{"id":11803,"date":"2019-03-27T13:39:10","date_gmt":"2019-03-27T18:39:10","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11803"},"modified":"2019-03-27T13:39:10","modified_gmt":"2019-03-27T18:39:10","slug":"%d0%b0bzegh-ulkesi-bozulunca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/%d0%b0bzegh-ulkesi-bozulunca\/","title":{"rendered":"&#8221;\u0410BZEGH \u00dcLKES\u0130 BOZULUNCA&#8230;&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/738.JPG\" alt=\"\" width=\"417\" height=\"305\" \/><\/p>\n<p><span><span lang=\"tr\">Yay\u0131na <\/span> H<span lang=\"tr\">az\u0131rlayanlar: <\/span><\/span><span style=\"font-size: small;\"><strong><span lang=\"tr\">YEMI\u00c7\u2019 Nurcan<\/span> <span lang=\"tr\"> &#8211;<\/span> <\/strong><span lang=\"tr\"><strong> A\u00c7UMIJ Hilmi\u00a0<\/strong><br \/>\n<\/span> <\/span> <span lang=\"tr\"> <span>\u00c7eviri: HAP\u0130 Cevdet Y\u0131ld\u0131z<\/span><\/span><\/p>\n<p><span lang=\"TR\">T\u00fcrk\u00e7e olarak yay\u0131nlamay\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu Adigece an\u0131 derlemeleri K\u2019ERA\u015eE Tembot ad\u0131 verilen Adige Cumhuriyeti Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc (AR\u0130G\u0130) ar\u015fivindeki el yazmalar\u0131ndan YEMI\u00c7\u2019 Nurcan (\u0415\u043c\u044b\u043aI \u041d\u0443\u0440\u0434\u0436\u0430\u043d) taraf\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Belgeler Maykop\u2019ta yay\u0131nlanan \u201cPsatl\u201d (\u041f\u0441\u0430\u043b\u044a 3 (6) \u2013\u041c\u044b\u0435\u043a\u044a\u0443\u0430\u043f\u044d 2006) dergisinin 203- 220 say\u0131lar\u0131nda da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span> <b> <span lang=\"TR\"><\/p>\n<p>AR\u0130G\u0130 ar\u015fivinden<\/p>\n<p>F.1, P.59, d.11<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"> Anlatan:<\/span><\/b><span lang=\"TR\"> L\u2019\u0131\u011fur o\u011flu BERZEG Osman, 60 ya\u015f\u0131nda, Ha\u00e7\u2019emz\u0131y k\u00f6y\u00fc do\u011fumlu<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>R. Hasan\u0131ko<br \/>\n<b>Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b> 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nBabam Tha\u00e7\u2019e\u011f\u2019de do\u011fdu (Tha\u015f\u0131p (*)\/ \u0422\u0445\u044c\u044d\u0449\u044b\u043f), buras\u0131 Kurc\u0131ps\/ \u015e\u2019hagua\u015fe k\u0131y\u0131s\u0131nda idi. Abzegh \u00fclkesi bozulunca, babamlar Hakur\u0131nehable k\u00f6y\u00fcne geldiler, orada bir s\u00fcre kald\u0131lar, ard\u0131ndan Ha\u00e7\u2019emziye k\u00f6y\u00fcnde toprak verilmeye ba\u015flan\u0131nca, oraya gittiler. Toprak alamayan birka\u00e7 aile de Farz Irma\u011f\u0131 boyuna yerle\u015fti. Ha\u00e7\u2019em\u0131ziye k\u00f6y\u00fcnde toprak da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 i\u015fini y\u00fcr\u00fctenler TIV Hot, TIV U\u015f, TUTARI\u015e Hac, \u015e\u2019HAPTS\u2019IJ\u2019EKO P\u015f\u0131maf (\u0428\u044a\u0445\u044c\u044d\u043f\u0446I\u044b\u0436\u044a\u044d\u043a\u044a\u043e \u041f\u0449\u044b\u043c\u0430\u0444), Ab\u0131de T\u0131v ve Ha\u00e7\u2019em\u0131z idi.<\/p>\n<p>Parsel sahipleri: DEGUMIKO Hace\u2019ye 100 desyatin (**), VINEREKO P\u015f\u0131kan\u2019a 30 desyatin verildi. AJ\u011eOYIKO \u00c7ele\u015fb\u0131y\u2019\u0131n pay\u0131 ise Berber\u2019e kald\u0131. Biz BERZEG Zekeriya\u2019n\u0131n k\u00f6leleriydik. K\u0131zd\u0131k\u00e7a Berzeg, k\u00f6lelerini satard\u0131. Beyimiz Berzeg i\u00e7in \u00e7ift s\u00fcrerdik, kendisi ise at s\u0131rt\u0131nda dola\u015f\u0131rd\u0131. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc ondan sat\u0131n ald\u0131k. Ger\u00e7ek soyad\u0131m\u0131z \u2018Melahu\u2019 dur (\u0422\u043b\u044a\u044d\u043a\u044a\u043e\u0446I\u044d \u0434\u044d\u0434\u044d\u0440 \u2013 \u041c\u044d\u043b\u0430\u0445\u044a\u0443).<\/p>\n<p><\/span><span lang=\"TR\"><b> Bilgi notu:<br \/>\n(*) <\/b>Tha\u015f\u0131p-Abzegh k\u00f6y ad\u0131.