{"id":11535,"date":"2019-03-26T10:25:47","date_gmt":"2019-03-26T15:25:47","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11535"},"modified":"2019-03-26T10:25:47","modified_gmt":"2019-03-26T15:25:47","slug":"nef-in-turkiye-gezisi-ardindan-birlige-dogru-uzanan-yol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/nef-in-turkiye-gezisi-ardindan-birlige-dogru-uzanan-yol\/","title":{"rendered":"\u201cNEF\u201d \u0130N T\u00dcRK\u0130YE GEZ\u0130S\u0130 ARDINDAN: B\u0130RL\u0130\u011eE DO\u011eRU UZANAN YOL"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0073-nef.GIF\" width=\"130\" height=\"173\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><b> <span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">DERBE Timur<\/span><br \/>\n<\/b> Adige Mak, 29 A\u011fustos 2009<br \/>\n\u00c7eviri: HAP\u0130 Cevdet Y\u0131ld\u0131z<\/p>\n<p><strong>I<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130lk bulu\u015fmalar<\/strong><\/p>\n<p>Temmuz ay\u0131n\u0131n en s\u0131cak g\u00fcnler, s\u0131caktan yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn kavruldu\u011fu, serinlik denilen \u015feylerin geride kald\u0131\u011f\u0131 bir zaman kesitinde T\u00fcrkiye\u2019ye ilk ad\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131\u00a0 att\u0131k. U\u00e7a\u011f\u0131m\u0131z ini\u015fe haz\u0131rlanmazdan \u00f6nce, \u00a0tek t\u00fck a\u011fa\u00e7lar\u0131n, yer yer ye\u015fil otlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 geni\u015f bir bozk\u0131r \u00fczerinden u\u00e7tu\u011fumuzu g\u00f6r\u00fcyordum. Soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n\u00a0 \u00e7o\u011funlu\u011funun s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bu \u00fclkenin topraklar\u0131na ayak basmadan \u00f6nce, daha sonradan d\u00fc\u015f\u00fcncem de\u011fi\u015fecek olsa da, bir so\u011fukluk duymad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyemem. Hatkoko Dolet\u00e7er\u0131ye\u2019nin 1910 y\u0131l\u0131nda <strong>\u201cM\u00fcsl\u00fcman\u201d<\/strong> (\u041c\u0443\u0441\u0443\u043b\u044c\u043c\u0430\u043d\u0438\u043d) dergisinde yazd\u0131\u011f\u0131 ve <strong>Prof. \u015eHALAHO Abu<\/strong> taraf\u0131ndan bize ula\u015ft\u0131r\u0131lan bir yaz\u0131y\u0131 yeniden an\u0131msad\u0131m:<\/p>\n<p>\u201c\u2026-T\u00fcrkiye\u2019ye giden \u00c7erkes- muhacirler a\u00e7l\u0131ktan k\u0131vran\u0131yorlar, anayurda d\u00f6nmeyi istiyorlar ama bo\u015funa; bu insanlar da mutluluk ve ne\u015fe i\u00e7inde ya\u015famak, d\u00fc\u011f\u00fcn e\u011flence i\u00e7inde vakit ge\u00e7irmek, dans etmek istiyorlard\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131\u00a0 anl\u0131yorum\u2026De\u011ferli Adige karde\u015flerim, T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmekten ka\u00e7\u0131n\u0131n, \u00e7o\u011funuzu orada bekleyen, so\u011fuk birer mezar\/kabirdir\u2026Orada refaha kavu\u015fmay\u0131 umanlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131 bekliyor. Daha iyi bir ya\u015fam i\u00e7in g\u00f6\u00e7 yoluna koyulmu\u015f olanlar, \u00a0Bo\u011faz k\u0131y\u0131lar\u0131na\/\u0130stanbul\u2019a ayak bast\u0131klar\u0131 ilk g\u00fcne lanet okuyorlar\u2026\u201d<\/p>\n<p>Hey gidi Adigeler, \u00a0hey, ne yapabiliriz ki \u015fimdi, nas\u0131l \u2013bir sihirli de\u011fnek bulup- yeniden birle\u015febiliriz ki? Bilemiyorum. Bilemiyorum onun yan\u0131t\u0131n\u0131, g\u00fcnler boyu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olmama kar\u015f\u0131n. Dostlar\u0131mla az konu\u015fmu\u015f\/tart\u0131\u015f\u0131\u015f da de\u011filim bu konuyu. Yery\u00fcz\u00fcne gelen her bir Adige, Adigelik duygusunu kalbine yerle\u015ftirerek, bir politik ama\u00e7 g\u00fctmeden ve bir \u00e7\u0131kar beklemeden, elden geldi\u011fince ulusu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fs\u0131n istiyorum tek? Birli\u011fe do\u011fru uzanan yola b\u00f6ylece bir\u00a0 ad\u0131m atmam\u0131z olanaks\u0131z m\u0131d\u0131r? \u00c7\u2019ERMIT Muhdin gibi, gece g\u00fcnd\u00fcz demeden ulusunun gelece\u011fi i\u00e7in \u00e7\u0131rp\u0131nan Adige gen\u00e7leri \u00e7o\u011falsalar, bir araya gelmeler, ziyaretler \u00e7o\u011falsa, birbirimizi daha yak\u0131ndan tan\u0131m\u0131\u015f ve anlam\u0131\u015f olsak, ya\u015fam bi\u00e7imimiz de de\u011fi\u015fmi\u015f olmaz m\u0131, yeniden birbirimizi bulmu\u015f olmaz m\u0131y\u0131z? ! Muhdin kendi cebinden \u00f6dedi\u011fi paralarla \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 dola\u015ft\u0131r\u0131yor, onlar\u0131 Adigelerin bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok \u00fclkeye\u00a0 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ve oradaki soyda\u015flar\u0131\/karde\u015fleri ile tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131, bi\u00e7ok par\u00e7alanm\u0131\u015f aile yeniden bulu\u015ftu, onlar\u0131 y\u00fczy\u0131ll\u0131k\u00a0 bir k\u0131\u015f uykusundan uyand\u0131rm\u0131\u015f oldu. \u015eimdi de 46 ki\u015fiyi T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Birli\u011fe uzanan yolu T\u00fcrkiye\u2019den ba\u015flatmak en do\u011frusu, en uygunu olmaz m\u0131? Bekledi\u011fimiz yan\u0131t belki orada.<\/p>\n<p>\u015eimdiye de\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de \u00fc\u00e7-be\u015f milyon Adige bulundu\u011fu yaz\u0131l\u0131yordu, ama bunun do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmemiz f\u0131rsat\u0131 do\u011fmu\u015ftu. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z bir milyondan fazla, iyi Adigece bilenler de bir milyondan \u00e7ok olmal\u0131d\u0131r. Ankara\u2019da yar\u0131m milyon, Samsun\u2019da 250 bin n\u00fcfus olduktan, d\u00f6rt bin de Adige k\u00f6y\u00fc bulunduktan sonra, o \u00fclkede nas\u0131l olur da 1 milyon insan olsun \u00e7\u0131kmaz? Alt\u0131 y\u0131l \u00f6nce, \u00c7\u2019erm\u0131t\u2019\u0131n kurdu\u011fu <strong>\u201cNef\u201d<\/strong> dans toplulu\u011funun \u00e7ocuklar\u0131 sevin\u00e7 ve co\u015fku i\u00e7inde, d\u00fcnyay\u0131 dola\u015fmaya al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131, \u00fclkeleri dola\u015f\u0131p dursalar da, bozulmuyorlar, Adige anayurdunda alm\u0131\u015f olduklar\u0131 e\u011fitim ve terbiyeye uygun olarak hareket ediyorlard\u0131, \u00a0\u201cyeni Adige insan\u0131 \u00f6rne\u011fi olarak yery\u00fcz\u00fcne gelmi\u015fler\u201d dedirtecek \u00e7ocuklar idiler bunlar. Dans giysileri bulunan valizleri ellerinde \u0130stanbul\u2019da bir havaliman\u0131na indik.<\/p>\n<p>AC\u00a0 Devlet Konseyi-Xase\u2019de, -Adige Parlamentosu\u2019nda- milletvekili ve i\u015fadam\u0131 \u00c7\u2019ERMIT Muhdin, dilbilimleri profes\u00f6r\u00fc BIRSIR Bat\u0131rb\u0131y (*), \u00fcnl\u00fc Adige ses sanat\u00e7\u0131lar\u0131 (\u043e\u0440\u044d\u0434\u044b\u00adI\u043e\u0445\u044d\u0443) KU\u015e\u2019EKO Sime (\u041a\u044a\u0443\u0448\u044a\u044d\u043a\u044a\u043e \u0421\u0438\u043c\u044d) ve VISTEKO Nuh, besteci ve yap\u0131mc\u0131 y\u00f6netmen L\u2019IUJ Kale\u015f\u2019av (\u041bI\u044bI\u0443\u0436\u044a\u0443 \u041a\u044a\u044d\u043b\u044d\u0448\u044a\u0430\u0443), \u00a0\u201cNef\u201d y\u00f6neticileri Y\u0130NUH \u0130nver ve ST\u2019A\u015eU Safyet (\u0421\u0442I\u0430\u0448\u044a\u0443 \u0421\u0430\u0444\u044b\u0435\u0442), \u00a0\u201cShapsugh\u201d (\u0428\u0430\u043f\u0441\u044b\u0433\u044a) gazetesi Ba\u015fyazar\u0131 NIBE Anzor, Adige Televizyonu g\u00f6revlileri T\u2019E\u015eU Svetlana (\u0422I\u044d\u0448\u044a\u0443 \u0421\u0432\u0435\u0442\u043b\u0430\u043d\u044d) ile YAHUL\u2019E Medine (\u042f\u0445\u044a\u0443\u043bI\u044d \u041c\u044d\u0434\u0438\u00ad\u043d\u044d), \u00e7ocuk hekimi NE\u011eOY Muliet, enstr\u00fcman sanat\u00e7\u0131lar\u0131 (p\u015f\u0131nave) TI\u011eUJ Nurb\u0131y, KALEKUTEKO \u0130nver (\u041a\u044a\u044d\u043b\u044d\u043a\u044a\u0443\u0442\u044d\u043a\u044a\u043e \u0418\u043d\u0432\u0435\u0440), KIT\u2019IJ Anzav\u0131r (\u041a\u044a\u044b\u0442I\u044b\u0436\u044a \u0410\u043d\u0437\u0430\u0443\u0440) ve bir de ben, T\u00fcrkiye\u2019de \u00fc\u00e7 hafta kalmam\u0131za olanak sa\u011flayaCAK izin ka\u011f\u0131tlar\u0131m\u0131z\u0131 havaliman\u0131 yetkililerinden al\u0131yoruz.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019ye gelmeden \u00f6nce, bir y\u0131l boyunca \u00c7\u2019erm\u0131t Muhdin, T\u00fcrkiye program\u0131n\u0131 olgunla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Yirmi bir g\u00fcn boyunca g\u00fcn g\u00fcn saat saat izleyece\u011fimiz yol, u\u011frayaca\u011f\u0131m\u0131z k\u00f6yler, nerelerde kalaca\u011f\u0131m\u0131z, nerelerde yemek yiyece\u011fimiz, \u00a0\u201cNef\u201din ka\u00e7 konser verece\u011fi, bunlar\u0131n nerelerde verilece\u011fi gibi \u015feyler \u00f6ncesinden belirlenmi\u015fti. Bu konuda gidece\u011fimiz yerlerdeki soyda\u015flar ve soyda\u015f kurulu\u015flar\u0131 ba\u015fkanlar\u0131 bize yard\u0131mc\u0131 oldular. Ayr\u0131ca \u00c7erkes d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yak\u0131ndan\u00a0 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Me\u015ffe\u015f\u015fu Necdet ile Yed\u0131c Memet de bize yard\u0131mc\u0131 oldular.<\/p>\n<p>\u0130stanbul\u2019daki\u00a0 \u201cNart Tour\u201d organizat\u00f6r\u00fc Ya\u015far Nogay bize g\u00fczel bir otob\u00fcs tahsis etti. Temmuz s\u0131ca\u011f\u0131nda soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n bulundu\u011fu topraklara ad\u0131m att\u0131k, ama klimas\u0131yla otob\u00fcs bize serin nefes ald\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Program gere\u011fince <strong>Sinop<\/strong> kentine do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131k, ilk molay\u0131 50 Adige k\u00f6y\u00fc bulundu\u011fu s\u00f6ylenen D\u00fczce\u2019de verdik. Adige k\u00f6ylerinden biri de <strong> B\u0131rgehable<\/strong> (\u0411\u044b\u0440\u0434\u0436\u044d\u0445\u044c\u0430\u0431\u043b\u044d\/Ak\u0131nlar) k\u00f6y\u00fc. K\u00f6ye ilk yerle\u015fenler B\u0131rg\u0131ler oldu\u011fu i\u00e7in bu ad\u0131 ta\u015f\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de hen\u00fcz iki saat ge\u00e7irmi\u015ftik ki, soyda\u015flar\u0131m\u0131zla ilk bulu\u015fmam\u0131z\u0131\u00a0 L\u2019\u0131uj Erol\u2019un yazl\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdik. Kucakla\u015ft\u0131k, sevindik, Adigece konu\u015ftuk ve bir yabanc\u0131 \u00fclkede bulundu\u011fumuzu adeta unutmu\u015f\u00a0 olduk. Geldi\u011fimiz yerdeki a\u011fa\u00e7lar ve otlar anayurdumuzdakilere benziyordu. Buralar\u0131 ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kuru \u00e7\u0131plak yerlere benzemiyordu, etraf\u0131 \u00e7evrili bah\u00e7eleri ve evleri ile, bu yerleri Kafkasya\u2019da\u00a0 Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda ya\u015fayan Shapsughlar\u0131n ev ve bah\u00e7e d\u00fczenlerine benzetiyordum, t\u0131pa t\u0131p ayn\u0131s\u0131 olmasalar da birbirlerine olduk\u00e7a benziyorlard\u0131.<\/p>\n<p>L\u2019\u0131uj Erol 71 ya\u015f\u0131nda, zay\u0131f kuru bir ya\u015fl\u0131, \u00a0\u201cderisi kemi\u011fine sar\u0131lm\u0131\u015f\u201d biri gibiydi, a\u011fz\u0131ndan ve burnundan t\u00fct\u00fcn dumanlar\u0131 eksik olmuyordu. Rahat biriydi, ancak sert bir y\u00f6netici oldu\u011fu da, hizmet edenlere sert\u00e7e yan\u00a0 bak\u0131\u015f\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yordu. Yemek yedi\u011fimiz yer de Erol\u2019undu, orada\u00a0 \u00e7al\u0131\u015fanlar da e\u015fi, k\u0131z karde\u015fi ve akrabalar\u0131 idiler. Dinlenme yeri ve atlara bak\u0131lan yerleri de var, hepsi de\u00a0 d\u00fczenliydi. Yirmi y\u0131ldan beri o gibi i\u015flerle ilgileniyor. Bah\u00e7esinden Adige e\u011flentileri (\u0434\u0436\u044d\u0433\u0443) ve\u00a0 m\u00fczi\u011fi hi\u00e7 eksilmemi\u015f. Ya\u015fl\u0131 soyda\u015flar\u0131m\u0131z haftan\u0131n her Pazar g\u00fcn\u00fc orada toplan\u0131r, muhabbet ve s\u00f6yle\u015filerde bulunurlarm\u0131\u015f. B\u00fcy\u00fck bir gup halinde bah\u00e7esine girmi\u015ftik, zorlanmadan\u00a0 hepimize sofra kurmay\u0131 ba\u015fard\u0131, D\u00fczce\u2019de iyi Adige yemek ve yiyeceklerinin hala\u00a0 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bize g\u00f6stermi\u015f oldu.<\/p>\n<p>Erol\u2019un iki o\u011flu ve bir k\u0131z\u0131 var. B\u00fcy\u00fck o\u011flu mekanik\u00e7i, k\u0131z\u0131 meteorolojide \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu ise kendisine yard\u0131m ediyor. \u00a0\u201cAdigey\u2019e gitmedim, bundan sonra da gidemem, ama \u00e7ocuklar\u0131m gitsinler, anayurdumuzu g\u00f6rs\u00fcnler, i\u015fte onu istiyoru\u201d diyor L\u2019\u0131uj. \u201cBenim iyi Adigece konu\u015ftu\u011fumu g\u00f6r\u00fcyorsunuz ama \u00e7ocuklar\u0131m Adigece konu\u015fam\u0131yorlar. Konu\u015fursan s\u00f6yleneni anl\u0131yorlar, ama T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fuyor ve kar\u015f\u0131l\u0131k veriyorlar\u201d. Bu \u00fcz\u00fcc\u00fc konu\u015fmaya bizimle ayn\u0131 sofrada oturan Gu\u011fej\u00fc Musa ile B\u0131rs\u0131r Bat\u0131rb\u0131y da kat\u0131l\u0131yorlar.<\/p>\n<p>\u201cYirmi y\u0131l \u00f6ncesine de\u011fin Adigece\u2019yi bilmeyeni Adige\u2019den saym\u0131yor, T\u00fcrk say\u0131yordum\u201d diyor Gu\u011fej\u00fc Musa. \u201c\u015eimdi soruna farkl\u0131 yakla\u015f\u0131yorum. Burada Adigece\u2019yi \u00e7ok iyi bilen, hali vakti yerinde, varl\u0131kl\u0131 ama ulusu ad\u0131na hi\u00e7bir duyarl\u0131\u011f\u0131 olmayan, Adige geleneklerinden uzak d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, bir\u00a0 Adigelik yan\u0131 bile kalmam\u0131\u015f ki\u015filer\u00a0 var. Yine Adigece bilemeyen ama kalpleri Adigelik ve Adige ulusu i\u00e7in \u00e7arpan, ulusu i\u00e7in dur durak bilmeden u\u011fra\u015f veren, bir Adige gibi davranan\u00a0 ve \u201cAferin onlara\u201d diyebilece\u011fimiz Adigeler de var. Bu ikisinden hanisini ye\u011fleyebiliriz? \u201d<\/p>\n<p><strong> \u201cDil ulusun tan\u0131t\u0131c\u0131 i\u015fareti\/damgas\u0131, gelenek de giysisidir<\/strong> (\u0411\u0437\u044d\u0440 \u043b\u044a\u044d\u043f\u043a\u044a\u044b\u043c \u0438\u0442\u0445\u044c\u0430\u0431\u0437, \u00a0\u0445\u0430\u0431\u0437\u044d\u0440 \u0438\u0448\u044a\u0443\u0430\u0448)\u201d demi\u015fler Adigeler diyor <strong>B\u0131rs\u0131r Bat\u0131rb\u0131y<\/strong>. <strong>\u201cKendi ba\u015f\u0131na gezinen i\u015faretsiz\/damgas\u0131z inek kapan\u0131n elinde kal\u0131r, iyi giyinmemi\u015f olarak toplum i\u00e7ine girersen sana de\u011fer vermezler, bu nedenle Adige gelene\u011fini yitirmi\u015f ki\u015fi, art\u0131k bir\u00a0 Adige say\u0131lamaz. Gelenek yok olursa ulus da yok olur\u201d. <\/strong><\/p>\n<p><strong> \u201cBana g\u00f6re, dili sonradan \u00f6\u011frenebiliriz\u00a0 ama geleneklerimizi yitirirsek bir daha onlar\u0131 yakalayamay\u0131z\u201d<\/strong> diye s\u00f6zlerini daha bir peki\u015ftiriyor Musa.<\/p>\n<p>\u00d6\u011fle yeme\u011fi i\u00e7in duraklad\u0131\u011f\u0131m\u0131 bu ilk yerde \u00e7ok ki\u015fi birbirini tan\u0131d\u0131, konu\u015ftu ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 telefon numaralar\u0131 al\u0131nd\u0131. \u00a0\u201cVay sen L\u2019\u0131uj musun? Ben de L\u2019\u0131ujlardan\u0131m! \u201d L\u2019uj Kale\u015fav (\u041bI\u044bI\u0443\u00ad\u0436\u044a\u0443 \u041a\u044a\u044d\u043b\u044d\u0448\u044a\u0430y) ile Erol ayn\u0131 s\u00fclaleden (\u043bI\u0430\u043a\u044a\u043e). Kimbilir, \u00fc\u00e7 d\u00f6rt ku\u015fak \u00f6nce, \u00a0onlar\u0131n dedeleri karde\u015f olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131? Bence karde\u015f \u00e7ocuklar\u0131 olduklar\u0131 bir ger\u00e7ek, ayn\u0131 ana baban\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 bile soyk\u0131r\u0131mla sonu\u00e7lan bilindik\u00a0 sava\u015f (\u043b\u044a\u044d\u043f\u043a\u044a\u00ad\u0433\u044a\u044d\u043aI\u043e\u0434 \u0437\u0430\u043e) nedeniyle ayr\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fcler. \u015eark\u0131c\u0131m\u0131z V\u0131steko Nuh ile yak\u0131ndaki bir k\u00f6y olan <strong>Hamp\u0131yhable<\/strong> (Hampinaz) k\u00f6y\u00fcnden, \u00a0V\u0131steko Alaattin de tan\u0131\u015ft\u0131lar, sadece tan\u0131\u015fmakla kalmad\u0131lar, karde\u015f \u00e7ocuklar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 da \u00f6\u011frendiler.<\/p>\n<p><strong> \u201cPseyt\u0131ku\u201d<\/strong> (\u041f\u0441\u044d\u0439\u0442\u044b\u043a\u0443) k\u00f6y\u00fcnden V\u0131steko Muhtar\u2019\u0131n dedesi ile benim dedem birlikte T\u00fcrkiye\u2019ye geldiler, ancak biri geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc\u201d diyerek ailesinin \u00f6zge\u00e7mi\u015fini anlatt\u0131. \u00a0\u201c\u00dczerinden \u00f6yle \u00e7ok uzun bir zaman ge\u00e7memi\u015fti. Muhtar\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye geldi\u011fini, a\u011fabeyimin yan\u0131nda bulundu\u011funu duyunca, hemen oraya gittim, kap\u0131dan ad\u0131m\u0131m\u0131 atm\u0131\u015ft\u0131m ki, \u201cBu gelen bir V\u0131steko, y\u00fcz\u00fc ve v\u00fccut yap\u0131s\u0131yla tam bir V\u0131steko\u201d dedi, \u00e7ok sevindik, s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya kucakla\u015ft\u0131k.<\/p>\n<p>On sekiz g\u00fcn sonra D\u00fczce\u2019ye d\u00f6necektik. Gelece\u011fimizi bekleyemiyor, V\u0131steko Alaaddin telefon \u00fczerine telefon ediyor, Nuh\u2019un sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 soruyor, bizi de unutmuyor, selamlar\u0131n\u0131 yolluyor, bir sorunla kar\u015f\u0131la\u015facak olurlarsa hemen yeti\u015fece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. D\u00fczce\u2019ye d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bizi sevin\u00e7le kar\u015f\u0131layacak, bir\u00e7ok k\u00f6y\u00fc bizimle birlikte dola\u015facakt\u0131.<\/p>\n<p><strong> \u201c\u0130\u00e7ime bir ate\u015f d\u00fc\u015ft\u00fc, o ate\u015fi siz yakt\u0131n\u0131z, anayurdu g\u00f6rmezsem \u00e7atlar\u0131m\u201d<\/strong> diyor bize Alaattin. <strong>\u201cA\u011fabeyimin \u015fans\u0131 varm\u0131\u015f anayurdu g\u00f6rd\u00fc, ben de gideyim dedim ama babam a\u011f\u0131r hastaland\u0131, onunla ilgilendim, vefat edince de ilgilenmem\u00a0 gerekti. \u015eimdi Tanr\u0131 izi verirse gelecek y\u0131l anayurda gelirim\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Alaattin\u2019in her dedi\u011fini dedi\u011fi gibi aynen yazd\u0131m, ancak onun kalp a\u011fr\u0131s\u0131 (\u0438\u0433\u0443\u0443\u0437) b\u00fct\u00fcn bir Adige ulusunun da kalp a\u011fr\u0131s\u0131. Ba\u015f\u0131m\u0131za gelen felaketin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc akl\u0131n alamayaca\u011f\u0131 bir boyutta, i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz derin \u00e7ukurdan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 katlan\u0131l\u0131r gibi de\u011fil. Birbirimizden ayr\u0131, \u00e7ok uzak yerlere d\u00fc\u015ft\u00fck, ama birbirini yitirmi\u015f ana ile bebe\u011finin \u00f6zlemleri gibi birbirimizi de \u00f6zl\u00fcyoruz. Bu bulu\u015fman\u0131n ard\u0131ndan i\u00e7imden bir \u015fiir okumak geldi.<\/p>\n<p><strong>II<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><strong>Sabah g\u00fcne\u015finin do\u011fu\u015funu g\u00f6rmeliyiz<\/strong><\/p>\n<p><strong> \u201cBir zamanlar ya\u015f\u00e7a bizden b\u00fcy\u00fck olanlar Adigece\u2019yi \u00e7ok iyi biliyorlard\u0131, ancak \u00e7o\u011funluk Adigeli\u011fi terk etme ve T\u00fcrklerle kayna\u015fma pe\u015findeydi\u201d<\/strong> diyor Ankara Kafkas Derne\u011fi aktif \u00fcyelerinden H\u2019evseye Ey\u00fcp (\u0425\u044d\u0443\u0441\u044d\u0435 \u0410\u044e\u0431\u044d). \u00a0<strong>\u201cYa\u015fl\u0131lar\u0131n yanl\u0131\u015f d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri bize \u00e7ok zarar verdi. Bug\u00fcnk\u00fc gen\u00e7ler Adigece bilmiyorlar, ancak ba\u015flar\u0131 dik olarak, \u201cBen bir Adigeyim\u201d diyebiliyorlar. \u00a0\u201cBurada do\u011fmu\u015f olsak bile, \u00fclkemiz Kafkasya\u2019da, anayurdumuz oras\u0131! \u201d<\/strong> <strong>diyorlar. Gen\u00e7lerimiz b\u00f6ylesine sa\u011flam bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kavu\u015fmu\u015f bulunuyorlar. Buna \u00e7ok seviniyoruz, bunu yok olmayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131n, ya\u015fayaca\u011f\u0131\u0131z\u0131n\u00a0 bir umudu olarak g\u00f6r\u00fcyor ve gen\u00e7lerin Adigece\u2019yi yeniden \u00f6\u011freneceklerine de inan\u0131yorum\u201d. <\/strong><\/p>\n<p>Ey\u00fcb\u2019\u00fcn s\u00f6zleri, T\u00fcrkiye\u2019deki gezimiz boyunca ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan da do\u011fruland\u0131. Do\u011frusunu s\u00f6ylememiz gerekirse gen\u00e7ler, yeniden bizi umutland\u0131rd\u0131lar. Gen\u00e7ler \u0130nternet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anayurtla s\u0131k\u0131 ba\u011flar kurdular, Adige bayra\u011f\u0131n\u0131 hararetle yukar\u0131lara kald\u0131r\u0131yorlar, gururla Adige i\u015fareti ya da Adige bayra\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan rozeti olmayan\u0131\u00a0 yok gibi. Di\u011fer uluslardan daha k\u00f6t\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, e\u011fitim, bilim ve k\u00fclt\u00fcr y\u00f6n\u00fcnden hi\u00e7bir ulusun gerisinde kalmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7ok iyi kavram\u0131\u015f durumdalar. Bu da g\u00fczel yar\u0131nlar\u0131m\u0131z i\u00e7in birlik yoluna uzanan yolda h\u0131zl\u0131 ad\u0131mlar atmam\u0131za g\u00fc\u00e7 kat\u0131yor.