{"id":11621,"date":"2019-03-26T16:47:53","date_gmt":"2019-03-26T21:47:53","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11621"},"modified":"2019-03-26T16:47:53","modified_gmt":"2019-03-26T21:47:53","slug":"yeni-kafkasya-mecmuasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/yeni-kafkasya-mecmuasi\/","title":{"rendered":"\u201dYEN\u0130 KAFKASYA\u201d MECMUASI"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/546.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><b> <span lang=\"tr\"> <span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Adem Can<br \/>\n<\/span> <\/span><\/b> <span lang=\"tr\"> <span style=\"font-family: Arial;\">Erzurum Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Cedit\u00e7i ku\u015fa\u011f\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar sayesinde 1920\u2019ye kadar verimli bir matbuat hayat\u0131 ya\u015fayan Azerbaycan, Bol\u015fevik istil\u00e2s\u0131yla bu imk\u00e2ndan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn mahrum kal\u0131r. \u0130stil\u00e2 ile \u00fclkedeki dergi ve gazetelerin ne\u015friyat\u0131na derhal son verilir. Azerbaycan\u2019da art\u0131k Bakinskiy Rabo\u00e7i, Zaraya Vostoka ve Yeni Fikir gibi Bol\u015fevik gazetelerin devri ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Gizli ne\u015fredilen milliyet\u00e7i dergi ve gazeteler, yay\u0131m\u0131n\u0131; ancak birka\u00e7 y\u0131l devam ettirebilmi\u015flerdir. Bu \u015fartlarda fikr\u00ee m\u00fccadele veremeyeceklerini anlayan Azer\u00ee ayd\u0131nlar, faaliyetlerini ba\u015fka memleketlere kayd\u0131r\u0131rlar. B\u00f6yle bir m\u00fccadele i\u00e7in en uygun \u00fclke olarak T\u00fcrkiye se\u00e7ilir ve Azerbaycan\u2019\u0131n muhaceret matbuat\u0131, \u0130stanbul\u2019da ne\u015fredilen Yeni Kafkasya mecmuas\u0131 ile ba\u015flar.<\/p>\n<p><b>1. Mecmuan\u0131n Yay\u0131n Hayat\u0131 ve \u015eekil \u00d6zellikleri<\/p>\n<p><\/b>26 Eyl\u00fcl 1923\u2019te \u0130stanbul\u2019da yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flayan Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n<br \/>\nkurucusu, Azerbaycan\u2019\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi b\u00fcy\u00fck fikir ve devlet adam\u0131 Resulz\u00e2de<br \/>\nMehmet Emin Beydir. Resulz\u00e2de\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki \u201cMill\u00ee Azerbaycan Hareketi\u2019nin yay\u0131n organ\u0131 olarak\u201d (\u015eim\u015fir 2002: 39) on be\u015f g\u00fcnde bir ne\u015fredilen dergi, d\u00f6rt y\u0131la yak\u0131n bir s\u00fcre yay\u0131n yapmay\u0131 ba\u015far\u0131r. Fakat Bol\u015feviklerin \u00e7ok faal oldu\u011fu bir d\u00f6nemde, Kom\u00fcnizmin aleyhinde yay\u0131n yapmak kolay de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bu s\u00fcre zarf\u0131nda \u2013 farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere ra\u011fmen \u2013 (Akp\u0131nar vd. 1990: xx) 95<br \/>\nsay\u0131 \u00e7\u0131kan mecmua (Can 2005: 6), 1927\u2019nin sonunda D\u00e2hiliye Vek\u00e2let-i<br \/>\nCel\u00eelesinin teklifi \u00fczerine \u0130cra Vekilleri Heyetince muz\u0131r ne\u015friyatta bulundu\u011fu gerek\u00e7esiyle kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eim\u015fir 2002: 39). Yeni Kafkasya, d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k yay\u0131n hayat\u0131 boyunca yaln\u0131z bir defa tatil edilmi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131n yedinci say\u0131s\u0131ndaki bir duyurudan \u00f6\u011frenildi\u011fine g\u00f6re 15 Aral\u0131k 1925\u2019te tatil edilen dergi, 6 \u015eubat 1926\u2019da tekrar yay\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Tiraj\u0131 hakk\u0131nda herhangi bir bilgi bulunmayan dergi, Mirza Bala\u2019n\u0131n (1953: 19) bildirdi\u011fine g\u00f6re Azerbaycan\u2019da alenen okunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Yeni Kafkasya, \u201con be\u015f g\u00fcnde bir ne\u015frolunur edeb\u00ee, i\u00e7tim\u00e2\u00ee ve siyas\u00ee mecmua\u201d k\u00fcnyesiyle yay\u0131n yapar. Yay\u0131n tarihi olarak ay\u0131n biri ve on be\u015fi esas al\u0131nmakla birlikte bu tarihlerde baz\u0131 sapmalar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6zellikle Azerbaycan\u2019\u0131n 28 May\u0131s istikl\u00e2l ve 27 Nisan i\u015fgal g\u00fcnleri ad\u0131na haz\u0131rlanan \u00f6zel say\u0131lar, bu tarihlerin y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcnde ne\u015fredilir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u0131la ait 5\u20136, 8\u20139 ve 11\u201312. say\u0131lar ise \u00e7ift say\u0131 olarak yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7o\u011funlukla ye\u015fil ve pembe, bazen de sar\u0131 ve mavi renkli zay\u0131f bir karton<br \/>\nkapak ta\u015f\u0131yan Yeni Kafkasya, \u00f6zel say\u0131larda beyaz bir fon \u00fczerine Azerbaycan bayra\u011f\u0131n\u0131n konuldu\u011fu farkl\u0131 bir kapakla \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Kapakla birlikte 18 sayfal\u0131k bir hacme sahip derginin ebad\u0131 20,5 X 28 cm\u2019dir.<\/p>\n<p><b>2. Yazar Kadrosu<br \/>\n<\/b><br \/>\nYeni Kafkasya\u2019n\u0131n yazar kadrosu tam olarak tespit edilememi\u015ftir. Dergide<br \/>\n139 imza mevcuttur. Bu imzalar \u015funlard\u0131r: A (y\u0131n) B, A (y\u0131n)-L, A. (elif)<br \/>\nCev\u00e2d, A. (elif) \u00c7elik, A. (elif) Hamdi, A. (y\u0131n), A. (y\u0131n) Battal, A. (y\u0131n) H.<br \/>\n(a), A. (y\u0131n) K. (af), A. (y\u0131n) K\u00fbrb\u00e2n, A. (y\u0131n) Kurbankulu, Abdullah Battal,<br \/>\nAbdullah Cevdet, Abd\u00fclkadir (F.S.), Abd\u00fclkadir, Acaral\u0131, Ahmed Naim,<br \/>\nAhmed Zeki Velid\u00ee, Ak\u015fehirli, Ali Mansur, Ali Merdan, Ali Usta, Avrupa\u2019da<br \/>\nMukim Bir Azerbaycanl\u0131, Ayaz \u0130sh\u00e2k\u00ee, Ay\u0131n Kaf, Azerbaycanl\u0131 Ali Esfer, Azerbaycanl\u0131 Ali Kemal, Azerbaycanl\u0131 Fuad, Azerbaycanl\u0131 G\u00fcltekin, Azerbaycanl\u0131 Kemal, Azer\u00ee, Azer\u00ee-z\u00e2de, B. R., B&#8230;, Bak\u00fbl\u00fc, Ba\u015fk\u0131rdistanl\u0131 Abd\u00fclkadir, Ba\u015fk\u0131rdistanl\u0131 Feth\u00fclkadir S\u00fcleyman, Bay Kara, C., Cafer S\u00e2d\u0131k, Cafer Seyyid Ahmed, D. \u015e., Demir Ta\u015f, Demirci O\u011flu, Doktor Abdullah Cevdet, D\u00fbr-end\u00ee\u015f, E. (lif), E. (lif) A. (y\u0131n), E. (lif) \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m-z\u00e2de, Elmas Y\u0131ld\u0131r\u0131m, Erdo\u011fan, Falih