<br \/>\n<b>(**) <\/b>Desyatin -1, 092 hektar (10 d\u00f6n\u00fcmden biraz fazla).<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><\/p>\n<p><b>F.1, P.59, d.29<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan: <\/span><\/b> <span lang=\"TR\">TIV Pak, Pago o\u011flu, Abzegh, 60 ya\u015f\u0131nda, Ha\u00e7\u2019emz\u0131y k\u00f6y\u00fc do\u011fumlu<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>R. Hasan\u0131ko<br \/>\n<b>Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b>\u00a0 Aral\u0131k 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nAbzegh \u00fclkesi bozulunca, bir k\u00f6y topluca \u00c7et\u0131v\u0131ne (1) yukar\u0131s\u0131nda iki \u00fc\u00e7 ay konaklad\u0131, ancak Laba Irma\u011f\u0131 tehlike yarat\u0131nca, i\u00e7lerinden yedi aile gelip Ha\u00e7\u2019emz\u0131ye k\u00f6y\u00fcne yerle\u015fti.<\/p>\n<p>O s\u0131ralar ge\u00e7erli fiyat \u00fczerinden insan sat\u0131\u015f\u0131 yap\u0131l\u0131yordu. Bizler SELZERETKO \u015eumaf \u2018\u0131n (\u0421\u0435\u043b\u0437\u044d\u0440\u044d\u0442\u043a\u044a\u043e \u0428\u0443\u043c\u0430\u0444) k\u00f6leleriydik. Onunla azatl\u0131k\/\u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u00f6zle\u015fmesi (2) yapt\u0131k. \u00d6zg\u00fcrle\u015fme kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck bir maddi kar\u015f\u0131l\u0131k \u00f6dedik: Ba\u015fl\u0131k (\u0448\u044a\u0445\u044c\u0430\u0440\u044b\u0445\u044a\u043e\u043d), deri ve benzerlerini verdik. B\u00f6lgemizdeki b\u00fcy\u00fck beyler (\u043f\u0449\u044b\u0448\u0445\u043e): Karahuko (\u041a\u044a\u044d\u0440\u044d\u0445\u044a\u0443\u043a\u044a\u0443), Sekol\u0131ko (\u0421\u044d\u043a\u043e\u043b\u044b\u043a\u044a\u0443) (3) ve Memats\u0131ko (\u041c\u044d\u043c\u0430\u0446\u044b\u043a\u044a\u0443) idi.<\/p>\n<p><\/span><span lang=\"TR\"><b> Bilgi notu:<br \/>\n(1)<\/b> \u00c7et\u0131v\u0131ne \u2013\u015eimdiki Labinsk kentinin bulundu\u011fu yer.<br \/>\n<b>(2) <\/b>Azat s\u00f6zle\u015fmesi-bey ya da werk\u2019in\/soylunun k\u00f6lesine verdi\u011fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc elde etti\u011fine ili\u015fkin belge.<br \/>\n<b>(3)<\/b> Bu ailelerden ki\u015filer Rus subaylar\u0131 ya da i\u015fbirlik\u00e7ileri olarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 koruma u\u011fruna direnen Adigelere yapt\u0131klar\u0131 sald\u0131r\u0131 ve katliamlarla Adige s\u00f6zl\u00fc edebiyat\u0131nda, y\u00fcz k\u0131zart\u0131c\u0131 ki\u015filer olarak da yer alm\u0131\u015flard\u0131r. Bkz. \u00a0\u201cK\u0131zlar\u0131n A\u011f\u0131t\u0131\u201d, Kube \u015eaban\u2019\u0131n di\u011fer derlemeleri, CC Edebiyat\/\u015eiirler. -HCY.<br \/>\n<\/span><br \/>\n<span lang=\"TR\"><br \/>\n<b>F.1, G.59, d.12<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan:<\/span><\/b><span lang=\"TR\"> BERZEG Yakub, P\u015f\u0131\u011fot o\u011flu, 94 ya\u015f\u0131nda, Wub\u0131h, Ha\u00e7\u2019emz\u0131ye\u2019de do\u011fdu.<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>Hasan\u0131ko R.<br \/>\n<b>Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b><\/span><span lang=\"TR\"> 3 Aral\u0131k 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nEski yerle\u015fim yerimiz (\u0422\u0438\u0445\u044d\u043a\u0443\u0436\u044a) 60 haneli Berzeghable k\u00f6y\u00fc idi (Tha\u00e7\u2019e\u011f\/ \u0422\u0445\u044c\u044d\u0447I\u044d\u0433\u044a \u2013Tulskaya stanitsa yerinde). Annem eski k\u00f6y\u00fcm\u00fczde iken hamile kald\u0131 ve ben yeni k\u00f6y\u00fcm\u00fczde \u2013Ha\u00e7\u2019emz\u0131ye\u2019de- do\u011fdum. Beyimiz BERZEG Ne\u011foy idi. Beyin koyunlar\u0131n\u0131 otlat\u0131r, odununu getirip k\u0131rar, tarlalar\u0131n\u0131 s\u00fcrer ve onun i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131k. \u00dcr\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131 beye verilirdi. Varl\u0131kl\u0131 Abzeghler k\u00f6le sat\u0131n al\u0131yorlard\u0131, b\u00f6ylece beyler t\u00fcremi\u015f