<\/p>\n<p>H\u2019evseye Ey\u00fcp bir \u00f6\u011fretmen, ilk s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerini okutuyor. D\u00f6rt y\u0131l boyunca Samsun Kafkas\/\u00c7erkes Derne\u011fi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131, \u015fimdi de \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. <strong>Mefehable<\/strong> k\u00f6y\u00fcnde ev in\u015fa ettiriyor, birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde i\u015flerini ilerletir, o s\u00fcre i\u00e7inde evi de bitirilirse anayurda d\u00f6nmeye niyetli. \u00dc\u00e7 y\u0131l \u00f6nce bir grup \u00e7ocu\u011fu Adigey\u2019in <strong>\u00a0Peneh\u2019es<\/strong> (\u041f\u044d\u043d\u044d\u0445\u044d\u0441) k\u00f6y\u00fcne g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. K\u0131z\u0131n\u0131n, \u00a0konuk olarak kald\u0131\u011f\u0131 evden \u00f6vg\u00fcyle s\u00f6z etmesi, \u00a0<strong>\u201cBarik benim babam, han\u0131m\u0131 da annem\u201d (\u0411\u0430\u0440\u044b\u0447 \u0441\u044d \u0441\u044f\u0442, \u00a0\u0430\u0449 \u0438\u0433\u0443\u0430\u0449\u044d \u0441\u044f\u043d)<\/strong> diyerek, kalm\u0131\u015f oldu\u011fu o ailenin yan\u0131ndan\u00a0 d\u00f6nm\u00fc\u015f olmas\u0131na \u00e7ok sevindi\u011fini bize anlat\u0131yor. \u00c7ocuklar Adigey\u2019de bulunduklar\u0131 s\u00fcrece evlerde kald\u0131lar, orada kurduklar\u0131 arkada\u015fl\u0131klar da hi\u00e7 yok olmayacak, anayurda d\u00f6nme d\u00fc\u015f\u00fcncesi de kalplerinde hep\u00a0 ya\u015fayacak. Kim bilir ki, hepsi d\u00f6nmese bile, i\u00e7lerinden Adigey\u2019e d\u00f6necek olanlar \u00e7\u0131k\u0131p \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131n\u0131? ! Muhdin\u2019in bu yapt\u0131\u011f\u0131 da, ona benzer bir g\u00f6revi yerine getirmek de\u011fil midir? Onun bu kurdurmu\u015f oldu\u011fu dostluk\u00a0 ili\u015fkilerinin be\u015f on y\u0131l i\u00e7inde meyvelerini vermeye ba\u015flayaca\u011f\u0131na ku\u015fku yok, bizler de o g\u00fcnlere ula\u015fmay\u0131 umuyoruz. Evet, bulu\u015fmadan tan\u0131\u015fmak, tan\u0131\u015fmadan da birbirini sevmek olmaz. Annelerimiz, babalar\u0131m\u0131z karde\u015fse, bizler de karde\u015fsek ne diye bir araya gelmeyecek mi\u015fiz? \u0130\u015fte Ey\u00fcp her\u00a0 y\u0131l aksatmadan Adigey\u2019e geliyor, \u00e7ocuklar\u0131 da getiriyor, ata topra\u011f\u0131n\u0131 onlara g\u00f6steriyor. Herkes kendine d\u00fc\u015feni b\u00f6yle yerine getirecek olursa ulus da ya\u015far, geli\u015fir ve yeniden \u00e7o\u011fal\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de Adige danslar\u0131n\u0131 iyi oynayan \u00e7ocuklar\u0131 g\u00f6rd\u00fck\u00e7e, \u00a0\u201cOnu mutlaka Ey\u00fcp e\u011fitmi\u015ftir, ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir\u201d diyorlard\u0131, ama Baste Azmet\u2019i T\u00fcrkiye\u2019ye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p \u00e7ocuklar onun taraf\u0131ndan\u00a0 e\u011fitilmeye ba\u015flad\u0131ktan sonra, \u00a0\u201cBaste e\u011fitmi\u015ftir\u201d demeye ba\u015flad\u0131lar dedi \u015fakayla kar\u0131\u015f\u0131k Ey\u00fcp. On be\u015f y\u0131l \u00f6nce, (\u015fimdi \u201cNalmes\u201din y\u00f6netmeni olan) Baste Azamet\u2019in T\u00fcrkiye\u2019de bulundu\u011funu, onun e\u011fitti\u011fi gen\u00e7lerin Adige topluluklar\u0131 olu\u015fturmakta olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Karl\u0131 k\u00f6y\u00fc festivaline de b\u00f6yle bir topluluk kat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p><strong> \u201cToplan\u0131p anayurda d\u00f6nmek zor bir \u015fey\u201d diyorlar, diye anlat\u0131yor Ey\u00fcp. \u00a0\u201cTabii yemek pi\u015firmek, ka\u015f\u0131\u011f\u0131 kald\u0131r\u0131p o yeme\u011fi yemek de kolay de\u011fil\u201d. <\/strong> Zorluk ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmayan bir\u00a0 ya\u015fam olabilir mi?<\/p>\n<p><strong> II<\/p>\n<p>Dedelerimiz \u00f6zg\u00fcr kartallara benziyorlard\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 karde\u015f cumhuriyette, Adigey, Kabardey-Balkarya\u00a0 ve Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya\u2019da ya\u015fayan Adigelerin, Kabardeylerin ve \u00c7erkes\/\u015eerceslerin tek bir ulusun par\u00e7alar\u0131 oldu\u011funu, hepimizin temelde Adige oldu\u011fumuzu hala bilmeyenler vard\u0131r. Ayr\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u00a0 ve ba\u015fka halklar aras\u0131nda ya\u015f\u0131yor olmam\u0131z nedeniyle, bir birle\u015fmeyi olduk\u00e7a zor g\u00f6renler, Ruslar ve Adigeler aras\u0131nda da az de\u011fildir. Tarihten nasibi olanlar\u00a0 ge\u00e7mi\u015fimizi \u00e7ok iyi bilirler, birileri bu \u00fc\u00e7 cumhuriyetten birine zarar vermeye kalk\u0131\u015f\u0131rsa, di\u011ferlerinin onu destekleyecekleri analistler taraf\u0131ndan bir\u00e7ok kez ortaya konmu\u015ftur. Adigelerin birbirinden ayr\u0131 \u00fc\u00e7 regiona (\u0441\u0443\u0431\u044a\u0435\u043a\u0442\/y\u00f6netim birimine\/b\u00f6lgeye) b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olmalar\u0131 uzun vadeli bir politik\u00a0 g\u00f6r\u00fc\u015fe dayan\u0131yor olmal\u0131. Bir ulusun par\u00e7alanm\u0131\u015f, de\u011fi\u015fik yerlere savrulmu\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, bu nedenle ulus bireylerinin say\u0131s\u0131 durmadan azal\u0131yor. B\u00f6ylesine kayg\u0131l\u0131 \u015feyleri d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz, T\u00fcrkiye\u2019nin s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc\u00a0 politikalar nedeniyle olmal\u0131. T\u00fcrkiyeli Adigeler, T\u00fcrkiye\u2019nin\u00a0 de\u011fi\u015fik k\u00f6\u015felerine\u00a0 da\u011f\u0131lm\u0131\u015flar, birbirleriyle temas etmeleri, dayan\u0131\u015fmalar\u0131 ve \u00f6zerklik gibi \u015feyler elde etmeleri olanaks\u0131z. \u00d6rne\u011fin ziyaret etti\u011fimiz Sinop\/Bekta\u015fa\u011fa k\u00f6y\u00fc ile \u0130zmir yak\u0131n\u0131ndaki \u00d6demi\u015f\/\u0130lkkur\u015fun k\u00f6y\u00fc aras\u0131nda bin km gibi bir mesafe var. Kuzeydeki \u0130stanbul, Samsun ve Trabzon ile onlara yak\u0131n olan k\u00f6yler, g\u00fcneyde Suriye\/\u015eam s\u0131n\u0131r\u0131 yak\u0131n\u0131ndaki k\u00f6yler, bat\u0131da \u0130zmir, Adapazar\u0131 ve ba\u015fka kent ve k\u00f6yler birbirine \u00e7ok uzaklar, buralarda \u00e7ok say\u0131da Adige bulunuyor. Kentler d\u0131\u015f\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019de halen d\u00f6rt bin Adige yerle\u015fimi\/k\u00f6y\u00fc bulunuyor, ancak bu yerle\u015fimlerin Adige n\u00fcfusu her y\u0131l azal\u0131yor, eriyor.<\/p>\n<p>Sinop\/<strong>Gerze<\/strong>\u2019deki bir restoranda \u00f6\u011fle yeme\u011fimizi yemek \u00fczere mola verdi\u011fimizde, bizi kar\u015f\u0131layan Adigeler m\u0131z\u0131ka (p\u015f\u0131ne) sesi duymak, g\u00fczel Adige danslar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek\u00a0 istediklerini s\u00f6ylediler. \u00a0<strong>\u201cNef\u201d<\/strong> toplulu\u011fumuz \u00e7ocuklar\u0131 soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n bu isteklerini k\u0131ramad\u0131lar, restoran salonunda danslar\u0131n\u0131 sundular. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z dans fig\u00fcrleriyle, da\u011flar\u0131m\u0131z\u0131n, ormanlar\u0131m\u0131z\u0131n, Adige d\u00fcnyas\u0131n\u0131n renklerini oradaki soyda\u015flar\u0131m\u0131za yans\u0131t\u0131yorlard\u0131. Hemen orac\u0131kta kalbim atmaya ba\u015flad\u0131, \u00e7ok \u00e7ok\u00a0 ya\u015flanm\u0131\u015f, \u00f6l\u00fcm \u00e7izgisine yakla\u015fm\u0131\u015f\u00a0 ulus a\u011fac\u0131n\u0131n yeni bir\u00a0 dal s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyormu\u015f gibi oldum. G\u00f6k y\u00fcz\u00fcnden s\u00fcz\u00fclen kartallar gibi \u00f6zg\u00fcr olarak, aslanlar gibi\u00a0 y\u00fcz k\u00fcsur y\u0131l \u00f6nce yi\u011fit\u00e7e \u00e7arp\u0131\u015f\u0131rken can vermi\u015f olan kahramanlar\u0131m\u0131z\u0131 an\u0131msad\u0131m, yurdumuzu savunurken can verenlerle birlikte ulusumuzun da biti\u015f \u00e7izgisine ilerledi\u011fini, ancak \u015fimdi \u00f6n\u00fcm\u00fczde bir kurtulu\u015f \u00e7izgisinin\/d\u00f6nemecinin belirdi\u011fini, ulusun gelece\u011fi konusunda\u00a0 umutlanmak, ba\u015far\u0131y\u0131\u00a0 yakalamak\u00a0 i\u00e7in nedenler bulundu\u011funu\u00a0\u00a0 yeniden alg\u0131lar gibi oldum. Oradan\u00a0 gitti\u011fimiz <strong>Sinop\/Bekta\u015fa\u011fa<\/strong> adl\u0131 bir k\u00fc\u00e7\u00fck Adige k\u00f6y\u00fc (2007\u2019de 1.002 n\u00fcfuslu-\u00e7.n.), \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n oyunlar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, onlar\u0131n\u00a0 m\u0131z\u0131kas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u201cTleper\u00fc\u015f\u201d (\u041b\u044a\u044d\u00ad\u00ad\u043f\u044d\u0440\u044b\u0448\u044ay)\u00a0 havas\u0131 ortal\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131nlatt\u0131, bizim elle \u00e7ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cphe\u00e7\u2019\u0131\u00e7\u2019\u201dler (\u043f\u0445\u044a\u044d\u043aI\u044b\u0447\/\u015fak \u015faklar) yerine, oradaki soyda\u015flar\u0131m\u0131z \u00fcst \u00fcste koyduklar\u0131 tahtalar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck sopalarla vurarak ayn\u0131 sesleri \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131nda, \u00e7ok \u00e7ok gerilere uzanan ge\u00e7mi\u015fin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kar\u015f\u0131mda yeniden canlanm\u0131\u015flar gibi geldi bana. Evet, \u00e7ok uzak bir ge\u00e7mi\u015ften gelen ve Adige yurdundan ayr\u0131l\u0131rlarken kendileriyle birlikte g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f olduklar\u0131 bu ulusal ezgiler, hala ya\u015f\u0131yorlar ve hala kulaklarda \u00e7\u0131nl\u0131yorlard\u0131, soyda\u015flar\u0131m\u0131z b\u00fct\u00fcn bu ulusal ezgileri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze getirmeyi ve onlar\u0131 korumay\u0131\u00a0 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>Sabah serinli\u011finde ev sahibimiz <strong>Blene\u011fapts\u2019e<\/strong>lerin (\u0411\u043b\u044d\u043d\u044d\u00ad\u0433\u044a\u0430\u043f\u00ad\u0446I\u044d)\u00a0 bah\u00e7esine \u00e7\u0131kt\u0131m. Ortal\u0131kta kavurucu bir s\u0131ca\u011f\u0131n bizi bekledi\u011fini an\u0131msat\u0131r bi\u00e7imde do\u011fmak i\u00e7in zorlanmakta olan g\u00fcne\u015f de\u00a0 \u0131s\u0131r\u0131c\u0131 olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Blene\u011fapts\u2019elerin biti\u015fik bah\u00e7esindeki meyve bah\u00e7esinde ev sahibimiz ile <strong>BIRSIR Bat\u0131rb\u0131y<\/strong> gezinip duruyorlard\u0131. Evden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6ren B\u0131rs\u0131r seslendi:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em> \u201cTimur, bak, soyda\u015flar\u0131m\u0131z y\u00fcz k\u00fcsur y\u0131l \u00f6nce yurdumuzdan ayr\u0131ld\u0131lar ama hala bizim bah\u00e7e gelene\u011fimizi\u00a0 unutmam\u0131\u015flar. \u00c7ok eski d\u00f6nemlerden beri atalar\u0131m\u0131z\u0131n yapt\u0131klar\u0131\u00a0 gibi, \u00a0asma dallar\u0131n\u0131\u00a0 armut a\u011fa\u00e7lar\u0131na (\u043c\u044d\u0437 \u043a\u044a\u0443\u0436\u044a\u044b\u043c) sard\u0131rm\u0131\u015flar, meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 da\u00a0 s\u0131ra d\u00fczeninde ve e\u015fit mesafelerde dikmi\u015fler, aralar\u0131ndan da\u00a0\u00a0 ince patika\/yaya yollar\u0131\u00a0 ge\u00e7irmi\u015fler\u201d<\/em>.<\/p>\n<p>Ev sahibimiz ve e\u015fi, iyi Adigece biliyorlar, ama \u00e7ocuklar\u0131 anadillerini koruyamam\u0131\u015flard\u0131. \u0130\u00e7lerinde Adigey\u2019i g\u00f6ren kimse yoktu, ama \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 \u00fcniversite e\u011fitimi i\u00e7in Adigey\u2019e\/Maykop\u2019a g\u00f6ndermek istiyorlar\u2026 K\u00f6yde\u00a0 Adigece\u2019yi bilen insan say\u0131s\u0131 da \u00e7ok azalm\u0131\u015f. Ancak dilini ve gelene\u011fini daha iyi korumu\u015f olan k\u00f6yler de var T\u00fcrkiye\u2019de. \u015eimdi yolculu\u011fumuzun s\u0131ra d\u00fczenini bir bozup \u0130zmir\u2019e yak\u0131n \u00d6demi\u015f\u2019in Adige k\u00f6y\u00fc <strong>\u0130lkkur\u015fun<\/strong>\u2019un \u00f6yk\u00fcs\u00fcne bir atlayal\u0131m. T\u00fcrk\u00e7e de\u011fi\u015ftirilmi\u015f\u00a0 ad\u0131 ile <strong>\u2018\u0130lkkur\u015fun\u2019 <\/strong>olan bu k\u00f6yde Adigece, ayakta kalmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f, geleneklerimiz de daha iyi korunmu\u015f.<\/p>\n<p><em> \u201c\u0130zmir\u2019e yap\u0131lan Adige g\u00f6\u00e7\u00fc iki a\u015famada ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f\u201d<\/em>, diyor k\u00f6y\u00fcn\u00fcn tarihini iyi anlatan <strong>M\u0131\u015f\u2019e Mahmud <\/strong>(\u041c\u044b\u0448\u044a\u044d \u041c\u0430\u0445\u044c\u043c\u0443\u0434), \u00a0\u201cKafkasya\u2019dan gelen ilk g\u00f6\u00e7men kafilesi Samsun ve Trabzon\u2019a indirildi, bunlar \u00e7ok telefat verdiler, salg\u0131n hastal\u0131klar ve a\u00e7l\u0131k onlar\u0131 g\u00fcnden g\u00fcne kemiriyordu. Bebe\u011fini yitiren anne\u00a0 say\u0131s\u0131\u00a0 o\u00a0 denli \u00e7oktu ki\u2026art\u0131k umutlar\u0131n\u0131 yitirmi\u015f, konu\u015famaz hale gelmi\u015flerdi. Sa\u011f kalanlar k\u00fc\u00e7\u00fck bir tekne kiralay\u0131p \u0130zmir\u2019e geldiler, Adigeler \u0130zmir\u2019den yaya olarak g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcp civardaki T\u00fcrk k\u00f6ylerine da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131lar. Meyekset (\u041c\u0435\u0435\u043a\u0441\u0435\u0442) adl\u0131 k\u00f6ye k\u0131rk hane, S\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc (\u0421\u0435\u0432\u0435\u0442\u043b\u0438) k\u00f6y\u00fcne on be\u015f hane, Adegime (\u0410\u0434\u044d\u0433\u044b\u043c\u044d) k\u00f6y\u00fcne yirmi be\u015f hane, Kobezdi (\u041a\u043e\u0431\u0435\u0437\u0434\u0438) k\u00f6y\u00fcne de alt\u0131 hane yerle\u015ftirildi (*). Bu insanlar T\u00fcrkler aras\u0131nda eridiler, asimile oldular. \u0130\u00e7lerinden soy ailesini (l\u2019ako\/\u041bI\u0430\u00ad\u043a\u044a\u043e) an\u0131msayanlar birka\u00e7 ki\u015fiyi ge\u00e7miyor, di\u011ferleri\u00a0 Adige\/\u00c7erkes olduklar\u0131n\u0131 biliyorlar sadece. \u0130lkkur\u015fun k\u00f6y\u00fc yak\u0131n\u0131ndaki\u00a0 iki Adige k\u00f6y\u00fc halk\u0131, Samsun\u2019a de\u011fil, direkt Karadeniz\u2019in Balkanlar\u2019daki limanlar\u0131na g\u00f6nderilmi\u015fler, daha sonra Balkanlar\u2019dan\u00a0 \u0130zmir\u2019e gelmi\u015fler.<\/p>\n<p>Bu Adigeler Balkan topraklar\u0131nda on iki y\u0131l kalm\u0131\u015flar, o s\u0131ralar H\u0131ristiyanlar ile M\u00fcsl\u00fcmanlar\u00a0\u00a0 \u00e7arp\u0131\u015f\u0131yorlarm\u0131\u015f, bu hengameden kurtulmak i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019ye gelmi\u015fler (**). \u00d6nce \u0130zmir yak\u0131nlar\u0131ndaki Fetiye (\u0424\u0435\u0442\u044b\u0435) k\u00f6y\u00fcne yerle\u015fmi\u015fler ama bir y\u0131l i\u00e7inde y\u00fczden \u00e7ok kay\u0131p vermi\u015fler. Bunun \u00fczerine1879 y\u0131l\u0131nda\u00a0 \u015fimdiki \u0130lkkur\u015fun k\u00f6y\u00fc yerine ta\u015f\u0131n\u0131p oraya yerle\u015ftiler. K\u00f6y\u00fcn k\u0131y\u0131s\u0131ndan ge\u00e7en k\u00fc\u00e7\u00fck \u0131rma\u011f\u0131n\u00a0 yamac\u0131ndaki korunun a\u011fa\u00e7lar\u0131 i\u00e7ine k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck evler yerle\u015ftirmi\u015fler, damlar\u0131n\u0131 da sazlarla \u00f6rterek \u015firin\u00a0 bir k\u00f6y olu\u015fturmu\u015flar. \u0130lk y\u0131l\u00a0\u00a0 ge\u00e7imlerini avc\u0131l\u0131kla sa\u011flam\u0131\u015flar, ard\u0131ndan tarla tar\u0131m\u0131na ve hayvanc\u0131l\u0131\u011fa ba\u015flam\u0131\u015flar. <strong>Ts\u2019emez<\/strong>\u2019e (\u0426I\u044d\u043c\u044d\u0437;\u015fimdiki Novorossiysk) uzak olmayan bir yerden gelmi\u015f oluklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u00a0dedelerinin anlatt\u0131klar\u0131na g\u00f6re, Kafkasya\u2019da oturduklar\u0131 yerlerin yak\u0131nlar\u0131ndaki topraklar turbal\u0131k imi\u015f. Zaman zaman turbal\u0131\u011f\u0131n tutu\u015fup yand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerini anlat\u0131rlarm\u0131\u015f. Kafkasya\u2019da b\u00f6yle bir\u00a0 yer\u00a0 sadece Ts\u2019emez y\u00f6resinde\u00a0 var. \u0130lkur\u015funlu soyda\u015flar\u0131m\u0131z geldikleri yerin, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fclkelerinin Ts\u2019emez y\u00f6resi olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. T\u00fcm k\u00f6y buraya topluca yerle\u015fmi\u015fti ama \u00e7ok telefat vermi\u015fler, \u00f6len insan say\u0131s\u0131 749 olarak belleklerde kalm\u0131\u015f. Sa\u011f kalanlar\u00a0 alt\u0131 y\u00fcz ki\u015fiyi ge\u00e7miyormu\u015f. \u00a0K\u00f6y\u00fcn yerle\u015fimi i\u015fine \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden en ya\u015fl\u0131 ki\u015fi (\u0442\u0445\u044c\u044d\u043c\u0430\u0442\u044d)\u00a0 <strong> Mam\u0131j Musej\u0131y\u0131ko<\/strong> (\u041c\u0430\u043c\u044b\u0436\u044a \u041c\u0443\u0441\u044d\u0436\u044a\u044b\u0438\u00ad\u043a\u044a\u043e) imi\u015f. K\u00f6yde iki Abzegh ailesi de var, <strong>Hok\u2019on<\/strong> (\u0425\u044a\u043e\u043aI\u043e\u043d) ve <strong>Hatko<\/strong> aileleri, \u00a0gerisi Shapsugh. K\u00f6yde <strong><em>Tlep\u015f\u2019\u0131ko<\/em><\/strong><em><u> (<\/u><\/em><em>\u041b\u044a\u044d\u043f\u0448\u044a\u044b\u043a\u044a\u043e\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>Natho<\/strong> (\u041d\u0430\u0442\u0445\u044a\u043e\u0445\u044d\u0440), <strong>\u015e\u2019avko<\/strong> ( \u0428\u044a\u0430\u0443\u00ad\u043a\u044a\u043e\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>Ha\u011fur<\/strong> (\u0425\u044c\u0430\u0433\u044a\u0443\u0440\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>T\u2019e\u015fu<\/strong> (\u0422I\u044d\u0448\u044a\u0443\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>\u015e\u2019halaho<\/strong> (\u0428\u044a\u0445\u044c\u044d\u043b\u0430\u0445\u044a\u043e\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>Rat\u0131ko<\/strong> (\u0420\u0430\u0442\u044b\u043a\u044a\u0443\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>Tha\u011fu\u015f\u2019e <\/strong> (\u0422\u0445\u044c\u0430\u0433\u044a\u0443\u0448\u044a\u044d\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>Bja\u015f\u015fo<\/strong> (\u0411\u0436\u044c\u0430\u0448I\u043e\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>Kuace <\/strong> (\u041a\u044a\u0443\u0430\u0434\u0436\u044d\u0445\u044d\u0440), \u00a0<strong>V\u0131\u015f\u2019\u0131y<\/strong> (\u0423\u0448\u044a\u044b\u0439\u0445\u044d\u0440), <strong>L\u2019\u0131huj\u0131ko<\/strong> (\u041bI\u044b\u00ad\u0445\u044a\u0443\u0436\u044a\u044b\u043a\u044a\u043e\u0445\u044d\u0440) ve di\u011fer aileler bulunuyor. 