![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/678.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
YENEMUK Mehmet Mahir<\/span><\/b><\/span><\/p>\n Osmanl\u0131lar<\/a> 1774<\/a> y\u0131l\u0131nda imzalam\u0131\u015f olduklar\u0131 K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca Antla\u015fmas\u0131yla<\/a> kaybettikleri topraklar\u0131 geri almak amac\u0131yla 1787-1792 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Rus ve Avusturya Devletleriyle be\u015f y\u0131l boyunca sava\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015f I. Abd\u00fclhamit<\/a>\u2019in saltanat\u0131 s\u0131ras\u0131nda ba\u015flad\u0131. \u0130ngiliz<\/a> ve Frans\u0131zlar<\/a> sava\u015fa kat\u0131lmamakla birlikte bu sava\u015fta Osmanl\u0131 Devleti<\/a>‘nin yan\u0131nda yer ald\u0131lar. Ancak Avusturya<\/a> da sava\u015fa girince Osmanl\u0131 Devleti<\/a> beklemedi\u011fi bir \u015fekilde kendisini Avusturya<\/a>\u2019n\u0131n da kar\u015f\u0131s\u0131nda buldu. Rus Generali Potemkin<\/a> 1788<\/a> y\u0131l\u0131nda \u00d6zi\u2019yi alarak kentin b\u00fct\u00fcn sakinlerini katledince. I. Abd\u00fclhamit<\/a> \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden vefat etti.<\/p>\n Tahta III. Selim<\/a>\u2019in ge\u00e7mesinden sonra kay\u0131plar devam etti. Sonunda Osmanl\u0131 Devleti<\/a>\u2019ne kar\u015f\u0131 Rusya<\/a> kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olamayan Avusturya<\/a> Osmanl\u0131 Devleti<\/a>yle 4 A\u011fustos<\/a> 1791<\/a>\u2019de Zi\u015ftovi Antla\u015fmas\u0131<\/a>n\u0131 imzalad\u0131.<\/p>\n Avusturya\u2019n\u0131n sava\u015ftan \u00e7ekilmesinden birka\u00e7 ay sonra Rusya<\/a> da bar\u0131\u015f antla\u015fmas\u0131 yapma\u011fa raz\u0131 oldu (Ya\u015f Antla\u015fmas\u0131<\/a> 9 Ocak<\/a> 1792<\/a>). Osmanl\u0131 Devleti<\/a> bu antla\u015fmayla K\u0131r\u0131m<\/a>\u2019\u0131n Rusya<\/a>\u2019n\u0131n egemenli\u011fi alt\u0131na ge\u00e7ti\u011fini tekrar kabul etmek zorunda kald\u0131. Dinyester nehri Rusya<\/a> ile Osmanl\u0131 Devleti<\/a> aras\u0131nda s\u0131n\u0131r olarak kabul edildi. Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda bulunan Anapa<\/a> Kalesi Osmanl\u0131lara geri verildi.<\/p>\n Bu kanl\u0131 sava\u015flar s\u00fcrecinde 1789 y\u0131l\u0131n\u0131n Ramazan ay\u0131nda Kutaisli (1) Mehmet Bey taraf\u0131ndan Bab-\u0131 Ali\u2019ye bir rapor arz edildi. \u0130\u00e7eri\u011fi tamamen Adigelerle ilgili olan bu rapor ve raport\u00f6r\u00fc hakk\u0131ndaki bilgileri ilk elden Tarih-i Cevdet\u2019ten derleyip sadele\u015ftirmi\u015f bulunuyoruz.<\/p>\n Baz\u0131 resmi evrakta ad\u0131 K\u00fctais\u2019li Mehmet Bey diye g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, baz\u0131 tarih yazarlar\u0131 da bu sava\u015fta ortaya \u00e7\u0131kan gayretini \u00f6vm\u00fc\u015ft\u00fcr ama Ha\u015fim Efendi (2) Mehmet Beyin hal terc\u00fcmesini \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:<\/p>\n \u201cMehmet Bey Acaral\u0131 G\u00fcrc\u00fc as\u0131ll\u0131 bir \u00e7ocuk iken ge\u00e7en sava\u015fta Hac\u0131 Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n yan\u0131nda hizmetkarl\u0131kla K\u0131r\u0131m\u2019a gidip yap\u0131lan sava\u015fta esir olmu\u015ftu. Bir Rus generali yan\u0131nda hizmetkar olarak bu generalle birlikte K\u0131r\u0131m i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda gezip dola\u015ft\u0131. Sonra bu General, Kabardey taraf\u0131nda g\u00f6rev al\u0131p gidince yan\u0131ndan ka\u00e7t\u0131 ve Nogay kabileleri i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc. Bir s\u00fcre i\u00e7lerinde gezerek Abaza taraf\u0131nda kald\u0131. Kabilelerin merasim ve adetlerini iyice \u00f6\u011frendikten sonra bir iki esirle bir gemiye binip \u0130stanbul\u2019a geldi\u011fi s\u0131rada