oldular. Ger\u00e7ek soyad\u0131m\u0131z Ne\u011faptl (\u0422\u043b\u044a\u044d\u043a\u044a\u043e\u0446I\u044d \u0434\u044d\u0434\u044d\u0440 \u041d\u044d\u0433\u044a\u0430\u043f\u043b\u044a), \u015fimdiyse beyimizin soyad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yoruz. K\u00f6k olarak deniz (-Karadeniz-) \u00f6tesinden (\u0130stanbul\u2019dan) geliyoruz, babam\u0131n babalar\u0131 oradan geldiler. \u0130lkin \u0130nc\u0131c\u2019de (*) kald\u0131k. Babam\u0131n babas\u0131 orada \u00f6ld\u00fc. Babam \u00e7al\u0131nd\u0131 ve BERZEG Ne\u011foy taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131. Benim do\u011fdu\u011fum y\u0131l Ha\u00e7\u2019emz\u0131ye k\u00f6y\u00fc de kurulmu\u015f oldu. O d\u00f6nemde insan \u00e7alma\/insan h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yayg\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p><\/span><span lang=\"TR\"><b> Bilgi notu: <\/b><\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\n<\/span><span lang=\"TR\"><b> (*) <\/b> \u0130nc\u0131c-Zelen\u00e7uk Irma\u011f\u0131na Adigelerin verdi\u011fi ad. Laba Irma\u011f\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda ya\u015fayan Adigeler, Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya Adigelerine hala \u0130nc\u0131cli derler.<br \/>\n<\/span><br \/>\n<span lang=\"TR\"><br \/>\n<b>F.1, G.59, d.12<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan: <\/span><\/b> <span lang=\"TR\"> DAVIR Aslan\u00e7er\u0131y Be\u011ferseko o\u011flu, 47 ya\u015f\u0131nda,<br \/>\nHa\u00e7\u2019emz\u0131ye k\u00f6y\u00fc do\u011fumlu, Abzegh.<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>R. Hasan\u0131ko.<br \/>\n<\/span><span lang=\"TR\"><b> Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b><\/span><span lang=\"TR\"> 3 Aral\u0131k 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nBabamlar Abdzahe\u2019de (Abadzehovkaya stanitsas\u0131) do\u011fdular. Babam 1915\u2019te 59 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc. Abzegh \u00dclkesi bozulunca, \u00e7ocuklar\u0131 s\u0131rtlar\u0131nda, \u00e7i\u011f et yiyerek ve yaya olarak orman i\u00e7lerinde uzun s\u00fcre dola\u015f\u0131p durdular, sonunda P\u015f\u0131jhable k\u00f6y\u00fc yak\u0131n\u0131na gelip oraya yerle\u015ftiler. Orada bir bu\u00e7uk y\u0131l kald\u0131lar. Ard\u0131ndan Hakur\u0131nehable (1) k\u00f6y\u00fcne gittiler, orada da iki y\u0131l kald\u0131lar. Ha\u00e7\u2019emz\u0131ye kuruluyor diye bir haber al\u0131n\u0131nca, baba evimiz d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kez oraya ta\u015f\u0131nd\u0131. Ha\u00e7\u2019emz\u0131ye\u2019ye geldi\u011finde babam 19 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Ba\u015fka k\u00f6yleri terk edip gelenlerle Ha\u00e7\u2019emziye k\u00f6y\u00fc b\u00fcy\u00fcd\u00fc.<br \/>\nOrmanda bar\u0131nan Adigelerin bir dini yoktu (2) (\u043c\u044d\u0437\u044b\u043c \u0437\u044b\u0447I\u044d\u0441\u044b\u043c \u0434\u0438\u043d \u044fI\u0430\u0433\u044a\u044d\u043f). \u015e\u00f6yle yemin ederlerdi: \u201cBu benim sopam\u201d (\u041c\u044b\u0440 \u0441\u0438\u0431\u044d\u0449) derlerdi.<br \/>\nDE\u015eI\u00c7IMIKO P\u015f\u0131p\u0131y, Meret\u0131ko, A\u015eNEC Kos\u0131ye, TIV J\u2019\u0131nt\u2019, bu Abzeghler Abdzahe\u2019den ayr\u0131l\u0131p Maykop ete\u011findeki (\u041c\u044b\u0435\u043a\u044a\u043e\u043f\u044d \u0436\u044d\u0433\u044a\u0443) Tha\u011fel\u0131g harman\u0131 (3) yerine, arazi almak i\u00e7in Boleteko\u2019nun yan\u0131na gittiler (4). Bu ki\u015filerin b\u0131y\u0131k ve sakallar\u0131 uzay\u0131p kar\u0131\u015fm\u0131\u015f, suratlar\u0131 kapkara kaplanm\u0131\u015f, a\u011f\u0131zlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez olmu\u015ftu. Gidip \u201ctopra\u011f\u0131m\u0131z yok, orman\u0131n\u0131z bol, bize bir \u00f6k\u00fcz derisi kaplayacak kadar olsun bir toprak veriniz\u201d dediler, o da verdi. Ancak Bolet\u0131ko ile ge\u00e7inemediler ve Hat\u0131j\u0131koye k\u00f6y\u00fc (\u0425\u044c\u0430\u0442\u044b\u0436\u044a\u044b\u043a\u044a\u043e\u0435) taraf\u0131na gelip yerle\u015ftiler.