerinden gelme, belki de uyarlama yollu bulu\u015flarla yeniden yorumlanan ve entegre olan, pek \u00e7ok mirasa sahiptirler. [ Flannery ve Marcus 1983: 2f. ] ”<\/p>\n
\n– Bireyler ve gruplar aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar: e\u015fitlik\u00e7i, s\u0131ralanm\u0131\u015f, ve s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f aile sistemleri ve akrabal\u0131k harici temele sahip \u00f6nderlik (Murdock 1919, Service 1962), Adams 1966);
\n– Bir toplumun ekonomik \u00e7evriminin temel yolu -al\u0131\u015fveri\u015f, arac\u0131l\u0131k, pazarlama- her biri yiyecek \u00fcretiminin \u00f6zel teknolojilerine ba\u011fl\u0131 olarak (Fried 1960, Steward 1955);
\n– Bir toplumun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc: pop\u00fclasyon veya di\u011fer bir \u00e7okluk \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc (Carneiro 1970); ve:
\n– Bir toplumun artan bir hiyerar\u015fik yap\u0131daki bilgi i\u015fleme ve denetim mekanizmalar\u0131 (Johnson 1973, Wright and Johnson 1975, Wright 1977, Johnson 1980).<\/p>\n
\n<\/b>
\nFlannery’nin (1972) \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi, de\u011fi\u015fimin sebep ve s\u00fcre\u00e7leri \u00fczerine konu\u015fmadan \u00f6nce, de\u011fi\u015fenin ne oldu\u011funu tan\u0131mlamal\u0131y\u0131z. Bizim amac\u0131m\u0131z i\u00e7in, ilkin “karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n” ne oldu\u011funu tan\u0131mlamam\u0131z gerek demek oluyor bu. Her \u015feyden \u00f6nce “karma\u015f\u0131kl\u0131k” ile biz toplumsal olu\u015fumdaki, organizasyondaki karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 kastediyoruz. Olu\u015fum, organizasyon ile de ekonomik, sosyal, siyasi ve fikri\/ideolojik gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamaya ve k\u00fclt\u00fcrsel geleneklerini (bu olu\u015fum her grubun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 e\u015fit bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lamayabilir) s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan birey ve gruplar\u0131n i\u015flevlerini yap\u0131land\u0131ran d\u00fczenlemelerden bahsediyoruz. Evvela evrim, birey ve gruplar\u0131n etkile\u015fim ve i\u015flevlerini bi\u00e7imlendiren \u00f6nceki sosyal, fikri, ekonomik ve politik d\u00fczenlemelerin bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler s\u00fcrekli ve h\u0131zl\u0131 veya ani ortaya c\u0131k\u0131\u015flar \u015feklinde meydana gelebilirler (Gould ve Eldrige’in [1967] biyolojik evrimi i\u00e7in tan\u0131mlanan kesik kesik e\u015fitlik\/denge gibi). Toplulu\u011fun kendi \u00f6z yap\u0131s\u0131ndan do\u011fanlar da dahil olmak \u00fczere, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler pek \u00e7ok \u00e7e\u015fitteki zorlamalardan ortaya \u00e7\u0131kabilir. En g\u00f6ze batan de\u011fi\u015fimler bir b\u00f6l\u00fcmde veya s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131daki birka\u00e7 grup aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar, ama topluluklar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel sistemler olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, bir b\u00f6l\u00fcm veya alt-sistemdeki \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklik di\u011fer alt-sistemleri de etkiler. Bir alt-sistemin di\u011ferleri \u00fczerindeki de\u011fi\u015fikli\u011finin etkisinin do\u011fas\u0131 ve derecesi, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bulmas\u0131 gerekenlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr, karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n olu\u015fumsal dinamikleri tan\u0131m\u0131m\u0131zda varsay\u0131lm\u0131\u015f veya \u00f6nceden tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n
\nSon zamanlarda, literat\u00fcrde karma\u015f\u0131kl\u0131k kavram\u0131na ili\u015fkin ele\u015ftiriler belirmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fin, McGuire (1983:92) “karma\u015f\u0131kl\u0131k kavram\u0131 s\u0131n\u0131flara-ay\u0131rma ve b\u00f6lme, gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z olabilen \u00e7e\u015fitli de\u011fi\u015fkenleri i\u00e7erir.” der. Benzer \u015fekilde, Paynter (1989:370), karma\u015f\u0131kl\u0131k kavram\u0131n\u0131 kullananlar\u0131n \u00e7o\u011funun, karma\u015f\u0131kl\u0131ktaki art\u0131\u015f\u0131n s\u0131n\u0131flara-ay\u0131rmada ve \u00f6l\u00e7ekte do\u011frusal bir art\u0131\u015fa denk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc varsayd\u0131klar\u0131n\u0131, s\u00f6yler. Yine de Blanton’un (ve di\u011f. 1993) parmak bast\u0131\u011f\u0131 gibi bu de\u011fi\u015fkenler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131n varsay\u0131m\u0131 gerekli de\u011fildir, ve do\u011frusu karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n