![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image2\/485anavatana.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u00c7ETAO Nadir Ya\u011fan<\/span><\/strong> Zaur Pa\u015ft\u0131, 1964 y\u0131l\u0131nda Nal\u00e7ik\u2019te do\u011fdu. Kabardey Balkar Devlet \u00dcniversitesi Tarih Fak\u00fcltesi\u2019ni bitirdi. Bitirme tezini Rus-Kafkas Sava\u015flar\u0131 \u00fczerine haz\u0131rlad\u0131. Mezun olduktan sonra son alt\u0131 y\u0131l\u0131 genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fck\u00a0 olmak \u00fczere on iki y\u0131l Nal\u00e7ik Adige Ulusal M\u00fczesi\u2019nde g\u00f6rev yapt\u0131. 2000 y\u0131l\u0131ndan beri Maykop\u2019ta ya\u015f\u0131yor, matbaa \u00a0i\u015fiyle u\u011fra\u015f\u0131yor. Kara\u00e7ay \u00c7erkesskli Adige halkbilimci Madina Pa\u015ft\u0131 ile evli. Dane, A\u015femez, Gupse isimlerinde \u00fc\u00e7 \u00e7ocuklar\u0131 \u00a0var.<\/p>\n Kendisiyle\u00a0 diaspora \u00a0olarak\u00a0 kendi aram\u0131zda en \u00e7ok konu\u015ftu\u011fumuz konularda s\u00f6yle\u015ftik.<\/p>\n Zaur, sizce Adige halk\u0131n\u0131n vatanda sosyal, k\u00fclt\u00fcrel, politik temel sorunlar\u0131 nelerdir?<\/p>\n <\/strong>Kafkasya\u2019da farkl\u0131 cumhuriyetlerde ya\u015fayan t\u00fcm Adigelerin ortak sorunlar\u0131 oldu\u011fu gibi ya\u015fad\u0131klar\u0131 cumhuriyetlere \u00f6zg\u00fc birden fazla sorunlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n T\u00fcm cumhuriyetlerdeki Adigeler olarak geleneksel d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imimizle bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyan\u0131n sorunlar\u0131yla ba\u015fedemedi\u011fimiz\u00a0 i\u00e7in k\u00fclt\u00fcrel bir kriz ya\u015f\u0131yoruz. \u0130nsan ne i\u00e7in ya\u015far? Nas\u0131l davranmal\u0131d\u0131r? gibi sorular\u0131 ge\u00e7mi\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz aras\u0131nda ba\u011f kurup \u00a0yorumlayabilmek de\u011fi\u015fiklik ve geli\u015fmelere ayak uydurabilmek gerekir. Bug\u00fcnk\u00fc Adige toplumu olarak geleneksel olanla yeni olan\u0131 birle\u015ftirip uygun hale getirmek konusunda s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131m\u0131z var.Toplumsal yap\u0131m\u0131zdaki\u00a0 i\u015fleyi\u015fin de\u011fi\u015fmesi ve halk\u0131n beklenti d\u00fczeyinin giderek artmaya ba\u015flamas\u0131, bu de\u011fi\u015fimin zaman i\u00e7inde\u00a0 daha da h\u0131zlanacak olmas\u0131 bug\u00fcn\u00fcn ve yar\u0131n\u0131n\u00a0 ihtiya\u00e7lar\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm bulabilmeyi\u00a0 g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyor.<\/p>\n Toplum olarak ne yaz\u0131k ki ba\u015fkalar\u0131n\u0131 etkilemek, kendini be\u011fendirmek i\u00e7in olmayan\u0131 var, kendini de ba\u015fkas\u0131 gibi g\u00f6stermek hevesimiz var.\u00d6rne\u011fin art\u0131k\u00a0 imkanlar\u0131m\u0131z k\u0131s\u0131tl\u0131 da olsa aylar \u00f6ncesinden bor\u00e7lanarak da olsa \u00a0eskisi gibi sofralar kurarak d\u00fc\u011f\u00fcnler yapmak, do\u011fum g\u00fcnleri kutlamak istiyoruz.Sahip olmasak da sahipmi\u015fiz gibi yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6sterilerle\u00a0 birbirimizle yar\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n Adigeler olarak bir di\u011fer\u00a0 \u00f6nemli sorunumuz dilimiz ile ilgilidir. Bilim adamlar\u0131 n\u00fcfusu y\u00fcz bin ki\u015finin alt\u0131nda olan halklar ve y\u00fcz binden az\u00a0 insan\u0131n konu\u015ftu\u011fu diller \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u00fczy\u0131l i\u00e7inde tarih sahnesinden yok olacak diyorlar .