1915\u2019te (***) Yunanl\u0131lar \u0130zmir\u2019i i\u015fgal edince, ilk kar\u015f\u0131 koyanlar aras\u0131nda \u0130lkkur\u015fun da bulunuyor. (29 A\u011fustos 2009). <\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> B\u0130LG\u0130 NOTLARI:<\/strong><\/p>\n<p><strong> (*) <\/strong>K\u00f6y adlar\u0131 iyi yazd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f. Samsun\u2019dan \u0130zmir\u2019e yap\u0131lan\u00a0 g\u00f6\u00e7 de ara\u015ft\u0131r\u0131lmaya<br \/>\nde\u011fer. -HCY<\/p>\n<p><strong> (**) <\/strong>\u00c7erkesler Balkanlar\u2019dan\/Osmanl\u0131lar\u0131n Avrupa topraklar\u0131ndan Anadolu\u2019ya \u00e7arp\u0131\u015fmalardan ka\u00e7mak kurtulmak i\u00e7in g\u00f6\u00e7 etmi\u015f, \u0130zmir\u2019e, Asya ve Afrika topraklar\u0131na\u00a0 gelmi\u015f de\u011filler, 1878 Berlin Antla\u015fmas\u0131 gere\u011fince, zorunlu g\u00f6\u00e7e tabi tutulduklar\u0131 i\u00e7in nakledilmi\u015flerdir. Burada bir bilgi yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. -HCY<\/p>\n<p><strong> (***) <\/strong>Yunan i\u015fgali 1915\u2019te de\u011fil, 15 May\u0131s 1919\u2019da ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. -HCY<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b> II<\/b><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> Samsun tarihinden sayfalar<em><br \/>\n<\/em><\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00fcy\u00fck kentlerinden Samsun, ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde, Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda bir kent. Buras\u0131 ve yak\u0131n \u00e7evresi\u00a0 anayurdunu terk etmek durumunda kalan Adigelerin gemilerden ilk indirildi\u011fi yerler. Sinop\u2019tan Samsun\u2019a uzanan bir sahil \u015feridinde a\u00e7l\u0131k ve hastal\u0131ktan kurtulmak i\u00e7in \u00e7\u0131rp\u0131nan soyda\u015flar\u0131m\u0131zdan sa\u011f kalm\u0131\u015f olan erkekler, sanki yok edilmek isteniyorlarm\u0131\u015f gibi Balkan Sava\u015f\u0131\u2019na g\u00f6nderildiler (*). Bir sava\u015f\u0131n ate\u015finden kurtulmay\u0131 ba\u015faran\u0131 ikinci bir sava\u015f bekliyordu. Adigelere T\u00fcrk a\u011falar\u0131n\u0131n be\u011fenmedi\u011fi\u00a0 topraklar\u00a0\u00a0 veriliyormu\u015f, \u00a0\u0131ss\u0131z k\u0131rlarda (\u0448\u044a\u043e\u0444 \u043d\u044d\u043aI\u044b\u043c\u044d) ya da\u00a0 balta girmemi\u015f ormanlarda (\u043c\u044d\u0437 \u0437\u044d\u00ad\u0445\u044d\u043aI\u044b\u0445\u044c\u0430\u0433\u044a\u044d\u043c\u044d)\u00a0\u00a0 yer g\u00f6steriliyormu\u015f. B\u00f6ylesine bir\u00a0 Adige y\u0131k\u0131m\u0131 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada Samsun kasaba n\u00fcfusu sadece iki bin idi, buralara y\u0131\u011f\u0131lan Adigelerin say\u0131s\u0131 ise milyonu buluyordu. E\u011fer o s\u0131ralar bu soyda\u015flar\u0131m\u0131z bilin\u00e7li olup o yerlerde\u00a0 tutunabilmi\u015f\u00a0 olsalard\u0131, kentlilerle kayna\u015f\u0131r, daha sonra kendileri de\u00a0 \u00f6zerklik elde edebilirlerdi. Ancak durum \u00f6yle geli\u015fmedi, gelece\u011fi \u00e7ok iyi hesaplayan\u00a0 Osmanl\u0131 devlet adamlar\u0131 Adigeleri \u00fclkenin d\u00f6rt bir yan\u0131na da\u011f\u0131tarak etkisizle\u015ftirdiler.<\/p>\n<p>Yine de en g\u00fczel ve en b\u00fcy\u00fck k\u0131y\u0131 kentlerinden biri olan Samsun\u2019da hala 250 bin Adige ya\u015f\u0131yormu\u015f. Samsun Belediye Ba\u015fkan\u0131\u00a0 bir Adige, <strong>L\u2019\u0131\u015fe<\/strong> (\u041b1\u044b\u0448\u044d) ailesinden, -Yusuf Ziya Y\u0131lmaz (L\u2019\u0131\u015fe)-, birinci yard\u0131mc\u0131s\u0131 da bir Adige, belediye personelinin de \u00fc\u00e7te biri Adige! Bir d\u0131\u015f gezide oldu\u011fundan Belediye Ba\u015fkan\u0131 ile tan\u0131\u015famad\u0131k, ama birinci yard\u0131mc\u0131s\u0131 ile tan\u0131\u015ft\u0131k, belediye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ile de g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde\u00a0 bulunduk. Yine belediye konusuna d\u00f6nmek \u00fczere, deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ilgin\u00e7 an\u0131tlardan k\u0131saca s\u00f6z etmek istiyorum. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurucusu <strong>Mustafa Kemal\u2019in<\/strong> 19 May\u0131s 1919\u2019da Samsun\u2019a geli\u015finde, gemiden inip kente girdi\u011finde, \u00a0yan\u0131nda\u00a0 \u00c7erkesler vard\u0131, \u00a0bunu g\u00f6steren an\u0131t, kent sahilini s\u00fcsl\u00fcyor. Ba\u015f\u0131ndaki <strong>\u00c7erkes kalpa\u011f\u0131<\/strong> (\u0430\u0434\u044b\u0433\u044d \u043f\u0430I\u043e) ile <strong>Mustafa Kemal<\/strong>\u2019i kalabal\u0131k ve kalpakl\u0131 bir \u00c7erkes toplulu\u011fu i\u00e7inde vapurdan inerken g\u00f6steren heykeller ger\u00e7ekten ilgi \u00e7ekici. Mustafa Kemal\u2019in seferine kat\u0131lan 20 kadar refakat\u00e7isinin (\u0437\u0435\u00ad\u043aI\u043e \u0433\u044a\u0443\u0441\u044d\u0445\u044d\u0440) hepsi de \u00c7erkes\u2019ti. \u00a0Tarihsel belgelere g\u00f6re, o s\u0131ralar da\u011flar e\u015fk\u0131ya ile doluydu, Mustafa Kemal\u2019in\u00a0 d\u00fc\u015fmanlar\u0131 vard\u0131 ve onu \u00f6ld\u00fcrmek istiyorlard\u0131. E\u015fk\u0131ya, \u00c7erkes kalpa\u011f\u0131 giymi\u015f olanlardan \u00e7ekiniyor, \u00c7erkeslerden uzak duruyordu. Adigelerin; yapan\u0131n yan\u0131na kar b\u0131rakmayan, kesinlikle \u00f6\u00e7 alan insanlar olduklar\u0131n\u0131 biliyorlard\u0131. Mustafa Kemal Samsun\u2019dan ayr\u0131l\u0131p d\u00fczeni\/g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flama sorunu olan yerlere gidece\u011finde, kendisi ile birlikte gelmek isteyenler olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormu\u015ftu. B\u00f6yle bir yard\u0131mc\u0131 g\u00fc\u00e7 vard\u0131-Adige birlik komutan\u0131\/pa\u015fas\u0131 (\u0434\u0437\u044d \u043f\u0430\u0449\u044d\u0443) <strong>Berzeg Cambulat-Ekler<\/strong> (\u0411\u044d\u0440\u0437\u044d\u0434\u0436 \u0414\u0436\u0430\u043c\u0431\u0443\u043b\u0430\u0442-\u042d\u043a\u043b\u0435\u0440). Berzeg\u2019in hepsi Adige olmak \u00fczere 200 silahl\u0131 atl\u0131s\u0131 vard\u0131, Mustafa Kemal bu birli\u011fin korumas\u0131nda Havza\u2019ya gitti, oradan da Amasya\u2019ya ge\u00e7ti. Burada bir Kurul olu\u015fturuldu, M. Kemal d\u0131\u015f\u0131ndaki kurul \u00fcyelerinin hepsi Adige idi. T\u00fcrkiye\u2019nin nerelerine gidilece\u011fi, nerelerde ne yap\u0131laca\u011f\u0131, kal\u0131naca\u011f\u0131, yiyecek ve giyim ku\u015fam gibi i\u015fler orada ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p><strong> Berzeg Cambulat<\/strong>\u2019\u0131n heykeli de (\u0441\u0430\u0443\u00ad\u0433\u044a\u044d\u0442) r\u0131ht\u0131ma yak\u0131n bir yerde, yi\u011fitlik g\u00f6steren ki\u015filer ad\u0131na yan yana dikilmi\u015f olan ta\u015f heykellerin en ba\u015f\u0131nda duruyor. Vapuru ve ta\u015f an\u0131tlar\u0131 yapt\u0131ran ki\u015fi de Samsun Belediye Ba\u015fkan\u0131\u2019d\u0131r. On bir y\u0131ldan beri ba\u015fkan. Kenti iyi y\u00f6netti\u011fi, temiz tuttu\u011fu ve kent halk\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, art arda \u00fc\u00e7\u00a0 kez se\u00e7ilmi\u015f bulunuyor. Adigece\u2019yi iyi biliyor, <strong>L\u2019\u0131\u015fe<\/strong> ailesinden. Halk, Ba\u015fkan\u2019dan \u00f6nce kent \u00e7evresinin batakl\u0131k oldu\u011funu, k\u00f6t\u00fc kokular yayd\u0131\u011f\u0131n\u0131, konuk geldi\u011finde utanmakta olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. L\u2019\u0131\u015fe, kenti g\u00fczel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme kavu\u015fturmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Kentin g\u00fczelli\u011fini ve temizli\u011fini biz de \u00e7ok be\u011fendik.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelini atanlar aras\u0131nda <strong> \u00c7erkes Ethem<\/strong>\u2019in de bulundu\u011funu s\u00f6ylemeliyim. Mustafa Kemal\u2019in en g\u00fcvendi\u011fi ki\u015filer aras\u0131nda o da vard\u0131. \u00c7erkes Ethem\u2019in komutas\u0131nda hepsi \u00c7erkes bin ki\u015filik bir milis g\u00fcc\u00fc (\u0414\u0437\u044d\u043aI\u043e\u043bI \u043d\u044d\u0431\u0433\u044b\u0440\u044d \u043c\u0438\u043d) vard\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin kurulu\u015fu a\u015famas\u0131nda, en zorlu i\u015fleri ba\u015faran, Mustafa Kemal\u2019e kar\u015f\u0131 olanlar\u0131 yola getiren ki\u015fi hep \u00c7erkes Ethem olurdu, sava\u015fta da ilk zaferleri kazan da oydu. Yunanl\u0131lar\u0131 ilk kez\u00a0 geri p\u00fcsk\u00fcrtenlerin\u00a0 i\u00e7inde \u00c7erkes Ethem de vard\u0131, o olmasayd\u0131 ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131lamazd\u0131 diye yazan\u00a0 tarih\u00e7i say\u0131s\u0131 az de\u011fildir. Ancak d\u00fczen sa\u011fland\u0131ktan sonra, \u00fcst d\u00fczey yetkililer, \u00c7erkes Ethem\u2019i tehlikeli bulmaya, kendilerini devirece\u011finden korkmaya ba\u015flad\u0131lar, sald\u0131r\u0131p defterini d\u00fcrd\u00fcler. Bir\u00e7ok zorlu\u011fu ve badireyi atlatan \u00c7erkes Ethem, \u00a0ba\u015f\u0131n\u0131 al\u0131p \u00fclkeden gitmek zorunda kald\u0131, ard\u0131ndan s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc, mezar\u0131 \u00dcrd\u00fcn\u2019dedir. Onun bir \u00c7erkes oldu\u011funu gizlemek i\u00e7in ona ilkin Ethem Bey diyorlard\u0131, ger\u00e7e\u011fi gizlemek olanaks\u0131zd\u0131r, \u00fczerinden ku\u015faklar ge\u00e7se de ger\u00e7ek, bir g\u00fcn g\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar. \u00c7erkes kimli\u011finden s\u00f6z etmeseler bile, ad\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne bir \u201c\u00c7erkes\u201d s\u0131fat\u0131n\u0131 eklemi\u015flerdi. \u015eimdi T\u00fcrkiye televizyonlar\u0131, gazeteleri ve tarih kitaplar\u0131 onun bir \u00c7erkes, bir Shapsugh oldu\u011funu \u00e7ekinmeksizin yazabiliyorlar. Sadece o de\u011fil, b\u00fct\u00fcn bir Adige toplumu T\u00fcrk say\u0131larak bug\u00fcnlere dek gelindi, yeni yeni Adigelerin s\u00fcr\u00fcld\u00fckleri s\u00f6ylenmeye ba\u015fland\u0131. Okumam\u0131\u015f ve iyi bir e\u011fitim almam\u0131\u015f T\u00fcrkler de kendi tarihlerini do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bilmiyorlar. Adigelerin nereden gelmi\u015f olduklar\u0131 konular\u0131, demokrasi ve AB yanl\u0131s\u0131 geli\u015fmeler, soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n yeniden canlanmalar\u0131na\u00a0 yol a\u00e7maya ba\u015flam\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, gen\u00e7ler art\u0131k\u00a0 bilin\u00e7lenmi\u015f durumdalar. Bu bak\u0131mdan geli\u015fmelerin soyda\u015flar\u0131m\u0131za da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck getirece\u011fi ve yeni ufuklar a\u00e7aca\u011f\u0131 umutlar\u0131 i\u00e7indeyiz.<\/p>\n<p>Belediye Saray\u0131\u2019n\u0131 ziyarete gitti\u011fimizde, korumalardan bir gen\u00e7, \u00a0temiz bir Adigece ile bizi kar\u015f\u0131lad\u0131 ve Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131n\u0131n odas\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Belediye Ba\u015fkan\u0131 birinci\u00a0 yard\u0131mc\u0131s\u0131 <strong>Nek\u2019aho Kenan <\/strong>(\u041d\u044d\u043aI\u0430\u0445\u044a\u043e \u041a\u0435\u043d\u0430\u043d) bizi kar\u015f\u0131lad\u0131, kucaklad\u0131 ve odas\u0131na ald\u0131, yolculu\u011fumuzu ve hal hat\u0131r\u0131m\u0131z\u0131 sordu. Grubumuz ad\u0131na AC Devlet Konseyi-XASE milletvekili <strong>\u00c7\u2019ERMIT Muhdin<\/strong>, Nek\u2019aho\u2019ya bizi kabul etti\u011fi, \u00a0<strong>\u201cNef\u201d<\/strong> \u00e7ocuk dans toplulu\u011funu Samsun Festivali program\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrlerini bildirdi ve onu Adigey\u2019e davet etti. Bizim \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye getirdi\u011fimiz gibi, kendilerinin de kendi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 Adigey Cumhuriyeti\u2019ne getirmelerini bekledi\u011fini s\u00f6yledi. Nek\u2019aho, Maykop\u2019u g\u00f6rme mutlulu\u011funa erdi\u011fini ama bununla yetinmeyece\u011fini, ulusun tarihini anlatan kitaplar\u0131 yazacak ki\u015filer \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fini, Kafkasya\u2019daki eski k\u00f6ylerini derinli\u011fine ara\u015ft\u0131rmak ve bulmak istedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n<p><em> \u201cB\u00f6yle bir araya gelmeye, g\u00f6r\u00fc\u015fmeye, \u00a0bundan yirmi be\u015f y\u0131l \u00f6nceleri r\u00fcyam\u0131zda g\u00f6rsek inanamazd\u0131k, ba\u015f\u0131m\u0131zdaki \u015fapka art\u0131k bize dar geliyor, \u00e7ok sevin\u00e7liyiz\u201d<\/em> dedi Nek\u2019aho Kenan. <em>\u201cT\u00fcrkiye\u2019nin en b\u00fcy\u00fck festivallerinden birini her y\u0131l Samsun\u2019da d\u00fczenliyoruz. Buraya \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l, daha sonraki y\u0131llarda da gelmeniz i\u00e7in gerekli i\u015flemleri yerine getirece\u011fiz, getirmi\u015fiz say\u0131n\u201d <\/em>diye s\u00f6zlerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi, \u201cNef\u201d Samsun festival program\u0131nda yoktu, hemen programa kondu ve o ak\u015famki g\u00f6sterilere al\u0131nd\u0131. Nek\u2019aho da festivale geldi. Salon h\u0131nca h\u0131n\u00e7 dolmu\u015ftu, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n\u00a0 dans edi\u015fi, co\u015fkulu alk\u0131\u015flan\u0131\u015flar\u0131 anlat\u0131lmakla bitecek gibi de\u011fildi. Yirmi de\u011fi\u015fik \u00fclkeden gelmi\u015f profesyonel ekiplerle Adigey\u2019den gelen \u00e7ocuk ekibimiz \u201cNef\u201din bir yar\u0131\u015fma \u00e7\u0131karmas\u0131, ustalara ta\u015f \u00e7\u0131karan danslar\u0131 ve fig\u00fcrleri seyirciyi adeta b\u00fcy\u00fcledi. Samsun\u2019da iki gece kald\u0131k, bizden hi\u00e7 para istenmedi, festival etkinliklerinde serbest\u00e7e g\u00f6rev ald\u0131k. B\u00fct\u00fcn bu i\u015flerde Samsun Kafkas\/\u00c7erkes dernekleri\u00a0 (\u0410\u0434\u044b\u0433\u044d \u0425\u0430\u0441\u044d\u0443 \u043a\u044a\u0430\u043b\u044d\u043c \u0434\u044d\u0442\u0445\u044d\u0440) ve belediye y\u00f6netimi bize yard\u0131mc\u0131 oldular ve masraflar\u0131m\u0131z\u0131 \u00fcstlendiler. Onlar\u0131n sevgileriyle kucakla\u015farak ve u\u011furlanarak, onlar\u0131n ger\u00e7ek karde\u015flerimiz olduklar\u0131n\u0131n bir kez daha bilincine vararak ve iyi dileklerimizi sunarak yolumuza devam ettik. (1 Eyl\u00fcl 2009).<\/p>\n<p><strong>B\u0130LG\u0130 NOTU:<\/strong><\/p>\n<p><strong> (*)<\/strong> Burada da bir yanl\u0131\u015fl\u0131k\u00a0 var, anayurttan ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131n 13. y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan 1877-1878 Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131 ya da di\u011fer ad\u0131yla 93 Harbi, 1864 y\u0131l\u0131ndan 48 y\u0131l sonra yap\u0131lan 1912-1913\u00a0 Balkan Sava\u015f\u0131 ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f\u00a0 ya da say\u0131n Derbe Timur\u2019a yanl\u0131\u015f bilgi verilmi\u015f olmal\u0131. -HCY<\/p>\n<p><strong>III<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><strong> \u201cAdigey\u2019e u\u00e7maya karar vermi\u015ftik\u201d<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye kentlerini ve Adige k\u00f6ylerini dola\u015farak Tokat\/<strong>Erbaa<\/strong>\u2019ya geldik. Erbaa\u2019ya ayn\u0131 s\u0131ralarda Ankara\u2019dan <strong>\u201cO\u015fhamafe\/Elbrus\u201d<\/strong>\u00a0 \u00e7ocuk toplulu\u011fu da gelmi\u015f bulunuyordu. Elbrus\/O\u015fhamafe ve Nef ekiplerinin \u00e7ocuklar\u0131 Erbaa \u00c7erkes derne\u011fi binas\u0131 yak\u0131n\u0131ndaki bir yerde birlikte bir g\u00f6steri (\u0434\u0436\u044d\u0433\u0443) sundular. P\u015f\u0131naveler\/akordeonistler <strong>T\u0131\u011fuj Nurb\u0131y<\/strong> ile <strong>Kalekuteko \u0130nver<\/strong>, Adige \u015fark\u0131 makamlar\u0131n\u0131\u00a0 \u00e7ald\u0131lar. \u201c<strong>Nef<\/strong>\u201din sanat y\u00f6netmeni <strong> Y\u0131n\u0131hu \u0130nver<\/strong> (\u0418\u043d\u044b\u0445\u044a\u0443 \u0418\u043d\u0432\u0435\u0440) ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve danslar\u0131 ba\u015flatt\u0131. \u00c7ocuklar da \u0130nver\u2019den \u00f6yk\u00fcnerek, en ba\u015far\u0131l\u0131 dans\u00e7\u0131lar\u0131 se\u00e7ileceklermi\u015f gibi pe\u015fi s\u0131ra dans etmeye ba\u015flad\u0131lar. T\u00fcrkiyeli\u00a0 Adige gen\u00e7leri ile Adigeyli gen\u00e7lerinin ayn\u0131 ortak Adige ruhunu\u00a0 ta\u015f\u0131makta olduklar\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yor, gen\u00e7lerin uluslar\u0131 ad\u0131na k\u0131van\u00e7\u00a0 ve gurur duyduklar\u0131 belli oluyordu. \u00c7ocuklar boylar\u0131na bakmadan, sanki kanatlanm\u0131\u015flar da g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde s\u00fcz\u00fcl\u00fcyorlarm\u0131\u015f gibi dans ediyorlard\u0131. Ankara\u2019dan Erbaa\u2019ya gelen ekibi <strong>Tharkoho Demir<\/strong> getirmi\u015fti. Demir onbe\u015f y\u0131l \u00f6nce Adigey\u2019deydi, onu Maykop\u2019ta <strong>\u201cNalmes\u201d<\/strong> \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 olan <strong>Tharkoho Vya\u00e7eslav<\/strong> ile e\u015fi <strong>Aminet<\/strong> a\u011f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Demir, kendisinin candan kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131, Adigey\u2019in g\u00fczel yerlerini, da\u011flar\u0131n\u0131, g\u00fcr \u0131rmaklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ata topra\u011f\u0131na olan sevgisinin bir kat daha artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. 500 bin Adige\u2019nin ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu Ankara\u2019da\u00a0 Kafkas Derne\u011fi\u2019nin (\u0410\u043d\u043a\u0430\u0440\u0430 \u0410\u0434\u044b\u0433\u044d \u0425\u0430\u0441\u044d\u043c) \u00fc\u00e7 binas\u0131 bulundu\u011funu, orada Adigece ve Kabardeyce dersler verildi\u011fini bize anlatt\u0131<strong><em>. \u00a0<\/em><\/strong><em>\u201cAnayurda d\u00f6nmek isteyenlere yard\u0131mc\u0131 olmaya, i\u015flemleri kolayla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz\u201d<\/em> dedi Tharkoho. \u00a0<em>\u201c\u015eimdiye de\u011fin Adigey\u2019e d\u00f6nmek isteyen 50 kadar ki\u015fi ad\u0131na gerekli\u00a0 olan izin belgelerini (\u0442\u0445\u044c\u0430\u043f\u044d\u0445\u044dp) haz\u0131rl\u0131yoruz, bunlar kesin karar vermi\u015f olan ki\u015filere ait, ba\u015fkalar\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Adige sorununa ili\u015fkin bilin\u00e7endirmelerde de bulunuyoruz, s\u0131rf dans etmekle kimli\u011fimizi koruyamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, dayan\u0131\u015fma ruhunu geli\u015ftirmemiz gerekti\u011fini anlat\u0131yoruz. Adigece \u00f6\u011fretmenlerine gereksinim duyuyoruz, yeterli say\u0131da Adigece kitap ve malzememiz yok, okutaca\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ocuklar da koca kentin d\u00f6rt bir yan\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f ailelerin \u00e7ocuklar\u0131, onlar\u0131 bir araya toplamak bir sorun, buna ra\u011fmen umudumuzu yitirmiyoruz, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 ilerletmekte de kararl\u0131y\u0131z. \u00d6\u011fretmen bulma ve\u00a0 \u00fccret \u00f6deme, \u00f6\u011fretmenlere konut temini gibi i\u015fleri ba\u015farmam\u0131z gerekiyor\u201d. <\/em><\/p>\n<p>\u201cNef\u201d ile O\u015fhamafe\/Elbrus ekiplerinin birlikte kat\u0131lacaklar\u0131 etkinlik ak\u015fama sunulacakt\u0131. Erbaa\u2019ya sabah varm\u0131\u015ft\u0131k, bu nedenle soyda\u015flar\u0131m\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015fme olana\u011f\u0131m\u0131z vard\u0131. Bundan yararlanarak biliminsan\u0131 <strong>BIRSIR Bat\u0131rb\u0131y<\/strong> ile birlikte denizden \u00fc\u00e7 bin metre irtifada\/y\u00fckseklikte bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck bir Adige k\u00f6y\u00fcne do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131k. <strong>Kozlu<\/strong> ad\u0131ndaki bu k\u00f6yde sadece seksen hane ya\u015f\u0131yor, \u00a0bu n\u00fcfus azl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n, buras\u0131n\u0131n kat\u0131ks\u0131z bir Adige k\u00f6y\u00fc oldu\u011fu ve Adige geleneklerinin korundu\u011fu bize\u00a0 s\u00f6ylenmi\u015fti. Kavisli da\u011f yollar\u0131n\u0131 t\u0131rmanarak k\u00f6ye giderken, k\u00f6y\u00fcn \u00e7ok y\u00fcksek bir yerde kurulmu\u015f oldu\u011funu anlad\u0131k. \u00c7evre, Adigey\u2019in en g\u00fczel k\u00f6\u015felerini and\u0131r\u0131r bir g\u00fczellik i\u00e7indeydi: Yol boyunca uzanan a\u011fa\u00e7lar\u0131n gerisi g\u00fcr ormanlarla kapl\u0131yd\u0131, a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u00a0 aras\u0131nda, \u00a0yer yer kara topraklarla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f mezarlar ve mezarl\u0131klar g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, bizim Kafkasya\u2019dakiler gibi t\u0131pa t\u0131p ayn\u0131 olmasalar da benzer yanlar\u0131m\u0131z vard\u0131. Adigeler havadar bir yer oldu\u011fu i\u00e7in b\u00f6ylesine bir da\u011f s\u0131rt\u0131na yerle\u015fmeyi se\u00e7mi\u015f olmal\u0131lar, nitekim k\u00f6yl\u00fclerin bir \u00e7o\u011funun uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olduklar\u0131na da\u00a0 tan\u0131k olduk.