R\u0131fk\u0131, Genceli, Gen\u00e7 Azer\u00ee, G\u00fclseren, G\u00fcltekin, G\u00fcrc\u00fc, H. (h\u0131), Halil Has Mehmet, H\u00fcseyin Cavid, H\u00fcseyin-z\u00e2de Kara, Islah\u00e7\u0131, \u0130dil O\u011flu, \u0130smail Z\u00fchr\u00ee, K. (af) K. (af), K. (ef), K. (kef) T. (te), Kafkasyal\u0131, Karaba\u011fl\u0131 Sin\u00e2n, Kazanl\u0131, Kazanl\u0131 A. (y\u0131n) Battal, K\u00e2z\u0131m, Kem\u00e2l, Kurban Kulu, M., M. B., M. Gar\u00eeb, M. M. B. , M. Mirza Bala, M. Mirza, M. S. (sat) Sin\u00e2n, M., Mahmud Fuad Toktar, Mahmud Fuad, Manast\u0131rl\u0131 Bahaddin, Mehmet Ali Salih, Mehmet Emin Resulz\u00e2de , Mehmet Fuad Toktar, Mehmet-z\u00e2de Mirza Bala, Mehmet-z\u00e2de Mirz\u00e2, Mill\u00ee, Mim Elif, Mim Gar\u00eeb, Mim., Mir Yakub Mihriyef, Mirza Bala, Mirza, Muhammed Ali Salih, Muhbir, Mus\u00e2v\u00e2t\u00e7\u0131, Mustafa \u00c7okayo\u011flu, Mustafa, Muzaffer \u015eerif, N., N\u00e2fi\u2019a \u015e\u00fckr\u00fc, Nec\u00e2t\u00ee, Ozan, P., Resulz\u00e2de Mehmet Emin, Rusyal\u0131 Bir M\u00fcsl\u00fcm\u00e2n Muhacir, S. (at) Sin\u00e2n, S. (at) Sin\u00e2n, S. (at) Sin\u00e2n, S. (in) B., S. (sat) Sin\u00e2n, Sadr\u00ee Maks\u00fbd\u00ee, Sin\u00e2n, Can, \u201cYeni Kafkasya Mecmuas\u0131\u201d Suud Safvet, \u015e. E. (lif), \u015e. M., \u015e. M., \u015e., \u015eaf\u00ee, \u015eahin, \u015e., \u015e\u00fck&#8230;, T. (e) E. (lif), Ta\u015f Demir, T\u00een, Turan, T\u00fcrkistanl\u0131 Ahmed Naim, T\u00fcrkistanl\u0131 \u00d6zbek, T\u00fcrkistanl\u0131, T\u00fcrkmen, Ur\u00e2n, Yakup Kadri. Bu imzalar\u0131n kimlere ait oldu\u011funu tespit etmek zordur. Yukar\u0131daki imzalardan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere baz\u0131 yazarlar birden \u00e7ok m\u00fcstear ad kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu m\u00fcstear adlarla birlikte rumuz kullanan yazarlar da vard\u0131r. Bu rumuzlar\u0131n kime ait olduklar\u0131 konusunda kesin bir h\u00fckme varmak g\u00fc\u00e7 olmakla birlikte baz\u0131lar\u0131 tespit edilebilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bunlardan ba\u015fka Yeni Kafkasya\u2019da 374 imzas\u0131z yaz\u0131 yer almaktad\u0131r. Bu imzas\u0131z yaz\u0131lar\u0131n da de\u011fi\u015fik m\u00fcstear adlar ve rumuzlar kullanan yazarlara ait olmas\u0131 kuvvetle muhtemeldir. Bu durumda Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n yazar kadrosu, yukar\u0131da belirtilen 139 imzadan \u00e7ok daha azd\u0131r; ancak bu konuda kesin bir rakam tel\u00e2ffuz etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n<p>Yukar\u0131daki tespitlerden, Yeni Kafkasya yazarlar\u0131n\u0131n, isimlerini gizleme temay\u00fcl\u00fcnde olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu temay\u00fcl, \u015f\u00fcphesiz Kom\u00fcnist Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 yay\u0131n yapmak gibi hakl\u0131 bir nedene dayanmaktad\u0131r. Zaten dergi ne\u015friyat\u0131, Bol\u015fevikler taraf\u0131ndan yak\u0131ndan takip edilir. Kald\u0131 ki yazarlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndan g\u00f6ndermektedirler. \u0130smini gizlemeyen, a\u00e7\u0131k imza ile yazan yazarlar da vard\u0131r. Bu yazarlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f ki\u015filerdir. Resulz\u00e2de Mehmet Emin, A. Zeki Velid\u00ee (Togan), Ayaz \u0130sh\u00e2k\u00ee (\u0130dilli), Mehmet Fuat Toktar, Sadri Maks\u00fbd\u00ee (Arsal), Yusuf Ak\u00e7ura, Cafer Seydahmet (K\u0131r\u0131mer), Abdullah Battal (Taymas), Ahmed Cevad vb. gibi yazar ve \u015fairler T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 fikir ve sanat adamlar\u0131d\u0131r. Derginin as\u0131l y\u00fck\u00fcn\u00fc Resulz\u00e2de ile birlikte Azerbaycanl\u0131 milliyet\u00e7iler y\u00fcklenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Resulz\u00e2de Mehmet Emin, Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n sahibi ve ba\u015fyazar\u0131d\u0131r. \u0130lk say\u0131larda ad\u0131n\u0131 gizleyen Resulz\u00e2de, daha sonra a\u00e7\u0131k imza ile yaz\u0131lar yazar. Ancak, Resulz\u00e2de\u2019nin dergiye ne kadar yaz\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 bilinememektedir. Bu konuda Sebahattin \u015eim\u015fir (2002: 45) \u201cYeni Kafkasya\u2019da Mehmet Emin Rezulz\u00e2deye ait oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz imzal\u0131 veya imzas\u0131z 215 civar\u0131nda makale bulunmaktad\u0131r.\u201d demekte ve yazar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 imzalar\u0131 belirtmektedir. Bizim tespitlerimize g\u00f6re yazar, Resulz\u00e2de Mehmet Emin, Mehmet Emin Resulz\u00e2de, Resulz\u00e2de, M.<br \/>\nE. ve Mim Elif imzalar\u0131yla toplam 42 yaz\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mzas\u0131z yaz\u0131lar i\u00e7in kesin bir rakam verilemeyece\u011fi kanaatindeyiz. Yine de mecmuan\u0131n imzas\u0131z ba\u015fmakalelerinin hemen tamam\u0131n\u0131 Resulz\u00e2de\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyoruz.<\/p>\n<p>Resulz\u00e2de, bu yaz\u0131lar\u0131nda genellikle siyas\u00ee konular\u0131 ele alm\u0131\u015f ve Kom\u00fcnizmi tenkit etmi\u015ftir. Yazar\u0131n ana temas\u0131; milliyet\u00e7iliktir. Kom\u00fcnizmin ilm\u00ee bir tenkidi olan \u201c\u0130htil\u00e2lci Sosyalizmin \u0130fl\u00e2s\u0131\u201d gibi seri makaleleri, ayr\u0131ca kitap h\u00e2linde ne\u015fredilmi\u015ftir (Resulz\u00e2de M. Emin 1928). Yazar\u0131n bir di\u011fer seri makalesi ise \u201cMilliyet Mebde\u2019inin Avrupa\u2019da Galebesi\u201ddir. Yazar, bu makalelerinde, Kom\u00fcnizmin Avrupa\u2019da ya\u015fam \u015fans\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131, milletleri ayakta tutan as\u0131l de\u011ferin milliyet\u00e7ilik oldu\u011fu fikrini savunmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Dergiye en \u00e7ok yaz\u0131 yazan yazarlardan biri de Mirza Bala\u2019d\u0131r. Yazar, Mehmetz\u00e2de Mirza Bala, M. Mirza Bala, Mirza Bala, Ta\u015f Demir, M. M. B. ve M. B. imzalar\u0131yla 70 yaz\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca dergideki M. Mirza, Mirza ve Demir Ta\u015f imzalar\u0131n\u0131n da Mirza Bala\u2019ya ait olmas\u0131 gerekir. Yazar\u0131n; Vatan Kald\u0131, On Defa \u00d6ld\u00fcr\u00fclen ve Y\u0131ld\u0131r\u0131m adlar\u0131nda \u00fc\u00e7 de hik\u00e2yesi vard\u0131r. \u00c7o\u011fu siyas\u00ee karakterde seri yaz\u0131lar yan\u0131nda Mirza Bala, Azerbaycan Edebiyat\u0131 ile ilgili makaleler de yazm\u0131\u015ft\u0131r. Mirza Bala\u2019dan sonra yaz\u0131s\u0131 fazla olan di\u011fer bir imza, Azer\u00ee\u2019dir. Azer\u00ee, Yeni Kafkasya\u2019ya, \u00e7o\u011fu siyas\u00ee 52 makale yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu makalelerin konusu genellikle Azerbaycan\u2019d\u0131r ve Bol\u015feviklere en \u015fiddetli h\u00fccum, bu yaz\u0131larda ifadesini bulur. Bu imzan\u0131n kime ait oldu\u011fu tespit edilememi\u015ftir.