<\/p>\n Kabardey Balkar\u2019da halk\u0131m\u0131z kalabal\u0131k oldu\u011fu i\u00e7in durum daha iyi g\u00f6r\u00fcnse de Kuzey Kafkasya co\u011frafyas\u0131\u00a0 i\u00e7indeki di\u011fer cumhuriyetlerde n\u00fcfus olarak az oldu\u011fumuz i\u00e7in \u00a0b\u00f6yle bir risk vard\u0131r. Adigeler aras\u0131nda ortak bir yaz\u0131 dili de yoktur maalesef. Sanki ayr\u0131 halklarm\u0131\u015f\u0131z gibi birbirimizden \u201conlar\u201d diye bahsediyor, kendi psikolojimizden kaynaklanan a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken engelleri a\u015fam\u0131yoruz.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin de\u011fi\u015fik cumhuriyetlerde ya\u015fayan ayn\u0131 soyad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ki\u015filer bile soyadlar\u0131n\u0131 farkl\u0131 bi\u00e7imlerde yaz\u0131yorlar. Cumhuriyetler aras\u0131nda standartla\u015ft\u0131rabilece\u011fimiz bu t\u00fcr konularda bile giri\u015fimlerde bulunam\u0131yoruz.<\/p>\n Adigey\u2019de dilimizin giderek daha az kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131n\u0131n nedenlerini neye ba\u011flayabiliriz?<\/strong><\/p>\n Dilimizin Adigey\u2019de giderek daha az kullan\u0131l\u0131yor hale gelmesinin iki \u00f6nemli nedeni oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Temel sebep ekonomiktir. \u0130nsan her yerde ekme\u011fini kazand\u0131\u011f\u0131 i\u015fte hangi dile ihtiya\u00e7 duyuyorsa onu konu\u015fur. Yabanc\u0131 \u00fclkelere i\u015f i\u00e7in giden insanlar gittikleri \u00fclkenin dilini \u00f6\u011freniyorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc ekmeklerini o dilden kazan\u0131yorlar.<\/p>\n Adigebze’nin Adigeler aras\u0131nda geriliyor olmas\u0131n\u0131n \u00a0daha derin bir nedeni de \u00a0Adigelerin psikolojisidir.Adige insan\u0131 d\u00fcnyan\u0131n neresinde ya\u015farsa ya\u015fas\u0131n harmoniye, ahenge \u00f6nem verir, onu arar. Onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortamda her \u015fey uyum i\u00e7inde olmal\u0131d\u0131r. N\u00fcfus olarak az oldu\u011fu yerlerde uyumlu insan olman\u0131n kurban\u0131 oluyor Adige insan\u0131. Kendinden neler verdi\u011finin, verdi\u011fi de\u011ferli \u015feylerin ba\u015f\u0131nda da dilin geldi\u011finin fark\u0131na varm\u0131yor. \u00c7o\u011funlu\u011fa uyum sa\u011flaman\u0131n en b\u00fcy\u00fck arac\u0131 da dildir.<\/p>\n Adige n\u00fcfusunun az olmas\u0131 dilin az kullan\u0131lmas\u0131nda \u00a0\u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir rol oynuyor. \u00d6rne\u011fin Nal\u00e7ik\u2019te b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funluk Adigebze konu\u015ftu\u011fu i\u00e7in\u00a0 b\u00f6yle bir sorun yoktur. Orada ya\u015fay\u0131p da Adigebze \u00a0konu\u015fmaman\u0131z imkans\u0131zd\u0131r. Konu\u015fmuyorsan o topluma ait kabul edilmiyorsun. \u0130\u015fyerlerinde %70 oran\u0131nda Adigebze konu\u015fulur. Okuldan \u00e7\u0131k\u0131p evine giden \u00e7ocuklar\u0131n kendi aralar\u0131nda dilimizi konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeniz \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Allah\u2019a \u015f\u00fck\u00fcr ki Adigebze hala \u00e7o\u011funlu\u011fun dilidir orada. Babas\u0131 \u0130ranl\u0131 bir\u00e7ok ki\u015finin kendisini Adige toplumuna ait hissetti\u011fi i\u00e7in \u201cBen Kabardey’im\u201c dedi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n Adigey\u2019de b\u00f6yle bir toplum yoktur. Adige n\u00fcfusu az oldu\u011fu i\u00e7in burada durum biraz daha \u00f6zeldir. Birka\u00e7 duyarl\u0131 insan\u0131n kendi dilinde konu\u015fmaya gayret etmesi dilin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na yarar sa\u011flam\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck kitle ba\u015fka bir dilde konu\u015fuyor.