<\/p>\n<p>Ev sahibimiz bir Abzegh genci olan <strong>Melgo\u015f Basri<\/strong> (\u041c\u044d\u043b\u0433\u043e\u0449 \u0411\u0430\u0441\u0440\u0438) idi. Bize bu k\u00f6y\u00fcn kurulu\u015fundan bu yana hi\u00e7 yer de\u011fi\u015ftirmedi\u011fini, Adige geleneklerinin korundu\u011funu ve k\u00f6yde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131 ve\u00a0 iyi bir dayan\u0131\u015fma ruhunun\u00a0 bulundu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n<p><em> \u201cOkula gitmeden, hen\u00fcz T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011frenmeden \u00f6nce, k\u00f6yde aram\u0131zda oynarken, b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde okuyaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, u\u00e7aklara binip dedelerimizin gelmi\u015f oldu\u011fu \u00fclkeye d\u00f6nece\u011fimizi, ard\u0131ndan gelip anne ve babalar\u0131m\u0131z\u0131 da o \u00fclkeye g\u00f6t\u00fcrece\u011fimizi, bir g\u00fcn birbirimize anlatm\u0131\u015f ve bir karar da alm\u0131\u015ft\u0131k\u201d<\/em> diyor Melgo\u015f Basri. <em>\u201cO \u00fclke\/Adigey, bizim i\u00e7in bir masal \u00fclkesi idi. Oras\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, y\u00fcce\/y\u00fcksek, g\u00fczel ve Cennet gibi bir yer oldu\u011funu hep d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fck! Ger\u00e7ekten de\u00a0 \u00f6yle bir yer oras\u0131. Ancak okula ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00a0ba\u015f\u0131m\u0131zdan \u00f6\u011fretmen \u015famarlar\u0131 eksilmemeye, tek ge\u00e7erli dilin T\u00fcrk\u00e7e oldu\u011fu, onun d\u0131\u015f\u0131ndaki dillerde konu\u015famayaca\u011f\u0131m\u0131z, o dillerin yasak diller oldu\u011fu s\u00f6ylenmeye ba\u015fland\u0131 ama Adigece d\u0131\u015f\u0131nda bir dil bilmeden, nas\u0131l olur da T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fabilirdik? Zar zor da olsa \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi \u00f6\u011frendik, ancak\u00a0 \u00e7o\u011fumuz\u00a0 Adigece\u2019yi ihmal ettik, konu\u015fmaz olduk, \u00f6zlemlerimiz de bir ba\u015fka bahara kald\u0131, \u015fimdi o eski g\u00fcnleri bir \u015fark\u0131 imi\u015f gibi an\u0131ms\u0131yor ve yad ediyorum\u201d:<br \/>\n<\/em><\/p>\n<p>\u0418\u043d\u044b \u0442\u044b\u0445\u044a\u0443\u043c\u044d \u043a\u044a\u0443\u0445\u044c\u044d\u0431\u044b\u0431\u044b\u043c \u0442\u0438\u0442I\u044b\u0441\u0445\u044c\u0430\u043d\u0438,<\/p>\n<p>\u0422\u0438\u0445\u044d\u043a\u0443\u0436\u044a\u044d\u0443 &#8211; \u0442\u044f\u043d\u044d \u0434\u044d\u0436\u044c \u0442\u044b\u0431\u044b\u0431\u044b\u0436\u044c\u044b\u043d.<\/p>\n<p>\u0410\u0449 \u044b\u0443\u0436 \u0437\u044d\u0440\u044d\u0434\u0443\u043d\u0430\u0435\u0443 \u043a\u044a\u044d\u0442\u043aI\u0443\u00ad\u0445\u044c\u0430\u043d\u0438,<\/p>\n<p>\u0417\u044d\u0440\u044d\u043b\u044a\u044d\u043f\u043a\u044a\u044d\u0443 \u0442\u0438\u0447I\u044b\u043d\u0430\u043b\u044a\u044d \u0442\u044d \u0442\u0449\u044d\u0436\u044c\u044b\u043d!<\/p>\n<p><strong> B\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde u\u00e7an gemilere\/u\u00e7aklara binip<\/strong><\/p>\n<p><strong> Anayurdumuza\u00a0 u\u00e7aca\u011f\u0131z. <\/strong><\/p>\n<p><strong> Ard\u0131ndan d\u00fcnyay\u0131 dola\u015f\u0131p<\/strong><\/p>\n<p><strong> Halk\u0131m\u0131z\u0131n hepsini \u00fclkemize g\u00f6t\u00fcrece\u011fiz!<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> Melgo\u015f Basri<\/strong>\u2019nin ilgin\u00e7 s\u00f6z ve g\u00f6r\u00fc\u015flerinden, alm\u0131\u015f oldu\u011fu e\u011fitim ve terbiyeden as\u0131rl\u0131k Adige \u00f6zlemleri (\u0430\u0434\u044b\u0433\u044d \u0433\u0443\u00ad\u043aI\u044d\u0433\u044a\u0443\u0440) yans\u0131yordu. Sadece bu \u00f6zlemi dile getirmekle yetinmiyor, insanlara ayn\u0131 \u00f6zlemleri duyurmay\u0131, s\u0131rf Adige olana bile, bu \u00f6zlemleri kavratmas\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yordu. Tan\u0131\u015fma mutlulu\u011funa erdi\u011fimiz 96 ya\u015f\u0131ndaki annesine lay\u0131k biriydi o. Birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde\u00a0 y\u00fcz ya\u015f\u0131n\u0131\u00a0 devirecek\u00a0 (\u0437\u044b\u043d\u044b\u0431\u0436\u044c \u0433\u044a\u0430\u00ad\u0448I\u044d\u043c \u043aI\u044d\u0445\u044c\u0430\u043d\u044d\u0443) biriydi annesi <strong> Melgo\u015f Hayriye<\/strong>. Tanr\u0131 ona sa\u011fl\u0131k ve esenlik\u00a0 versin, s\u0131cak kalpli, sevecen, g\u00fczel bir Adige ninesi (\u0430\u0434\u044b\u0433\u044d \u043d\u044b\u043e \u0434\u0430\u0445), davran\u0131\u015flar\u0131ndan Adigelik onuru, zarafeti ve g\u00fczelli\u011fi yans\u0131yor. \u00dc\u00e7 o\u011ful ve \u00fc\u00e7 k\u0131z b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015f, k\u0131z ve o\u011flan torunlar\u0131 oldu\u011funu ve kendisini el \u00fcst\u00fcnde tuttuklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130ster istemez, d\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p s\u0131ra\u00a0 145 y\u0131l \u00f6nce sona eren ve bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan soyk\u0131r\u0131mla\u00a0 (\u043b\u044a\u044d\u043f\u0441\u044d\u043aI\u043e\u0434)\u00a0 noktalanan ac\u0131mas\u0131z sava\u015fa geliyor, bu sava\u015f de\u011fil miydi zaten b\u00f6ylesine darmada\u011f\u0131n olmam\u0131z\u0131n nedeni? Melgo\u015f Hayriye, konu\u015furken, s\u0131k s\u0131k <strong> \u201cSizin \u00fclkeniz\u201d<\/strong> (\u0448\u044a\u043e \u0448\u044a\u0443\u0438\u0445\u044d\u0433\u044a\u044d\u0433\u0443) diyordu bilmeden. Biz de <strong>\u201cNine, oras\u0131 sadece bizim \u00fclkemiz de\u011fil, oras\u0131 Adigey Cumhuriyeti topraklar\u0131, \u00a0nerede olurlarsa olsunlar yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn Adigelerin ortak \u00fclkesidir\u201d<\/strong> diyoruz, \u00a0kar\u015f\u0131m\u0131zda bir zarafet timsali duran\u00a0 g\u00fczel ve sayg\u0131n ninemize. Sofraya g\u00fczel Adige yemek ve yiyecekleri konmu\u015ftu, yo\u011furt, Adige peyniri, \u015feleme-hal\u0131jo (peynirli k\u0131zart\u0131lm\u0131\u015f b\u00f6rek), kund\u0131s\u0131v (*), vb, hem yiyor, hem s\u00f6yle\u015fiyorduk. Biliminsan\u0131 <strong>B\u0131rs\u0131r Bat\u0131rb\u0131y<\/strong>, uzak bir ge\u00e7mi\u015fte, ac\u0131mas\u0131z d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 y\u00fcz y\u0131l direndi\u011fimizi, bu kadar uzun bir s\u00fcre direnme g\u00fcc\u00fc g\u00f6steren ulusumuz ki\u015filerinin bunu ak\u0131ll\u0131 insanlar olmalar\u0131 sayesinde ba\u015fard\u0131klar\u0131n\u0131, Adigelerin birbirlerini tutmad\u0131klar\u0131, dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde olmad\u0131klar\u0131 bi\u00e7imindeki s\u00f6zlerin de do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. <strong>\u201cRus generalleri Adige topluluklar\u0131n\u0131n (halklar\u0131n\u0131n) k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde g\u00fc\u00e7lerini bir araya getirip direni\u015fe ge\u00e7tiklerini yaz\u0131yorlar\u201d <\/strong>diyor B\u0131rs\u0131r Bat\u0131rb\u0131y. \u00a0<strong>\u201cBize uygulanan politika, tek s\u00f6zc\u00fckle s\u00f6ylemek gerekirse, ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na bir felaket, ancak yeni yeni kendi kendimize gelmeye ba\u015flad\u0131k, geride kalan n\u00fcfusumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz ve kendimize g\u00fcvenmemiz gerekiyor\u201d. \u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Kozlu\u2019da g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ki\u015filer aras\u0131nda k\u00f6y imam\u0131 <strong>\u015eevgen Kadir<\/strong> de vard\u0131. \u015eevgen Kadir, Adigey\u2019de bulundu\u011funu, \u015eevgen rayonu <strong>C\u0131rak\u0131ye<\/strong> (\u0414\u0436\u044b\u0440\u0430\u043a\u044a\u044b\u0435) k\u00f6y\u00fcnde \u00fc\u00e7 y\u0131l imaml\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nmeyi hi\u00e7 istemedi\u011fini, ama baz\u0131 sorunlar nedeniyle d\u00f6nmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Kadir yeni do\u011fmu\u015f bebe\u011fi ile, riskli de olsa yola d\u00fc\u015fmek, T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nmek\u00a0 zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Cennet diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 anayurduna d\u00f6nd\u00fckten sonra bir\u00e7ok sorunla pen\u00e7ele\u015fti\u011fini, en \u00e7ok da insan ili\u015fkileri, bir araya gelmeler i\u00e7inde kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu ve katlanamad\u0131\u011f\u0131\u00a0 durumlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, yine de C\u0131rak\u0131ye\u2019de\u00a0\u00a0 dostlar edindi\u011fini, okuttu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklardan son derece memnun oldu\u011funu belirtti. \u00a0<em>\u201cBen Allah, iyilik ve g\u00fczellik yolunda \u00e7al\u0131\u015fan biriyim, \u00e7ocuklara \u00f6\u011fretmek, onlara a\u015f\u0131lamak istedi\u011fim de sadece buydu\u201d<\/em> diyor \u015eevgen Kadir. \u00a0<em>\u201cBa\u015fka bir amac\u0131m, g\u00fcndemim yoktu, \u00e7ocuklar beni sevdiler, ben de onlar\u0131 sevdim, ancak beni \u00e7ekemeyenler, benden ho\u015flanmayanlar olmal\u0131\u201d<\/em> dedi. Ne yap\u0131labilir ki, d\u00fczen\u00a0 b\u00f6yle, de\u011fi\u015fik \u00fclkelerde ya\u015fayan Adigeler do\u011fduklar\u0131, e\u011fitimini ald\u0131klar\u0131 \u00fclkelere g\u00f6re farkl\u0131 davran\u0131\u015f \u00f6zellikleri alm\u0131\u015flar. Bu insanlar\u0131n anla\u015famad\u0131klar\u0131, birbirlerini anlayamad\u0131klar\u0131 durumlar olabiliyor, acak bunlar\u0131 gerek\u00e7e\/tutamak (I\u044d\u0443\u0431\u044b\u0442\u044b\u043fI\u044d) olarak ele al\u0131p kullanmamal\u0131y\u0131z. Eksik yan\u0131 olmayan kimse yoktur: T\u00fcrkiye\u2019dekilerin, Adigey\u2019dekilerin olsun, hi\u00e7 farketmez.<\/p>\n<p><strong> B\u0130LG\u0130 NOTU:<\/strong><\/p>\n<p><strong> (*)<\/strong> Kund\u0131s\u0131v (\u043a\u044a\u0443\u043d\u0434\u044b\u0441\u044b\u0443)-S\u00fctl\u00fc bir Adige i\u00e7ece\u011fi. Ek\u015fimi\u015f peynir suyu kaynat\u0131l\u0131r, bir gece bekletilmi\u015f \u00e7iy s\u00fct ilave edilerek haz\u0131rlan\u0131r. Daha \u00e7ok, v\u00fccudu s\u0131cak tutmas\u0131 i\u00e7in k\u0131\u015f\u0131n ya da so\u011fuk havalarda i\u00e7ilir. -HCY<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> III<br \/>\n<\/strong><br \/>\n<strong> \u00c7\u2019ERMIT MUHD\u0130N \u0130LE S\u00d6YLE\u015e\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Grubumuzun sponsoru, \u00a0<strong>\u201cNEF\u201d<\/strong> \u00e7ocuk toplulu\u011fu kurucusu, Adigey Parlamentosu-Xase milletvekili ve i\u015fadam\u0131 <strong>\u00c7\u2019ERMIT Mudin<\/strong>, T\u00fcrkiye\u2019deki gezilerimiz boyunca \u00e7ocuklarla aral\u0131ks\u0131z ilgilenmi\u015fti. Sadece \u00e7ocuklarla de\u011fil, bizimle de ilgileniyordu. Ak\u015fam toplant\u0131lar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmalarda, b\u0131k\u0131p usanmadan b\u00fct\u00fcn Adigelerin yeniden bir araya gelmeleri gere\u011fini, alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek savunuyordu. <strong>\u201cEn g\u00fczel gelene\u011fi olan ulusun Adige\/\u00c7erkes ulusu oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi Japonya\u2019da kavranm\u0131\u015f durumda, Adige geleneklerini kendi gelenek ve k\u00fclt\u00fcrleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor\/k\u0131yasl\u0131yorlar. Bizim geleneklerimizden etkilenmeyen tek bir d\u00fcnya \u00fclkesinin bile bulunabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz. Bu denli iyi\/\u00f6rnek \u00f6zellikleri yaratm\u0131\u015f ve bu \u00f6zellikleriyle tan\u0131nm\u0131\u015f olan ulusumuzun g\u00fcnbeg\u00fcn erimekte olmas\u0131 beni son derece \u00fcz\u00fcyor ve kayg\u0131land\u0131r\u0131yor. Altm\u0131\u015f ya\u015f\u0131ndaki yeti\u015fkin bir Adige bile, art\u0131k Adigece\u2019yi konu\u015fmuyorsa ya da konu\u015fmaya gereksinim duymuyorsa, bunun nedeni ne olabilir, buna ne denebilir ki? Kendimizi sorgulayal\u0131m, Adigeler olarak ne yapabiliriz diye d\u00fc\u015f\u00fcnelim diyorum. Ne yapal\u0131m da ayakta kalal\u0131m, nas\u0131l bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu bulabiliriz diye birbirimize soral\u0131m diyorum\u201d. <\/strong>Bu s\u00f6zler \u00c7\u2019erm\u0131t\u2019\u0131n Muhdin\u2019in s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zlerden bir al\u0131nt\u0131. \u0130nsan\u0131n i\u00e7ine oturan konu\u015fmalar yap\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek\u00e7i biri, i\u00e7indeki duygular\u0131 aktar\u0131yor sadece, ulusunun gelece\u011fi ad\u0131na kayg\u0131lan\u0131yor, \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 ar\u0131yor. Ben de, Reyhanl\u0131\u2019da iken, <strong>\u201cAdige Mak\u201d<\/strong> (\u0410\u0434\u044b\u0433\u044d \u043c\u0430\u043a\u044a) Gazetesi ad\u0131na kendisiyle bir s\u00f6yle\u015fide bulundum.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em> &#8211; Muhdin, bu tan\u0131tma gezisi u\u011fruna vaktini, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve paran\u0131 ortaya koydun, ulusun i\u00e7in elinden geleni yap\u0131yorsun, b\u00f6yle yapmakla amaca ula\u015faca\u011f\u0131m\u0131za ger\u00e7ekten\u00a0 inan\u0131yor musun? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Kafkas Sava\u015f\u0131 s\u00fcrerken ve daha sonra \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na, Balkanlara s\u00fcr\u00fclenleri, bu olaylar\u0131n\u00a0 ard\u0131ndan T\u00fcrkiye n\u00fcfusunun d\u00f6rt kat \u00fczeri (1) artm\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, sekiz milyondan az olmamak \u00fczere Adige k\u00f6kenli bir n\u00fcfusun T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015famakta oldu\u011funu tahmin ediyoruz. Ancak bu insanlar, g\u00fcnbeg\u00fcn h\u0131zlanan bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde eriyip bitiyorlar. B\u00f6yle s\u00f6ylemekle bu insanlar\u0131n \u00f6lmekte olduklar\u0131n\u0131 ya da k\u00f6t\u00fc ko\u015fullarda ya\u015famakta olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor de\u011filim. T\u00fcrkiye\u2019deki Adigelerin olduk\u00e7a iyi bir ya\u015fam d\u00fczeyleri var, bunu g\u00f6r\u00fcyoruz ve alg\u0131l\u0131yoruz, ancak dillerini yitiriyorlar, aralar\u0131nda soyunu\/s\u00fclale ad\u0131n\u0131 (l\u2019ako) bile bilmeyenler var, belli bir s\u00fcre sonra da ulusal k\u00f6kenlerini de unuturlar bu gidi\u015fle. Biz, Kafkasya\u2019daki \u00fc\u00e7 Adige cumhuriyetinde ya\u015fayanlar, diasporadaki soyda\u015flar\u0131m\u0131za yard\u0131m edecek, destek \u00e7\u0131kacak ciddi olanaklardan yoksunuz. \u015eimdilik yapabildi\u011fimiz tek \u015fey b\u00f6ylesine bir araya gelmeleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek ve s\u0131kla\u015ft\u0131rmakla s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131yor. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z bulu\u015fup g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrlerse, ister istemez Adigece konu\u015facaklar, \u00e7ocuklar\u0131 y\u0131lda ya da iki y\u0131lda bir b\u00f6yle bulu\u015fturursak, \u00e7ocuklar Adige\/\u00c7erkes olduklar\u0131n\u0131 unutmayacaklar, b\u00f6ylesine olanaklar yaratmazsak, i\u015flerin ba\u015fka mecralara kaymalar\u0131 da olas\u0131. Soruna omuz vermi\u015f olmam da bu gibi nedenlere dayan\u0131yor. Ulusuma\/halk\u0131ma bir yarar\u0131m olsun istiyorum. Ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemem gerekirse, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n gelece\u011fi\u00a0 ad\u0131na kayg\u0131lan\u0131yorum, i\u00e7im yan\u0131yor.<strong><em><br \/>\n<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> &#8211; Muhdin, T\u00fcrkiyeli Adigelerin de Adige gelene\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015f yapmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz, birli\u011fe do\u011fru uzanan yol buradan\/T\u00fcrkiye\u2019den ba\u015flayabilir mi? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Tarihi inceledi\u011fimizde sorunlar\u0131n bazen zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131, bazen de hafifledi\u011fi d\u00f6neme\u00e7ler bulundu\u011funu g\u00f6rebiliyoruz. T\u00fcrkiyeli gen\u00e7 \u00c7erkesler, eskisine g\u00f6re bize daha kolay gelip gitmeye ba\u015flad\u0131lar, Rusya kap\u0131lar\u0131n\u0131 onlara a\u00e7t\u0131, bir araya geli\u015flerimiz \u00e7o\u011fald\u0131. \u0130nternet, sanat\u00e7\u0131 topluluklar\u0131m\u0131z ve di\u011fer ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 gen\u00e7lerin bilin\u00e7lenmelerine katk\u0131lar sa\u011fl\u0131yor. Ancak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 ve \u00e7ok c\u0131l\u0131z bir d\u00fczeyde, bekledi\u011fimiz d\u00fczeylere ula\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fumuzu s\u00f6yleyemeyiz. Dilimizin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ve geleneksel \u00f6zelliklerimizin g\u00fczelli\u011fi, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z uluslar taraf\u0131ndan da fark edilmeye, b\u00f6ylesine \u00f6rnek bir ulusun\/toplumun yok edilmesinin iyi bir \u015fey olmayaca\u011f\u0131 ve korunmam\u0131z gerekti\u011fi yava\u015f yava\u015f anla\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bu gibi s\u00f6zlerin ba\u015fka uluslardan bireylerce s\u00f6ylenmekte oldu\u011funa tan\u0131k oldum, bu nedenle b\u00fcsb\u00fct\u00fcn umutsuz da de\u011filim. T\u00fcrkiye\u2019deki Kaf-Der\/Kafkas Dernekleri Federasyonu, T\u00fcrkiye\u2019de g\u00fcn boyu uydudan Adigece yay\u0131n yapacak bir televizyon kanal\u0131 kurma u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131 i\u00e7inde, T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131 Abdullah G\u00fcl\u2019e \u00c7erkeslerin isteklerini bildirmi\u015f bulunuyorlar. T\u00fcrkiye\u2019deki ulusal ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa\/b\u00f6l\u00fcc\u00fc politikaya son verilmesi istek ve ko\u015fulu, ek olarak AB\u2019nden de geliyor. Geli\u015fmeler olumlu sonu\u00e7lan\u0131rsa, birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde T\u00fcrkiye\u2019de Adigece dersini okutan okullar\u0131n da a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131na, o geli\u015fme oran\u0131nda da d\u00f6n\u00fc\u015f yapmak isteyenlerin \u00e7o\u011falaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Adigeler olarak \u00e7o\u011falmayacak olursak Kafkasya dahil hi\u00e7bir yerde ya\u015fayamayacak ve ba\u015fka uluslar i\u00e7inde eriyip bitece\u011fiz. Bu ger\u00e7e\u011fi asla unutmamal\u0131y\u0131z.<strong><em><br \/>\n<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> &#8211; \u201cNef\u201d toplulu\u011funun 200\u2019den \u00e7ok \u00e7ocuk dans\u00e7\u0131s\u0131 var, bu \u00e7ocuklar\u0131n 51 kadar\u0131n\u0131 se\u00e7tiniz, \u00e7ok az\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6t\u00fcrd\u00fcn\u00fcz. Bu \u00e7ocuklar\u0131 hangi \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re belirlediniz? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>\u201cNef\u201d \u00e7ocuklar\u0131 Enem beldesindeki K\u00fclt\u00fcr Evi\u2019nde e\u011fitiliyorlar. \u00dc\u00e7 y\u0131ldan beri bu i\u015fi y\u00fcr\u00fct\u00fcyorum, orada binin \u00fczerinde \u00e7ocu\u011fa danslar \u00f6\u011fretildi. Dans\u0131n yarar\u0131 Tahtamukay rayonu k\u00f6yl\u00fcleri taraf\u0131ndan iyi kavrand\u0131. Danslar\u0131m\u0131z daha da g\u00fczelle\u015ftiler, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z yar\u0131\u015f\u0131rcas\u0131na dans ediyorlar, Adige geleneksel \u00f6zelliklerini benimsiyor, davran\u0131\u015f bi\u00e7imlerini iyi y\u00f6nde geli\u015ftiriyorlar. Bunlar\u0131n ulusal anlamda bilin\u00e7lenerek b\u00fcy\u00fcmekte olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek benim i\u00e7in doyumsuz bir\u00a0 sevin\u00e7 kayna\u011f\u0131 oluyor ve i\u015fi daha da ilerletmem i\u00e7in\u00a0 bana g\u00fc\u00e7 veriyor. Soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fclkelere gitmemiz gerekti\u011finde, Adige danslar\u0131n\u0131 benimseyerek \u00f6\u011frenenleri, \u00e7al\u0131\u015fkan \u00f6\u011frencileri ve kendi kendisine \u015fiirler yazan ve besteler yapan \u00f6\u011frencileri \u00f6ncelikle se\u00e7iyorum. Ayn\u0131 \u00e7ocuklar\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcp durursak, ayn\u0131 \u00e7ocuklarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131rsak, di\u011ferlerinin hevesleri k\u0131r\u0131l\u0131r, umutlar\u0131 yok olmu\u015f, bir ilgisizlik sorunuyla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f olabilir, bu noktaya da \u00f6nem veriyorum.<\/p>\n<p>Bu nedenle, d\u0131\u015f \u00fclkelere g\u00f6t\u00fcr\u00fclmek \u00fczere, ilk elemede, \u00f6\u011frencilerin y\u00fczde 70 kadar\u0131n\u0131 se\u00e7iyoruz. Dans hocalar\u0131ndan \u00e7ok memnunum. S\u00f6ylemem gerekirse, \u00f6nceleri \u00e7ocuklar\u0131 e\u011fitecek dans hocalar\u0131 bulam\u0131yordum, birine rica edip di\u011ferine yalvar\u0131p \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6yle zar zor tamamlad\u0131m, zor diye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m i\u015fi yar\u0131da kesmedim, sonunda dans hocalar\u0131n\u0131 buldum. \u0130\u015fte<strong> St\u2019a\u015fu Safiyet<\/strong> ilk g\u00fcnden bu yana, yaz k\u0131\u015f demeden, haftada \u00fc\u00e7 kez Tahtamukay beldesinden Enem beldesine gelip \u00e7ocuklar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131, yine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Kendisinden son derece memnunum. <strong>T\u0131\u011fuj Nurb\u0131y <\/strong>da Safiyet ile ayn\u0131 s\u0131ralarda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bu iki usta hoca \u201cNef\u201din temelini atan, bi\u00e7imlendiren ve e\u011fiten ki\u015filer oldular. \u0130\u015fin ilerlemekte oldu\u011funu g\u00f6ren ba\u015fkalar\u0131 da bize kat\u0131lmaya, destek vermeye ba\u015flad\u0131lar. \u00c7ocuklara \u015fark\u0131 s\u00f6yletmek \u00fczere besteci ve y\u00f6netmen <strong>L\u2019\u0131uj Kale\u015f\u2019ave<\/strong>, dans \u00f6\u011fretmeni <strong>Y\u0131nuh \u0130nver<\/strong>, \u015fark\u0131c\u0131 <strong>Ku\u015f\u2019eko Sime<\/strong> (\u041a\u044a\u0443\u0448\u044a\u044d\u043a\u044a\u043e \u0421\u0438\u043c\u044d), onlar\u0131n ard\u0131ndan <strong>Jaj\u0131ye Svete<\/strong> (\u0416\u044a\u0430\u0436\u044a\u044b\u0435 \u0421\u0432\u0435\u0442\u044d), <strong>K\u0131t\u0131j Azemat, K\u0131t\u0131j Anzav\u0131r<\/strong>, bu yak\u0131nlarda da <strong>Kalekuteko \u0130nver<\/strong> \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za kat\u0131ld\u0131lar. Toplam on ki\u015fi \u015fu s\u0131ralar \u201cNef\u201d toplulu\u011funda \u00f6\u011fretici olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, hepsinden son derece memnunum, i\u015flerini son derece iyi yap\u0131yorlar.<strong><em><br \/>\n<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> &#8211; T\u00fcrkiye\u2019ye gitmemiz, \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z, yeterince g\u00f6zlemlerde bulunmam\u0131z, ilgin\u00e7 ki\u015filerle g\u00f6r\u00fc\u015fmemiz ve bu arada festivallere kat\u0131lmam\u0131z i\u00e7in, ne gibi \u00f6n ba\u011flant\u0131lar yapt\u0131n\u0131z, her \u015feyi saat saat bir programa ba\u011flam\u0131\u015f bulundu\u011funuzu anlad\u0131k, bu program\u0131 nas\u0131l ba\u015fard\u0131n\u0131z ve ger\u00e7ekle\u015ftirdiniz? Bu konularda size yard\u0131m edenler\u00a0 oldu mu? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Alt\u0131 y\u0131l \u00f6nce arkada\u015flar\u0131mla birlikte b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 planlamaya ba\u015flad\u0131k. Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse, i\u015fin ba\u015f\u0131nda hayli g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ektik. Bir haftal\u0131\u011f\u0131na Suriye\u2019ye gitti\u011fimizde, haftay\u0131 zor tamamlayabilmi\u015ftik, \u00e7\u00fcnk\u00fc belirli bir program\u0131m\u0131z yoku, o nedenle \u00e7ok \u015feyi yerine getiremedik. Ancak \u015fimdi durum farkl\u0131. En az\u0131ndan bir ada\/\u00fcne kavu\u015ftuk, bu \u00f6nemli. \u0130srail\u2019e giderken Adige televizyonu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 da beraberimizde g\u00f6t\u00fcrd\u00fck, ard\u0131ndan \u00dcrd\u00fcn ve Almanya\u2019ya gittik. Gezimiz haberleri internet sitelerinde ve televizyon yay\u0131nlar\u0131nda yer ald\u0131, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z birbirlerinden adres al\u0131p yaz\u0131\u015fmaya ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 telefonla\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. T\u00fcrkiye gezisi i\u00e7in bir y\u0131l \u00f6ncesinden haz\u0131rl\u0131klara ba\u015flad\u0131k. G\u00f6r\u00fc\u015flerimi Kafkas Dernekleri Federasyonu Ba\u015fkan\u0131 <strong>GU\u011eEJ Cihan Candemir<\/strong>\u2019e anlatt\u0131m, o da deste\u011fini esirgemedi, T\u00fcrkiye\u2019deki dernek ba\u015fkanlar\u0131n\u0131 bir araya getirerek program haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. \u00d6nce on g\u00fcnl\u00fck bir gezi program\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk, derken on d\u00f6rt g\u00fcn dedik, ard\u0131ndan k\u00f6ylere \u00e7a\u011fr\u0131lar oldu\u011fundan, s\u00fcreyi 21 g\u00fcne \u00e7\u0131kard\u0131k. T\u00fcrkiye\u2019de, 500\u2019den az olmayan ki\u015fi bize yard\u0131mc\u0131 oldu, ellerinden gelen destekleri esirgemediler, hi\u00e7bir \u00fcz\u00fcc\u00fc durumla da kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131k, sen de bunlar\u0131 g\u00f6rd\u00fcn ve ya\u015fad\u0131n.<strong><em><br \/>\n<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> &#8211; Muhdin, anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, siz tarlaya tohum serptiniz, tohumlar da filizlenmeye ba\u015flad\u0131, daha bereketli \u00fcr\u00fcn al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in, galiba\u00a0 be\u015f-on y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 gerekiyor. \u00c7ocuklar b\u00fcy\u00fcr, senin onlara katt\u0131\u011f\u0131n ulusal bilin\u00e7 de, dilerim ya\u015famlar\u0131nda onlara k\u0131lavuz olur\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bu \u00e7ocuklarla ilgileni\u015fim, onlar\u0131n Adige ulusunun \u00e7ekirde\u011fi olarak b\u00fcy\u00fcyeceklerine olan inanc\u0131m ve onlara g\u00fcven duymam nedeniyledir. Gelene\u011fi (xabzeyi) izleyen, dilimizi konu\u015fan ve ulusal bilin\u00e7le donanm\u0131\u015f ki\u015filer olarak yeti\u015ftirmekte\/e\u011fitmekte oldu\u011fumuz bu k\u00fc\u00e7\u00fckler, b\u00fcy\u00fcd\u00fcklerinde ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 ku\u015fkusuz daha da yo\u011funla\u015ft\u0131racaklard\u0131r. Bunu umuyorum ve buna inan\u0131yorum. Kendi kendilerine Adigece \u015fiirler yazmaya ve \u015fark\u0131lar bestelemeye ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rmekle sevincimden adeta u\u00e7acak gibi oluyor, moral buluyorum. Enem gibi Adigelerin k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131k oldu\u011fu bir beldede Adigece \u015fiirler yazmak ne de g\u00fczel bir \u015fey, her \u00e7abaya ve yorulmaya de\u011fmez mi? \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n bo\u015funa olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi olarak g\u00f6r\u00fcyorum b\u00fct\u00fcn bu olu\u015fumlar\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em> &#8211; B\u00fcy\u00fcd\u00fcklerinde T\u00fcrkiye\u2019de iken tan\u0131\u015f\u0131klar\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131 buraya davet edebilirler belki\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Sadece T\u00fcrkiye\u2019den de\u011fil, ba\u015fka \u00fclkelerden de davet edecek, buralara getireceklerdir arkada\u015flar\u0131n\u0131. Rusya\u2019y\u0131 ele al\u0131rsak, Nal\u00e7ik\u2019e gitmi\u015ftik. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz sonras\u0131nda be\u015f o\u011flan \u00e7ocu\u011fu birle\u015fip kendi ba\u015flar\u0131na Nal\u00e7ik\u2019e, orada tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 arkada\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131na gittiler ve bir s\u00fcre de orada kald\u0131lar. Bunu anlams\u0131z bir davran\u0131\u015f olarak g\u00f6rebilir miyiz?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em> &#8211; Ben de g\u00f6r\u00fc\u015flerine kat\u0131l\u0131yor ve bu gibi \u015feylerin \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131yorum. Ancak bu kadarl\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yeterli buluyor musunuz? Adigece dilimizi ve Adige ulusal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayakta tutmak i\u00e7in daha ne gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmam\u0131z\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fcyorsunuz? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Yap\u0131lacak \u00e7ok \u015fey var. \u0130\u015fe ilk ve orta\u00f6\u011fretim (\u0433\u0443\u0440\u044b\u0442) okullar\u0131ndan ba\u015flamal\u0131y\u0131z, bu okullar\u0131n e\u011fitim program\u0131nda Adigece dili, \u00e7o\u011funluk derslerinin dili\/temel e\u011fitim dili olarak kabul edilmelidir ve \u00e7o\u011funluk dersleri Adigece olarak okutulmal\u0131d\u0131r. En az\u0131ndan, bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak, Yablonovski ve Enem beldeleri ile Adigekale (3) kentindeki \u00e7ocuk yuvalar\u0131ndan birer tanesinde Adigece \u00f6\u011fretimine ge\u00e7ilmelidir. Maykop\u2019ta ise, \u00a0en az on \u00e7ocuk yuvas\u0131na Adigece \u00f6\u011fretimi konmal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 istemekle bir ulusal ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapm\u0131\u015f olmuyoruz, anne ve babalar istemezlerse, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ba\u015fka -Rus\u00e7a e\u011fitim veren- yuvalara verebilirler. Ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde Adigece\u2019nin \u00f6\u011fretilece\u011fi bu yuvalar, t\u0131pk\u0131 kom\u015fu Krasnodar Kray\u2019daki gibi bize \u00f6rnek olmal\u0131d\u0131rlar. Krasnodar Kray\u2019da Kazak okullar\u0131, liseleri a\u00e7\u0131l\u0131yor, dini e\u011fitim veriliyor ve dini uygulamalar\/ayinler yap\u0131l\u0131yor, okullarda Kazak gelene\u011fi \u00f6\u011fretiliyor ve Kazak giysileri ku\u015fan\u0131l\u0131yor. Ne diye bizler de benzeri \u015feyler yapamayacak m\u0131\u015f\u0131z? Kazaklar yaparsa yurtseverlik (\u043f\u0430\u0442\u0440\u0438\u043e\u0442\u0438\u0437\u043c), biz yaparsak ayr\u0131mc\u0131l\u0131k\/milliyet\u00e7ilik (\u043d\u0430\u0446\u0438\u043e\u043d\u0430\u043b\u0438\u0437\u043c) oluyor, alg\u0131lama \u00f6yle. Biz, bu alg\u0131lamada Rusya Federasyonu devletine kusur kesmiyoruz, engel oradan gelmiyor, engeli biz kendimiz yarat\u0131yor, durumu kabullenmi\u015f oluyoruz (\u0442\u044b\u0433\u0443 \u0440\u0435\u0445\u044c\u044b). Rus ulusu gibi ge\u00e7inebilece\u011fimiz ve bizi anlayacak ba\u015fka bir yery\u00fcz\u00fc ulusu bulunaca\u011f\u0131n\u0131 da sanm\u0131yorum. Rus ulusu ile birlikte ya\u015famak ve anla\u015fmak olanakl\u0131. Peki bu durumda dilimizi \u00f6\u011frenmemiz i\u00e7in kim engel yarat\u0131yormu\u015f, kimden \u00e7ekiniyor ve ne diye korkuyoruz? H\u00fck\u00fcmetimiz bu konuda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131, programlar kabul etti ve d\u0131\u015f \u00fclkelerdeki soyda\u015flarla ili\u015fkiler kurdu. Umutlar\u0131m\u0131z\u0131 yitirecek konumda de\u011filiz, ancak daha iyiye do\u011fru gitmek i\u00e7in de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 b\u00fcy\u00fctmemiz gerekiyor. \u00d6rne\u011fin, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcn boyu izleyecekleri bir telekanal (tv kanal\u0131) ve radyo yay\u0131n\u0131m\u0131z (\u0440\u0430\u0434\u0438\u043e\u043a\u0430\u043d\u0430\u043b) olmal\u0131. Bu kanallar dili ya\u015fatacakt\u0131r, bunlar bizim i\u00e7in ya\u015famsal \u00f6nemde olan gereksinmelerdir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yapacak daha \u00e7ok \u015feyimiz var.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em> &#8211; Tanr\u0131 t\u00fcm isteklerinizde yard\u0131mc\u0131n\u0131z olsun. <\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n<p><strong><em> \u00ab\u041f\u0448I\u0430\u0433\u044a\u044d\u0440 \u043aI\u043e\u0434\u044b\u0449\u0442\u044d\u043f, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> \u0423\u043c\u044b\u0448I\u0430\u0433\u044a\u044d\u0440\u0438<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> \u0426I\u044b\u0444\u043c\u044d \u043f\u0448I\u0430\u0433\u044a\u044d \u0430I\u043e\u0449\u0442\u044d\u043f. <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> \u0429\u044b\u0442\u044b\u0449\u0442 \u0447\u044a\u044b\u0433\u044d\u0443 \u0431\u0433\u044a\u044d\u0442I\u044b\u0441\u044b\u0433\u044a\u044d\u0440, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> \u041f\u0441\u044b \u0437\u044b\u043aI\u044d\u0431\u0433\u044a\u044d\u0445\u044a\u0443\u0430\u0433\u044a\u044d\u0440, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> \u041e \u043f\u043f\u0441\u044d \u0437\u044b\u0445\u044d\u043f\u043b\u044a\u0445\u044c\u0430\u0433\u044a\u044d\u0440<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> \u0422\u044b\u0433\u044a\u044d\u043c \u043f\u044d\u0433\u044a\u043e\u043aI\u044b\u0449\u0442\u00bb. <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> \u201cBa\u015fard\u0131\u011f\u0131n \u015fey yok olmaz, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> Yapmad\u0131\u011f\u0131n \u015feyi de<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> Kimse ba\u015fard\u0131n demez. <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> Yerinde durur dikti\u011fin a\u011fa\u00e7, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> Sulad\u0131\u011f\u0131n fidan, <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> Ruhunu katt\u0131\u011f\u0131n her \u015fey <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em> G\u00fcne\u015fe kar\u015f\u0131 \u0131\u015f\u0131ldar durur\u201d<br \/>\n<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em> NEH\u2019EYE Ruslan (<\/em>\u041d\u044d\u0445\u044d\u0435 \u0420\u0443\u0441\u043b\u044a\u0430\u043d), Adige \u015fairi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong> B\u0130LG\u0130 NOTU: <\/strong><\/p>\n<p><strong> 1)<\/strong> 1927 n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re, 13 milyon 648 bin, 2000 y\u0131l\u0131 say\u0131m\u0131na g\u00f6re 67 milyon 803 bin, 2007 y\u0131l\u0131 say\u0131 m sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, 70 milyon 500 bindir. \u015eimdilerdeki T\u00fcrkiye n\u00fcfusu 71 milyon 500 bin olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bu durumda T\u00fcrkiye n\u00fcfusu 1927\u2019deb bu yana 5 kat\u0131n \u00fczerinde artm\u0131\u015ft\u0131r. -HCY<\/p>\n<p><strong> 2)<\/strong> Yablonovski (2002\u2019de 25 bin n\u00fcfus) ve Enem (17 bin 654 n\u00fcfus), Krasnodar kenti yak\u0131n\u0131nda, n\u00fcfus \u00e7o\u011funlu\u011fu Rus\u00e7a konu\u015fan iki beldedir, Adigekale (2002\u2019de 12 bin 209 n\u00fcfus) ise, daha do\u011fuda olan ve tamam\u0131na yak\u0131n\u0131 Adigece konu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck bir kenttir. Say\u0131n \u00c7\u2019erm\u0131t Muhdin\u2019in yapm\u0131\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131klamadan her \u00fc\u00e7 yerdeki \u00e7ocuk yuvalar\u0131nda sadece Rus\u00e7a \u00f6\u011fretildi\u011fi, Adigece\u2019nin yok say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Adigey Cumhuriyeti\u2019nde Adigece\u2019nin \u00f6\u011fretildi\u011fi bir \u00e7ocuk yuvas\u0131 ya da anaokulu var m\u0131d\u0131r, onu bilemiyorum. Y\u00f6netimden ve oraya yerle\u015fmi\u015f karde\u015flerimizden \u015fimdilik bir bilgi alabilmi\u015f de\u011filiz. -HCY<\/p>\n<p><b> IV<\/b><\/p>\n<p><strong> T\u00dcRK\u0130YE\u2019N\u0130N N\u00dcFUS YAPISI<br \/>\n<\/strong><br \/>\nOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu 1923\u2019de y\u0131k\u0131ld\u0131, yerini T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ald\u0131. Cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal oldu ve Atat\u00fcrk (T\u00fcrklerin babas\u0131) soyad\u0131n\u0131 kendine uygun buldu, o olayla birlikte Mustafa Kemal, soyad\u0131 ile an\u0131l\u0131r oldu. T\u00fcrkiye topra\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczde 97 kadar\u0131 Asya k\u0131tas\u0131nda, y\u00fczde \u00fc\u00e7\u00fc de Avrupa\u2019da. 1927 ilk n\u00fcfus say\u0131m\u0131ndan bu yana n\u00fcfus d\u00f6rt kat \u00fczeri artt\u0131, 2005 y\u0131l\u0131nda n\u00fcfus 73 milyon olarak belirlendi (1). Say\u0131mlarda etnik adlara ve rakamlara yer verilmiyor. Bunun iki nedeni olabilir. \u0130lki b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye n\u00fcfusunun T\u00fcrk say\u0131lmas\u0131, ki yasal d\u00fczenleme \u00f6yle. \u0130kinci neden, \u00a0T\u00fcrk say\u0131s\u0131n\u0131n asl\u0131nda \u00f6yle \u00e7ok olmamas\u0131, di\u011fer etnik kimlikler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7o\u011funluk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lacak olmas\u0131 <strong>(2).<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019de 11 milyon \u00fczeri bir\u00a0 K\u00fcrt n\u00fcfusu bulunuyor. T\u00fcrkleri en \u00e7ok kayg\u0131land\u0131ran da bu K\u00fcrt n\u00fcfusu. Ayr\u0131ca M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f bir bu\u00e7uk milyon Ermeni de var, iki milyon Arap n\u00fcfusu d\u0131\u015f\u0131nda, Yahudiler, Rumlar, G\u00fcrc\u00fcler, Azeriler, vb de s\u00f6z konusu. T\u00fcrkiye\u2019de Kuzey Kafkasya k\u00f6kenli T\u00fcrkiyelilere \u201c\u00c7erkes\u201d diyorlar, say\u0131lar\u0131\u00a0 13 milyonu buluyor, bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu\u00a0 Adige!Bu verdi\u011fim bilgileri T\u00fcrkiye\u2019deki Adigelerden ya da oradaki birilerinden alm\u0131\u015f de\u011filim, tarih bilimcilerinin tarih kitaplar\u0131ndan derledim ve\u00a0\u00a0 g\u00f6rd\u00fcklerimle birle\u015ftirdim, alt\u0131 bin kilometreye yak\u0131n bir yol katettik, o s\u00fcre boyunca \u00e7ok \u015fey g\u00f6rm\u00fc\u015f ve\u00a0 g\u00f6zlemi\u015f oldu\u011fumuzu da s\u00f6ylemeliyim. \u00a0\u00a0<strong><\/p>\n<p>Tokat\/Erbaa \u00c7erkesleri<\/strong><\/p>\n<p>Erbaa\u2019da Adigelerin oturduklar\u0131 sokaklara u\u011frad\u0131k. Soyda\u015flar\u0131m\u0131z sofra kurmu\u015f \u00e7ay i\u00e7ip oturuyorlard\u0131. \u00c7ay i\u00e7me gelene\u011fini T\u00fcrklerden alm\u0131\u015flar. G\u00fcn boyu \u00e7ay i\u00e7ip oturuyor, \u015fakala\u015f\u0131yor, birbirlerine bir \u015feyler anlat\u0131yor, gelen konuklar\u0131 da g\u00fcler y\u00fczle kar\u015f\u0131l\u0131yorlar. Vard\u0131\u011f\u0131m izlenime g\u00f6re, kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fum T\u00fcrkiye Adigeleri do\u011fru s\u00f6zl\u00fc, merhametli, ahlakl\u0131, yard\u0131msever ve g\u00f6nl\u00fc bol insanlar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019nin k\u00fc\u00e7\u00fck bir kenti olan Erbaa, Samsun\u2019dan g\u00fcneye do\u011fru biraz gidildi\u011finde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir kent, 50 bin n\u00fcfuslu, bunun sekiz bini Adige. Bizi \u00e7ay ikram\u0131 ile hane sahibi HUNEGO Necdet ve o\u011flu Y\u0131lmaz (\u0415\u0440\u043c\u0430\u0437), kom\u015fular\u0131 \u011eONEJIKO Necdet ve P\u015eIPIY Durmu\u015f (\u041f\u0449\u044b\u043f\u044b\u0439 \u0414\u0443\u0444\u043c\u044b\u0449) kar\u015f\u0131lad\u0131lar. Yirmi bir g\u00fcn boyunca \u00e7ayla yetindi\u011fimizi s\u00f6yleyemem. O kadar g\u00fcn boyunca 46 ki\u015fiden bir tekimizin ac\u0131km\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyemem.<\/p>\n<p>Arabam\u0131z durur durmaz soyda\u015flar\u0131m\u0131z bizi sofraya almak \u00fczere kar\u015f\u0131l\u0131yorlar, bizi a\u011f\u0131rlamak i\u00e7in yar\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bizimle ilgilenenlerin hepsinden memnunuz, hepsine te\u015fekk\u00fcr ediyoruz.<\/p>\n<p>Uzun y\u0131llar \u00f6nce anayurdu terk etmi\u015fler\u00a0 ama soyda\u015flar\u0131m\u0131z tarihlerini, dedelerinin ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa\u00a0 aktararak Kafkasya\u2019dan getirmi\u015f olduklar\u0131 haberleri ve \u00f6yk\u00fcleri hala unutmam\u0131\u015flar. 1882\u2019de, \u00f6nce Balkanlara, orada bir s\u00fcre kald\u0131ktan sonra da, 1905\u2019te Anadolu\u2019ya gelmi\u015fler. Cemat (\u0414\u0436\u044d\u043c\u0430\u0442 \u043a\u043e\u0438\u0440), \u00a0Hac\u0131k\u00f6y (\u0425\u044c\u0430\u0434\u0436\u044d \u043a\u043e\u0438\u0440), Kat (\u041a\u044a\u0430\u0442 \u043a\u043e\u0438\u0440), Kozlu (\u041a\u043e\u0437\u043b\u044b),Everne (\u042d\u0432\u0435\u0440\u043d\u0435\u0440) gibi k\u00f6ylere yerle\u015fen Adigelere, daha \u00f6nce bu yerlere yerle\u015fmi\u015f olan Adigeler, sanki kendileri T\u00fcrkiye\u2019nin yerlisi olmu\u015flarm\u0131\u015f gibi muhacir\/g\u00f6\u00e7men demi\u015fler, bu durum i\u00e7lerine i\u015flemi\u015f, \u00a0bug\u00fcne dek de unutamam\u0131\u015flar (3). \u00a0\u201cBabas\u0131n\u0131n dedeme anlatt\u0131\u011f\u0131na, bize de o kanaldan ula\u015ft\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Kafkasya\u2019da gemiler k\u0131y\u0131ya yana\u015f\u0131r yana\u015fmaz k\u0131y\u0131daki halk apar topar gemilere bindiriliyorlar, Kafkasya ile olan ba\u011flar\u0131n\u0131 k\u00f6kten koparmak i\u00e7in de her \u015feylerini ellerinden al\u0131yorlard\u0131\u201d diye uzak bir ge\u00e7mi\u015ften k\u00fc\u00e7\u00fck bir an\u0131y\u0131 bize aktard\u0131 HUNEGO Y\u0131lmaz.<\/p>\n<p>Gece HUNEGO Y\u0131lmaz\u2019\u0131n evine konuk olduk, Adige sorunlar\u0131yla yak\u0131ndan ilgilenen biri, gece g\u00fcnd\u00fcz anayurda d\u00f6nmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bunun u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu bize s\u00f6yledi. Adigey\u2019de bulundu\u011funu, ailesini ge\u00e7indirecek d\u00fczeyde bir i\u015fyeri kurmay\u0131 ya da yeterli bir gelir getirecek bir i\u015f arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. \u201cBana g\u00f6sterilen i\u015fyerleri, yeterli d\u00fczeyde gelir getirici, tatmin edici yerler de\u011fildiler. Oradaki kazan\u00e7, T\u00fcrkiye\u2019dekine g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fck, beni d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren de bu oldu, yani ge\u00e7inememe kayg\u0131s\u0131. Benim uzman\u0131 oldu\u011fum konut\/mobilya i\u015fleri (\u041f\u0441\u044d\u043e\u043b\u044a\u044d\u0448I I\u043e\u0444) T\u00fcrkiye\u2019de daha fazla para getiriyor, ancak T\u00fcrkiye\u2019deki kadar olmasa da ge\u00e7inmemize yetecek d\u00fczeyde para kazanabilece\u011fim bir i\u015f bulursam, bir dakika bile durmaz, hemen Adigey\u2019e yerle\u015firim. D\u00fc\u015f\u00fcncelerimi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m buradaki Adige gen\u00e7leri, bunlar\u0131 s\u00f6yledi\u011fim i\u00e7in bana dar\u0131l\u0131yorlar, hatal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc (\u0441\u0448\u044a\u0445\u044c\u044d \u0437\u044d\u043aI\u043e\u00ad\u043aI\u044b\u0433\u044a\u044d\u0443) s\u00f6yl\u00fcyorlar. Ko\u015fullar \u00f6yle de olsa, bir D\u00fcnya Cenneti olan anayurduma kavu\u015fmak d\u0131\u015f\u0131nda bir \u00f6zlemim de yok\u201d.<\/p>\n<p><strong><br \/>\nErbaa\/\u0130ver\u00f6n\u00fc k\u00f6y\u00fc<\/strong><\/p>\n<p>Otob\u00fcs\u00fcm\u00fcz Erbaa\u2019dan sonra \u0130ver\u00f6n\u00fc\u2019de durdu. Buras\u0131 \u00fc\u00e7 g\u00fcn s\u00fcrecek bir festivalin verilece\u011fi Kahramanmara\u015f <strong>Af\u015fin<\/strong>\u2019e daha yak\u0131n olan bir yerdi. Burada ad\u0131 Adige d\u00fcnyas\u0131nda \u00fcnlenmi\u015f olan HATKO Sadi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Sadi birka\u00e7 g\u00fcn bizi a\u011f\u0131rlayacakt\u0131, g\u00fczel ailesi, e\u015fi, k\u0131z torunlar\u0131 ve karde\u015fiyle bizi tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Onlar\u0131n ilgin\u00e7 d\u00fcnyas\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131k ama hemen ortama al\u0131\u015famam\u0131\u015f, sadece tan\u0131\u015fm\u0131\u015f, konu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k Sadi otuz y\u0131ldan fazla bir s\u00fcreden beri Kafkas Derne\u011fi\u2019nde g\u00f6rev alm\u0131\u015f. Bu s\u00fcre boyunca Adige toplumunun T\u00fcrkiye\u2019de ayakta kalmas\u0131, asimile olmamas\u0131 i\u00e7in \u00e7\u0131rp\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, VINEREKO Ray ve VINEROKO Mir\u2019e (4) , T\u00fcrkiye\u2019ye geldiklerinde ev sahipli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ME\u015eFE\u015e\u015eU Necdet, YEDIC Memet ve \u00c7ETAV \u0130brahim gibi Adigey\u2019e yerle\u015fmi\u015f ki\u015fileri tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlarla arkada\u015f oldu\u011funu s\u00f6yledi. \u00a0\u201cNalmes\u201d ve \u201c\u0130slam\u0131y\u201d\u0131 g\u00f6sterileri boyunca T\u00fcrkiye\u2019de gezdiren ve onlara rehberlik eden ki\u015filer aras\u0131nda Sadi\u2019nin de bulundu\u011funu daha sonra \u00f6\u011freniyoruz. Ayr\u0131ca Adigey ve Kabardey-Balkarya\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye gelen bir\u00e7ok Adige\u2019yi kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve onlara ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015f oldu\u011funu da \u00f6\u011freniyoruz. Bunlar\u0131 di\u011fer Adigelerden daha zengin oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, Adige kalbi ba\u015fka bir bi\u00e7imde davranmas\u0131na izin vermedi\u011fi i\u00e7in yap\u0131yor. \u015eimdi de i\u015flerimizde bize yard\u0131mc\u0131 oluyor, bizimle i\u00e7ten konu\u015fuyor, bir \u015feylere gereksinim duyup duymad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u0131k s\u0131k soruyor, bizimle birlikte dola\u015f\u0131yordu.<\/p>\n<p>\u0130ver\u00f6n\u00fc\u2019de T\u00fcrkiye Adigelerinin ba\u015fl\u0131ca ses sanat\u00e7\u0131lar\u0131ndan TAYMEZ G\u00fclcan Altan ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. G\u00fclcan Maykop\u2019ta d\u00fczenlenen D\u00fcnya Festivaline de kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Af\u015finli (5) de olsa, \u0130stanbul\u2019da oturuyor, konservatuar mezunu. K\u00fc\u00e7\u00fck orkestras\u0131 e\u015fli\u011finde de\u011fi\u015fik dillerde \u015fark\u0131lar s\u00f6yl\u00fcyor. Mesle\u011fi bu. \u00d6nce Reyhanl\u0131\u2019ya gidecek, ard\u0131ndan Af\u015fin festivaline kat\u0131larak \u015fark\u0131lar s\u00f6yleyecekti. Onu dinleyenler, onun g\u00fczel ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sesi ve bir sanatsal yetene\u011fi bulundu\u011funu hemen anlayabiliyorlar.<\/p>\n<p><strong><br \/>\nHatay\/Reyhanl\u0131 \u00c7erkesleri<\/strong><\/p>\n<p>Sonunda, Suriye s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015fi ve kur\u015funi renkte \u00e7\u0131plak da\u011flar\u0131n ete\u011findeki Adige k\u00f6y\u00fc Reyhanl\u0131\u2019ya vard\u0131k (6). \u0130srail\u2019deki Adige k\u00f6y\u00fcn\u00fcn ad\u0131na benzer bi\u00e7imde k\u00f6y\u00fcn Adigeleri kendi k\u00f6ylerine Reyhaniye diyorlar. \u00c7o\u011fu iki katl\u0131 evleri olan k\u00f6yde y\u00fczden \u00e7ok Adige ailesi bar\u0131n\u0131yor, ancak kentlere g\u00f6\u00e7 eden aile say\u0131s\u0131 da az de\u011filmi\u015f. Reyhanl\u0131, \u00a0\u00e7evre ko\u015fullar\u0131ndan etkilenmi\u015f olmal\u0131, ya\u015fam yerleri Arap \u00fclkelerindekileri and\u0131r\u0131yor. A\u011fa\u00e7lar tek t\u00fck, g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcnenler de c\u00fcce a\u011fa\u00e7lar. Yaz mevsimi \u00e7ok s\u0131cak ge\u00e7iyor, geceleri de s\u0131cak oluyor, s\u00f6ylediklerine g\u00f6re \u00fc\u00e7 d\u00f6rt ayda bir ya\u011fmur ya\u011fd\u0131\u011f\u0131 olurmu\u015f, k\u00f6y\u00fcn kenar\u0131ndan akan bir k\u00fc\u00e7\u00fck \u0131rmaklar\u0131 varm\u0131\u015f, ancak uzun bir s\u00fcre \u00f6nce kurumu\u015f. \u0130\u00e7me suyunu sat\u0131n al\u0131yorlar, musluktan su ak\u0131yor ama i\u00e7ilmiyor. T\u00fcrkiye\u2019de i\u00e7me suyu sorunu var, \u00a0gezimiz boyunca bunu g\u00f6rd\u00fck, temiz i\u00e7me suyu olan birka\u00e7 yerle de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k, oralarda su paras\u0131z i\u00e7iliyor. Ancak paray\u0131 pek umursam\u0131yorlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc ekonomik durumlar\u0131 fena de\u011fil. Bage\/Bace ve Kobl\u0131 gibi birka\u00e7 Shapsugh ailesi d\u0131\u015f\u0131nda, k\u00f6y\u00fcn tamam\u0131 Abzegh. K\u00f6yde Ap\u0131\u015f, Hatko, \u011eonej\u0131ko, K\u2019ua\u015f\u2019 (\u041a1\u0443\u0430\u0448\u044a), Cen\u00e7at, Dav\u0131r, Hapa\u00e7\u2019e, Hok\u2019o, Tha\u011fo (\u0422\u0445\u044a\u0430\u0433\u044a\u043e), Me\u015ffe\u015f\u015fu, B\u0131c, Abid, \u011e\u0131\u015f, Meret\u0131ko ve Ps\u0131blan aileleri bulunuyor.<\/p>\n<p>Anayurda d\u00f6n\u00fc\u015f yapan ve Adige i\u015fleriyle yak\u0131ndan ilgilenen ME\u015eFE\u015e\u015eU Necdet de bu k\u00f6yden. K\u00f6y\u00fcnde onu \u00e7ok seviyorlar, ondan g\u00fczel s\u00f6z ediyor, sayg\u0131 da duyuyorlar.<\/p>\n<p>Abzegh ailesi API\u015e Memet\u2019e konuk olduk. E\u015fi Mediha ile kendisinin k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131zlar\u0131 var. Memet Suriye\u2019de okudu, orada \u00e7ok kald\u0131, sonra Almanya\u2019da i\u015f\u00e7i olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Adigece\u2019yi iyi biliyor, T\u00fcrk\u00e7e, Arap\u00e7a ve Almanca da biliyor, k\u0131rk be\u015f ya\u015f\u0131nda emekli oldu. Eski T\u00fcrkiye mevzuat\u0131 o ya\u015fta emekli olmaya olanak tan\u0131yordu, \u015fimdi emeklilik ya\u015f\u0131 y\u00fckseltilmi\u015f bulunuyor. Nedeni \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015fi say\u0131s\u0131 ve i\u015f\u00e7i aile bireylerinin \u00e7o\u011falm\u0131\u015f ve alt\u0131ndan kalk\u0131lmaz bir y\u00fck getirmi\u015f olmas\u0131.<\/p>\n<p><strong>T\u011eUJ Nazmiye ile doyumsuz bir s\u00f6yle\u015fi<\/strong><\/p>\n<p>Eski Adige geleneklerine g\u00f6re yeti\u015fmi\u015f olan ya\u015fl\u0131 ba\u015fl\u0131 ki\u015filerimiz azal\u0131yorlar, onlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve onlar\u0131n anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 dinledi\u011fimizde, kendimizi bir ba\u015fka d\u00fcnyada imi\u015fiz gibi alg\u0131l\u0131yor, bilmedi\u011fimiz bir ba\u015fka gezegene gitmi\u015fiz gibi oluyoruz. Bu k\u00f6yde ya\u015fayan yetmi\u015f be\u015f ya\u015f\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck Adige ninesinin konu\u015fmalar\u0131n\u0131, g\u00fczelim Adigece\u2019sini, yumu\u015fac\u0131k ve sevecen \u015fakalar\u0131n\u0131, nur akan y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcp dinledi\u011fimizde, \u00a0ilgin\u00e7 bir ge\u00e7mi\u015fin d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015f\u0131yormu\u015fuz gibi oluyoruz, \u00a0ninemiz de bize o d\u00fcnyadan s\u0131cak esintiler getirmekten geri kalm\u0131yor. NAT Nazmiye\u2019nin babas\u0131 T\u0131\u011fuj, anas\u0131 da Tseylerden. \u00dc\u00e7 k\u0131z ve iki de o\u011flan b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015f, hepsi d\u00f6rt bir yana da\u011f\u0131lm\u0131\u015flar, evlenip gitmi\u015fler, yan\u0131nda bir tek \u011e\u0131\u015f ailesinden gelini Aynur var. \u201cGeldi\u011finiz yerde rahat m\u0131s\u0131n\u0131z\u201d diye sordu \u00f6nce Nazmiye nine. \u00a0\u201cHerkes iyiyse siz de iyi olursunuz, Tanr\u0131 hepinize sa\u011fl\u0131k ba\u011f\u0131\u015flas\u0131n. Sizi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcme \u00e7ok sevindim. \u00a0\u2018\u0130kiye ayr\u0131l\u0131rsan bir, birsen yok say\u0131l\u0131rs\u0131n\u201d (\u0423\u0442I\u0443\u043c\u044d \u0443\u0437, \u00a0\u0443\u0437\u044b\u043c\u044d \u0443\u0449\u044b\u043c\u044bI\u044d \u043f\u0430\u043f\u043aI) demi\u015fler eski Adigeler, daha \u00e7ok bir araya gelir, bir olursak, \u00e7o\u011falmay\u0131 ba\u015far\u0131rsak Adigelik de \u00f6lmez. Ninem bana \u015f\u00f6yle derdi: \u00a0\u201cT\u00fcrklerden uzak durun, onlara kar\u0131\u015fmay\u0131n, bir zaman gelir, kimlerdensiniz diye size sorarlar. Nereden geldi\u011finizi unutmu\u015fsan\u0131z, art\u0131k Adige de say\u0131lmazs\u0131n\u0131z\u201d. \u0130\u015fte \u015fimdi geliyorsunuz, kimlerden oldu\u011fumuzu soruyorsunuz, demek ki ninem uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc biri imi\u015f, bizse onu o zamanlar anlayamam\u0131\u015ft\u0131k. Kafkasya\u2019dan buraya geldiklerinde babam hen\u00fcz yedi ya\u015f\u0131ndaym\u0131\u015f. Adigeli\u011fi bana sevdiren, \u00f6\u011freten, beni Adige geleneklerine (\u0448\u044d\u043d-\u0445\u0430\u0431\u0437\u044d\u043c\u044d) g\u00f6re yeti\u015ftiren de babamd\u0131r. T\u0131\u011fuj soyundan gelen biri, hele o ki\u015fi bir T\u0131\u011fuj, \u00fcstelik de baban olursa, elinden kurtulabilir misin? Soka\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda bug\u00fcne de\u011fin\u00a0 hi\u00e7bir erke\u011fin yolunu\u00a0 kesmi\u015fli\u011fim olmad\u0131, isterse\u00a0 \u00e7ocuklar\u0131m ya\u015f\u0131nda olsunlar, erkekler yolda y\u00fcr\u00fcyorlarsa \u00f6n\u00fcmden ge\u00e7i\u015fleri sona erene de\u011fin yerimde durup bekliyorum. Onlar \u00f6n\u00fcmden ge\u00e7tikten sonra yolun kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7iyorum. Art\u0131k fazla bir yere de gidemiyorum ya, ama o gelene\u011fi de b\u0131rakm\u0131\u015f de\u011filim. Erkeklere sayg\u0131 g\u00f6stererek bu ya\u015f\u0131ma geldim. Bah\u00e7edeki bankta otururken, biri ge\u00e7iyorsa hemen aya\u011fa kalk\u0131yorum, aya\u011fa kalkmazsam \u00e7atlar\u0131m. \u201cA anne, ya\u015fland\u0131n sen, zarar\u0131 yok, aya\u011fa kalkmasan da olur\u201d diyorlar bana, ama aya\u011fa kalkmamay\u0131 kabullenemem. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131 da \u00f6yle yeti\u015ftirdim, f\u0131rsat bulduk\u00e7a torunlar\u0131m\u0131 da \u00f6yle yeti\u015ftirmek i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yorum, \u015fimdiye de\u011fin e\u011fitici \u00f6yk\u00fcler (\u0433\u044a\u044d\u0441\u044d\u043f\u044d\u00ad\u0442\u0445\u044b\u0434\u044d\u0445\u044d\u0440) anlata anlata bug\u00fcnlere geldim.<\/p>\n<p>Bizden sonrakilere bir \u015fey b\u0131rakmayacaksak, neye yarar (\u0445\u044c\u0430\u0443\u043b\u044b\u0435), bo\u015funa ya\u015farsak ya\u015fam\u0131\u015f olur muyuz? A evlad\u0131m, \u00e7ok \u015feyimizi yitirdik. Bu gece eve getirilen gelin, ertesi sabah baba evine gitmeye kalk\u0131\u015f\u0131yor (\u041d\u044b\u00ad\u0447\u044d\u043f\u044d \u0443\u043d\u044d\u043c \u043a\u044a\u044b\u0440\u0430\u0449\u044d\u0433\u044a\u044d \u043d\u044b\u0441\u044d\u043c, \u00a0\u043f\u0447\u044d\u0434\u044b\u0436\u044c\u044b\u043c \u0442\u044b\u0449\u0430\u0441\u044d \u0437\u0430\u0440\u0435\u0433\u044a\u0430\u0449\u044d). O durumlara d\u00fc\u015ft\u00fck. Bizim zaman\u0131m\u0131zda \u00f6yle \u015feyler yoktu. Girdi\u011fin evde iki \u00fc\u00e7 ay ge\u00e7irdikten, art\u0131k dayanamaz (\u0443\u043f\u043a\u044a \u0443\u0444\u0438\u00ad\u043c\u044b\u0442\u044b \u0437\u044b\u0445\u044a\u0443\u043aI\u044d) olduktan sonra, gelini baba evine\/el \u00f6pmeye (\u0442\u044b\u0449\u0430\u0441\u044d) getirirlerdi. Ablam bize getirilmi\u015fti, iki gece bizde kal\u0131nca, annem ablama \u2018art\u0131k evine d\u00f6nme zaman\u0131n geldi\u2019 demi\u015fti. Ablam da \u201cAnne, hemen d\u00f6nmemeyim, aran\u0131zda biraz daha kalay\u0131m, sizleri \u00e7ok \u00f6zledim\u201d diye yan\u0131t vermi\u015fti anneme. \u201cHay\u0131r, k\u0131z\u0131m, gitmen gerekiyor, yeter bizimle ge\u00e7irdi\u011fin iki gece\u201d demi\u015fti annem de. \u00a0\u201cAnnem beni evimizden kovuyor, beni sevmiyor\u201d diye ablam a\u011flamaya ba\u015flay\u0131nca, annemin s\u00f6yledikleri akl\u0131mdan hi\u00e7 gitmiyor: \u201cA k\u0131z\u0131m, bu evde do\u011fdun ama cenazen girdi\u011fin o evden \u00e7\u0131kacak. Bizi unut demiyorum, ama girdi\u011fin evdekilere kendini sevdir, sayd\u0131r diyorum, onlar benden daha \u00e7ok sana g\u00f6z kulak olurlar, her g\u00fcn gelme, kendini s\u0131k s\u0131k getirtip k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrme. Yak\u0131nlar\u0131n\u0131, karde\u015flerini g\u00f6rmek isteyeceksin, \u00e7ok da \u00f6zleyeceksin. Ama baba evine gidip gelmeleri \u00e7o\u011falt\u0131rsan, kendi evinde sorun yaratm\u0131\u015f olursun\u201d.<\/p>\n<p>\u201cSenin gibi eskileri anlatan biriyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f de\u011filiz bug\u00fcne de\u011fin\u201d diyerek Nazmiye\u2019nin s\u00f6zlerini ilgin\u00e7 buldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor biliminsan\u0131 B\u0131rs\u0131r Bat\u0131rb\u0131y. <strong>\u201cK\u0131z baba evine\/el \u00f6pmeye geldi\u011finde, yuvarlak ta\u015f bile gizlenir<\/strong> (\u041f\u0445\u044a\u0443\u0440 \u0442\u044b\u0449\u0430\u0441\u044d \u043a\u044a\u044b\u0437\u044b\u043aI\u043e\u043aI\u044d, \u043c\u044b\u0436\u044a\u043e \u0445\u044a\u0443\u0440\u0430\u0435\u043c\u0438 \u0437\u0435\u0433\u044a\u044d\u0431\u044b\u043b\u044a\u044b\u0436\u044c\u044b)\u201d Adige atas\u00f6z\u00fc bo\u015funa s\u00f6ylenmemi\u015f olmal\u0131, ne dersin?\u201d<\/p>\n<p>\u201cK\u0131z baba evine geldi\u011finde torba dolusu getirir, \u00a0\u00e7uval dolusu geri g\u00f6t\u00fcr\u00fcr derler\u201d diye g\u00fcl\u00fcmseyerek, \u015fakayla kar\u0131\u015f\u0131k bir yan\u0131t verdi T\u0131\u011fujlar\u0131n k\u0131z\u0131. \u201cBir g\u00fcn babam tarladan gelip bah\u00e7eye girdi\u011finde anneme d\u00f6n\u00fcp: \u201cBu k\u00fc\u00e7\u00fck el de\u011firmenini sakla, biri soracak olursa, yok de\u201d dedi. \u201cYahu, bu ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u0131ld\u0131rd\u0131n m\u0131 yoksa b\u00f6yle bir huyun yoktu, niye b\u00f6yle konu\u015fuyorsun ki\u201d diye annem babama \u00e7\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Annem babam\u0131n niye \u00f6yle konu\u015fmu\u015f oldu\u011funu anlayamam\u0131\u015ft\u0131. \u201cYahu, k\u0131z baba evine el \u00f6pmeye (\u0442\u044b\u0449\u0430\u0441\u044d) gelecek, el de\u011firmeni g\u00f6z\u00fcne \u00e7arparsa al\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u201d diye yan\u0131t vermi\u015fti babam. Dedi\u011fi gibi de oldu, ablam d\u00f6nece\u011finde el de\u011firmenini istedi. \u201cAnla\u015fs\u0131nlar, ge\u00e7insinler tek, isterse her \u015feyi g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn\u201d diyerek annem k\u00fc\u00e7\u00fck el de\u011firmenini ablama vermi\u015fti. Annem babam\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcne \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Eskiden g\u00fczel geleneklerimiz vard\u0131, \u015fimdi de baz\u0131 g\u00fczel \u00f6zelliklerimiz var. Babam s\u00f6ylerdi, T\u00fcrkiye\u2019ye yeni geldiklerinde, kalacak bir ev bile bulamam\u0131\u015flar, kocaman bir kayan\u0131n alt\u0131nda bar\u0131nm\u0131\u015flar. K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftayd\u0131, daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi, hen\u00fcz yedi ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Di\u015fi d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde evin sa\u00e7a\u011f\u0131na atmas\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdi ama di\u015fi atacak sa\u00e7ak yoktu ki, kocaman bir ta\u015f\u0131n alt\u0131nda\/oyu\u011funda bar\u0131n\u0131yorlard\u0131. Ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015f \u201cev sa\u00e7a\u011f\u0131n\u0131\u201d aray\u0131p dururken ninem g\u00f6rm\u00fc\u015f, sa\u00e7ak yoksa yukar\u0131 f\u0131rlat\u0131rsan da olur demi\u015fti. \u00c7ok ge\u00e7meden ev de yapt\u0131lar, ya\u015famlar\u0131 da daha iyi oldu. \u00c7ok zorluk \u00e7ektiler ama dede ve ninelerimiz geldikleri bu yabanc\u0131 diyarda pes etmediler, durumlar\u0131n\u0131 d\u00fczelttiler ve giderek de g\u00fc\u00e7lendiler.