<\/p>\n<p>Dergiye ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar yaz\u0131 yazmas\u0131 ve Azerbaycan \u00fczerindeki Bol\u015fevik politikalar\u0131n\u0131 iyi bilmesi, Azer\u00ee\u2019nin, Resulz\u00e2de Mehmet Emin\u2019e yak\u0131n bir ki\u015fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Yazar, Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n halefleri olan Azer\u00ee T\u00fcrk, Odlu Yurt, Kurtulu\u015f gibi dergi ve gazetelere de yaz\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r. Azerbaycanl\u0131 yazarlar d\u0131\u015f\u0131nda Yeni Kafkasya mecmuas\u0131na en fazla yazan fikir adam\u0131, Kazanl\u0131 Abdullah Battal (Taymas)\u2019t\u0131r. Yazar, mecmuada Abdullah Battal, A. Battal, Kazanl\u0131 ve Kazanl\u0131 Abdullah Battal imzalar\u0131yla tenkitten biyografiye, edebiyattan k\u00fclt\u00fcr meselelerine kadar de\u011fi\u015fen konularda toplam 16 makale ne\u015fretmi\u015ftir. Genellikle uzun olan bu makaleler, bilimsel bir yakla\u015f\u0131mla ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Dergiye en fazla katk\u0131da bulunan bu d\u00f6rt imza d\u0131\u015f\u0131nda, fazlaca makalesi olan di\u011fer yazarlar \u015funlard\u0131r: Cafer S\u00e2d\u0131k, T\u00fcrkmen, Sin\u00e2n, A. Zeki Velid\u00ee (Togan), T\u00fcrkistanl\u0131 (Ahmet Naim), G\u00fcrc\u00fc, Kemal, Mustafa (\u00c7okayo\u011flu), Sadr\u00ee Maks\u00fbd\u00ee (Arsal), E. \u015eeyh\u00fclisl\u00e2mz\u00e2de (Ekber A\u011fa), A. Kurban, Demirci O\u011flu. Dergide yay\u0131mlanan 49 \u015fiirden 6\u2019s\u0131 imzas\u0131z, 43 tanesi ise G\u00fcltekin, Ahmed Cevad, Ali Usta, Azer\u00ee-z\u00e2de, B&#8230;, Elmas Y\u0131ld\u0131r\u0131m, G\u00fclseren, H\u00fcseyin Cavid, Nafia \u015e\u00fckr\u00fc, Sin\u00e2n ve Suut Saffet adl\u0131 \u015fairlere aittir. Bunlardan Ahmed Cevad ve H\u00fcseyin Cavid, Azerbaycan\u2019\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f \u015fairleridir. Dergide Ahmed Cevad\u2019\u0131n alt\u0131 \u015fiiri mevcuttur ve G\u00fcltekin\u2019den sonra dergiye en \u00e7ok \u015fiir veren ki\u015fidir. Derginin as\u0131l \u015fairi G\u00fcltekin\u2019dir. G\u00fcltekin\u2019in yirmi bir \u015fiiri yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bu \u015fiirlerde vatan ve millet sevgisi, kahramanl\u0131k ve cesaret gibi temalar<br \/>\ni\u015flenmi\u015ftir. Baz\u0131lar\u0131nda Bol\u015fevik Rus i\u015fgali a\u011f\u0131r bir dille tenkit edilmektedir.<br \/>\nHemen tamam\u0131nda vatan\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f bir \u015fairin \u0131st\u0131rab\u0131 vard\u0131r.<br \/>\nMirza Bala\u2019n\u0131n (1953) Yeni Kafkasya dergisinde parlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi \u201cistikl\u00e2lin ate\u015f\u00een \u015fairi\u201d G\u00fcltekin\u2019in as\u0131l ad\u0131 Emin \u00c2bid\u2019dir. Emin \u00c2bid (? \u2013 1937) 1920 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019a gelerek Edebiyat Fak\u00fcltesi\u2019nde okumu\u015ftur. Talebeli\u011fi s\u0131ras\u0131nda G\u00fcltekin mahlas\u0131yla vatan ve istikl\u00e2l konular\u0131n\u0131 i\u015fleyen \u015fiirler yazan \u015fair, \u0130stanbul\u2019da Buzlu Cehennem adl\u0131 bir de \u015fiir kitab\u0131 ne\u015fretmi\u015ftir. \u015eairin ayn\u0131 zamanda \u0130stanbul T\u00fcrkiyat Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde Azer\u00ee Edebiyat\u0131 Tarihi \u00fczerine haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 mezuniyet tezi bulunmaktad\u0131r. 1927 y\u0131l\u0131nda Bak\u00fb\u2019ye d\u00f6nen Emin \u00c2bid, Mirza Fethali Ahundz\u00e2de\u2019nin eserlerini ne\u015fre haz\u0131rlam\u0131\u015f ve Bak\u00fb\u2019de Azer\u00ee Edebiyat\u0131 hakk\u0131nda pek \u00e7ok makale yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Yeni Kafkasya\u2019da bir de makalesi bulunan Emin \u00c2bid, \u015fiirlerini T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7e&#8217;siyle yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><b>3. Yay\u0131n Politikas\u0131<br \/>\n<\/b><br \/>\nYeni Kafkasya\u2019n\u0131n yay\u0131n politikas\u0131, siyas\u00ee bir m\u00fccadelenin icab\u0131na g\u00f6re tanzim edilmi\u015ftir. Bu m\u00fccadele, \u00f6nce Azerbaycan\u2019\u0131n sonra Kom\u00fcnist Rus h\u00e2kimiyetinde ya\u015famaya zorlanan b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn, hatta b\u00fct\u00fcn mahk\u00fbm milletlerin istikl\u00e2lini temin etme m\u00fccadelesidir. Derginin as\u0131l hedefi, Azerbaycan\u2019a yeniden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131racak gen\u00e7 nesilleri yeti\u015ftirmektir. Bu nesillere Azerbaycan\u2019\u0131n art\u0131k bir devlet oldu\u011fu ve bu devletin ge\u00e7ici bir i\u015fgale u\u011frad\u0131\u011f\u0131 duyurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn yay\u0131n hayat\u0131 boyunca Azerbaycan\u2019\u0131n tarih\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fini ayd\u0131nlatmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren dergi, onun sahip oldu\u011fu her t\u00fcrl\u00fc potansiyeli haber vermeyi de ihmal etmez. B\u00f6ylece Azerbaycan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015famaya hak kazanm\u0131\u015f k\u00f6kl\u00fc bir devlet oldu\u011fu ve gen\u00e7li\u011fin kendisine sahip \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fi duygusu telkin edilir.