esir pazar\u0131 t\u00fcccarlar\u0131ndan Bicano\u011flu Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n Mirmiranl\u0131kla (3) Anapa muhaf\u0131z\u0131 oldu\u011funu duydu. Do\u011fru Ali Pa\u015fa\u2019ya gitti. Kendisine yaln\u0131z bir \u015feref unvan\u0131 olmak \u00fczere bedava hazinedarl\u0131k hizmeti g\u00f6rerek kendisiyle birlikte gidece\u011fini bildirdi. Ali Pa\u015fa da bunun cana minnet bilerek Mehmet Beyi Anapa\u2019ya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Herkesin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne bakanlar onu bir s\u00fcre do\u011frudan hazinedar bilirlerdi.<\/p>\n Sonra esir ticaretiyle \u0130stanbul\u2019a geldi. Bu nedenle devlet ileri gelenlerinin evlerinde kal\u0131p burada da kendisini beyzade ve ki\u015fizade tan\u0131tt\u0131… Hatta kabileler halk\u0131 g\u00fcya b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kendi dedi\u011fine g\u00f6re i\u015f g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Kendisine vezirlik verilse hepsinin kendisine tabi olacaklar\u0131na dair kabileler taraf\u0131ndan mahzar (4) gibi uydurma ka\u011f\u0131tlar ileri s\u00fcrerdi. \u201cKabardey halk\u0131na yard\u0131m edilirse Rus topraklar\u0131na ak\u0131n ederek \u015fehir ve k\u00f6ylerini yak\u0131p y\u0131kacaklar\u0131 \u015f\u00fcphesizdir\u201d<\/em> demek gibi uydurmalarla devlet b\u00fcy\u00fcklerini yan\u0131ltt\u0131. Sonra, Battal Pa\u015fa\u2019n\u0131n Kabardey\u2019e gitmesini ve e\u011fer gitmeyerek \u00f6z\u00fcr beyan edecek olursa da idam edilmesi i\u00e7in yan\u0131nda bulunan m\u00fcba\u015firin eline bir padi\u015fah buyru\u011fu verilmesinin g\u00fczel bir tedbir olaca\u011f\u0131n\u0131 devlet yetkililerine anlat\u0131p kabul ettirmi\u015ftir.<\/p>\n Battal Pa\u015fa\u2019dan da biraz bah\u015fi\u015f almak maksad\u0131 ile m\u00fcba\u015firin yan\u0131nda b\u00f6yle bir padi\u015fah ferman\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi. Sonunda Battal Pa\u015fa\u2019n\u0131n can korkusu ile tantanal\u0131 ve ha\u015fmetli vezirli\u011fi b\u0131rak\u0131p esareti kabul etmesine ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na sebep olduktan sonra be\u015f on Abaza\u2019y\u0131, \u201cOsmanl\u0131 devletinden size yay ve t\u00fcfek ve ba\u015fka hediyeleri al\u0131veririm, ben ne dersem siz de kabilelerin s\u00f6z\u00fc bizdedir diyerek beni tasdik ediniz\u201d,<\/em> diye aldat\u0131p \u0130stanbul\u2019a getirdi. Bir \u015feyden haberleri olmayan Abazalar\u0131n dilinden Bab-\u0131 Ali\u2019ye (5) uydurma raporlar takdim etti. Yine Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden \u00e7ok mal ve e\u015fya al\u0131p Anapa\u2019ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131rada Bah\u00e7ekap\u0131s\u0131 i\u00e7inde bana rastlad\u0131. \u0130\u015fin hakikatini bildi\u011fimi s\u00f6ylemeyeyim diye \u201cAman beni tasdik et \u015fimdi bana Mehmet Bey derler\u201d<\/em> diye rica edip yalvard\u0131. \u2018\u2019Efendilerimiz i\u015fin asl\u0131n\u0131 sorarlarsa do\u011fru s\u00f6ylemeye mecburum diye ret cevab\u0131 verdim.\u201d<\/p>\n Mehmet Bey bu sava\u015f y\u0131llar\u0131nda Kafkasya ile \u0130stanbul aras\u0131nda defalarca gidip gelmi\u015f, Kabile reislerinden Bab-\u0131 Ali\u2019ye g\u00f6nderilen dilek\u00e7e heyetinde bulunmu\u015f, \u0130stanbul\u2019dan kabile reislerine padi\u015fah fermanlar\u0131 ve Sadaret emirleri g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mehmet Bey 1203 (Miladi 1789)<\/em> y\u0131l\u0131nda Anapa\u2019dan \u0130stanbul\u2019a giderek yazm\u0131\u015f oldu\u011fu raporunu Ramazan\u2019\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnde makama arz etmi\u015ftir.