<\/p>\n<p>\u201cPeki Adige d\u00fc\u011f\u00fcn ve gelinalmalar\u0131na ili\u015fkin olarak an\u0131msad\u0131\u011f\u0131n bir \u015feyler yok mu?\u201d<\/p>\n<p>\u201cD\u00fc\u011f\u00fcn e\u011flenceleri, oyunlar\u0131 \u00e7ok g\u00fczel olurdu. K\u0131z ve o\u011flan birbirlerini istiyorlar ama ana babalar bunu istemiyorlarsa, delikanl\u0131 k\u0131z\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131r (\u044b\u0445\u044c\u044b\u0449\u0442\u044b\u0433\u044a\u044d), akrabalar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Ard\u0131ndan, ana babalar da \u201cgeri getirmesi yak\u0131\u015f\u0131k almaz\u201d (\u043a\u044a\u0430\u00ad\u0445\u044c\u044b\u0436\u044c\u044b\u0433\u044a\u044d \u0434\u0430\u0445\u044d \u0449\u044bI\u044d\u043f) diyerek yola gelirlerdi, daha sona ellerinde Adige bayraklar\u0131 olan Adige giysili atl\u0131lar, Adige m\u0131z\u0131kas\u0131 sesleri ve Adigece \u015fark\u0131lar e\u015fli\u011finde gelini k\u00f6ye getirirlerdi. Yaz\u0131k, \u00f6yle bir d\u00fc\u011f\u00fcn ve e\u011flence art\u0131k kalmad\u0131. Gelinin getirili\u015fi s\u0131ras\u0131nda, ya\u011fmur ya\u011facak, ya\u011fmur sicimine sar\u0131l\u0131p g\u00f6\u011fe t\u0131rmanacak gibi bo\u015fan\u0131rcas\u0131na bir ya\u011fmur olursa, ev mutfa\u011f\u0131ndaki ya da at\u00f6lye oca\u011f\u0131ndaki k\u00f6r\u00fck (\u043aI\u044b\u0449 \u043c\u0430\u0448I\u043e\u043c \u0437\u044d\u0440\u044d\u00ad\u043aI\u044d\u043f\u0449\u044d\u0445\u044d\u0440\u044d \u0449\u044b\u0434\u044b\u0431\u0436\u044c\u044b\u0440) d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r, ya\u011fmur selinin en derin oldu\u011fu yere at\u0131l\u0131rd\u0131, bunu an\u0131ms\u0131yorum. B\u00f6yle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya\u011fmurun dinece\u011fini s\u00f6ylerlerdi, dindi\u011fi de olurdu, herhalde rastlant\u0131 sonucu \u00f6yle olmal\u0131yd\u0131\u201d.<\/p>\n<p>\u201cGeleneklerimiz aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmeme de (\u0437\u044d\u043b\u044a\u044d\u0445\u044d\u043c\u044b\u0445\u044c\u0430\u043d\u044b\u0440) vard\u0131, Adigeler kafas\u0131z olduklar\u0131 i\u00e7in \u00f6yle yap\u0131yorlard\u0131 diyemeyiz. Sadece Adigelerde de\u011fil, baz\u0131 ba\u015fka uluslarda da benzeri gelenekler var. On y\u0131l boyunca kay\u0131npederime ve kay\u0131nvalideme g\u00f6r\u00fcnmedim ve konu\u015fmad\u0131m. Bu durum evdeki i\u015fleri yapmam\u0131 engellemedi. Evlendi\u011fimde bir \u015feyler i\u00e7in e\u011fitilmeme de gerek kalmam\u0131\u015ft\u0131, yeterli e\u011fitimi baba evinde iken alm\u0131\u015ft\u0131m. Sofra haz\u0131rlama, dokuma (\u0445\u044a\u044d\u043d) ve di\u011fer el i\u015flerini severek yapmay\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015ftim, k\u0131zl\u0131\u011f\u0131mda bu gibi i\u015fleri biliyordum. Bizim zaman\u0131m\u0131zda y\u00fcn e\u011firme (\u0446\u044b\u043f\u0445) i\u015fi vard\u0131. Koyunlardan k\u0131rk\u0131lan y\u00fcn \u00f6nce y\u0131kan\u0131r, kurutulur, taran\u0131r ve e\u011firmeye haz\u0131r hale getirilerek bize verilirdi. Kom\u015fu k\u0131zlarla bir araya gelir, y\u00fcn\u00fc e\u011firir, \u00e7orap, g\u00f6mlek ve pantolonlar dokur ya da dikerdik. Bir gece boyunca, gaz lambas\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ve g\u00f6zlerimden uyku akarak babama pantolon dikti\u011fim olurdu. \u00a0\u201cA k\u0131z\u0131m, ne diye b\u00fct\u00fcn bir gece boyunca b\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n, ne diye zahmet ettin\u201d diye babam bana \u00e7\u0131k\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, \u2018Babac\u0131\u011f\u0131m, otururum tabii, biraz zor olacak diye, senin \u00fc\u015f\u00fcmene g\u00f6z yumabilir miyim\u2019 diye kar\u015f\u0131l\u0131k verirdim\u201d.<\/p>\n<p>Sevimli Adige ninesi, ge\u00e7mi\u015f g\u00fcnlerine ili\u015fkin tatl\u0131 konu\u015fmas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor, tatl\u0131 diliyle an\u0131lar\u0131n\u0131 bize aktar\u0131yordu. Bu arada ben de, o s\u0131ra, \u00a0yirmi y\u0131l kadar \u00f6nce ninemin b\u00f6yle \u015feyler anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131msam\u0131\u015ft\u0131m. Tanr\u0131 mekan\u0131n\u0131 Cennet etsin, ninem de T\u0131\u011fujlar\u0131n k\u0131z\u0131 idi. Nazmiye\u2019yi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ona anlatabilseydim, inan\u0131yorum d\u00fcnyalar onun olurdu. Ninemi Nendah\u2019 (\u041d\u044d\u043d\u0434\u0430\u0445; G\u00fczel anne) diye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131k, ba\u015fka bir ad\u0131n\u0131n olabilece\u011fi akl\u0131m\u0131za bile gelmezdi, bildik bileli o adla tan\u0131yorduk. \u00a0B\u00fcy\u00fcd\u00fckten sonra ad\u0131n\u0131n Fatimet oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015ftik. Babama, babam\u0131n erkek ve k\u0131z karde\u015flerine, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fcklerinde, Nazmiye\u2019nin anlatt\u0131\u011f\u0131 gibi, gaz lambas\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcn g\u00f6mlek ve entariler dikmekte oldu\u011funu da \u00f6\u011frenmi\u015ftik\u2026 G\u00fcn \u0131\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131nda yatmaz, \u00a0ev i\u015flerine ba\u015flar, 24 saat, gece ve g\u00fcnd\u00fcz demez, dur durak bilmez, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p dururdu. \u0130\u00e7lerinde g\u00fcn y\u00fcz\u00fc g\u00f6reni yoktu, gerek T\u00fcrkiye\u2019ye gidenler, gerekse anayurtta kalanlar, ayn\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 payla\u015f\u0131yorlard\u0131, ancak, yine de onlar ac\u0131mas\u0131z d\u00fcnyaya yenik d\u00fc\u015fmediler, bizim yar\u0131nlar\u0131m\u0131z i\u00e7in didinmi\u015f ve sa\u011flam temeller atm\u0131\u015f oldular. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0131\u015f\u0131lt\u0131lar sa\u00e7an g\u00fczel bir gelece\u011fin yolunu da a\u00e7m\u0131\u015f oldular bizim i\u00e7in.<br \/>\n<strong>B\u0130LG\u0130 NOTLARI: <\/strong><\/p>\n<p><strong>1) <\/strong> Daha sonra n\u00fcfusun 70,5 milyon oldu\u011fu a\u00e7\u0131kland\u0131. \u015eimdiki n\u00fcfusun da 71,5 milyon oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. N\u00fcfus art\u0131\u015f h\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyor, \u00e7ok \u00e7ocuklu aile say\u0131s\u0131 da azal\u0131yor. -HCY<\/p>\n<p><strong>2) <\/strong> Genetik ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in Bkz. \u00a0\u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Gen Haritas\u0131\u201d, Google, internet. -HCY<\/p>\n<p><strong>3) <\/strong>K\u00f6y adlar\u0131 iyi yazd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f. Ayr\u0131ca 1864\u2019de Balkanlara yerle\u015ftirilen \u00c7erkesler, 1878\u2019de Avrupa topraklar\u0131ndan Asya ve Afrika topraklar\u0131na (M\u0131s\u0131r, Libya ve Tunus) zorunlu olarak nakledildiklerine g\u00f6re, Adigelerin 1882\u2019de Balkanlara yerle\u015fmeleri, 1905\u2019te de oradan Tokat Erbaa\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f olmalar\u0131 akla pek uygun d\u00fc\u015fm\u00fcyor. Say\u0131n Derbe Timur yanl\u0131\u015f bilgilendirilmi\u015f olmal\u0131. -HCY<\/p>\n<p><strong>4) <\/strong> V\u0131nereko Mir, V\u0131nereko Ray\u2019dan \u00e7eviriler i\u00e7in Bkz. \u00a0\u201cAdige Gelene\u011fi\u201d,<br \/>\nCircassianCenter \u00a0Xabze Departman\u0131, ayr\u0131ca \u201cJ\u0131neps\u201d gazetesi Eyl\u00fcl 2009 say\u0131s\u0131. -HCY<\/p>\n<p><strong>5) <\/strong> Taymez G\u00fclcan Altan, Af\u015finli de\u011fil, Denizli Hayriye k\u00f6y\u00fcndendir. -HCY<\/p>\n<p><strong>6) <\/strong> Reyhanl\u0131 bir k\u00f6y de\u011fil, 70 bin n\u00fcfuslu bir kenttir. Reyhanl\u0131 kenti i\u00e7inde bir mahallede ve hemen yak\u0131n\u0131ndaki bir k\u00f6yde\/Yeni\u015fehir\u2019de Adigeler ya\u015f\u0131yorlar. As\u0131l Reyhanl\u0131 k\u00f6y\u00fc, s\u00f6yledi\u011fim gibi art\u0131k kentin i\u00e7inde kalm\u0131\u015f ve kentin bir mahallesine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f<br \/>\ndurumdad\u0131r. -HCY<\/p>\n<p><strong>NOT: Ara ba\u015fl\u0131klar \u00e7evirmene aittir. -HCY<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b> V <\/b><\/p>\n<p><strong>AF\u015e\u0130N \u00c7ERKES FEST\u0130VAL\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Kahramanmara\u015f\/Af\u015fin festivali T\u00fcrkiye\u2019de\u00a0 d\u00fczenlenen en b\u00fcy\u00fck festivallerden biri. \u00c7ocuk toplulu\u011fumuz <strong>\u201cNEF\u201d<\/strong> de bu festivale kat\u0131lacak ekiplerden.<\/p>\n<p>Ak\u015fam \u00fczeri gitti\u011fimiz b\u00fcy\u00fck meydanda mah\u015feri bir kalabal\u0131\u011f\u0131n birikmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Say\u0131 bin ya da iki bin gibi bir say\u0131 de\u011fil, en az 15 bin ki\u015fi toplanm\u0131\u015f durumda. Arac\u0131m\u0131z a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r toplulu\u011fu yar\u0131p ge\u00e7iyor, yava\u015f yava\u015f g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flayan y\u00fcksek sahneye do\u011fru ilerliyoruz. Sol yan\u0131m\u0131zda, k\u0131sa s\u00fcrede ortaya \u00e7\u0131k\u0131p\u00a0 yay\u0131lm\u0131\u015f olan sat\u0131\u015f yerleri de se\u00e7ilebilecek bir bi\u00e7imde d\u00fczenlenmi\u015fler, Adige kimli\u011fini vurgulayan e\u015fyalar, hat\u0131ra e\u015fyalar\u0131, su, yiyecek ve tatl\u0131lar sat\u0131l\u0131yor. Sa\u011f yan\u0131m\u0131z ise ayakta durmaya izin vermeyecek denli\u00a0\u00a0 t\u0131kl\u0131m t\u0131kl\u0131m insanla dolmu\u015f. Her taraftan dumanlar t\u00fct\u00fcyor, sivrisinek istilas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. Sahneye biraz yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda televizyon \u00e7ekim ekiplerini, Adige giysileri i\u00e7indeki sanat\u00e7\u0131lar\u0131 ve oradaki Kafkas Derneklerinin ba\u015fkan ve y\u00f6neticilerini (\u0410\u0434\u044b\u0433\u044d \u0425\u0430\u0441\u044d\u043c\u044d \u044f\u043f\u0430\u0449\u044d\u0445\u044dp) g\u00f6r\u00fcyoruz. Uydudan Adigece yay\u0131n yapan <strong>\u201cNart Tv\u201d<\/strong> kanal\u0131n\u0131n canl\u0131 yay\u0131n yapaca\u011f\u0131 da bize s\u00f6ylendi.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok de\u011fi\u015fikliklere gidilmi\u015f olsa da festival program\u0131 \u00f6ncesinden belirlenmi\u015f ve iyi bir d\u00fczene sokulmu\u015ftu. \u00c7ocuklar g\u00f6steriye haz\u0131rlan\u0131rlarken biz de soyda\u015flarla s\u00f6yle\u015filerde bulunmaya ba\u015fl\u0131yoruz. Benim i\u00e7in as\u0131l s\u00fcrpriz 15 bin Adige\u2019nin bir araya gelmi\u015f oldu\u011funu ilk kez g\u00f6rm\u00fc\u015f olmamd\u0131, bu beni co\u015fturmu\u015f ve y\u00fcreklendirmi\u015fti. Hangi yana d\u00f6nsem Adige\/\u00c7erkes m\u00fczi\u011fi ve makamlar\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fmakta olmam bana doyumsuz bir zevk ve g\u00fcven a\u015f\u0131l\u0131yordu. T\u00fcrkiye\u2019deki <strong>G\u00f6ksun<\/strong> ve <strong> Reyhanl\u0131<\/strong> gibi kentlerin, \u00a0Kahramanmara\u015f\u2019\u0131n <strong>Anzurey <\/strong> \u00a0k\u00f6y\u00fc Adige dans topluluklar\u0131, ayr\u0131ca <strong>Adigey, Suriye<\/strong> ve <strong>\u00dcrd\u00fcn<\/strong>\u2019den gelen dans topluluklar\u0131 <strong>Af\u015fin Festivali<\/strong>\u2019nde bulu\u015fmu\u015flard\u0131. <strong>\u00c7\u2019ERMIT Muhdin<\/strong> ve <strong>GU\u011eEJ Cihan Candemir<\/strong> gibi, Adige sorunlar\u0131yla yak\u0131ndan ilgilenen tan\u0131nm\u0131\u015f ki\u015filer yerlerine al\u0131nd\u0131lar (*). Festival de ba\u015flad\u0131. \u201cNEF\u201d ekibi \u00e7ocuklar\u0131 dur durak bilmeden hemen otob\u00fcsten inip Adige giysilerini ku\u015fand\u0131lar ve birka\u00e7 dakika i\u00e7inde sahneye haz\u0131r hale geldiler. Sadece Af\u015fin\u2019de de\u011fil, her nereye gitmi\u015f olursak olal\u0131m \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n geciktiklerini ve birilerini beklettiklerini hi\u00e7 g\u00f6rmedim. Soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n alk\u0131\u015f ve ya\u015fas\u0131n hayk\u0131r\u0131\u015flar\u0131yla koca meydan \u00e7\u0131nl\u0131yordu. Topluluk <strong>VISTEKO Nuh<\/strong> ile <strong>KU\u015e\u2019EKO Sim<\/strong>\u2019in s\u00f6yledi\u011fi Adigece \u015fark\u0131lara e\u015flik ediyor ve onlar\u0131 alk\u0131\u015flarla bir daha, bir daha sahneye al\u0131yorlar, \u00a0yine alk\u0131\u015flarla sahneden u\u011furluyorlard\u0131. \u015eark\u0131c\u0131lar\u0131m\u0131z da soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n bu co\u015fku dolu sevincini payla\u015f\u0131yor, \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131n be\u011fenilmi\u015f olmas\u0131 \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 ayr\u0131ca sevindiriyordu.<\/p>\n<p>Sahne gerisinde ise farkl\u0131 bir olay ya\u015fan\u0131yordu: <strong>ST\u2019A\u015eU Safiyet<\/strong> \u00e7ocuklar\u0131 haz\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. G\u00f6steri sona erene de\u011fin, d\u00f6rt be\u015f kez \u00e7ocuklar\u0131n kost\u00fcmlerini de\u011fi\u015ftirtmi\u015f, baz\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n kemerlerini d\u00fczeltmi\u015f, \u00e7izme ba\u011flar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclenleri uyarm\u0131\u015f, ta\u015fm\u0131\u015f g\u00f6mlek eteklerini yerine sokturmu\u015f, yar\u0131\u015fmacas\u0131na her \u015feyi yoluna koymaya \u00e7abalam\u0131\u015ft\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc birka\u00e7 dakika kalm\u0131\u015ft\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n sahne almas\u0131na, \u015fark\u0131c\u0131lar sahneden iner inmez \u00e7ocuklar\u0131n sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekiyordu. Safiyet\u2019in i\u015fi hi\u00e7 de kolay de\u011fildi, az \u015fey de\u011fildi onun bu yapt\u0131klar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de bulundu\u011fumuz s\u00fcrece tek bir \u00e7ocu\u011fun eksi\u011fi kalm\u0131\u015f olarak sahneye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olmad\u0131k.<\/p>\n<p>Gitti\u011fimiz yerlerde <strong>\u201cNEF\u201d<\/strong> dans toplulu\u011funun \u00f6zge\u00e7mi\u015fini Adige (\u00c7erkes)\u00a0 Televizyonu sunucular\u0131ndan ve Adigey Cumhuriyeti k\u0131demli gazetecilerinden bayan <strong>T\u2019E\u015eU Svetlana<\/strong> \u00f6zetleyerek anlat\u0131yordu. Af\u015fin festivalinde de \u00e7ok g\u00fczel konu\u015fmay\u0131 ve hararetle alk\u0131\u015flanmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Sahne s\u00fcresini a\u015fm\u0131yor, ayr\u0131laca\u011f\u0131 vakti ayarl\u0131yor, bu arada televizyon yay\u0131n program\u0131n\u0131 da haz\u0131rl\u0131yordu. Onun bu yorulmak bilmez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve ba\u015far\u0131l\u0131 y\u00f6ntemleri ger\u00e7ekten \u201ctakdire\u201d de\u011fer.<\/p>\n<p><strong>Anzureyli \u015eEVGEN Adnan<\/strong><\/p>\n<p>Kahramanmara\u015f\u2019\u0131n Anzurey k\u00f6y\u00fcnden <strong>\u015eEVGEN Adnan<\/strong> bize e\u015flik ediyor.<\/p>\n<p>\u201cHer \u015fey, \u00e7ocuklar\u0131n programlar\u0131 ve sanat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n \u015fark\u0131lar\u0131 m\u00fckemmel, kitleyi co\u015fturmu\u015f durumda\u201d diyor festivale ili\u015fkin olarak Af\u015fin Kafkas Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 <strong>\u015eEVGEN Adnan. <\/strong>K\u00f6y\u00fc Anzurey\u2019de hepimizi kar\u015f\u0131layan ve sofra kuran ki\u015fi de o. Adnan birka\u00e7 g\u00fcn bize e\u015flik edece\u011fini, sonra da u\u011furlayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. Ancak bir eksi\u011fimiz olmas\u0131n, bir durumla kar\u015f\u0131la\u015fmayal\u0131m diyerek bir hafta boyunca bize yard\u0131mc\u0131 oldu ve e\u015flik etti. Onun mert, yi\u011fit biri, ger\u00e7ek bir Adige, bir \u00c7erkes oldu\u011funa birka\u00e7 kez tan\u0131k olduk. \u015eEVGEN\u2019in bize olan bu yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 Adigey\u2019den gelen hepimiz i\u00e7in bir sevgi kayna\u011f\u0131 oldu.<\/p>\n<p><strong> \u201cBen de \u00c7\u2019ERMIT Muhdin gibi yapmak, \u00e7ocuklar\u0131 bir araya getirip bir dans toplulu\u011fu kurmak istiyorum. Tanr\u0131 yol verirse, onlar\u0131 Adigey\u2019e de getiririm. Muhdin\u2019in burada yapt\u0131\u011f\u0131 gibi ben de\u00a0 kendi \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 Adigey\u2019deki Adige ailelerine da\u011f\u0131t\u0131r, dillerini ilerletmelerini, Adige gelene\u011fi ile daha yak\u0131ndan tan\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olurum. Bunun \u00f6nemi yads\u0131namaz\u201d<\/strong> diyor <strong>\u015eEVGEN Adnan<\/strong>.<\/p>\n<p>\u015eEVGEN Adnan 58 ya\u015f\u0131nda biri, kendi i\u015fyeri var. K\u00f6y\u00fcnde ona \u00e7ok de\u011fer veriyorlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u015fi devlet yard\u0131m\u0131na b\u0131rakmadan kendi k\u00f6yl\u00fclerine kendi yard\u0131m ediyor, i\u015flerini \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Do\u011frusunu s\u00f6ylememiz gerekirse, T\u00fcrkiye\u2019de bulundu\u011fumuz s\u00fcrece ilgin\u00e7 ki\u015filerle tan\u0131\u015ft\u0131k, onlar\u0131n d\u00fcnyalar\u0131na ortak olduk ve onlarla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Bunlar aras\u0131nda <strong>HAP\u0130 Cevdet<\/strong> (\u0425\u044c\u0430\u043f\u044b\u0439 \u0414\u0436\u0430\u0432\u0434\u0435\u0442) ile <strong>JADE Wumar<\/strong> (\u0416\u044d\u0434\u044d \u0423\u043c\u0430\u0440) da bulunuyor. Her ikisi de <strong>\u201cAdige Mak\u201d<\/strong> gazetesinin dostlar\u0131. Onlar \u201cAdige Mak\u201d\u0131n internet sitesine konan yaz\u0131lardan ilgin\u00e7 bulduklar\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evirip T\u00fcrkiye\u2019deki internet sitelerine da\u011f\u0131t\u0131yorlar. \u00a0\u201cAdige Mak\u201d gazetesini Adigey\u2019de 5 bin ki\u015fiden biraz daha fazla ki\u015fi okuyor ama T\u00fcrkiye\u2019de gazetemizi internet yoluyla\u00a0 7 binden \u00e7ok ki\u015fi izliyor. Bu geli\u015fimi \u00f6\u011frenmek bizi son derece sevindirdi. Bunu biliyorduk, ancak \u015fimdi duruma bizzat tan\u0131k da olmu\u015f olduk.<\/p>\n<p><strong>\u0130zmir Ar\u0131kba\u015f\u0131l\u0131 \u015ehalaho Ya\u015far ve PETWE\u015eE Osman<\/strong><\/p>\n<p>\u0130lgin\u00e7 ki\u015filerden biri de \u0130zmir Bay\u0131nd\u0131r il\u00e7esi <strong>Ar\u0131kba\u015f\u0131 <\/strong>k\u00f6y\u00fcnden <strong>\u015e\u2019HALAHO Ya\u015far<\/strong>, kendi k\u00f6y\u00fcnde bizi a\u011f\u0131rlad\u0131. \u0130lkin, \u00e7ocuklu\u011funda a\u011f\u0131z m\u0131z\u0131kas\u0131 ile Adige \u015fark\u0131lar\u0131 \u00e7alarak\u00a0 i\u015fe ba\u015flad\u0131, ard\u0131ndan akordeon (p\u015f\u0131ne) ustas\u0131 oldu. Elli y\u0131ldan beri k\u00f6y\u00fcnde yap\u0131lan d\u00fc\u011f\u00fcn ve e\u011flencelerde \u00e7alg\u0131 \u00e7alarak bug\u00fcnlere geldi.<\/p>\n<p><strong> \u201cD\u00fc\u011f\u00fcn ve e\u011flencelerimiz T\u00fcrk usul\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmeye ba\u015flan\u0131nca\u201d<\/strong> diye anlat\u0131yor \u015e&#8217;HALAHO Ya\u015far<strong>, \u00a0\u201cK\u0131rk kadar genci bir araya toplay\u0131p Adige m\u00fczi\u011fi \u00e7al\u0131nmayan bir d\u00fc\u011f\u00fcne kat\u0131lmama karar\u0131 ald\u0131rd\u0131m. Bu y\u00fczden \u00e7ok ki\u015fi bana g\u00fccendi, a\u00e7\u0131ktan kar\u015f\u0131ma dikilenler de oldu, ancak ben ve benimle birlikte olacaklar\u0131na s\u00f6z verenler s\u00f6zlerinin arkas\u0131nda durdular, T\u00fcrk usul\u00fc d\u00fc\u011f\u00fcn ve e\u011flenceleri terk etmeye ba\u015flad\u0131k. Gen\u00e7lerin kat\u0131lmad\u0131klar\u0131 e\u011flence ve d\u00fc\u011f\u00fcnler bir\u015feye benzemiyordu ve k\u00f6yl\u00fclerinin sevinci yar\u0131m kal\u0131yordu, sonunda, ister istemez herkes bizimle birlik oldu. Yirmi y\u0131ldan beri Adige danslar\u0131 benim akordeonum e\u015fli\u011finde oynan\u0131yor, ancak art\u0131k ya\u015fland\u0131m, g\u00fcc\u00fcm yetmiyor, k\u00f6yl\u00fclerim yeniden T\u00fcrk d\u00fc\u011f\u00fcnlerini canland\u0131rmaya ba\u015flad\u0131lar. Ancak ben, bug\u00fcne de\u011fin s\u00f6z\u00fcm\u00fcn arkas\u0131nda durdum, T\u00fcrk d\u00fc\u011f\u00fcnlerine kat\u0131lm\u0131yorum, \u00e7a\u011f\u0131rsalar bile gitmiyorum, gitmem de. <\/strong><\/p>\n<p>Ya\u015far bizim i\u00e7in p\u015f\u0131ne (m\u0131z\u0131ka) \u00e7ald\u0131. Sundu\u011fu ezgilerden \u015funu anlad\u0131k: Maalesef k\u00f6yl\u00fcleri g\u00fczelim Adige m\u00fczi\u011finden \u00e7ok \u015feyi yitirmi\u015fler gibi. Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce s\u00fclaleden (l\u2019ako) akrabalar\u0131 <strong>\u015e\u2019HALAHO Sveta<\/strong>\u2019n\u0131n konuklar\u0131 olarak kendilerinde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize s\u00f6yledi Ya\u015far. Sveta o s\u0131ralar Adige Televizyonu\u2019nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu, \u015fimdi Adigey Cumhuriyeti K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u2019da\u00a0 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Sveta, Ya\u015far ve e\u015fi Ay\u015fe ile yeniden\u00a0 bulu\u015fmu\u015f oldu. Ba\u015fka bir \u00e7alg\u0131c\u0131\/p\u015f\u0131nave ile de tan\u0131\u015ft\u0131k. O ki\u015fi aktif bir dernek\u00e7i olan <strong>PETWE\u015eE Osman<\/strong>\u2019d\u0131r (\u041fI\u044d\u0442\u044b\u043e\u0449\u044d \u041e\u0441\u043c\u044d\u043d). Osman k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklara Adigece\u2019yi ve Adige danslar\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretme, bunlarla birlikte\u00a0 \u00e7ocuklara Adige geleneklerini \u00f6z\u00fcmsetme u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131 i\u00e7inde olan biri. Osman ile uzun uzad\u0131ya g\u00f6r\u00fc\u015fme olana\u011f\u0131 buldum, d\u00fc\u015f\u00fcnce derinli\u011fi olan, y\u00fcz\u00fc Kafkasya\u2019ya d\u00f6n\u00fck\u00a0 biri, \u00fclkesi ile bulu\u015fma \u00f6zlemini ya\u015fayan bir yurtsever. Birg\u00fcn babas\u0131, <strong>\u201cOsman, yang\u0131n \u00e7\u0131km\u0131\u015f, ev yan\u0131yor, annen i\u00e7eride kalm\u0131\u015f, bu durumda i\u00e7eri dal\u0131p\u00a0 anneni kurtarman gerekmez\u00a0 mi? \u201d<\/strong> diye sormu\u015f, Osman da <strong>\u201cKurtar\u0131r\u0131m tabii\u201d<\/strong> demi\u015f. <strong>\u201cAnneni kurtaracaksan, Adige anayurdu da senin bir annen gibidir, iyi de k\u00f6t\u00fc de olsa oraya, anne kuca\u011f\u0131na d\u00f6nmemiz gerekir!\u201d<\/strong> demi\u015f babas\u0131. Bu s\u00f6zleri nicedir unutam\u0131yor. Eninde sonunda, ikisi de, Adigelerin erge\u00e7\u00a0 ata topra\u011f\u0131na d\u00f6neceklerine, yeniden bir araya gelece\u011fimize ve\u00a0 b\u00fct\u00fcnle\u015fece\u011fimize inan\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>Susurluk Demirkap\u0131 k\u00f6yl\u00fc Haf\u0131z GUSER Fahrettin Abatay <\/strong><\/p>\n<p>Bu arada \u0130slam dini ile ilgili e\u011fitim alm\u0131\u015f olan ve din ile ilgilenen biri olan <strong>GUSER Fahrettin<\/strong> ile\u00a0 kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fumu \u00f6zellikle belirtmek isterim. Fahrettin daha 15 ya\u015f\u0131nda iken Kuran\u2019\u0131 ezber okumaya ba\u015flam\u0131\u015f, ancak bunun yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015f. Kuran dilini \u00f6\u011frenmesi ve Kuran\u2019\u0131n ne dedi\u011fini anlamas\u0131 gerekti\u011fini kavram\u0131\u015f, bunun \u00fczerine 5 y\u0131l\u00a0 daha Arap\u00e7a okumu\u015f. Medrese e\u011fitimini \u0130stanbul\u2019da tamamlam\u0131\u015f, yine bunu yeterli bulmay\u0131p iki y\u0131l daha okumu\u015f. Ard\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019deki en b\u00fcy\u00fck camilerde g\u00f6rev alm\u0131\u015f, en b\u00fcy\u00fck \u0130stanbul camiinde 15 y\u0131l imaml\u0131k yapm\u0131\u015f.<\/p>\n<p><strong> \u201cAdigeler\/\u00c7erkesler Kafkasya\u2019dan ayr\u0131ld\u0131klar\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e bilmiyorlard\u0131, ilkin dil y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ektiler\u201d<\/strong> diye anlat\u0131yor <strong>GUSER Fahrettin<\/strong>. \u00a0<strong>\u201cT\u00fcrklerin kendi dillerinde Kuran okuduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler, kendileri de Adigece\/\u00c7erkesce Kuran okuma gere\u011fini duydular. D\u00fczceli hocalar Yakub, Yusuf ve Zekeriya efendiler Kuran\u2019\u0131 Arap harfli Adige alfabesiyle Adigece\u2019ye \u00e7evirdiler. \u00c7erkesce Kuran\u2019\u0131 500 n\u00fcsha olmak \u00fczere 1919 y\u0131l\u0131nda bast\u0131rd\u0131lar (1). Adigece Kuran\u00a0 Adigelerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelere da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. On y\u0131l kadar \u00f6nce b\u00f6yle bir eski Kuran kitab\u0131 elime ge\u00e7ti. \u0130lgin\u00e7 buldum ama uzun s\u00fcre onun yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zemedim. \u0130ki y\u0131l i\u00e7inde okumay\u0131 ba\u015fard\u0131m, Kuran\u2019\u0131 g\u00fczel bir Adigece ile okumak i\u00e7in 20 \u00fczeri makamdan 13\u2019\u00fcn\u00fc uygulad\u0131m (2). Kuran\u2019\u0131 bu 13 makama g\u00f6re okuyor ve CD\u2019lere al\u0131yorum. Diskler Adigece oldu\u011fu i\u00e7in, ilkin yasal engellemelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m, kasetler \u0130stanbul M\u00fcft\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nde g\u00f6revli Adige din g\u00f6revlilerine dinletildi ve sak\u0131ncal\u0131 olmad\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131, sonunda\u00a0 bana CD\u2019leri bast\u0131rma ve da\u011f\u0131tma izin belgesi verildi\u201d.<\/p>\n<p><\/strong>(<strong>\u0413\u044a\u044d\u0443\u0442\u044d\u0440\u044d\u0437\u044b\u0433\u044a\u044d\u0443 \u043f\u044b\u0434\u0437\u044d, \u0413\u0443\u0441\u044d\u0440 \u0424\u0430\u0445\u044c\u0440\u044d\u0442\u0442\u0438\u043d \u0437\u044d\u0437\u0433\u044a\u044d\u043b\u044a\u044d\u0433\u044a\u0443\u0433\u044a \u0438\u043a1\u0438 \u043a\u044a\u044b\u0437\u044d\u0440\u04381\u0443\u0430\u0433\u044a\u044d \u0442\u0435\u0442\u044d\u0443:<\/strong> \u0410\u0434\u044b\u0433\u044d\u0445\u044d\u0440 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044b\u043c \u043a\u044a\u044b\u00ad\u0437\u0435\u043aI\u044b\u0436\u044c\u0445\u044d\u043c \u0442\u044b\u0440\u043a\u0443\u0431\u0437\u044d\u0440 \u0442\u044b\u0434\u044d \u0449\u0430\u0448I\u044d\u043d\u0438, \u00a0\u0430\u043f\u044d\u0440\u044d \u0443\u0430\u0445\u044a\u0442\u044d\u043c \u043a\u044a\u0438\u043d \u0430\u043b\u044a\u044d\u0433\u044a\u0443\u0449\u0442\u044b\u0433\u044a\u044d, \u00a0&#8211; \u043a\u044a\u044b\u0442\u0444\u0435I\u0443\u0430\u0442\u044d \u0424\u0430\u0445\u0440\u044d\u0434\u0438\u043d, -\u0442\u044b\u0440\u043a\u0443\u0445\u044d\u0440 \u0442\u044b\u0440\u00ad\u043a\u0443\u0431\u0437\u044d\u043aI\u044d\u00a0 <strong>\u043c\u044d\u0443\u043b\u044b\u0434\u044b\u043c (**)<\/strong>\u00a0 \u043a\u044a\u044b\u0437\u044d\u0440\u0435\u00ad\u0434\u0436\u044d\u0445\u044d\u0440\u044d\u043c \u0444\u044d\u0434\u044d\u0443, \u00a0\u0435\u0436\u044c\u0445\u044d\u0440\u0438 \u043a\u044a\u0435\u00ad\u0434\u0436\u044d\u043d\u0445\u044d\u0443 \u0444\u044d\u044f\u0433\u044a\u044d\u0445. \u00a0\u0414\u044e\u0437\u0434\u0436\u044d \u0449\u044b\u00ad\u043f\u0441\u044d\u0443\u0449\u0442\u044b\u0433\u044a\u044d\u0445\u044d \u0430\u0434\u044b\u0433\u044d \u0435\u0444\u044d\u043d\u0434\u0445\u044d\u0443 <strong>\u0410\u0431\u0434\u0443\u0440\u0440\u0430\u0445\u044c\u0430\u043d<\/strong>, \u042e\u0441\u044b\u0444 \u044b\u043aI\u0438 <strong>\u0425\u044c\u0430\u0434\u0436\u044d \u0417\u044d\u043a\u044d\u0440\u0438\u0435\u0440<\/strong> \u0437\u044d\u0433\u0443\u0430\u0445\u044c\u044d\u0445\u0438, \u00a0\u00a0<strong>\u043c\u044d\u0443\u043b\u044b\u0434\u044b\u0440 <\/strong>\u0430\u0434\u044b\u0433\u0430\u00ad\u0431\u0437\u044d\u00ad\u043aI\u044d \u0437\u044d\u0440\u0430\u0434\u0437\u044d\u043aI\u044b\u0436\u044c\u044b\u0433\u044a. \u0410\u0440 \u0437\u044b\u00ad\u0445\u044a\u0443\u00ad\u0433\u044a\u0430\u0433\u044a\u044d\u0440 <strong>1906<\/strong>-\u0440\u044d \u0438\u043b\u044a\u044d\u0441\u044b\u0440 \u0430\u0440\u044b. \u00a0\u0410\u0440\u0430\u0431 \u0445\u044c\u0430\u0440\u044b\u0444\u043aI\u044d \u0430\u0440 \u0445\u044d\u0445\u044b\u00ad\u0433\u044a\u044d\u0443 \u0449\u044b\u0442\u044b\u0433\u044a, \u00a0\u0437\u044d\u043aI\u044d\u043c\u043aI\u0438 \u044d\u043a\u0437\u0435\u043c\u043f\u043b\u044f\u0440 500 \u043a\u044a\u044b\u0442\u044b\u0440\u0430\u0434\u0437\u044d\u0433\u044a\u0430\u0433\u044a\u044d\u0440. \u0410\u0434\u044b\u0433\u044d\u0445\u044d\u0440 \u0437\u044b\u0449\u044b\u043f\u0441\u044d\u0443\u0440\u044d \u0447I\u044b\u00ad\u043fI\u044d\u0445\u044d\u043c \u0430\u0440 \u0430\u0449\u0430\u0433\u043e\u0449\u044b\u0433\u044a\u0430\u0433\u044a. \u0418\u043b\u044a\u044d\u0441\u0438\u043f\u0448I\u044b\u043aI\u044d \u0443\u0437\u044d\u043aI\u044dI\u044d\u0431\u044d\u0436\u044c\u043c\u044d \u0430\u0449 \u0444\u044d\u0434\u044d \u0442\u0445\u044b\u043b\u044a \u0441\u044d\u0440\u0438 \u043a\u044a\u044b\u0441\u00adI\u044d\u00ad\u043aI\u044d\u0444\u0430\u0433\u044a. \u0421\u0448I\u043e\u0433\u044a\u044d\u0448I\u044d\u0433\u044a\u043e\u043d\u044d\u0443, \u0430\u0443 \u0441\u044b\u043a\u044a\u0435\u043c\u044b\u0434\u0436\u044d\u0448\u044a\u043e\u0443 \u0431\u044d\u0440\u044d \u0441\u044b\u0445\u044d\u0442\u044b\u0433\u044a. \u0418\u043b\u044a\u044d\u0441\u0438\u0442I\u0443\u043c \u043a\u044a\u044b\u043aI\u043e\u0446I \u043a\u044a\u0435\u00ad\u0434\u0436\u0430\u043aI\u0438 \u0437\u044d\u0437\u0433\u044a\u044d\u0448I\u0430\u0433\u044a\u044d, \u00a0\u0434\u0430\u0445\u044d\u0443 \u0441\u044b\u00ad\u043a\u044a\u0435\u0434\u0436\u044d\u043d\u044b\u043c \u0444\u044d\u0448I \u0430\u0449 \u043c\u044d\u043a\u044a\u044d\u043c\u044d \u0442I\u043e\u043aI\u044b\u043c \u043a\u044a\u0435\u0445\u044a\u0443 \u0444\u044d\u0441\u0442\u0445\u044b\u0433\u044a, \u0442\u0435\u0444\u044d\u0436\u044c\u044b\u0433\u044a\u044d\u0440 <strong>\u043f\u0448I\u044b\u043aI\u0443\u043f\u043b1<\/strong>. \u0410 \u043c\u044d\u043a\u044a\u0430\u043c\u044d\u0445\u044d\u0440 \u043aI\u044d\u043b\u044a\u0445\u044d\u0443 \u0430\u0440 \u043a\u044a\u044d\u0441\u044dI\u043e \u044b\u043aI\u0438 \u043a\u0430\u0441\u0441\u0435\u0442\u044d\u043c\u044d \u0430\u0442\u0435\u0441\u0442\u0445\u0430\u0433\u044a, \u0434\u0436\u044b \u0434\u0438\u0441\u043a\u00ad\u043c\u044d \u0430\u0442\u0435\u0441\u044b\u0434\u0437\u044d\u0436\u044c\u044b\u043d\u044d\u0443 \u044b\u0443\u0436 \u0441\u0438\u0442. \u0410\u0434\u044b\u0433\u0430\u0431\u0437\u044d\u0443 \u0437\u044d\u0440\u044d\u0449\u044b\u0442\u044b\u043c \u0444\u044d\u0448I, \u00a0\u0430\u0445\u044d\u043c \u044f\u0433\u043e\u0449\u044b\u043d \u0445\u0430\u0431\u0437\u044d\u043c \u043a\u044a\u044b\u0441\u0444\u0438\u0434\u044d\u0433\u044a\u0430\u0433\u044a\u044d\u043f, \u00a0\u0430\u0443 \u0421\u0442\u0430\u043c\u0431\u0443\u043b \u0434\u044d\u0442 \u043c\u044d\u0449\u044b\u0442\u044b\u0448\u0445\u043e\u043c<strong>\/ \u043c\u0443\u0444\u0442\u044b \u0443\u043d\u044d\u043c<\/strong>\u00a0 \u0430\u0434\u044b\u0433\u044d \u0435\u0444\u044d\u043d\u0434\u0445\u044d\u0440 \u0449\u0430\u0443\u0433\u044a\u043e\u0438\u0445\u0438 \u0437\u044b\u0440\u0430\u0433\u044a\u044d\u0434\u044dI\u0443\u0445\u044d\u043c \u044b\u0443\u0436, \u0430\u0449\u043aI\u044d \u0444\u0438\u0442\u044b\u043d\u044b\u0433\u044a\u044d \u043a\u044a\u044b\u0441\u0430\u0442\u044b\u0433\u044a.)<\/p>\n<p>D\u00fczeltilmi\u015f, do\u011fru bi\u00e7im ve ek (GUSER Fahrettin\u2019in de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle): <strong>\u201cAdigeler\/\u00c7erkesler Kafkasya\u2019dan ayr\u0131ld\u0131klar\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e bilmiyorlard\u0131, ilkin dil y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ektiler\u201d<\/strong> diye anlat\u0131yor <strong>GUSER Fahrettin<\/strong>. \u00a0<strong>\u201cT\u00fcrklerin kendi dillerinde mevlit okuduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler, kendileri de Adigece\/\u00c7erkesce mevlit okuma gere\u011fini duydular. D\u00fczceli hocalar Abdurrahman, Yusuf ve Hac\u0131 Zekeriya efendiler mevlidi Arap harfli Adige alfabesiyle Adigece\u2019ye \u00e7evirdiler. \u00c7erkesce mevlidi 500 n\u00fcsha olmak \u00fczere 1906 y\u0131l\u0131nda bast\u0131rd\u0131lar. Adigece mevlit\u00a0 Adigelerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelere da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. On y\u0131l kadar \u00f6nce b\u00f6yle bir eski mevlit kitab\u0131 elime ge\u00e7ti. \u0130lgin\u00e7 buldum ama uzun s\u00fcre onun yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zemedim. \u0130ki y\u0131l i\u00e7inde okumay\u0131 ba\u015fard\u0131m, mevlidi g\u00fczel bir Adigece ile okumak i\u00e7in 20 \u00fczeri makamdan 14\u2019\u00fcn\u00fc uygulad\u0131m . Mevlidi bu 14 makama g\u00f6re okuyor ve CD\u2019lere al\u0131yorum. Diskler Adigece oldu\u011fu i\u00e7in, ilkin yasal engellemelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m, kasetler \u0130stanbul M\u00fcft\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nde g\u00f6revli Adige din g\u00f6revlilerine dinletildi ve sak\u0131ncal\u0131 olmad\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131, sonunda\u00a0 bana CD\u2019leri bast\u0131rma ve da\u011f\u0131tma izin belgesi verildi\u201d).<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>\u015eimdiye de\u011fin bu yazd\u0131klar\u0131m D\u00fczce\u2019de bizi a\u011f\u0131rlayan <strong>HA\u011eUR Naci<\/strong>, akrabalar\u0131 ve arkada\u015flar\u0131, ticaret i\u015fiyle u\u011fra\u015fan gen\u00e7lerden <strong>\u015eUACE Cahit<\/strong> (\u0428\u044a\u0443\u0430\u00ad\u0434\u0436\u044d \u0414\u0436\u0430\u0445\u044c\u0438\u0434), T\u00fcrkiye\u2019de birka\u00e7 fabrikas\u0131 bulunan <strong>DZIBE Muzaffer<\/strong> ve di\u011fer kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ki\u015filere ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015fme ve izlenimlerimizi bir kitapta toplay\u0131p yay\u0131nlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131nda duyuraca\u011f\u0131z ve isteyenler kitab\u0131 bulabilecekler.<br \/>\n<strong> B\u0130LG\u0130 NOTLARI:<\/strong><\/p>\n<p><strong> 1)<\/strong> NAWKO Abdullah\u2019\u0131n haz\u0131rlay\u0131p 2000 y\u0131l\u0131nda Arap harfleri yan\u0131nda Latin yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 da vererek\u00a0 yeniden yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 <strong> \u201c\u00c7erkesce Mevlid (Adige Mevlid)\u201d<\/strong> kitab\u0131 ilk s\u00f6z\u00fcnde \u015fu bilgilere yer verilmektedir: \u00a0<strong>\u201c\u00c7erkes mevlidi D\u00fczceli \u00fc\u00e7 Alim Abdurrahman Efendi, H. Zekeriya Efendi ve Yusuf Efendi taraf\u0131ndan 1906 y\u0131l\u0131nda Adi\u011fe dilinin \u201c\u015eaps\u0131\u011f\u201d diyalektiyle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u201d<\/strong>. Say\u0131n<strong> DERBE Timur<\/strong>\u2019un, herhalde konuyu ve mevlidi bilmemesi nedeniyle olmal\u0131, metinde Mevlit yerine, \u00a0\u201cKuran\u201d ad\u0131n\u0131\u00a0 yazd\u0131\u011f\u0131\u00a0 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Okuyucunun bunu dikkate almas\u0131 ve yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa yer vermemesi yerinde<br \/>\nolur. -HCY<\/p>\n<p><strong> 2)<\/strong> <strong>Haf\u0131z GUSER Fahrettin Abatay<\/strong>, Adigece mevlide 14\u00a0 makam uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Bkz. \u00a0<strong>\u201cBir Adige Mevlithanla S\u00f6yle\u015fi, GUSER Fahrettin Abatay-1\u201d<\/strong>, CC, internet. Mevlit ve kasetler, ayr\u0131ca Kafkasya\u2019dan ayr\u0131l\u0131\u015f\/s\u00fcrg\u00fcn \u00fczerine GUSER Fahrettin\u2019in an\u0131 aktar\u0131mlar\u0131 s\u00f6yle\u015finin devam\u0131 olan ikinci b\u00f6l\u00fcmde bulunuyor.<br \/>\nBkz. <strong>\u201cBir Adige Mevlithanla S\u00f6yle\u015fi-2\u201d<\/strong>, internet.<\/p>\n<p>H\u0131zl\u0131 bir gezi program\u0131 ve bir hengame ortam\u0131 i\u00e7inde baz\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131klar yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r ve \u00f6z\u00fcr g\u00f6t\u00fcr\u00fcr bir \u015feydir. \u00d6rne\u011fin, mevlit, sava\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc 1919 y\u0131l\u0131 ortam\u0131nda de\u011fil, daha erken ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir ortamda, 1906\u2019da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r, ayr\u0131ca Haf\u0131z Fahrettin taraf\u0131ndan Adigece mevlide 13 de\u011fil, 14 makam uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Mevlit CD\u2019lerinin, bana g\u00f6re\u00a0 \u00f6nemli bir eksili\u011fi ise, mevlidin Abzegh aksan\u0131na ka\u00e7an bir\u00a0 \u015eaps\u0131\u011fca (Shapsughca) ile okunuyor ve orijinal seslerinin tam ve yeterli d\u00fczeyde verilememi\u015f olmas\u0131 olabilir. Haf\u0131z Fahrettin\u2019in k\u00f6y\u00fcnde\/Bal\u0131kesir <strong>Susurluk Demirkap\u0131 k\u00f6y\u00fcnde<\/strong>, k\u00f6y halk\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 kadar\u0131\u00a0 Shapsugh, yar\u0131s\u0131 da Abzegh\u2019tir, her iki kesim de kendi leh\u00e7esini konu\u015fur. GUSER Fahrettin\u2019in babas\u0131 Shapsugh (\u0428\u0444\u043f\u0441\u044b\u0433\u044a), annesi Abzegh\u2019tir, bu y\u00fczden dili de Abzegh\u2019tir. \u0130kinci CD bas\u0131mlar\u0131nda, Mevlidi Shapsugh seslerine uyarlama konusunda Say\u0131n GUSER Fahrettin Abatay\u2019a yard\u0131mc\u0131 olma s\u00f6z\u00fcn\u00fc vermi\u015f oldu\u011fumu, ayr\u0131ca mevlidin y\u0131llar \u00f6ncesinde \u00f6zg\u00fcn makam\u0131yla\u00a0 Shapsughca okunmu\u015f bir kasedini buldu\u011funu ve bunu \u0130satanbul\u2019da CD olarak bast\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 bana s\u00f6yledi\u011fini sizlere duyurmak isterim. -HCY<\/p>\n<p><strong> (*) \u00c7\u2019ERMIT Muhdin<\/strong>, \u201dNEF\u201d \u00e7ocuk toplulu\u011fu kurucusu, sponsoru, i\u015fadam\u0131 ve AC Parlamentosu\u2019nda milletvekilidir, <strong> GU\u011eEJ Cihan Candemir<\/strong> ise, Kafkas Dernekleri Federasyonu Genel Ba\u015fkan\u0131d\u0131r. -HCY<\/p>\n<p><strong> (*) <\/strong>\u041c\u044d\u0443\u043b\u044b\u0434\u044b\u0440 \u041f\u044d\u0439\u0433\u044a\u044d\u043c\u0431\u044d\u0440 \u041c\u044b\u0445\u044c\u0430\u043c\u044d\u0434\u044b\u043c \u0438\u0449\u044b\u0442\u0445\u044a\u0443 \u0442\u0445\u044b\u043b\u044a. \u041c\u044d\u0443\u043b\u044b\u0434\u044b\u0440 \u0421\u0443\u043b\u044d\u0439\u043c\u0430\u043d \u0427\u0435\u043b\u0435\u0431\u0438\u043c (1351-1422) 1409 \u0438\u043b\u044a\u044d\u0441\u044b\u043c, \u0438\u043b\u044a\u044d\u0441\u00a0 600 \u0438\u043f\u044d \u0422\u044b\u0440\u043a\u0443\u0431\u0437\u044d\u0443 \u0442\u0445\u044b\u0433\u044a\u044d. 1906 \u0438\u043b\u044a\u044d\u0441\u044b\u043c \u0448\u0430\u043f\u0441\u044b\u0433\u044a\u0430\u0431\u0437\u044d\u043c \u0442\u0435\u0442\u044d\u0443 \u0430\u0434\u044b\u0433\u0430\u0431\u0437\u044d\u0443 \u0437\u044d\u0440\u0430\u0434\u0437\u044d\u043a1\u044b\u0433\u044a. -\u0425\u044c\u0430\u043f\u044b\u0439 \u0414\u0436\u044d\u0443\u0434\u044d\u0442.<\/p>\n<p><strong> Not:<\/strong> Ara ba\u015fl\u0131klar ve yaz\u0131 siyahla\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00e7evirmene aittir. -HCY<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>DERBE Timur Adige Mak, 29 A&#287;ustos 2009 &Ccedil;eviri: HAP&#304; Cevdet Y&#305;ld&#305;z I &#304;lk bulu&#351;malar Temmuz ay&#305;n&#305;n en s&#305;cak g&uuml;nler, s&#305;caktan yery&uuml;z&uuml;n&uuml;n kavruldu&#287;u, serinlik denilen &#351;eylerin geride kald&#305;&#287;&#305; bir zaman kesitinde T&uuml;rkiye&rsquo;ye ilk ad&#305;mlar&#305;m&#305;z&#305;&nbsp; att&#305;k. U&ccedil;a&#287;&#305;m&#305;z ini&#351;e haz&#305;rlanmazdan &ouml;nce, &nbsp;tek t&uuml;k a&#287;a&ccedil;lar&#305;n, yer yer ye&#351;il otlar&#305;n yer ald&#305;&#287;&#305; geni&#351; bir bozk&#305;r &uuml;zerinden u&ccedil;tu&#287;umuzu g&ouml;r&uuml;yordum. Soyda&#351;lar&#305;m&#305;z&#305;n&nbsp; &ccedil;o&#287;unlu&#287;unun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-11535","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11535","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11535"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11535\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11537,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11535\/revisions\/11537"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}