<\/p>\n<p>Vatansever gen\u00e7lerin \u00e7ekti\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lar, haberden \u015fiire kadar hemen her t\u00fcr<br \/>\nyaz\u0131n\u0131n konusudur. S\u00fcrg\u00fcn edilen ve kur\u015funa dizilen vatanseverlerin isimleri duyurulur. Tan\u0131nm\u0131\u015f olanlar\u0131n\u0131n biyografileri yaz\u0131l\u0131r. Bol\u015fevik hapishanelerinde ya\u015fanan sefalet anlat\u0131l\u0131r. Hemen her yaz\u0131da okuyucu, Kom\u00fcnist Rusya\u2019n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 vah\u015fetle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Ama \u00f6zellikle bu vah\u015feti duyurmak i\u00e7in, Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 habere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Derginin on \u00fc\u00e7 ile be\u015f sayfal\u0131k k\u0131sm\u0131nda, canl\u0131 tan\u0131klar\u0131n anlatt\u0131klar\u0131yla, de\u011fi\u015fik yerlerden g\u00f6nderilen muhabir mektuplar\u0131yla ya da yabanc\u0131 bas\u0131na dayan\u0131larak verilen haberlerle Bol\u015fevik ve \u00c7eka (Bol\u015fevik istihbarat \u00f6rg\u00fct\u00fc) vah\u015feti b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya duyurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Hatta bu vah\u015fet duyurulmakla kalmaz, Yeni Kafkasya sayfalar\u0131nda zaman zaman \u00e7ok a\u011f\u0131r bir dille tenkit edilir.<\/p>\n<p>Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n ilgi alan\u0131 Azerbaycan\u2019la s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Rus esaretindeki T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda meydana gelen her t\u00fcrl\u00fc geli\u015fme, dergi sayfalar\u0131na ta\u015f\u0131n\u0131r. Bu manada dergi, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bayraktarl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini \u00fcstlenmi\u015ftir. Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrklerle ilgili faaliyet ve emellerini yak\u0131ndan takip eden dergi, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131ndaki siyas\u00ee, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel meseleleri de ele al\u0131r. Bu zamanda cereyan eden T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n dil ve k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalara geni\u015f yer verir. Bu yay\u0131n politikas\u0131yla, T\u00fcrk mill\u00ee ruhunu canl\u0131 tutmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Rus istil\u00e2s\u0131na maruz kalm\u0131\u015f ba\u015fka milletler de Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n yay\u0131n konusudur. Bol\u015feviklerin bu milletlere m\u00fcstahak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc siyaset k\u0131nan\u0131rken, bu milletlerin Ruslara kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi mill\u00ee direni\u015f takdirle kar\u015f\u0131lan\u0131r. Bunlar aras\u0131nda<br \/>\nG\u00fcrcistan\u2019a \u00f6zel bir ilgi g\u00f6sterildi\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. Bol\u015fevik<br \/>\nihtil\u00e2linden sonra kurulan Maver\u00e2-y\u0131 Kafkasya \u0130ttih\u00e2d\u0131 (Resulz\u00e2de 1993: 41)<br \/>\ni\u00e7erisinde Azerbaycan\u2019\u0131n yan\u0131nda yer alan; ancak onu arkadan vuran Ermenistan\u2019a kar\u015f\u0131 duyulan kinin aksine, G\u00fcrcistan, karde\u015f millet olarak kabul edilir ve hakk\u0131nda \u00f6nemli ne\u015friyat yap\u0131l\u0131r (Avrupa\u2019daki Promete Hareketi i\u00e7erisinde de G\u00fcrc\u00fc ayd\u0131nlarla T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131n ortak hareket ettikleri hat\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.) Rusya\u2019ya kom\u015fu \u0130ran\u2019daki siyas\u00ee geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip eden dergi, di\u011fer b\u00fcy\u00fck devletlerin d\u00fcnya siyasetlerini izlemeyi de ihmal etmez. Bu devletlerin, Rusya ve \u00f6zellikle de T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131yla ilgili siyasetleri hakk\u0131nda pek \u00e7ok makale, mecmuada yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130stanbul\u2019da ne\u015fredilen Yeni Kafkasya, yeni kurulan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti hakk\u0131nda yay\u0131n yapmaktan bilin\u00e7li olarak uzak durur. Ancak T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fcnya siyasetini ilgilendiren meseleleri hakk\u0131nda az say\u0131da yaz\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ruslarla olan ili\u015fkiler ve \u015eeyh Sait \u0130syan\u0131, T\u00fcrkiye ile ilgili yay\u0131n\u0131n iki \u00f6nemli konusudur. Rusya\u2019dan ka\u00e7arak gelen Resulz\u00e2de\u2019nin cidd\u00ee bir Bol\u015fevik propagandas\u0131na maruz kalan T\u00fcrkiye\u2019deki bu davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamak g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. Yeni Kafkasya, Azer\u00ee T\u00fcrkleri taraf\u0131ndan \u0130stanbul\u2019da kurulan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam eden milliyet\u00e7i yay\u0131n zincirinin ilk halkas\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc ilgilendiren her t\u00fcrl\u00fc konu, onun ne\u015friyat\u0131nda ifadesini bulmu\u015ftur. Bu yay\u0131n politikas\u0131, kendinden sonra ayn\u0131 ama\u00e7la kurulan dergi ve gazetelere de rehber olmu\u015ftur.<\/p>\n<p><b>4. Siyas\u00ee Faaliyeti<br \/>\n<\/b><br \/>\nYeni Kafkasya dergisi, edeb\u00ee, i\u00e7tim\u00e2\u00ee ve siyas\u00ee bir mecmua olarak tavsif edilmi\u015ftir. Fakat siyas\u00ee y\u00f6n\u00fc a\u011f\u0131r basar. Derginin bu \u00f6zelli\u011fini anlamak i\u00e7in, ne\u015friyat\u0131n\u0131 yaz\u0131 t\u00fcrleri bak\u0131m\u0131ndan mukayese etmek k\u00e2fidir. Dergide yay\u0131mlanan siyas\u00ee yaz\u0131lar\u0131n toplam\u0131, haberler d\u0131\u015f\u0131nda, di\u011fer b\u00fct\u00fcn t\u00fcrlerin birka\u00e7 kat\u0131d\u0131r. Zaten haberler de genellikle siyas\u00ee i\u00e7eriklidir. Haberler d\u0131\u015f\u0131ndaki yaz\u0131lar\u0131n konular\u0131na g\u00f6re y\u00fczdelik da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yledir: Tarih: % 4, edebiyat: % 12, de\u011fi\u015fik toplumsal meseleler: % 14, siyaset: % 70. Yeni Kafkasya i\u00e7in, \u2018i\u015fgal alt\u0131ndaki Azerbaycan\u2019\u0131n istikl\u00e2lini temin etmek maksad\u0131yla kurulan siyas\u00ee bir dergidir\u2019, demek yanl\u0131\u015f olmasa gerek. O, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 tehdit eden Kom\u00fcnizm\u2019e kar\u015f\u0131 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan ilk siyas\u00ee dergidir. As\u0131l amac\u0131 Azerbaycan\u2019\u0131 istikl\u00e2line kavu\u015fturmak olsa da, Bol\u015fevik esareti alt\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn milletlerin masumiyetini savunmaktan \u00e7ekinmemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n ne\u015friyat\u0131, her \u015feyden \u00f6nce bir cesaretin ifadesidir. O, bu y\u00f6n\u00fcyle \u0130stanbul\u2019da ne\u015fredilen devrin di\u011fer dergilerinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. D\u00f6rt y\u0131ll\u0131k yay\u0131n hayat\u0131 boyunca, b\u00fct\u00fcn kalemleriyle Kom\u00fcnist Bol\u015feviklere kar\u015f\u0131 siyas\u00ee bir m\u00fccadele vermi\u015ftir. Bu ne\u015friyattan can\u0131 s\u0131k\u0131lan Bol\u015feviklerin itham ve tehditlerine ald\u0131rmam\u0131\u015f ve zaman zaman bu gibi h\u00fccumlara sert cevaplar vermi\u015ftir.