<\/p>\n Rapor <\/strong><\/p>\n Kulunuz ge\u00e7en y\u0131l ordudan Kabardey Beylerine ve Kuban\u2019da olan Abaza ve \u00c7erkes kabilesi kumandanlar\u0131na g\u00f6nderilen emirleri al\u0131p do\u011fru \u0130stanbul\u2019a geldim. Oyalanmadan Canik taraf\u0131na ge\u00e7tim, So\u011fucak ve Anapa seraskeri Vezir Battal Pa\u015fa\u2019y\u0131 Bafra\u2019da bulup g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmem ge\u00e7en y\u0131l\u0131n Ramazan\u2019\u0131nda idi. Daha \u00f6nce Kuban\u2019dan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde kabileler halk\u0131 genellikle Abaza ve \u00c7erkes Beyleri e\u011fer Osmanl\u0131 Devleti bize asker ve m\u00fchimmat ile yard\u0131m yapacaksa, ilk \u00f6nce bize haberini getir. \u0130mdat gelmeyecekse bile bir ka\u011f\u0131tla bize bildir, biz de ona g\u00f6re hareket edelim, demi\u015flerdi. Kulunuz da Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden size imdat gelir, ben kefilim ve yard\u0131m gelece\u011finin haberi ile yak\u0131nda size gelirim demi\u015ftim.<\/p>\n Biliyordum ki, Ruslar kabileler halk\u0131na daima:<\/p>\n \u201cBenim sizinle sava\u015f\u0131m yoktur. Mademki size Osmanl\u0131\u2019dan yard\u0131m gelmiyor, benimle sava\u015f etmeyin. Yard\u0131m gelirse mazeretlisiniz, sava\u015f\u0131n\u0131z. G\u00f6receksiniz ya, Osmanl\u0131 Devleti size yard\u0131m etmezse ne siz benim \u00fczerime hareket ediniz ne de ben sizin \u00fczerinize asker g\u00f6ndereyim. Oldu\u011funuz gibi durun. Benim kavgam Osmanl\u0131 iledir\u201d,<\/em> s\u00f6zleriyle kabile halk\u0131 i\u00e7inde ikilik yarat\u0131yor.<\/p>\n Serasker pa\u015fayla g\u00f6r\u00fc\u015fmemizde bu durumu kendisine anlatt\u0131m. Beni bir miktar askerle bir an \u00f6nce Anapa\u2019ya g\u00f6nder, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden kendilerine imdat gelece\u011fini kabileler halk\u0131na haber vereyim. Osmanl\u0131 askerinin \u00f6rne\u011fini g\u00f6sterip, sizin de gelip \u015feref verece\u011finizi sevin\u00e7le bildireyim, diye epeyce u\u011fra\u015ft\u0131m. Battal Pa\u015fa da 300 askeri ile kulunuzu Anapa\u2019ya g\u00f6nderdi, ben de Anapa\u2019ya vard\u0131m. K\u00f6se Pa\u015fa hazretleri huzuruna bir \u00c7erkes gelerek, Hatukuay kabilesini Moskof askeri gelip bast\u0131, diye haber verdi. K\u00f6se Pa\u015fa Moskof\u2019un b\u00f6yle geli\u015fini \u201ckabileler davet etmi\u015ftir diyerek\u201d<\/em>, \u00f6nlem al\u0131p harekete ge\u00e7mekte a\u011f\u0131r ve yava\u015f davrand\u0131. So\u011fucak ve Anapa kalelerini muhafaza etmeyi a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131m, kendisine:<\/p>\n \u201cEfendim, Moskof kabilelerin davetiyle gelse ilk \u00f6nce kendilerini bas\u0131p zarara sokmazd\u0131. D\u00fc\u015fman\u0131n niyeti kabileleri da\u011f\u0131t\u0131p peri\u015fan etmektir. Nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olursa bir ka\u00e7 y\u00fcz asker \u00e7\u0131kar\u0131p Hatukuay Kabilesi\u2019ne \u00e7abuk yard\u0131m g\u00f6ndermelisiniz. \u0130leride d\u00fc\u015fman\u0131 tutmazsan\u0131z sonra Anapa \u00fczerine gelir, i\u015f g\u00fc\u00e7le\u015fir\u201d<\/em> dedim.<\/p>\n Nas\u0131lsa bir ka\u00e7 y\u00fcz asker topland\u0131, \u0130peklizade Mustafa Pa\u015fa ile Hatukuay Kabilesi taraf\u0131na g\u00f6nderildi. -Ancak di\u011fer kabileler halk\u0131na yard\u0131ma ko\u015fmad\u0131.