<\/p>\n Adigey\u2019de eskiden Adigebze konu\u015fuldu\u011funda insanlar otob\u00fcslerden at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nal\u00e7ik\u2019te ben b\u00f6yle bir \u015feyle hi\u00e7bir zaman kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131m. En fazla \u201cHerkesin anlamad\u0131\u011f\u0131 dilde konu\u015fmak k\u00fclt\u00fcrs\u00fczl\u00fckt\u00fcr\u201d gibi ele\u015ftirilerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rd\u0131k. N\u00fcfusunuzun \u00e7oklu\u011fu bir\u00e7ok sorunu kendili\u011finden \u00e7\u00f6z\u00fcyor.<\/p>\n Adige halk\u0131n\u0131n, Adige dilinin \u00a0yarar\u0131na bug\u00fcnden ne gibi \u00f6nlemler al\u0131nmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n \u00d6zellikle Adigey i\u00e7in en \u00f6nemli sorunumuzun n\u00fcfus oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftim. Nal\u00e7ik dahil T\u00fcrkiye\u2019den, \u00dcrd\u00fcn\u2019den Adigelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her yerden insanlar gelip bu b\u00f6lgeye yerle\u015fmelidirler. Buradaki k\u00f6yler \u015fehre \u00e7ok uzak. Nal\u00e7ik\u2019teki gibi \u015fehre yak\u0131n Adige k\u00f6yleri olu\u015fturmal\u0131y\u0131z. Mafehable g\u00fczel bir \u00f6rnek.<\/p>\n \u00d6nce say\u0131ca \u00fcst\u00fcnl\u00fck sonra insan kalitesini\u00a0 y\u00fckseltmek gerekir.<\/p>\n Adigey\u2019de Adige toplumunun mensubu olmak ba\u015far\u0131l\u0131 ve prestijli olmak anlam\u0131na gelmelidir. Adige insan\u0131 i\u015findeki ba\u015far\u0131s\u0131yla, e\u011fitimiyle, bilgisiyle di\u011ferlerinden iyi olursa Adigelik prestij kazan\u0131r. \u0130nsan mevcut ko\u015fullar\u0131 de\u011fi\u015ftiremiyorsa bu ko\u015fullar i\u00e7inde pozitif enerjiye sahip olarak elinden gelenin en iyisini yapmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Eskiden diaspora ve vatan aras\u0131nda bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi,gidi\u015f geli\u015f m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Diasporadan ilk gelenleri koyacak yer bulam\u0131yorduk. Bug\u00fcn burada hayat \u00f6yle bir hale geldi ki insanlar bilgiye kolayca ula\u015f\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n her yerine seyahate \u00e7\u0131kabiliyorlar. Eskisi gibi gelenlere ilgi de kalmad\u0131 do\u011fal olarak.<\/p>\n Kendimden \u00f6rnek vermem gerekirse benim i\u00e7in diasporadaki karde\u015fimin nerede ne i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok buraya gelmi\u015f olmas\u0131 \u00f6nemlidir. Buraya ziyarete gelip de geldikleri \u00fclkelere geri d\u00f6nm\u00fc\u015f ki\u015filerin i\u00e7inde \u00e7ok arkada\u015f\u0131m vard\u0131r. Hepsi de vatanlar\u0131n\u0131 seviyor ve halklar\u0131 i\u00e7in endi\u015fe ediyorlar, co\u015fkulu, g\u00fczel, iyi niyetli \u00a0d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahipler. Benim i\u00e7in vatan sevgisinin, halk\u0131n\u0131n gelece\u011fi\u00a0 i\u00e7in endi\u015fe ediyor olmalar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00f6stergesi vatanlar\u0131na\u00a0 d\u00f6nm\u00fc\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Vatana d\u00f6n\u00fc\u015f Adigelerin ebedi\u00a0 varolma y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Kendi geleceklerini bu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn gelece\u011finde g\u00f6renler, m\u00fccadelenin ger\u00e7ek sahipleridirler. Onlar hesaps\u0131z ve \u00e7\u0131kars\u0131zlar, sab\u0131rl\u0131 ve fedakarlar.