*<\/p>\n<p>Yeni Kafkasya\u2019ya g\u00f6re di\u011fer milletlere \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik vaat ederek iktidara gelen Bol\u015fevik Kom\u00fcnizmi, \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131ndan farkl\u0131 de\u011fildir. \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131 devrinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen Rusla\u015ft\u0131rma siyaseti, Bol\u015fevik Kom\u00fcnistleri taraf\u0131ndan oldu\u011fu gibi devam ettirilmekte ve mazlum milletlerin b\u00fct\u00fcn kaynaklar\u0131 Rus \u0131rk\u0131 yarar\u0131na s\u00f6m\u00fcr\u00fclmektedir. Bu ise s\u00f6zde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lan emperyalizmden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Ruslar, emellerine engel olacak di\u011fer b\u00fcy\u00fck devletleri etkisiz b\u0131rakmak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada Kom\u00fcnist bir ihtil\u00e2l ger\u00e7ekle\u015ftirme pe\u015findedir. Bu ama\u00e7la d\u00fcnya \u00fczerinde geni\u015f bir propaganda a\u011f\u0131 kurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Fakat bu ihtil\u00e2lin ger\u00e7ekle\u015fme \u015fans\u0131 yoktur. Zaten b\u00fcy\u00fck devletler bu<br \/>\ntehlikeyi sezdiklerinden gereken \u00f6nlemi alm\u0131\u015flar ve Avrupa\u2019da Kom\u00fcnizmin<br \/>\nilerlemesini durdurmu\u015flard\u0131r. Do\u011fuda ise k\u00f6yl\u00fc de i\u015f\u00e7i de Kom\u00fcnizm taraf\u0131ndan ezilmektedir (Resulz\u00e2de 1928).<\/p>\n<p>Yeni Kafkasya mecmuas\u0131nda Kom\u00fcnizmi bir sistem olarak ele alan \u00e7ok say\u0131da cidd\u00ee tenkit yaz\u0131s\u0131 mevcuttur. Bizzat Resulz\u00e2de Mehmet Emin\u2019in \u0130htilalci Sosyalizmin \u0130fl\u00e2s\u0131 ba\u015fl\u0131kl\u0131 seri makaleleri, bu tenkit yaz\u0131lar\u0131na iyi bir \u00f6rnektir. B\u00fct\u00fcn bu yaz\u0131larda Kom\u00fcnizm\u2019in insanl\u0131k i\u00e7in uygun bir idar\u00ee sistem olmad\u0131\u011f\u0131 tezi i\u015flenir. Teori ve uygulamalar\u0131 birbiriyle \u00e7eli\u015fen Kom\u00fcnizm, \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><b>5. Edeb\u00ee Faaliyeti<br \/>\n<\/b><br \/>\nYeni Kafkasya\u2019da edebiyatla ilgili makale, \u015fiir ve hik\u00e2ye gibi edeb\u00ee t\u00fcrlere de yer verilmi\u015ftir. Ancak yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi edeb\u00ee yaz\u0131lar di\u011ferlerine g\u00f6re \u00e7ok azd\u0131r. Ayr\u0131ca edeb\u00ee yaz\u0131larda dolayl\u0131 y\u00f6nden siyas\u00ee bir ama\u00e7 g\u00fcd\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu sebeple edeb\u00ee makaleleri di\u011ferlerinden kesin \u00e7izgilerle ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Buna ra\u011fmen muhtevalar\u0131ndan hareketle otuz alt\u0131 tane edeb\u00ee makale tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Edeb\u00ee makalelerde, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 edebiyatlar\u0131n\u0131 ilgilendiren meseleler \u00fczerinde durulur. Altay\u2019dan Azerbaycan\u2019a bir yandan T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u015fgalden sonra i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc durum ve bu durumun mill\u00ee mefk\u00fbre ile mill\u00ee edebiyata tesiri ele al\u0131n\u0131rken, di\u011fer yandan k\u00fclt\u00fcr ve edebiyatla ilgili geli\u015fmelerden bahsedilir. Ruslar\u0131n T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc hakk\u0131ndaki menf\u00ee emelleri yak\u0131ndan takip edilerek T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n dikkati bu gibi meselelere \u00e7ekilir. Bu ba\u011flamda Bak\u00fb\u2019de d\u00fczenlenen T\u00fcrkoloji Kongresine b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6sterilmi\u015f ve bu kongrede g\u00fcndeme getirilen Latin alfabesi ile ilgili tart\u0131\u015fmalara geni\u015f yer verilmi\u015ftir (Yeni Kafkasya 1925).<\/p>\n<p>Edeb\u00ee makalelerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, Azerbaycan edebiyat\u0131na ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Azer\u00ee (1924), Ruslar\u0131n Azerbaycan\u2019da kurduklar\u0131 Amele Hars\u0131 adl\u0131 mekteplerle olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Bol\u015fevik edebiyattan bahseder. Mirza Bala (1925), Azerbaycan edebiyat\u0131 tarihi hakk\u0131nda \u00f6nemli seri makaleler kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Yazar, Bol\u015feviklerin Azerbaycan edebiyat\u0131 hakk\u0131ndaki h\u00fccumlar\u0131na da cidd\u00ee makalelerle cevap vermi\u015ftir (Mira Bala 1926). Azerbaycan edebiyat\u0131yla ilgili yaz\u0131 yazan bir ba\u015fka isim, Sin\u00e2n\u2019d\u0131r. Yazar, Azerbaycan halk edebiyat\u0131 \u00fczerine geni\u015f bir makale ne\u015fretmi\u015ftir (Sin\u00e2n 1925). Azerbaycan edebiyat\u0131n\u0131 de\u011fi\u015fik y\u00f6nleriyle ele alan birka\u00e7 imzas\u0131z makale daha vard\u0131r. Bunlar aras\u0131nda Azerbaycan matbuat\u0131yla ilgili olanlar\u0131 kaydetmek gerekir. Bu makalelerde o g\u00fcne kadar Azerbaycan\u2019da ne\u015fredilen dergi ve gazeteler kronolojik olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f ve pek \u00e7ok isim tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Yeni Kafkasya 1926). Yeni Kafkasya\u2019daki edeb\u00ee makaleler bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. \u00d6zellikle, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi konusunda \u00f6nemli fikirlerin tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 seviyeli makaleler ne\u015fredilmi\u015ftir. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik memleketlerine mensup yazarlar, k\u00fclt\u00fcr ve edebiyat hakk\u0131nda farkl\u0131 fikirler ortaya atm\u0131\u015f ve bu fikirleri tart\u0131\u015fma konusu yaparak dergi sayfalar\u0131nda seri makaleler h\u00e2linde ne\u015fretmi\u015flerdir. Bu<br \/>\nmakaleler, o zamanki T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131n\u0131n T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi meselesine<br \/>\nnas\u0131l bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Kazanl\u0131 Abdullah Battal<br \/>\n(Taymas), Ba\u015fk\u0131rdistanl\u0131 Feth\u00fclkadir S\u00fcleyman ve Mehmet Fuad Toktar gibi T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131, Hari\u00e7 T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcnde Mill\u00ee Hars Meselesi ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 dil ve edebiyat meselesini ele alan uzun m\u00fcnaka\u015falar yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Abdullah Battal (Taymas), Kazanl\u0131 imzas\u0131yla Yeni Kafkasya\u2019ya g\u00f6nderdi\u011fi<br \/>\nKazan \u0130li\u2019nde ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda \u0130dil-Ural T\u00fcrkleri i\u00e7erisinde meydana gelen<br \/>\nm\u00fc\u015fterek bir edebiyat dilinden s\u00f6z ederek \u201c\u015eu dil ile yaz\u0131lan edebiyat\u0131n<br \/>\nokundu\u011fu co\u011fraf\u00ee mis\u00e2han\u0131n geni\u015fli\u011fi dahi, Kazan T\u00fcrklerinin da\u011f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu co\u011fraf\u00ee mis\u00e2han\u0131n geni\u015fli\u011fi ile m\u00fcten\u00e2sip idi.\u201d der. B\u00f6yle bir edeb\u00ee dilin meydana gelmesini yirmi otuz y\u0131ll\u0131k meden\u00ee bir hareketin semeresi olarak de\u011ferlendiren yazar, \u201c\u2026\u015fu edeb\u00ee dil um\u00fbm Orta T\u00fcrklerin (yani Kazanl\u0131lar\u0131n, Kazak-K\u0131rg\u0131zlar\u0131n ve T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n) m\u00fc\u015fterek bir edeb\u00ee lis\u00e2n\u0131 i\u00e7in de esas olabilirdi. \u0130\u015fbu T\u00fcrkler, \u00e2li mill\u00ee emeller n\u00e2m\u0131na mahall\u00ee \u015five taassubundan vazge\u00e7ip de \u00f6z aralar\u0131nda iyi anla\u015fsalar ve \u015fimdiki \u0130dil Boyu edeb\u00ee lis\u00e2n\u0131n\u0131 \u2018Kazanl\u0131\u011fa\u2019 tem\u00e2y\u00fcl\u00fc do\u011frultulur ise, takriben yirmi milyonluk, Orta T\u00fcrkler i\u00e7in, yani \u0130dil Havzas\u0131\u2019ndan t\u00e2 Zeref\u015f\u00e2n Vadisi\u2019ne kadar olan v\u00e2s\u00ee bir T\u00fcrk ili i\u00e7in umum\u00ee edeb\u00ee bir dil v\u00fccuda gelmesinin imk\u00e2n\u0131nda ben zerre kadar \u015f\u00fcphe etmiyorum.\u201d der ve bu olu\u015fuma Ba\u015fk\u0131rtlar\u0131n engel oldu\u011funu s\u00f6yler (Kazanl\u0131 1926). Buna cevap veren Ba\u015fk\u0131rdistanl\u0131 Feth\u00fclkadir S\u00fcleyman, Kazanl\u0131\u2019y\u0131 \u201cm\u00fcstakil Tatar edeb\u00ee lisan\u0131 yaratmakla\u201d su\u00e7layarak, bahsedilen co\u011frafyan\u0131n, Ruslar\u0131n yo\u011fun tesiri alt\u0131nda oldu\u011funu ve bu y\u00fczden \u0130dil Boyu\u2019nun mill\u00ee bir k\u00fclt\u00fcr olu\u015fturmaya muktedir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder. \u201cTatar lisan\u0131 ve edebiyat\u0131n\u0131n 20 senelik hayat\u0131 var ise hepimizin m\u00fc\u015fterek mill\u00ee servetimiz olan T\u00fcrkistan Edebiyat\u0131\u2019n\u0131n birka\u00e7 y\u00fcz senelik \u00f6mr\u00fc vard\u0131r. Kazanl\u0131lara, Ba\u015fk\u0131rtlara, K\u0131rg\u0131z ve Kazaklara mill\u00ee medeniyeti, mill\u00ee edebiyat\u0131 koca T\u00fcrkistan<br \/>\nvermi\u015ftir.\u201d diyen Feth\u00fclkadir S\u00fcleyman ise Ba\u015fk\u0131rt leh\u00e7esinde meydana<br \/>\ngetirilecek b\u00fct\u00fcn Orta T\u00fcrklere ait edeb\u00ee bir lisan teklif eder. \u201cTatar lisan\u0131<br \/>\numum\u00ee edeb\u00ee lisan de\u011fil, \u015fu bizim Ba\u015fk\u0131rt ve K\u0131rg\u0131z \u015fiveleri ile beraber alel\u00e2de bir kabile \u015fivesidir.\u201d diyen yazar, Ba\u015fk\u0131rtlar i\u00e7in Ba\u015fk\u0131rt edebiyat\u0131n\u0131 Tatar edebiyat\u0131ndan daha uygun bulur. Feth\u00fclkadir S\u00fcleyman (1925), T\u00fck d\u00fcnyas\u0131 edebiyat\u0131 hakk\u0131ndaki fikirlerini \u015f\u00f6yle hulasa eder: \u201cMill\u00ee T\u00fcrk an\u2019anelerini Rus an\u2019anelerinden himaye ve m\u00fcdafaa i\u00e7in Ba\u015fk\u0131rt Edebiyat\u0131n\u0131n Ba\u015fk\u0131rtlar i\u00e7in Tatar Edebiyat\u0131\u2019ndan daha faydal\u0131 olaca\u011f\u0131na inananlardan\u0131z. Bizim akidemizce umum T\u00fcrk kavimleri i\u00e7in ancak iki edeb\u00ee lisan olur. \u015eark\u00ee T\u00fcrkler i\u00e7in \u00c7a\u011fatay-\u00d6zbek; Garb\u00ee T\u00fcrkler i\u00e7in Anadolu T\u00fcrk\u00e7e&#8217;si. B\u00fct\u00fcn Orta T\u00fcrklere mahsus umum\u00ee edeb\u00ee lisan takdim etmek \u00c7a\u011fataylar\u0131n halefi olan T\u00fcrkistanl\u0131lar\u0131n hakk\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Bu tart\u0131\u015fmaya uzunca bir makale ile kat\u0131lan Mehmet Fuad Toktar, Kazanl\u0131 ve Ba\u015fk\u0131rdistanl\u0131 Feth\u00fclkadir S\u00fcleyman\u2019a cevap vererek T\u00fcrk\u00e7e&#8217;nin Cenub\u00ee<br \/>\nT\u00fcrk\u00e7e&#8217;, Orta T\u00fcrk\u00e7e&#8217; vb. adlarla tasnif edilmesine \u015fiddetle itiraz eder. Siyas\u00ee, meden\u00ee ve edeb\u00ee bak\u0131mdan her devirde m\u00fcstakil olabilen memlekete ait \u015fivenin ortak dil olmas\u0131n\u0131 teklif eden yazar, bu konudaki kanaatini \u015f\u00f6yle ifade eder: \u201cZann\u0131ma kal\u0131rsa, bu \u00fc\u00e7 \u00e2mil \u015fimdiki g\u00fcnde Anadolulu arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n elindedir. Onlar bu \u00e2milleri iyi kullanabilirlerse, kendileri istemezlerse bile, Anadolu \u015fivesi umum T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn edeb\u00ee ve yaz\u0131 lisan\u0131 olarak istim\u00e2l edilecektir. Anadolu T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sini ortak yaz\u0131 dili olarak teklif eden Toktar, \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sini kabul etmez. Bunun yerine zenginle\u015ftirilmi\u015f Anadolu a\u011fz\u0131n\u0131 uygun g\u00f6r\u00fcr ve \u201c\u2026bunun i\u00e7in en evvel Anadolu \u015fivesinin kendisini yaz\u0131 lisan\u0131 olarak kullanmal\u0131 bil\u00e2-tedri\u00e7 zenginle\u015ftirmelidir. Yoksa \u015fimdi kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130stanbul yaz\u0131 lisan\u0131 y\u00fczde seksen Arab\u00ee ve Faris\u00ee kelimelerle muhtelit ne T\u00fcrk\u00e7e, ne Arap\u00e7a ne de Fars\u00e7a bir lisand\u0131r ki, bunu ba\u015fka T\u00fcrk kabileleri \u015f\u00f6yle dursun,<br \/>\nAnadolu T\u00fcrk\u2019\u00fc kendisi bile, \u015fimdiye kadar hazmedememi\u015f ve bundan<br \/>\nsonra da edemeyecektir.