<\/p>\n<p><\/span><span lang=\"TR\"><b> Bilgi notu:<br \/>\n(1) <\/b>Hakur\u0131nehable-Adigey\u2019de kalm\u0131\u015f olan tek Abzegh k\u00f6y\u00fc, \u015eevgen rayonu merkezi. -HCY.<br \/>\n<b>(2)<\/b> Burada da\u011flarda ya\u015fayan Adigelerin M\u00fcsl\u00fcman olmad\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenmek isteniyor olmal\u0131. Adigelerin eskiden \u00e7oktanr\u0131l\u0131 (Thabe) dini vard\u0131. -HCY.<br \/>\n<b>(3) <\/b>Maykop ete\u011fi, Tha\u011fel\u0131g harman\u0131 (\u0422\u0445\u044c\u0430\u0433\u044a\u044d\u043b\u044b\u0434\u0436 \u0438\u0445\u044c\u044d\u043c\u044d \u043b\u044a\u0430\u043f\u044d)- \u015eimdiki Maykop kentinin bulundu\u011fu ovadaki yer adlar\u0131d\u0131r.<br \/>\nNot: Tha\u011fel\u0131g-Ekinler ve Bereket tanr\u0131s\u0131d\u0131r. Bu da Adigelerin bir dininin bulundu\u011funu g\u00f6steriyor. Daha \u00e7ok bilgi i\u00e7in Bkz. \u00a0\u201c\u00c7erkesya\u2019da de\u011fi\u015fik dinlerle ili\u015fkili yer adlar\u0131\u201d,<br \/>\ninternet. -HCY.<br \/>\n<b>(4) <\/b>Bu \u00f6yk\u00fc \u201cTube\u2019de topra\u011f\u0131 payla\u015fan\u201d aileler bi\u00e7iminde de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlerde anlat\u0131l\u0131r. Payla\u015f\u0131ma kat\u0131lan aile soyadlar\u0131 da (\u041b\u044a\u044d\u043a\u044a\u0443\u0430\u0446I\u044d) farkl\u0131 olarak s\u00f6ylenir.<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><\/p>\n<p><b>F.1, P.59, d.23<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan:<\/span><\/b><span lang=\"TR\"> AN\u00c7OKO B\u0131l Mustafa o\u011flu, 74 ya\u015f\u0131nda. Do\u011fdu\u011fu k\u00f6y \u011eobekuay,<br \/>\n\u015fimdi oturdu\u011fu k\u00f6y Yegerukay (\u0415\u0434\u0436\u044d\u0440\u043a\u044a\u0443\u0430\u0439).<br \/>\n<b>Yazan:<\/b> R. Hasan\u0131ko<br \/>\n<\/span><span lang=\"TR\"><b> Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b><\/span><span lang=\"TR\"> 5 Aral\u0131k 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nMez\u00e7\u2019e\u011f\u2019den ayr\u0131l\u0131p Laba boyuna yerle\u015fen Adigelerin ya\u015fam\u0131 \u015f\u00f6yleydi: Egemen\/karar sahibi ki\u015filer olarak birlikte ya\u015f\u0131yorlard\u0131, kendi belirledikleri temsilcileri vard\u0131 (\u0443\u043d\u0430\u0448\u044a\u043e \u044fI\u044d\u0443 \u0437\u044d\u0434\u044d\u043f\u0441\u044d\u0443\u0448\u0442\u044b\u0433\u044c\u044d\u0445, \u00a0\u043bI\u044b \u0445\u044d\u0445\u044b\u0433\u044a\u044d\u0445\u044d\u0440 \u044fI\u0430\u0433\u044a\u044d\u0445) . Her 50 aile\/hane ad\u0131na toprak veriliyordu, toprak d\u00f6rt par\u00e7aya ayr\u0131l\u0131yordu. Her bir aile kendi ba\u015f\u0131na yiyecek pi\u015firiyordu. Tah\u0131ldan yiyecekler, boza (\u0431\u0430\u0445\u044a\u0441\u044b\u043c), m\u0131s\u0131r \u00e7\u00f6re\u011fi (\u043c\u044d\u0434\u0436\u0430\u0434\u0436) ve b\u00f6yleleri haz\u0131rlan\u0131yordu. D\u00f6rt aileye ortakla\u015fa bir sapan veriliyor, sekiz \u00f6k\u00fcz ko\u015fuluyordu, bu i\u015f i\u00e7in d\u00f6rt ki\u015fi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. \u00a0(\u041c\u044d\u0449\u044d\u0447\u0438\u0442I\u0443\u0440 \u0437\u044b \u043f\u0443\u0434 \u0438\u043c\u044b\u043a\u044a\u0443\u043c\u044d \u0430\u0448\u0442\u044d\u0449\u0442\u044b\u0433\u044a\u044d\u043f.)