<\/p>\n Bu \u00fclkenin i\u00e7erisinde ya\u015famaya karar vermi\u015f, bu \u00fclkenin,halk\u0131n\u0131n \u00a0kaderini payla\u015fmaya gelmi\u015f insanla bir dilim ekme\u011fim varsa payla\u015fabilirim. Buradaki \u00e7o\u011funlu\u011fun da benim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k y\u00fcrekle s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n Gelin Adige \u00fclkesinin Adige nesillerinin gelece\u011fine odaklanal\u0131m. \u00dclkemizi, halk\u0131m\u0131z\u0131\u00a0 bug\u00fcn bulundu\u011fu yerden daha yukar\u0131 ta\u015f\u0131yacak hamleleri bu topraklar \u00fczerinde ya\u015fayarak atal\u0131m. Diaspora ve vatan olarak ayn\u0131 gemide olma duygusunun yitirilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetti\u011fimiz bu noktada gelin toplumun t\u00fcm kesimlerini kucaklayan ortak bir de\u011ferler b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc vatanda birlikte yaratal\u0131m. Unutmayal\u0131m ki topraklar\u0131m\u0131z \u00fczerinde ya\u015fayarak do\u011fru y\u00f6nde ataca\u011f\u0131m\u0131z her ad\u0131m, gelecek nesillerin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00a0bir Adige \u00fclkesine\u00a0 bir ad\u0131m daha yakla\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n D\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7in devlet eliyle bir plan proje yap\u0131lmas\u0131 gerekmez mi? Vatanda\u015fl\u0131k, i\u015f, ev vb sorunlar nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclecektir? D\u00f6n\u00fc\u015f nas\u0131l organize edilmeli kimler taraf\u0131ndan ne gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n Evet T\u00fcrk Devleti ge\u00e7mi\u015fte kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki T\u00fcrkleri davet etti, ya\u015fayacak yer g\u00f6sterdi. Almanya’da perestroykadan sonra Rusya\u2019daki Almanlar\u0131 davet ederek Almanya\u2019ya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Rusya\u2019n\u0131n da Rusya\u2019dan g\u00f6\u00e7 etmi\u015f ki\u015filerle ilgili devlet programlar\u0131 var. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 biliyoruz ama bizim bu t\u00fcr imkanlar\u0131m\u0131z maalesef yok. T\u00fcrkiye\u2019nin de bu t\u00fcr bir toplu harekete s\u0131cak bakaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum.<\/p>\n Bug\u00fcn Rusya Federasyonu\u2019nun kabul etmeye haz\u0131r oldu\u011fu miktarda Adige diasporadan buraya gelmiyor. Bizim i\u00e7in ay\u0131rd\u0131klar\u0131 say\u0131y\u0131 bile dolduram\u0131yoruz. B\u00f6yle bir talepsizlik durumunda biz devlete ne diyebiliriz ki?<\/p>\n Ermenileri buraya kimse davet etmiyor. Her y\u0131l geliyorlar da geliyorlar, geliyorlar da geliyorlar. Ya\u015fayacak yer de buluyorlar, yapacak i\u015f de.<\/p>\n Diasporadan talep oldu\u011fu takdirde \u00e7\u00f6z\u00fcmler aran\u0131r ve bulunur. Talep yok \u00e7\u00f6z\u00fcm de yok durum budur. Arada bir vicdanlar s\u0131zl\u0131yor, Adige ulusal meseleleri hat\u0131rlan\u0131yorsa da ulusal meselelerin \u00f6lmesi ve zaten yokmu\u015f gibi davran\u0131lmas\u0131 insanlar\u0131n i\u015fine geliyor.<\/p>\n Diasporadan \u00e7ok fazla insan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in biliyorum. Hayat\u0131ndaki mevcut \u015fartlar\u0131n de\u011fi\u015fmesi ihtimali diasporadaki Adige kad\u0131n\u0131n\u0131 korkutuyor. Diaspora Adige kad\u0131n\u0131 kendine g\u00fcvenmiyor. Ya\u015fad\u0131klar\u0131\u00a0 \u00fclkelerde \u00e7ocuklar\u0131na sa\u011flad\u0131klar\u0131 imkanlar\u0131 burada bulamayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor kad\u0131nlar.<\/p>\n Hem diasporada hem burada d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda fethedilmesi gereken kitle kad\u0131nlard\u0131r. Adige kad\u0131nlar\u0131n\u0131n ulusal meselelerin fazla dillendirilmemesinde \u00f6nemli rolleri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Adige kad\u0131n\u0131n\u0131n bu konuda b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcc\u00fc var. Daha \u00f6nce de s\u00f6ylemi\u015ftim bu Adige insan\u0131n\u0131n kendisinden verme pahas\u0131na da olsa al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 harmoninin, ahengin bozulmamas\u0131na verdi\u011fi \u00f6nemle ilgilidir.