-<\/p>\n Anapa\u2019dan giden askerler d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 koyamayacaklar\u0131n\u0131 anlayarak geriye d\u00f6n\u00fcp \u00e7ekilmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Kulunuz Hatukuay kabilesine var\u0131p; \u201cBende fermanlar vard\u0131r, yukar\u0131 kabileler halk\u0131na g\u00f6t\u00fcrece\u011fim, hepsini size yard\u0131ma g\u00f6nderece\u011fim. Sizler hemen oldu\u011funuz yerde dayan\u0131n, d\u00fc\u015fman\u0131 yan\u0131n\u0131za u\u011fratmayas\u0131n\u0131z\u201d<\/em> diye bir\u00e7ok teselli edip oradan yukar\u0131 kabilelere, \u015eay\u015fuk (Shapsugh),<\/em> Abazek (Abzegh)<\/em>, Semerk\u00fcy (\u00c7emguy)<\/em>, Besni ve Moho\u015f (Mekho\u015f) <\/em>kabilelerinden her birine u\u011frayarak fermanlar\u0131 g\u00f6sterip; \u201cNe duruyorsunuz. \u0130\u015fte Hatukuay kabilesinde sava\u015f var. Osmanl\u0131 askeri yard\u0131m\u0131na geldi. Geriden yere s\u0131\u011fmaz askerle pa\u015fa da geliyor. Siz de atlar\u0131n\u0131za binip Hatukuay kabilesine yard\u0131m edip d\u00fc\u015fmandan intikam al\u0131n\u201d<\/em> diye bu i\u015fe s\u00fcr\u00fckledim.<\/p>\n Dalga dalga kabileler halk\u0131 eri\u015fip Allah\u2019\u0131n yard\u0131m\u0131 ile Moskof ordusunu peri\u015fan ettiler. Bu kazan\u0131lan sava\u015f\u0131n haberi o vakit \u0130stanbul\u2019a varm\u0131\u015ft\u0131, sizce bilinir.<\/p>\n Kuban\u2019da olan kabileler halk\u0131n\u0131 b\u00f6ylece sava\u015fa te\u015fvik ettikten sonra kulunuz Kabardeyler b\u00f6lgesine gittim. Vard\u0131\u011f\u0131mda Kabardey Beylerine yaz\u0131lm\u0131\u015f padi\u015fah emirlerini g\u00f6sterdim. Kabardey beyleri \u015f\u00f6yle cevap verdiler:<\/p>\n \u201cBu bir kuru fermand\u0131r. Bunu ne yapmal\u0131? Bize asker ve m\u00fchimmatla yard\u0131m edilmezse elimizden ne gelir? Daha \u00f6nce Osmanl\u0131 Devleti taraf\u0131ndan yard\u0131m\u0131m\u0131za asker gelece\u011fini haber ald\u0131k, o asker ne oldu? D\u00fc\u015fman ile sava\u015fmam\u0131z isteniliyorsa, epey zamand\u0131r bu kafirle sava\u015ft\u0131k, sonra ba\u015fa \u00e7\u0131kamay\u0131p bar\u0131\u015f yapt\u0131k. \u015eimdi bu bar\u0131\u015f d\u00f6nemini ya\u015f\u0131yoruz, bizi kendi halimize b\u0131raksan\u0131z olmaz m\u0131?\u201d<\/em> dediler. Ben de:<\/p>\n \u201cOsmanl\u0131 Devleti\u2019ne g\u00f6re hi\u00e7bir \u015feyde g\u00fc\u00e7l\u00fck yoktur. \u0130stedi\u011finiz asker de\u011fil mi? \u0130\u015fte bu kadar bin asker ile Serasker Pa\u015fa geliyor. Sizin i\u015f g\u00f6rmeye niyetiniz varsa f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rmay\u0131p d\u00fc\u015fmana b\u00fcy\u00fck zayiat verdirin. Size oranla Abaza ve \u00c7erkes olduk\u00e7a vah\u015fi ve M\u00fcsl\u00fcman olduklar\u0131 belli de\u011filken, gayret edip Moskof\u2019la sava\u015f\u0131yor. Osmanl\u0131 Devleti onlara yard\u0131m bile g\u00f6nderdi. Sizin ise bu kadar mescit ve mabetleriniz var. B\u00f6yle zamanda sava\u015ftan d\u00f6nmeyiniz, d\u00fcnya ve Ahret\u2019te utanacaks\u0131n\u0131z. Size getirdi\u011fim ferman\u0131 akl\u0131n\u0131z ile kabul edin, bu ferman b\u00fct\u00fcn topraklar\u0131n\u0131za de\u011fer ve bunu Padi\u015fah\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7 tu\u011flu pa\u015falara g\u00f6nderir. Size nas\u0131l de\u011fer veriyor ki, ferman g\u00f6nderdi. Bu fermana g\u00f6re i\u015f g\u00f6r\u00fcn. Allah korusun memleketiniz elinizden gitse bu ferman\u0131 Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne g\u00f6t\u00fcr\u00fcp \u015fu fermana uyduk, u\u011fra\u015ft\u0131k ama baht\u0131m\u0131z yokmu\u015f, memleketimiz elimizden gitti, deseniz Osmanl\u0131 Devleti size en iyi topraklar\u0131 ihsan eder, ba\u015fkas\u0131n\u0131n elinde olsa bile yine Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden ikram g\u00f6r\u00fcr ve \u015f\u00f6yle olur, b\u00f6yle olur\u201d <\/em> diyerek hepsini sava\u015fa te\u015fvik eyleme\u011fe u\u011fra\u015ft\u0131m.<\/p>\n Bunun \u00fczerine Kabardey halk\u0131 gayrete gelip derhal Moskof\u2019la yapt\u0131klar\u0131 sulh anla\u015fmas\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131lar. Kendi b\u00f6lgelerine yak\u0131n Rus topraklar\u0131na taarruz edip kasaba ve k\u00f6yleri yak\u0131p mal ve e\u015fyalar\u0131n\u0131 ya\u011fma ettiler. Bin 200 hane kadar esir al\u0131p kendi taraflar\u0131na getirdiler.