<\/p>\n<p>Birlikte \u00e7ift s\u00fcrmeye gittiklerinde uzun bir \u00e7ardak (\u043a\u044a\u0430\u043a\u044a\u044b\u0440) kurup e\u015fyalar\u0131n\u0131 oraya koyarlard\u0131. S\u00fcr\u00fclecek yerleri sopayla (\u043a\u044a\u043e\u0440\u044d\u0433\u044a\u043aI\u044d) i\u015faretleyerek b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrlerdi, en ya\u015fl\u0131 ki\u015fi bayra\u011f\u0131 yukar\u0131 kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ift s\u00fcrme i\u015fi ba\u015flard\u0131. Dinlenme zamanlar\u0131 da bayrak kald\u0131r\u0131larak bildirilirdi. Grup birbirine yard\u0131m ederek, yard\u0131mla\u015farak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u0130\u015f, \u00a0\u00fcr\u00fcn dev\u015firmeye\/hasata geldi\u011finde, her bir aile kendi ekinini kendi kald\u0131r\u0131rd\u0131. Tha\u00e7\u2019e\u011f\u2019den ayr\u0131l\u0131\u015f sonras\u0131nda, iki \u00fc\u00e7 y\u0131l Adigeler hep birlikte b\u00f6yle bir ortak ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n<p>Ard\u0131ndan tarla s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7izilerek ailelere toprak verildi ve her aile kendi topra\u011f\u0131n\u0131 kendi i\u015flemeye ba\u015flad\u0131. Parsel sahipleri parsel bildirimlerini\/ belgelerini Maykop\u2019taki yetkili Da\u011fl\u0131 (Adige) Yarg\u0131c\u0131 A\u011eOYKO Aslanbe\u00e7\u2019e verdiler.<\/p>\n<p><b>F.1, P.59, d.27<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan: <\/span><\/b> <span lang=\"TR\"> J\u0131hu o\u011flu SEAUH Tev\u00e7oj (\u0421\u0438\u0445\u044a\u0443 \u0422\u0435\u0443\u0446\u043e\u0436\u044c \u0416\u044c\u044b\u0445\u044a\u0443 \u044b\u043a\u044a\u0443), Abzegh, 52 ya\u015f\u0131nda, V\u0131nerekohable (\u0423\u043d\u044d\u0440\u044d\u043a\u044a\u043e\u0445\u044c\u0430\u0431\u043b\u044d) k\u00f6y\u00fc do\u011fumlu, Yegerukay (\u0415\u0434\u0436\u044d\u0440\u044b\u043a\u044a\u0443\u0430\u0439) k\u00f6y\u00fcnde oturuyor.<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>R. Hasan\u0131ko<br \/>\n<\/span><span lang=\"TR\"><b> Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b><\/span><span lang=\"TR\"> 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nDo\u011fum yerim V\u0131nerekohable. V\u0131nerekohable deniz \u00f6tesine (-T\u00fcrkiye\u2019ye-) g\u00f6\u00e7 edince, ben bir ayl\u0131k idim, annem Yegerukay k\u00f6y\u00fcnden idi ve beni de getirerek Yegerukay\u2019a geri d\u00f6nd\u00fc. Yegerukay do\u011fumlu de\u011filim denerek da\u011f\u0131t\u0131mda bana toprak pay\u0131 (hisse) verilmedi. Ancak V\u0131nerekohable k\u00f6y\u00fcndeki toprak pay\u0131m verildi. Ben de 30 km \u00f6tedeki o k\u00f6ye gidip \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Evimi \u00fczerinde in\u015fa etmem i\u00e7in bir arsa da verilmedi.<\/p>\n<p>V\u0131nerekohable\u2019de 8 desyatin topra\u011f\u0131m vard\u0131, bunun 6 desyatinini orta\u011fa veriyor, iki desyatinini de gidip kendim i\u015fliyordum.<\/p>\n<p>Toprak da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 i\u015finde Yegerukay k\u00f6y\u00fcnde oturan \u015eIVMI\u015eH\u2019 Cambol\u2019a (\u0429\u044b\u0443\u043c\u044b\u0448\u0445 \u0414\u0436\u0430\u043c\u0431\u043e\u043b) ise, benden de daha ac\u0131mas\u0131z davran\u0131ld\u0131. Cambol\u2019a 1917\u2019ye de\u011fin toprak verilmedi.<\/p>\n<p><b>F.1, P.59, d.28<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan: <\/span><\/b> <span lang=\"TR\"> YELDARIKO Al\u0131y Karam\u0131za o\u011flu, 91 ya\u015f\u0131nda, Kabardey, do\u011fum yeri Tha\u00e7\u2019e\u011f (Ar\u0131m \u011fehun), C\u0131rak\u0131y\u2019da oturuyor.<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>R. Hasan\u0131ko<br \/>\n<\/span><span lang=\"TR\"><b> Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b><\/span><span lang=\"TR\"> 1 Aral\u0131k 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nDo\u011fdu\u011fum yer Ar\u0131m \u011fehun (*) (\u0410\u0440\u044b\u043c \u0433\u044a\u044d\u0445\u044a\u0443\u043d)(Tha\u00e7\u2019e\u011f). Orada uzun s\u00fcre ya\u015fad\u0131m. Babam\u0131 deniz \u00f6tesine, M\u0131s\u0131r\u2019a g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. Babam hacca gidenlerle geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Babam\u0131n do\u011fdu\u011fu yer Kabardey \u00dclkesi. Babam deniz \u00f6tesinden d\u00f6n\u00fcnce C\u0131rak\u0131y k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Bzekohabl mahallesine yerle\u015fti. \u00a0C\u0131rak\u0131y ve Yecerukay k\u00f6y adlar\u0131 Mez\u00e7\u2019e\u011f\u2019de oturduklar\u0131 o eski d\u00f6nemden geliyor. Yecerko\u2019nun (\u0415\u0434\u0436\u044d\u0440\u043a\u044a\u043e) soyu\/soyad\u0131 (\u0438\u043bI\u0430\u043a\u044a\u043e\u0440) \u2013 Aj\u011foyku (\u0410\u0436\u0433\u044a\u043e\u0439\u043a\u044a\u0443). C\u0131rak\u0131y ad\u0131 ise adam\u0131n kendi ad\u0131, Yecrak (\u0415\u0434\u0436\u0440\u0430\u043a\u044a) da onun a\u011fabeyi.