<\/p>\n Adige toplumunda kad\u0131nlar akraba kad\u0131nlarla \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7indedirler. Akraba erkekler aras\u0131nda b\u00f6ylesine bir dayan\u0131\u015fma yoktur. Bu sadece kad\u0131n hatt\u0131nda vard\u0131r. K\u0131z\u0131, annesi, anneannesi, babaannesi, k\u0131zkarde\u015fi, teyzesi, halas\u0131, amca-teyze-day\u0131-hala k\u0131zlar\u0131 ve hatta kom\u015fu kad\u0131nlar, onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri Adige kad\u0131n\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir yer tutar. Onlars\u0131z ba\u015fka bir yerde ya\u015famak istemezler. Ben diasporan\u0131n vatana d\u00f6n\u00fc\u015f konusunda isteksizli\u011fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde buna ba\u011fl\u0131yorum..<\/p>\n Diasporam\u0131zda s\u00fcrg\u00fcn ve soyk\u0131r\u0131m Rusya taraf\u0131ndan tan\u0131nmadan, geri d\u00f6n\u00fc\u015f siyasal bir hak olarak kazan\u0131lmadan d\u00f6nmeyi do\u011fru bulmayanlar da var. Uluslararas\u0131 platformlarda bu kazan\u0131mlar\u0131n sava\u015f\u0131n\u0131n verilmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015fleriniz nelerdir?<\/strong><\/p>\n Rusya\u2019n\u0131n\u00a0 kabul etmesi uzun zaman alacakt\u0131r. Bu s\u00fcreyi neden vatanda ge\u00e7irmeyelim? Diasporada kald\u0131k\u00e7a asimile oluyoruz ve vatan\u0131n n\u00fcfusa ihtiyac\u0131 var.<\/p>\n Adigelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 trajedide Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131ndan daha az oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Bu duruma hi\u00e7bir \u015fey demeden orada ya\u015fayabiliyor insanlar\u0131m\u0131z.<\/p>\n Evet \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131 Adigelerle sava\u015ft\u0131 ama \u015fu an Rusya Federasyonu i\u00e7inde burada cumhuriyetlerimiz vard\u0131r. Mevcut haklar\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131m\u0131z ve daha iyiye g\u00f6t\u00fcr\u00fcp g\u00f6t\u00fcremeyece\u011fimiz bize \u00a0ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Biz soyk\u0131r\u0131m ve s\u00fcrg\u00fcn i\u00e7in \u00f6z\u00fcr beklerken buradaki topraklar bo\u015f kalmayacakt\u0131r. \u015eu anki Adigey n\u00fcfusunun % 23’\u00fc son on be\u015f y\u0131l i\u00e7inde buraya gelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc buras\u0131 iklimiyle, tar\u0131ma elveri\u015fli toraklar\u0131yla bir\u00e7ok insan i\u00e7in caziptir. Ba\u015fka halklar geliyorlar ve gelmeye de devam edeceklerdir.<\/p>\n Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu Adigeleri topraklar\u0131na davet etti, farkl\u0131 farkl\u0131 b\u00f6lgelere yerle\u015ftirdi, gittikleri yerlerde hastal\u0131ktan a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fcler, yetmedi sava\u015flara g\u00f6nderdi. Onun miras\u0131n\u0131 devralan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti de Adigelere siyasal, k\u00fclt\u00fcrel haklar tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 halde hi\u00e7bir \u00f6z\u00fcr beklenmeden orada ya\u015fanabiliyorken vatana d\u00f6nmek i\u00e7in Rusya Federasyonu\u2019ndan \u00f6z\u00fcr beklenmesi de ayr\u0131ca\u00a0 ilgin\u00e7tir.<\/p>\n Bug\u00fcn Ermeni diasporas\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019yi soyk\u0131r\u0131m\u0131 kabule zorlad\u0131\u011f\u0131 kadar\u00a0 Ermenistan\u2019\u0131n sorunlar\u0131yla ilgilenmiyor. Durumu biraz ona benzetiyorum.<\/p>\n Rusya ile ilk askeri i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131n\u0131n \u201cg\u00f6n\u00fcll\u00fc birliktelik\u201c olarak tan\u0131mlanmas\u0131 ve 450. y\u0131l\u0131n\u0131n kutlanmas\u0131 diasporada tepkiyle ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle kar\u015f\u0131land\u0131. Bu durum diasporay\u0131 yaratan sebeplerin inkar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Birka\u00e7 istisna olsa da vatandaki ayd\u0131nlar da bu konuda olduk\u00e7a suskun davrand\u0131lar. Sizin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizi \u00f6\u011frenebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n \u00d6ncelikle, kutlamak i\u00e7in ko\u015fanlardan ve bu durumdan ho\u015fnut olanlardan olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemek isterim.