\u201d der. Yazar, \u201cMill\u00ee medeniyet ve edebiyata gelince bu sonraki yar\u0131m as\u0131rda bu meselelerde T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn \u00fc\u00e7 kabilesi \u2013 Anadolulular, Azerbaycanl\u0131lar ve Tatarlar \u2013 rehberlik edebilir.\u201d diyerek b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda mukayeseli ortak bir edebiyat kurulmas\u0131n\u0131 ister (Toktar 1925). Bu tart\u0131\u015fma bir m\u00fcddet daha devam etmesine ra\u011fmen, Mehmet Fuad Toktar\u2019a cevap veren olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, bu tart\u0131\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan Mirza Bala gibi Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n \u00f6nde gelen yazarlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7e&#8217;sinin ortak dil olarak kullan\u0131lmas\u0131 fikrine s\u0131cak bakm\u0131\u015flard\u0131r.<br \/>\nYeni Kafkasya\u2019n\u0131n hacmi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa \u015fiir bak\u0131m\u0131ndan zengin oldu\u011fu<br \/>\ns\u00f6ylenemez. Dergi ba\u015f\u0131na bir \u015fiir bile d\u00fc\u015fmemektedir. Bu \u015fiirler de \u00f6zellikle ikinci y\u0131lda yay\u0131mlanm\u0131\u015flard\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u0131llarda \u00e7ok az \u015fiir yay\u0131mlan\u0131r. Dergide \u015fiirden ba\u015fka be\u015f de hik\u00e2ye ne\u015fredilmi\u015ftir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ve vatan sevgisi temalar\u0131n\u0131 i\u015fleyen bu hik\u00e2yelerin \u00fc\u00e7\u00fc Mirza Bala\u2019n\u0131nd\u0131r. \u00d6teki hik\u00e2yelerin biri Azerbaycanl\u0131 Fuad\u2019a, di\u011feri Mim. imzas\u0131na aittir.<\/p>\n<p><b>Sonu\u00e7<br \/>\n<\/b><br \/>\n1918\u2019de kurulan ilk Azerbaycan Cumhuriyeti devleti, iki y\u0131l sonra Ruslar<br \/>\ntaraf\u0131ndan tekrar i\u015fgal edilince Azerbaycan\u2019daki mill\u00ee matbuat hayat\u0131 sona<br \/>\nerer. \u015eiddetli bir Bol\u015fevik propagandaya maruz kalan Azerbaycan\u2019da mill\u00ee<br \/>\n\u015fuuru canl\u0131 tutmak isteyen Azer\u00ee ayd\u0131nlar, \u0130stanbul\u2019a gelerek burada Yeni<br \/>\nKafkasya mecmuas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131rlar.<\/p>\n<p>Zor \u015fartlar alt\u0131nda ne\u015fredilen Yeni Kafkasya\u2019n\u0131n yay\u0131n hayat\u0131, bir cesaretin<br \/>\nifadesidir. Dergi, Kom\u00fcnizme kar\u015f\u0131 kurulmu\u015f ilk yay\u0131n organ\u0131d\u0131r ve \u015fiddetli bir Kom\u00fcnist propagandan\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Azerbaycan\u2019da alenen sat\u0131l\u0131r (Mirza Bala 1953: 19). D\u00f6rt y\u0131ll\u0131k yay\u0131n hayat\u0131 boyunca b\u00fct\u00fcn kalemleriyle Kom\u00fcnist Bol\u015feviklere kar\u015f\u0131 siyas\u00ee bir m\u00fccadele vermi\u015ftir. Bu ne\u015friyattan can\u0131 s\u0131k\u0131la Bol\u015feviklerin itham ve tehditlerine ald\u0131rmadan ba\u015fta Azerbaycan olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda mill\u00ee \u015fuuru canl\u0131 tutmaya gayret etmi\u015ftir. Bol\u015fevik Ruslar\u0131n ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131ndaki sinsi emellerini b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yeni Kafkasya, 1920\u2019lerden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam eden T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131<br \/>\nmuhaceret matbuat\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Yeni Kafkasya\u2019dan ilham alan T\u00fcrk ayd\u0131nlar\u0131, i\u015fgal alt\u0131ndaki vatanlar\u0131ndan T\u00fcrkiye ve Avrupa\u2019ya g\u00f6\u00e7 ederek buralarda pek \u00e7ok dergi ve gazete \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r. Yeni Kafkasya\u2019y\u0131 \u00f6rnek alan T\u00fcrkistanl\u0131 ayd\u0131nlar\u0131n \u0130stanbul\u2019da \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 Yeni T\u00fcrkistan, Yeni Kafkasya kapan\u0131nca onu ayn\u0131 yay\u0131n politikas\u0131yla devam ettiren Azer\u00ee T\u00fcrk, daha sonra Ye\u015fil Yaprak, Odlu Yurt, ayn\u0131 y\u0131llarda K\u0131r\u0131ml\u0131 ayd\u0131nlar\u0131n Romanya\u2019da ne\u015frettikleri Emel, Avrupa\u2019da T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 Promete, \u0130stanbul\u2019da Ahmet Cafero\u011flu idaresinde ne\u015fredilen k\u00fclt\u00fcr ve sanat dergisi Azerbaycan Yurt Bilgisi bunlardan birka\u00e7\u0131d\u0131r. Yeni Kafkasya yazarlar\u0131n\u0131n da i\u00e7inde bulundu\u011fu Azer\u00ee ayd\u0131nlar\u0131n 1952\u2019de Ankara\u2019da \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 Azerbaycan dergisi ise g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ne\u015fredilmi\u015ftir. Daha sonralar\u0131 Yeni Kafkasya mecmuas\u0131n\u0131n ad\u0131 bile pek \u00e7ok dergiye ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur: Kafkasya Dergisi, Kafkasya Mecmuas\u0131, Yeni Kafkasya Dergisi, Kafkasya, Birle\u015fik Kafkasya<br \/>\nDergisi, Kuzey Kafkasya Dergisi, Kafkasya Birlik Mecmuas\u0131, Kafkasya<br \/>\nGer\u00e7e\u011fi, Kafkasya Yaz\u0131lar\u0131, H\u00fcr Kafkasya vb. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yeniden istikl\u00e2lini kazanmas\u0131nda bu muhaceret matbuat\u0131n\u0131n bir katk\u0131s\u0131 var ise, bu katk\u0131da en \u00f6nemli pay muhaceret matbuat\u0131 gelene\u011fini ba\u015flatan Yeni Kafkasya mecmuas\u0131na ait olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><\/span><span style=\"font-family: Arial;\"><b> A\u00e7\u0131klamalar<br \/>\n<\/b>* Bakinskiy Rabo\u00e7i, Zaraya Vostoka ve Yeni Fikir gibi Bol\u015fevik gazetelerde zaman<br \/>\nzaman Yeni Kafkasya\u2019y\u0131 hedef alan yaz\u0131lar yay\u0131mlan\u0131r. Yeni Kafkasya\u2019da bu yaz\u0131lara<br \/>\nsert cevaplar verilir. (Bkz. \u0130mzas\u0131z, \u201cI\u015f\u0131\u011fa \u00dcrenler\u201d, Yeni Kafkasya, Y\u0131l 1, S. 18,<br \/>\ns. 13; Azer\u00ee, \u201cHerkese K\u00f6pek Havlar, Bize \u00c7eka\u201d, Yeni Kafkasya, Y\u0131l 1, S. 21, s.<br \/>\n13; Azer\u00ee, \u201cBol\u015fevik Yalanc\u0131lar\u0131\u201d, Yeni Kafkasya, Y\u0131l 3, S. 11, s. 9)<br \/>\nKaynak\u00e7a<br \/>\nAKPINAR, Yavuz (1994), Azer\u00ee Edebiyat\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, \u0130stanbul: Derg\u00e2h Yay.