<\/p>\n<p>Babam K\u2019emguylar aras\u0131na kat\u0131ld\u0131, K\u2019emguylar dindar idiler.<\/p>\n<p>20-30 y\u0131l \u00c7ar\u2019a kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131k g\u00fctt\u00fcler, 17 y\u0131l boyunca da Rusya\u2019yla sava\u015ft\u0131lar. Ba\u015f edemeyince de, Rusya ile bar\u0131\u015f imzalad\u0131lar.<\/p>\n<p>Mez\u00e7e\u011f\u2019den (ormanl\u0131k\/da\u011fl\u0131k b\u00f6lgeden) Adigelerin kovulmalar\u0131na varl\u0131kl\u0131 (\u043b\u044a\u044d\u0440\u044b\u0445\u044c) Adigeler neden oldular. Ayte\u00e7\u0131kolar\u0131n yan\u0131nda kura (\u043f\u0445\u044a\u044d\u0434\u0437) \u00e7ekip k\u00f6yleri buralara yerle\u015ftirdiler. Amirler (\u041d\u0430\u0447\u0430\u043b\u044c\u043d\u0438\u043a\u0445\u044dp) \u015fimdiki Dondukovskaya stanitsas\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yeri Hacem\u0131ko\u2019ya verdiler. Orada 30 y\u0131l oturdular, ard\u0131ndan deniz \u00f6tesine gittiler. K\u00f6leleri ellerinden al\u0131nmazdan \u00f6nce, \u00c7arl\u0131k y\u00f6netimi taraf\u0131ndan varl\u0131kl\u0131 kesime toprak verilmi\u015fti. Naip (**) din u\u011fruna g\u00f6zya\u015f\u0131 d\u00f6ker gibi yap\u0131nca, \u00a0biri de: Onun a\u011flama nedeni, \u00a0\u201cNiye daha erkenden gelip Abzeghleri k\u00f6le yapmad\u0131m ki diyedir\u201d demi\u015fti. Adige topluluklar\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fc Arap \u00fclkesine dayan\u0131yor (***). Adigeler bu \u00fclkeden-Adige \u00fclkesinden- gidip Arap \u00fclkesinde ba\u015fkanl\u0131k yap\u0131yorlarm\u0131\u015f. S\u0131ras\u0131yla oraya gitmi\u015f 15 kadar ki\u015fi var. En son giden de KAN\u015eAV Ve\u011fur (\u041a\u044a\u0430\u043d\u0448\u044a\u0430\u0443 \u041e\u0433\u044a\u0443\u0440). Ne\u011foylar (\u041d\u044d\u0433\u044a\u043e\u0439\u0445\u044d\u0440) buras\u0131n\u0131n havas\u0131na dayanamad\u0131lar, burada yok oluruz diyerek buralardan gittiler.<\/p>\n<p><\/span><span lang=\"TR\"><b> Bilgi notu:<br \/>\n(*) <\/b>Ar\u0131m \u011fehun (\u0410\u0440\u044b\u043c \u0433\u044a\u044d\u0445\u044a\u0443\u043d) \u2013 Bu yerin neresi oldu\u011funu saptayamad\u0131k, ancak Maykop\u2019a uzakta olmayan bir yerin ad\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Nart s\u00f6ylentisinde anlat\u0131lan Ar\u0131m O\u015fha (\u0410\u0440\u044b\u043c \u0438I\u0443\u0430\u0448\u044a\u0445\u044c\u044d), yani Ar\u0131m Kurgan\u0131 Kujorskiy taraflar\u0131nda bulunuyor, bu nedenle de Maykop y\u00f6resinde olmal\u0131 diyoruz. Ar\u0131m ile Ve\u015f\u2019ade (\u041e\u0448\u044a\u0430\u0434\u044d) karde\u015f idiler, ikisini de Makop kentinin kuzeydo\u011fu taraf\u0131nda \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler ve oraya defnedildiler (Ve\u015f\u2019ade Ua\u015fh\/ \u041e\u0448\u044a\u0430\u0434\u044d 1\u0443\u0430\u0448\u044a\u0445\u044c).<br \/>\n<b>(**)<\/b> Naip, \u015eamil\u2019in Abzeghler aras\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi temsilcisi Muhammed Emin\u2019e Ad\u0131gelerin verdi\u011fi ad. Bir anlat\u0131 i\u00e7in Bkz. \u00a0\u201cHacilyas Varol (\u041b\u044b\u0449\u044d) ve Muhammed Emin\u2019e \u0130li\u015fkin Bir Anlat\u0131s\u0131\u201d, CC Tarih, 2. \u0130ndex; Biyografisi i\u00e7in de Bkz. \u00a0\u201cMuhammed Emin\u201d-Vikipedi.