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi\u2019ni olu\u015fturan cumhuriyetlerde yap\u0131lan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck toplant\u0131lar sonucunda Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi Merkez Komitesi resmi olarak kutlama karar\u0131n\u0131 ald\u0131. O d\u00f6nemde otonom b\u00f6lgelerin, k\u00fc\u00e7\u00fck cumhuriyetlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck de\u011feri yoktu. Varsa yoksa birli\u011fi olu\u015fturan b\u00fcy\u00fck cumhuriyetler! Televizyonda bile sadece onlar g\u00f6sterilirdi. Di\u011fer b\u00f6lgelerin temsilcilerini g\u00f6remezdiniz. Kafkasyal\u0131 toplumlardan G\u00fcrc\u00fcleri\u00a0 televizyonda g\u00f6sterdiklerinde ne kadar \u00e7ok sevindi\u011fimizi hat\u0131rl\u0131yorum. Bizim gibi k\u00fc\u00e7\u00fck bir cumhuriyet i\u00e7in Sovyet arenas\u0131na girebilmenin tek yolu bu 400 y\u0131l tiyatrosunu sergilemekti. \u00d6yle bir y\u00f6netim vard\u0131 ki itiraz edebilmek Rus-Kafkas sava\u015flar\u0131ndan bahsedebilmek\u00a0 gibi bir ihtimalimiz zaten m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Size bir \u00f6rnek vereyim: 2. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 bittikten sonra 1946 y\u0131l\u0131nda Avrupa \u00fclkelerinde bulunmu\u015f olan asker ve subaylar geri d\u00f6nm\u00fc\u015flerdi. Bu askerler Avrupa\u2019da kald\u0131klar\u0131 s\u00fcrece \u00a0insanlar\u0131n nas\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler. Evlerine d\u00f6nd\u00fcklerinde oralarda g\u00f6rd\u00fcklerini anlatmaya ba\u015flad\u0131lar. \u201cBiz kom\u00fcnizm sistemiyle ya\u015fay\u0131p a\u00e7l\u0131ktan fakirlikten \u00f6l\u00fcyoruz (1930\u2019lardan s\u00f6z ediyorlar) Avrupa\u2019da insanlar bizden daha iyi ya\u015f\u0131yorlar\u201d diyorlard\u0131. Bu s\u00f6ylenceler \u00fczerine Kom\u00fcnist Partisi Merkezi Y\u00f6netimi taraf\u0131ndan bir gecede s\u0131rf \u00a0kolhoz y\u00f6neticilerinden 10 bin ki\u015fi tutukland\u0131 ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler.<\/p>\n Adigelerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde Adigelerin vatanlar\u0131na d\u00f6nmeleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan yoktur ama d\u00f6nmemeleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ok ki\u015fi oldu\u011funu biliyorum. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc isteyenlerden kimse bu konuda \u00e7al\u0131\u015fma i\u015fini kendine g\u00f6rev edinmiyor. Oysa vatana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc istemeyenler her g\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar, 450 y\u0131l kutlamalar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere g\u00f6rd\u00fckleri eksiklikleri dilden d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fcyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, Adigelerin vatanlar\u0131nda \u00e7o\u011falmalar\u0131n\u0131 istemeyen bilerek ya da bilmeyerek\u00a0 hizmet ettikleri birileri i\u00e7in gereklidir. Onlar\u0131n Adigelerin yar\u0131nlar\u0131 umurunda de\u011fildir. T\u0131pk\u0131 \u00c7ekoslovakya\u2019da Adigece yay\u0131n yapan \u00d6zg\u00fcr Radyo\u2019nun Adigelerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n umurunda olmamas\u0131 gibi.