<\/p>\n Kabardey\u2019e yak\u0131n Tiflis\u2019e a\u00e7\u0131lan yol \u00fczerinde bulunan Eng\u00fc\u015f (\u0130ngush)<\/em> kabilesi halk\u0131 birka\u00e7 bin hane idi. Bunlar asl\u0131nda Mecusi (6) iken daha \u00f6nce Moskof\u2019lar bunlara el\u00e7i ve adamlar g\u00f6nderip H\u0131ristiyan mezhebine sokmu\u015ftu. Bu kabile halk\u0131 Kaberdeylerin bu gayretini g\u00f6r\u00fcnce Ruslar\u0131n tabiiyeti alt\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p Kaberdeylere tabi oldular. \u015eimdi Kabardeyler bu durumda olup Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden askerle yard\u0131m bekliyorlar. Serasker Battal Pa\u015fa ile ge\u00e7en y\u0131l Bafra\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmede; \u201cAbazalar, \u00c7erkesler ve Kabardeyler halk\u0131n\u0131 al\u0131p Moskof topraklar\u0131na taarruza ge\u00e7seniz \u00e7ok yerler ele ge\u00e7irirsiniz. Tamda \u015fan kazanacak ve y\u00fckselip feyiz alaca\u011f\u0131n\u0131z yerdir\u201d dedi\u011fim zaman o taraf\u0131n durumuna en ufak bilgisi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u201ckabileler halk\u0131na ne hacet, Kuban\u2019a ni\u00e7in ak\u0131l yormal\u0131? Biraz askerle K\u0131r\u0131m\u2019a ge\u00e7ilir, Allah ya bize ya da kafire verir. Taman ve Temrek kaleleri elimize ge\u00e7er\u201d<\/em> dedi.<\/p>\n Kulunuz kar\u015f\u0131l\u0131k verdim:<\/p>\n \u201cTaman ve Temrek Kaleleri bug\u00fcn bo\u015ftur. Onlar\u0131 y\u00fcz adam ile ele ge\u00e7irirsiniz. \u0130\u015f orada de\u011fil, K\u0131r\u0131m yar\u0131madas\u0131n\u0131n beri taraftan ele ge\u00e7irilmesi zordur. Zira k\u0131y\u0131lara \u00e7\u0131kar\u0131lacak asker ve zahire ve m\u00fchimmat\u0131 ileri s\u00fcrme\u011fe hayvan ve araba laz\u0131md\u0131r. Nereden bulacaks\u0131n\u0131z. Yak\u0131nlar\u0131nda k\u00f6yler yok, \u00e7\u00f6l gibi bir yerdir. Bir kalenin ku\u015fat\u0131lmas\u0131 10 bin Osmanl\u0131 askerini \u015fehit eder. D\u00fc\u015fmana en ufak zarar asla gelmez. Vars\u0131n Ruslar K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 takviye etsin dursun. Kuban taraf\u0131ndan Kabartalar \u00fczerinden Petersburg\u2019a kadar Rus topraklar\u0131n\u0131 yak\u0131p y\u0131kmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, o vakit K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 kendisi b\u0131rak\u0131p \u00e7ekilir. \u015eimdi siz 10 bin askerle Abaza ve \u00c7erkes i\u00e7ine girseniz, para pul harcamadan 50 bin yeti\u015fmi\u015f k\u0131l\u0131ca kadir askeri ba\u015f\u0131n\u0131za toplars\u0131n\u0131z. E\u011fer 20 bin askerle Kaberdeylere varsan\u0131z 100 bin asker toplan\u0131r. Bu toplanan askerle Rus topraklar\u0131na taarruza ge\u00e7ilirse Ejderhan ve Kazan Tatarlar\u0131 tabiat\u0131yla buna uyacaklard\u0131r. Mal ve \u0131rzlar\u0131na taarruz edilmedi\u011fi halde o b\u00f6lgede olan Rus reayas\u0131 (7) da Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne reaya olma\u011f\u0131 kabul edip canla ba\u015fla hizmet ederler. Bu toplanan parlak kuvvetle Moskof topraklar\u0131 i\u00e7ine dal\u0131p ate\u015fler b\u0131rak\u0131l\u0131r. Bu yolu tutarsan\u0131z k\u0131yamete kadar nam ve \u015fan\u0131n\u0131z her Osmanl\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131nda dola\u015f\u0131r\u201d<\/em> dedim.