<br \/>\n<b>(***) <\/b>Buradaki gibi Hacilyas Varol\u2019un Muhammed Emin \u00fczerine anlat\u0131lar\u0131 ve Adigelerin k\u00f6keninin Arap oldu\u011fu bi\u00e7imindeki anlat\u0131s\u0131 ilgin\u00e7 bir bi\u00e7imde \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Bkz. \u00a0Hacilyas Varol&#8217;a G\u00f6re &#8220;\u00c7erkes Halk\u0131n\u0131n Olu\u015fumu&#8221;, ayr\u0131ca &#8221;Ko\u00e7&#8221;, CC Edebiyat\/Sohbet Yaz\u0131lar\u0131. -HCY<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><\/p>\n<p><b>F.1, P.109, d.13<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan:<\/span><\/b><span lang=\"TR\"> DZIBE Nahu (\u0414\u0437\u044b\u0431\u044d \u041d\u0430\u0445\u044a\u0443) Yegerukay k\u00f6y\u00fc.<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>R. Hasan\u0131ko. -03. 03. 1941.<br \/>\n<\/span><span lang=\"TR\"><b> Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b><\/span><span lang=\"TR\"> 3 Mart 1941<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nTha\u00e7\u2019e\u011f\u2019den gelip Yegerukay\u2019a yerle\u015ftiklerinde, k\u00f6yl\u00fclerin y\u00f6netim kar\u015f\u0131s\u0131nda bir ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 yasal anlamda gerekiyordu. DIRGU\u015e\u2019AVEKO Berzeg (werk) ba\u015fkan yap\u0131ld\u0131. Ba\u015fkan bir subayd\u0131. Ba\u015fkan (\u0442\u0445\u044c\u0430\u043c\u0430\u0442\u044d) olanlara toprak veriliyordu. Ancak hen\u00fcz topra\u011f\u0131n\u0131 almadan, D\u0131rgu\u015f\u2019aveko T\u00fcrkiye\u2019ye (\u0418\u0441\u0442\u0430\u043c\u0431\u043e\u043b) g\u00f6\u00e7 etti. G\u00f6\u00e7 etmeden \u00f6nce, yerine d\u00fcn\u00fcr\u00fc MI\u015eINEKO \u015eumaf\u2019\u0131 ba\u015fkan yapt\u0131rd\u0131 (k\u0131z\u0131 \u015eumaf\u2019\u0131n o\u011flu ile evliydi). \u00a0D\u0131rgu\u015f\u2019aveko ad\u0131na verilen toprak, g\u00f6\u00e7ten sonra al\u0131nd\u0131. D\u0131rgu\u015f\u2019aveko da, topra\u011f\u0131n\u0131 M\u0131\u015f\u0131neko\u2019ya b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n<p><b>F.1. P.59, d.14<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan:<\/span><\/b><span lang=\"TR\"> BEDANIKO \u015eerel\u2019\u0131ku Pegoj o\u011flu, Abzegh, C\u0131rak\u0131y k\u00f6yl\u00fc.<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>R. Hasan\u0131ko<br \/>\n<\/span><span lang=\"TR\"><b> Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b><\/span><span lang=\"TR\"> 3 Aral\u0131k 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nBabam\u0131n babas\u0131 Abzegh \u00fclkesinde (Tha\u00e7\u2019e\u011f\u2019de) do\u011fdu. \u00c7ar onlar\u0131n ormanl\u0131k (*) (da\u011fl\u0131k) alanda bar\u0131nmalar\u0131na izin vermiyordu, Adigelerin yar\u0131s\u0131 \u0130stanbul\u2019a gitmek \u00fczere Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131na gitti, T\u00fcrkiye\u2019ye gidemeden sahilde \u00f6lenler de \u00e7ok oldu.<\/p>\n<p>C\u0131rak\u0131y k\u00f6y\u00fc, daha \u00f6nce Ar\u0131m \u011eehun denilen bir yerde oturuyordu. Abzegh \u00fclkesi bozulunca, Hacem\u0131kohable k\u00f6y\u00fc \u015fimdiki Dondukovskaya stanitsas\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yere yerle\u015fti. Bu yerle\u015fme 85 y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti. T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7 etmeden \u00f6nce k\u00f6y o yerde 20-23 y\u0131l kald\u0131. Ayn\u0131 s\u0131rada ba\u015fka ba\u015fka k\u00f6yler de kuruldu. C\u0131rak\u0131y Tha\u00e7\u2019e\u011f orman\u0131ndan (**) ayr\u0131l\u0131nca, k\u00f6yl\u00fcler P\u015f\u0131\u00e7evit\u2019u (***), b\u00fcy\u00fck orman denilen yerde, bir y\u0131l boyunca \u00e7ardaklarda bar\u0131nd\u0131lar. C\u0131rak\u0131y ilkin 60 hane idi.<\/p>\n<p>O s\u0131ralar C\u0131rak\u0131y yak\u0131n\u0131nda \u00fc\u00e7 orman vard\u0131: \u00c7et mez , \u00c7etmez l\u0131y , Bje\u011fal\u2019e mez .<\/p>\n<p>C\u0131rak\u0131y\u2019\u0131n \u015fimdiki yerinin topra\u011f\u0131 daha verimli bulundu ve ta\u015f\u0131n\u0131p oraya yerle\u015ftiler. K\u00f6y kurulunca ba\u015fka aileler de gelip bu k\u00f6ye yerle\u015ftiler.