<\/p>\n Vatanda \u00e7o\u011falmak gibi bir sorunumuz varken ba\u015fka sorunlar\u0131 dile dolayan insanlar\u0131, ulusal sorunlar\u0131n ate\u015fli savunucusu hatta \u00c7erkes milli k\u0131yafetleri giymi\u015f olarak g\u00f6rebilirsiniz ama bilerek ya da bilmeyerek kriz yaratt\u0131klar\u0131 i\u00e7in halklar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda durduklar\u0131 ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmez. Bu karakterle do\u011fduklar\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum birileri onlara \u201caferin\u201d diyor. Adigeler severler kendilerine aferin denmesini.<\/p>\n Vatan\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ekten endi\u015felenen ne yapsam da nas\u0131l bir yol bulsam da oraya gidebilsem, gitmek isteyene faydal\u0131 olabilsem diyebilendir. Tuzaklara d\u00fc\u015fmeden d\u00f6n\u00fc\u015f yoluna devam edebilmek i\u00e7in sevgi, inan\u00e7, sab\u0131r ve cesaretle donanm\u0131\u015f olmak gerek.<\/p>\n Bir\u00e7ok insan \u201c\u015eamil Ruslarla sava\u015ft\u0131 sava\u015ft\u0131 ama sonunda esir d\u00fc\u015ft\u00fc\u201d der, bundan bahsetmeyi sever, portrelerini duvarlara \u00a0asarlar ama Rusya Devleti taraf\u0131ndan emekli maa\u015f\u0131 ba\u011fland\u0131\u011f\u0131ndan, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kadar bu emekli maa\u015f\u0131yla\u00a0 tiyatrolara giderek ya\u015fad\u0131\u011f\u0131ndan, sava\u015f\u0131rken \u00f6lmedi\u011finden, Ruslardan ald\u0131\u011f\u0131 maa\u015fla hacca gitti\u011finden kimse s\u00f6z etmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekler i\u015flerine gelmez. B\u00f6ylece yap\u0131lmas\u0131 gereken sorumluluklardan kurtulurlar.<\/p>\n Kas\u0131m ay\u0131nda \u00c7erkessk\u2019te yap\u0131lan toplant\u0131da Adigey, Kabardey Balkar ve Kara\u00e7ay \u00c7erkessk cumhuriyetlerinin tek bir cumhuriyet \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirilmesi dile getirildi. Adigey Adige Xasesi\u2019nin de destekledi\u011fi bu konuda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Hayal etmekten zarar gelmez ama m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Sebeplerden biri bu durum Rusya\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun de\u011fildir. \u0130kincisi Kara\u00e7aylar, Balkarlar, Nogaylar, Asetinler Adigelerin bir zamanlar olduklar\u0131 gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc olmalar\u0131n\u0131 istemezler. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc biz Adigeler mevcut mentalitemizle zaten ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bu duruma engelizdir. Bir zamanlar olmas\u0131 muhtemel Kabardey-\u00c7erkessk edebiyat dilini kendi elimizle ortadan kald\u0131rd\u0131k. \u00c7erkessk\u2019te yap\u0131lan toplant\u0131da Kabardey ve Besleney diyalektleri aras\u0131nda fark 12 kelimeyi ge\u00e7mezken kendi bilim adamlar\u0131m\u0131z kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar. \u0130nsanlar\u0131m\u0131z\u0131n mevcut zihniyetle bir diyalekti se\u00e7ip o diyalektle okuyup yazmaya ikna olacaklar\u0131n\u0131, Adige halk\u0131n\u0131n baz\u0131 entelekt\u00fcelleri istiyor diye birle\u015fmenin m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Hen\u00fcz \u00a0farkl\u0131 cumhuriyetlerde ya\u015fayan Adigeler birbirlerini do\u011fru d\u00fczg\u00fcn tan\u0131m\u0131yorlar. Halk ekonomik problemleri daha \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, cumhuriyetlerin birle\u015fmesi gibi ulusal bir kayg\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131yor. Bug\u00fcn \u00fc\u00e7 cumhuriyetin sokaklar\u0131ndan\u00a0 herhangi birini \u00e7evirip nas\u0131l bir gelecek nas\u0131l bir Kafkasya\u00a0 hayal etti\u011fini sorun. Size karn\u0131n\u0131 tasas\u0131z doyurdu\u011fu, i\u015f, ekmek \u00a0endi\u015fesi duymad\u0131\u011f\u0131 bir Kafkasya\u2019y\u0131 \u00a0tarif edecek geli\u015fmi\u015f vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131ndan ve iyi ya\u015fam standartlar\u0131ndan yararland\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkeyi anlatacakt\u0131r.