<\/p>\n Hakikaten d\u00fc\u015fmana galip gelmek ve Ruslardan intikam almak i\u00e7in kesin olarak Kaberdeylere be\u015f on bin askerle yard\u0131m edip o taraftan d\u00fc\u015fman topraklar\u0131 \u00fczerine taarruza ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ba\u015fka yerlerde 10 bin kese Ak\u00e7e harcan\u0131p d\u00fcnya kadar zorluk \u00e7ekilirken yine de d\u00fc\u015fman\u2019\u0131 da\u011f\u0131tmak m\u00fcmk\u00fcn olmaz ama bu dedi\u011fim \u015fekilde derhal bu y\u0131l i\u00e7inde K\u0131r\u0131m ve \u00d6z\u00fc ve ba\u015fka yerleri terk etme\u011fe ve Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin istedi\u011fi gibi sulh anla\u015fmas\u0131na yana\u015f\u0131r. Ruslar Osmanl\u0131 Devleti\u2019ni zarara sokacak durumlar\u0131 hi\u00e7 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmazlar. K\u0131r\u0131m adas\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irinceye kadar ne tekliflerde bulundu. K\u0131r\u0131m\u2019\u0131 ele ge\u00e7irdi sonra da \u00d6z\u00fc\u2019y\u00fc i\u015fgal etti. Ba\u015fka Osmanl\u0131 topraklar\u0131na taarruz etmek Ruslar i\u00e7in kolayd\u0131. Moskof topraklar\u0131n\u0131 yak\u0131p y\u0131karak Rus Devleti\u2019ni berbat etmek ve istenildi\u011fi gibi intikam almak i\u00e7in Osmanl\u0131 Devleti i\u00e7in kolayl\u0131k yaln\u0131z Kuban b\u00f6lgesinde Kubanlar\u0131 takviye edip serasker pa\u015fay\u0131 o taraftan Moskof topraklar\u0131na y\u00fcr\u00fctmektir.<\/p>\n Kulunuz Moskof topraklar\u0131n\u0131 ba\u015ftan ba\u015fa gezdim, hepsini bilirim. Ruslara galip gelmek bu taraftan kolayd\u0131r. Ben b\u00f6yle biliyorum. Yine her halde irade efendimizindir. Serasker Battal Pa\u015fa hazretleri Abaza ve \u00c7erkes halk\u0131n\u0131 kullan\u0131p Kaberdeylere asker g\u00f6ndermeyi istemez. Kendi mizac\u0131na kal\u0131rsa Anapa\u2019dan bir ad\u0131m ileri gitmez. Osmanl\u0131 Devleti buna bir ak\u00e7a vermez kendi kesesinden harcatt\u0131r\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcncesindedir. Birka\u00e7 adamla g\u00fc\u00e7l\u00fckle So\u011fucak\u2019a ge\u00e7mesi bile Osmanl\u0131 Devleti korkusundand\u0131. Yine korkutulmaz ve u\u011fra\u015f\u0131lmazsa So\u011fucak\u2019dan harekata ge\u00e7mez. \u0130leri ve Kabardey \u00fczerine asker g\u00f6nder veyahut kendin git diye yola getirilse bile Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne iki kat masraf g\u00f6sterecektir. Belki de Abaza ve \u00c7erkes kabilelerinden bir yolunu bulup m\u00fch\u00fcr al\u0131p mahzar tertip eder. Kabileler halk\u0131 uygun g\u00f6rm\u00fcyorlar diye yaz\u0131 g\u00f6nderece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu yolda tedbir ne ise al\u0131n\u0131p yerine getirilmesi Osmanl\u0131 Devletinin iradesine aittir.<\/p>\n Moskof\u2019lar\u0131n k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncesi K\u0131r\u0131m yar\u0131madas\u0131 eli alt\u0131nda olunca \u00d6z\u00fc\u2019y\u00fc bile ele ge\u00e7irdi. \u015eimdi kabilelere yard\u0131m yeri olan Anapa ve So\u011fucak\u2019\u0131 da i\u015fgal ve istila edip kabilelerin hepsini ele al\u0131p A\u00e7\u0131kba\u015f (8) ve Tiflis Hanlar\u0131 kendine taraftar oldu\u011fu i\u00e7in onlarla ittifak edip karar\u0131ndan Ah\u0131ska ve Erzurum \u00fczerine y\u00fcr\u00fcme\u011fi tasarl\u0131yor. Allah korusun Anadolu\u2019da bile kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u0131kar\u0131p denizden u\u011fursuz gemileriyle Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na sald\u0131r\u0131p \u00f6ylece Osmanl\u0131 Devleti\u2019ni s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak d\u00fc\u015f\u00fcncesinde oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015f bulunuyorum. Ge\u00e7en y\u01311 bu tasar\u0131s\u0131n\u0131 yerine getiremedi. Anapa\u2019da peri\u015fan oldu, ama bu y\u0131l yava\u015f davran\u0131l\u0131rsa o taraflardan korkulur. Bu \u015fekilde ba\u015fka yerlerle u\u011fra\u015fmaktan ise Anapa ve So\u011fucak\u2019\u0131n elde kal\u0131p durmas\u0131nda yard\u0131m\u0131 olan kabileler halk\u0131 ve Kaberdeylere takviye g\u00f6ndermelidir. Kaberdeylere asker gelece\u011fi m\u00fcjdesini verdim. Tersine \u00e7\u0131karsa bu tutumla bir daha g\u00fcven sa\u011flanamaz. Ruslar Kaberdeylere para ve ba\u015fka \u015feyler teklif etmekten geri durmuyorlar. Bug\u00fcn y\u00fcz vermiyorlar, \u015fimdilik bir nesnelerini kabul etmediler. Lakin Osmanl\u0131 Devletinden asker ve yard\u0131m g\u00f6nderilmezse, i\u015fin ne \u015fekil alaca\u011f\u0131n\u0131 bilemem.