<br \/>\nAKPINAR, Yavuz \u2013 YILDIRIM, \u0130rfan Murat \u2013 \u00c7A\u011eIN, Sebahattin (1990), Mehmet Emin<br \/>\nResulz\u00e2de, Azerbaycan Cumhuriyeti, \u0130stanbul: Azerbaycan T\u00fcrkleri K\u00fclt\u00fcr ve<br \/>\nDayan\u0131\u015fma Derne\u011fi Yay. Azerbaycan Dergisi (1952), \u201cYeni Kafkasya\u201d, Ankara,<br \/>\nS. 6, s.12. Azer\u00ee (1924), \u201cAzerbaycan\u2019da Amele Hars\u0131\u201d, Yeni Kafkasya, \u0130stanbul,<br \/>\nY\u0131l 1, S. 11, s. 11. Ba\u015fk\u0131rdistanl\u0131 Feth\u00fclkadir S\u00fcleyman (1925), \u201cHari\u00e7 T\u00fcrklerinde<br \/>\nMill\u00ee Hars Meselesi\u201d, Yeni Kafkasya, \u0130stanbul, Y\u0131l 2, S. 13, s. 12.<br \/>\nCAFERO\u011eLU, Ahmet (1954), \u201cBaku \u2013 Tahran \u2013 \u0130stanbul \u00dc\u00e7geninin B\u00fcy\u00fck M\u00fccahidi\u201d,<br \/>\nAzerbaycan Dergisi, Ankara: Y\u0131l 3, S. 10 -11, s. 17.<br \/>\nCAN, Adem (2005), Yeni Kafkasya Mecmuas\u0131 \u2013 \u0130nceleme ve Edebiyatla \u0130lgili Metinler,<br \/>\n(Dan\u0131\u015fman: Do\u00e7.Dr. Ali \u0130hsan KOLCU), Erzurum: (Bas\u0131lmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans<br \/>\nTezi).<br \/>\n\u00c7A\u011eIN, Sabahattin (1994), \u201cMehmet Emin Resulzade\u2019nin Stalin\u2019e Mektubu\u201d, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck<br \/>\nArma\u011fan\u0131, \u0130zmir: Akademi Yay.<br \/>\nHACIYEVA, Maarife (1994), XX. As\u0131r Azerbaycan Edebiyat\u0131, Samsun: Ondokuz<br \/>\nMay\u0131s \u00dcniversitesi Yay.<br \/>\nKazanl\u0131 (1926), \u201cKazan \u0130li\u2019nde\u201d, Yeni Kafkasya, \u0130stanbul, Y\u0131l 2, S. 8, s. 9.<br \/>\nKOLCU, A. \u0130hsan (2004), \u00c7a\u011fda\u015f T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Edebiyat\u0131, Ankara: Salk\u0131ms\u00f6\u011f\u00fct Yay.<br \/>\nK\u00d6PR\u00dcL\u00dc, Fuat (1998), \u201cAzer\u00ee\u201d, Edebiyat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 II, \u0130stanbul: \u00d6t\u00fcken Yay.<br \/>\nMAKAS, Zeynel\u00e2bidin (1992), \u00c7a\u011fda\u015f Azerbaycan \u015eiir Antolojisi, Ankara: K\u00fclt\u00fcr<br \/>\nBakanl\u0131\u011f\u0131 Yay.<br \/>\nMirza Bala (1925), \u201cAzer\u00ee T\u00fcrk Edebiyat\u0131\u2019n\u0131n D\u00fcn\u00fc Bug\u00fcn\u00fc\u201d, Yeni Kafkasya, \u0130stanbul,<br \/>\nY\u0131l 2, S. 20, s. 4.<br \/>\n(1926), \u201cMu\u00e2s\u0131r Azer\u00ee \u015e\u00e2irleri\u201d, Yeni Kafkasya, \u0130stanbul, Y\u0131l 4, S. 2, s. 5.<br \/>\n(1953), \u201cAzerbaycan Muhacirlik Matbuat\u0131n\u0131n Otuz Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131\u201d, Azerbaycan<br \/>\nDergisi, Ankara, S. 19, s. 6.<br \/>\nResulz\u00e2de, Mehmet Emin (1928), \u0130htil\u00e2lci Sosyalizmin \u0130fl\u00e2s\u0131 ve Demokrasinin Gelece\u011fi,<br \/>\n\u0130stanbul, Mill\u00ee Azerbaycan Ne\u015friyat\u0131.<br \/>\n(1938), Das Problem Aserbeidschan, Berlin.<br \/>\n(1993), Kafkasya T\u00fcrkleri, (hzl. Yavuz AKPINAR &#8211; irfan Murat YLDIRIM \u2013<br \/>\nSelahattin \u00c7A\u011eIN), \u0130stanbul: T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Vakf\u0131 Yay.<br \/>\nS\u0130N\u00c2N (1925), \u201cAzerbaycan Halk Edebiyat\u0131 Num\u00fbneleri\u201d, Yeni Kafkasya, \u0130stanbul,<br \/>\nY\u0131l 2, S. 24, s. 5.<br \/>\n\u015e\u0130M\u015e\u0130R, Sebahattin (2002), Azerbaycan\u2019\u0131n \u0130stikl\u00e2l M\u00fccadelesi, \u0130stanbul: IQ K\u00fclt\u00fcr \u2013<br \/>\nSanat Yay.<br \/>\n, Sebahattin (1995), Mehmet Emin Resulz\u00e2de\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019deki Hayat\u0131,<br \/>\nFaaliyetleri D\u00fc\u015f\u00fcnceleri, Ankara: T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc Yay.<br \/>\n, Sebahattin (1995), \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki Azerbaycan Matbuat\u0131 (1923 \u2013 1931)\u201d,<br \/>\nT\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Tarih Dergisi, \u0130stanbul: S. 97, s. 61.<br \/>\nTOKTAR, Mehmet Fuad (1925), \u201cHari\u00e7 T\u00fcrklerinde Mill\u00ee Hars Meselesi\u201d, Yeni Kafkasya,<br \/>\n\u0130stanbul, Y\u0131l 2, S. 14, s. 9.<br \/>\nYeni Kafkasya (1925), \u201cT\u00fcrkoloji Kongresi\u201d, \u0130stanbul, Y\u0131l 3, S. 6, s. 1.<br \/>\n(1926), \u201cAzer\u00ee Matbuat\u0131n\u0131n Muhtasar Tarih\u00e7esi\u201d, \u0130stanbul, Y\u0131l 3, S. 9, s. 5.<br \/>\nAbstract: This study is an introduction of the \u201cYeni Kafkasya\u201d Magazine,<br \/>\npublished between 1923 and 1927 in \u0130stanbul. \u201cYeni Kafkasya\u201d<br \/>\nis a political, social and literary magazine, published by Resulz\u00e2de<br \/>\nMehmet Emin once a forthnight. But its social side is stronger than<br \/>\nothers. It is the first magazine all over the Turkish World, published<br \/>\nagainst Communism, found in Russia in 1917. In the text, the place of<br \/>\n\u201cYeni Kafkasya\u201d in Turkish culture and its life, form, authors,<br \/>\npublication policy, activites are presented.<br \/>\nKey Words: Yeni Kafkasya magazine, Resulzade Mehmet Emin,<br \/>\nAzerbaijan\u2019s Press, immigrating press<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adem Can Erzurum Atat&uuml;rk &Uuml;niversitesi Sosyal Bilimler Enstit&uuml;s&uuml; Cedit&ccedil;i ku&#351;a&#287;&#305;n haz&#305;rlad&#305;&#287;&#305; &#351;artlar sayesinde 1920&rsquo;ye kadar verimli bir matbuat hayat&#305; ya&#351;ayan Azerbaycan, Bol&#351;evik istil&acirc;s&#305;yla bu imk&acirc;ndan b&uuml;sb&uuml;t&uuml;n mahrum kal&#305;r. &#304;stil&acirc; ile &uuml;lkedeki dergi ve gazetelerin ne&#351;riyat&#305;na derhal son verilir. Azerbaycan&rsquo;da art&#305;k Bakinskiy Rabo&ccedil;i, Zaraya Vostoka ve Yeni Fikir gibi Bol&#351;evik gazetelerin devri ba&#351;lam&#305;&#351;t&#305;r. Gizli ne&#351;redilen milliyet&ccedil;i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-11621","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11621","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11621"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11621\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11623,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11621\/revisions\/11623"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11621"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11621"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11621"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}