<\/p>\n Cumhuriyetlerdeki organizasyonlar,kurum ve kurulu\u015flar\u00a0 da bu birle\u015fmeye s\u0131cak bakmazlar.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n Peki b\u00f6lgemizdeki halklar\u0131n gelece\u011fini\u00a0 nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz? Ba\u011f\u0131ms\u0131z, \u00f6zg\u00fcr, Birle\u015fik Kafkasya erken s\u00f6ylenmi\u015f bir ger\u00e7eklik midir? 1918 Da\u011fl\u0131 Haklar\u0131 Cumhuriyeti\u2018nden g\u00fc\u00e7 alan bu \u00a0idealin sizce Kuzey Kafkasya\u2019da taraftar\u0131, destek\u00e7isi var m\u0131d\u0131r? Konuyla ilgili sizin g\u00f6r\u00fc\u015fleriniz nelerdir?<\/strong><\/p>\n Kuzey Kafkasya ge\u00e7mi\u015fte ve bug\u00fcn\u00fcnde ne ise gelecekte de o olacakt\u0131r. Yar\u0131nlar bug\u00fcnlerin devam\u0131d\u0131r. 1918 Da\u011fl\u0131 Halklar\u0131 Cumhuriyeti halklar\u0131n se\u00e7imi de\u011fildi, liderlerin tercihiydi. Halk\u0131n iradesi olsayd\u0131 \u00f6n\u00fcnde kimse duramazd\u0131.<\/p>\n Adigelerin, ellerindeki haritalarla kendi hayal d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ya\u015fayanlara, yanl\u0131\u015f bir davran\u0131\u015f\u0131 erdemli bir davran\u0131\u015f gibi g\u00f6sterenlere, kendisini dolduru\u015fa getiren ajitat\u00f6r kalemlere, \u00f6nlerine \u201cba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201c gibi uzak hedefler koyup vatana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc gelip gelmeyece\u011fi belli olmayan ileri zamanlara erteleyenlere ihtiyac\u0131 oldu\u011funu sanm\u0131yorum.<\/strong><\/p>\n Biz Adigelerin sorunu her \u015feyden \u00f6nce bir \u00fclke, bir kendi topraklar\u0131 \u00fczerinde ya\u015fayamama, kendi \u00fclkesinde demografik \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flayamama, \u00f6zy\u00f6netimini olu\u015fturamama sorunudur. Bu gibi bir sorunu olan bir halk\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ba\u015fka halklarla birle\u015fikli\u011fini\u00a0 dile getirmek, politikalar\u0131 bu birlik \u00fczerinden yapmak ne derece do\u011frudur?<\/p>\n B\u00f6yle bir durum isteniyorsa bile m\u00fccadele yeri Kafkasya\u2019d\u0131r. Diasporan\u0131n e\u011fer b\u00f6yle bir \u00f6zlemi varsa \u201colmazsa olmaz\u201d dedi\u011fi konuya, etti\u011fi s\u00f6ze g\u00f6re vaziyet almas\u0131, milletinin bekas\u0131 u\u011fruna \u015fart g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc o hedefe varmak i\u00e7in vatanda vatan insan\u0131yla birlikte m\u00fccadele etmesi gerekmez mi? \u00dcst\u00fcnde ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 bir co\u011frafyay\u0131 nas\u0131l ba\u011f\u0131ms\u0131z k\u0131lacak, nas\u0131l birle\u015ftirecektir?<\/p>\n Zaur sohbet i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" ÇETAO Nadir Yağan Maykop, 11 Nisan 2009 Zaur Paştı, 1964 yılında Nalçik’te doğdu. Kabardey Balkar Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesi’ni bitirdi. Bitirme tezini Rus-Kafkas Savaşları üzerine hazırladı. Mezun olduktan sonra son altı yılı genel müdürlük olmak üzere on iki yıl Nalçik Adige Ulusal Müzesi’nde görev yaptı. 2000 yılından beri Maykop’ta yaşıyor, matbaa işiyle uğraşıyor. Karaçay Çerkesskli […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11716","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11716"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11716\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11718,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11716\/revisions\/11718"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/b> Maykop, 11 Nisan 2009<\/p>\n![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image2\/485anavatana2.GIF\")
<\/p>\n\n
\n