<\/p>\n Tiflis Han\u0131 Ere\u011fli Han Ruslara el\u00e7i g\u00f6nderip \u201cOsmanl\u0131ya bir \u00e7ocuk rehin verdim, \u015fimdilik yat\u0131\u015ft\u0131lar. Senin kuvvetin varsa bana 20 bin asker g\u00f6nder, elimden gelen h\u0131yaneti Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne edeyim\u201d demi\u015f.<\/p>\n Ruslar da rehin olan o\u011flunu Ere\u011fli Han\u2019a g\u00f6nderip asker g\u00f6nderece\u011fini bile vaat etmi\u015f. Lakin Kaberdeyleri yukarda ge\u00e7en hareketi Ruslar\u0131n Tiflis\u2019e g\u00f6nderece\u011fi askere engel oldu. Zira Kabardey Tiflis\u2019e giden yolun tam ba\u015f\u0131ndad\u0131r. B\u00f6ylece bu yol kapal\u0131 gibidir. \u015eimdi Kaberdeylere asker yard\u0131m\u0131 yap\u0131lsa Da\u011f\u0131stan halk\u0131 da davran\u0131p A\u00e7\u0131kba\u015f m\u00fclk\u00fcne ve Tiflis Han\u0131\u2019na nefes ald\u0131rmazlar.<\/p>\n Rus topraklar\u0131ndan Kazan Tatarlar\u0131n\u0131n oturduklar\u0131 yerlerle Ejderhan topraklar\u0131 aras\u0131nda Olemburg adl\u0131 \u015fehirde bir fitne ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n rivayetine g\u00f6re ge\u00e7en sava\u015fta sulh anla\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda yine o \u0130mparatori\u00e7e\u2019nin kocas\u0131 g\u00fcya hayatta imi\u015f. Bu defa da o b\u00f6lgede ihtilal \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015f. Her nas\u0131lsa bu fitnenin onlara faydas\u0131 vard\u0131r. Kaberdeylerin Ruslara kar\u015f\u0131 davran\u0131\u015f\u0131ndan sonra o b\u00f6lgede fitne eksik olmaz. Kazan Tatarlar\u0131nda ve Ejderhan\u2019da, Karakalpak Tatarlar\u0131n da bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman ve alim ki\u015filer vard\u0131r. Bunlar Ruslara kar\u015f\u0131 iyi davranmazlar, Ruslar da bunlardan \u00e7ekinir. Hatta bu sava\u015f a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman Kaberdeylere, Kazan ve Ejderhan Tatarlar\u0131na \u00f6zel ka\u011f\u0131tlar g\u00f6ndermi\u015f, i\u00e7inde; \u201cOsmanl\u0131 Devleti\u2019ne galip gelmi\u015fken yaln\u0131z bize laz\u0131m olan K\u0131r\u0131m\u2019la yetindik. Osmanl\u0131 Devleti\u2019ni s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmaktan vazge\u00e7tik. Bu iyili\u011fimizi bilmesi laz\u0131mken, Osmanl\u0131 Devleti bizi gafil avlay\u0131p \u00fczerimize sefer a\u00e7t\u0131. B\u00f6yle hareket hangi kitapta vard\u0131r? Siz de M\u00fcsl\u00fcmans\u0131n\u0131z, kendi halinde olan adam\u0131 incitmek kitab\u0131n\u0131zda var m\u0131d\u0131r?\u201d<\/em> diye b\u00fcy\u00fck hile ile biraz ta\u015fk\u0131nl\u0131k etmi\u015f, olmayacak \u015feyler yazm\u0131\u015f. Bundan da Kabardey ve Tatarlardan ne kadar \u00e7ok \u00e7ekindi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n S\u00f6z\u00fc toplarsak, bu f\u0131rsat\u0131 Osmanl\u0131 Devleti elden ka\u00e7\u0131rmay\u0131p nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcnse be\u015f-on bin adamla \u015fu Kaberdeylere yard\u0131m etmelidir. Hazinenin gitti\u011fine bakmay\u0131p So\u011fucak ve Anapa gibi ikinci K\u0131r\u0131m say\u0131lan yerleri ve kabileler halk\u0131 gibi bir alay askeri elden \u00e7\u0131karmamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131p u\u011fra\u015f\u0131ls\u0131n. Bug\u00fcn i\u00e7in o taraf\u0131n takviyesi farz gibidir. Anapa\u2019da olan Zano\u011flu Mehmet Bey bir \u015feyini esirgemeyen Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden bu kadar ihsan ve nimetlere kavu\u015fmu\u015f iken Kuban\u2019da olan Bahad\u0131r Giray Sultan ve Arslan Giray Sultan ile i\u015fbirli\u011fi edip ge\u00e7en y\u0131l Ruslar\u0131 Anapa \u00fczerine davet etmi\u015flerdi. Hatta gelen tabur i\u00e7inde Bahad\u0131r Giray Sultan\u0131n Rusya\u2019daki o\u011flu beraberdi diye s\u00f6ylenti var. Bu \u00fc\u00e7 kimsenin Kuban\u2019dan kovulmas\u0131 laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n Osmanl\u0131 Devleti \u015funu da bilmelidir. Kabileler halk\u0131, yani Abaza ve \u00c7erkesler ve hususiyle Kabardeyler; \u201cBiz Osmanl\u0131 Devletinin pa\u015fal\u0131 askeriyiz. Seraskerin dedi\u011fini yapar, onun emriyle hareket ederiz. Kuban\u2019a gelen K\u0131r\u0131m sultanlar\u0131 kendi milletlerinden olan Tatara yani Nogayl\u0131ya s\u00f6z ge\u00e7irirler, bize ancak Osmanl\u0131 Devleti\u2019nden tayin edilen pa\u015fa emreder,\u201d<\/em> diye iftihar ederler. Sultanlardan haz etmediklerinin hikmeti de bir tarihte Kabardeyler Selatin\u2019den (K\u0131r\u0131m Sultanlar\u0131ndan)<\/em> bir iki sultan\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fler. \u00d6ld\u00fcr\u00fclen sultan\u0131n kan\u0131n\u0131 bizden dava ederler d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle hangi sultan olursa olsun ondan ku\u015fku duyarlar. Bu y\u00fczden aralar\u0131n\u0131 bulmak gayet g\u00fc\u00e7t\u00fcr. 2) <\/strong>Mehmed Ha\u015fim Efendi: Ferah Ali Pa\u015fa\u2019n\u0131n Anapa muhaf\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi s\u00fcresince onun (1781-1784) katipli\u011fini yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cFi Ahval-i Anapa ve \u00c7erkes\u201d adl\u0131 notlar\u0131 ile Kuzey Kafkasya ve \u00c7erkesler hakk\u0131nda \u00f6nemli bilgiler vermi\u015ftir. Bu defter tesad\u00fcfen A. Cevdet Pa\u015fa taraf\u0131ndan bulunmu\u015f ve d\u00fczenlenerek \u201cTarih-i Cevdet\u201de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 3)<\/strong> Sivil Pa\u015fal\u0131k r\u00fctbesinde m\u00fclki amirlik.<\/p>\n 4)<\/strong> \u00c7ok say\u0131da imzadan olu\u015fan dilek\u00e7eler.<\/p>\n 5) <\/strong> Osmanl\u0131 Devleti<\/a>nin son d\u00f6neminde sadrazaml\u0131k<\/a> makam\u0131na ve h\u00fck\u00fcmete verilen ad.<\/p>\n 6) <\/strong>Ate\u015fperestlik olarak da\u00a0 bilinen eski \u0130ran dini.<\/p>\n 7) <\/strong>Vergi veren halk\u0131<\/p>\n 8)<\/strong> Katip \u00c7elebi, Cihann\u00fcma ile Co\u011frafya-yi Keb\u00eer\u2019de \u201cHalis G\u00fcrc\u00fc itibar olunur\u201d \u015feklinde tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131, Safav\u00ee kaynaklar\u0131nda da G\u00fcrcistan-\u0131 seb\u2019a (yedi G\u00fcrcistan) dan biri Ba\u015f\u0131a\u00e7uk (Dede Korkut\u2019ta da ge\u00e7en \u0130meret) olarak tan\u0131mlanan G\u00fcrc\u00fclerin yedi kolundan biri.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" YENEMUK Mehmet Mahir Osmanlılar 1774 yılında imzalamış oldukları Küçük Kaynarca Antlaşmasıyla kaybettikleri toprakları geri almak amacıyla 1787-1792 yılları arasında Rus ve Avusturya Devletleriyle beş yıl boyunca savaşmıştır. Savaş I. Abdülhamit’in saltanatı sırasında başladı. İngiliz ve Fransızlar savaşa katılmamakla birlikte bu savaşta Osmanlı Devleti‘nin yanında yer aldılar. Ancak Avusturya da savaşa girince Osmanlı Devleti beklemediği bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11781","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11781","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11781"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11783,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11781\/revisions\/11783"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n D\u0130PNOTLAR:
\n<\/em>1) <\/strong>G\u00fcrcistan\u2019da bir kent<\/p>\n