<\/p>\n<p>C\u0131rak\u0131y ad\u0131 iki karde\u015fin ad\u0131ndan geliyor. B\u00fcy\u00fck karde\u015fin ad\u0131 Yecark, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcnk\u00fc de C\u0131rak idi. Yecerukay ve C\u0131rak\u0131y k\u00f6y adlar\u0131 bu iki karde\u015fin ad\u0131ndan geliyor.<\/p>\n<p>Toprak al\u0131nmas\u0131: KAPLANIKO Adedcer\u0131y Rus ordusunda g\u00f6revliydi. Ancak topra\u011f\u0131\/parsel hakk\u0131 (\u0443\u0447\u0430\u0441\u0442\u043a\u044d) yoktu. Kaplan\u0131ko bir Rus generalinin korumas\u0131yd\u0131, yanlar\u0131ndan yaya ge\u00e7en biri \u015f\u00f6yle dedi: \u201cBek\u00e7ili\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131n domuz gibi besili bu ki\u015fi de neyin nesi\u201d diyerek t\u00fcfekle (\u0443\u0447\u0430\u0441\u0442\u043a\u044d) generali \u00f6ld\u00fcrece\u011fini s\u00f6yleyince, Adedcer\u0131y atlay\u0131p generale ate\u015f etmesini engelledi, kur\u015fun Adedcer\u0131y\u2019\u0131 yaralad\u0131 ve eli sakat kald\u0131. Haber \u00c7ar\u2019a ula\u015ft\u0131, Kaplan\u0131ko\u2019ya istedi\u011fi yerden 5 bin desyatin toprak verildi. Kaplan\u0131ko Ruslara haber yeti\u015ftiren bir muhbir olarak \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlad\u0131.<\/p>\n<p>C\u0131rak\u0131y 84 y\u0131l \u00f6nce Farz Irma\u011f\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131ndaki bu yere yerle\u015fti.<\/p>\n<p>C\u0131rak\u0131y\u2019da Abzegh, K\u2019emguy, \u00a0Meho\u015f, Shapsugh, \u00a0Kabardey ve Abaza (\u0430\u0431\u0430\u0434\u0437\u044d) gibi de\u011fi\u015fik topluluklardan insanlar ya\u015f\u0131yorlar<\/p>\n<p>Toprak alma hakk\u0131 (\u0423\u0447\u0430\u0441\u0442\u043a\u044d) olanlar: Da\u00e7e, \u00a0Hakur\u0131n, Hacem\u0131ku, Bedaneko, Ahmet, M\u0131\u015f\u0131neko, V\u0131nereko ve Aj\u011foy\u0131ko aileleri idiler. Adigelerin deniz \u00f6tesine gitmelerine neden olan \u015fey \u015fudur. Rus \u00c7ar\u2019\u0131 Adigeleri da\u011fl\u0131k\/ormanl\u0131k b\u00f6lgeden s\u00fcr\u00fcnce, \u00a0\u201cRus\u2019un eline ge\u00e7tik, mahvolaca\u011f\u0131z, ona hizmet edemeyiz, dinimiz farkl\u0131, M\u00fcsl\u00fcman Padi\u015fah\u2019\u0131n\u0131n \u00fclkesine gidece\u011fiz\u201d diyerek deniz \u00f6tesine gittiler (\u0445\u044b\u043c \u0438\u043aI\u044b\u0436\u044c\u044b\u0433\u044a\u044d\u0445). \u00d6nceleri topluluklar\u0131n yerle\u015fim yerleri \u015f\u00f6yleydi: Abazalar (\u0410\u0431\u0430\u0434\u0437\u044d)- \u0130nc\u0131c (Zelen\u00e7uk) Irma\u011f\u0131n\u0131n yukar\u0131s\u0131ndaki da\u011f eteklerinde ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Onlara Abaza denmesi, onlar\u0131n abalar giymi\u015f olarak \u00fclkeye gelmi\u015f olmalar\u0131 nedeniyledir. Aba, ke\u00e7eden yap\u0131lma kaftand\u0131r. \u00dclkeye geldiklerinde bir ordu gibi kalabal\u0131k idiler, bu nedenle onlara abadze\/ke\u00e7e kaftanl\u0131 ordu dendi.<\/p>\n<p>Abzegh\/ \u0410\u0431\u0434\u0437\u0430\u0445-Abazalar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131s\u0131ndaki d\u00fczl\u00fck yerlere yerle\u015ftiler, adlar\u0131 buradan gelir. Beyleri (p\u015f\u0131) yoktu.<\/p>\n<p>Meho\u015f\/ \u041c\u044d\u0445\u044a\u043e\u0448-Tha\u00e7\u2019e\u011f orman\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda (I\u0443\u043f\u044d\u043c) oturuyorlard\u0131. Beyleri (p\u015f\u0131) Be\u011f\u0131rseko idi.<\/p>\n<p>K\u2019emguy\/ \u041aI\u044d\u043c\u0433\u0443\u0439-Maykop taraflar\u0131nda ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Beyleri (p\u015f\u0131) Ayte\u00e7\u0131ko (Bolet\u0131ko) idi.<\/p>\n<p>Wub\u0131hlar\/ \u0423\u0431\u044b\u0445-\u015e\u2019a\u015fe\/\u015e\u2019a\u00e7e\/ \u0428\u044a\u0430\u0449\u044d\/\u0428\u044a\u0430\u0447\u044d (So\u00e7i) y\u00f6resinde oturuyorlard\u0131.<\/p>\n<p>Adigeler da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerden \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131klar\u0131 s\u0131ralarda ayaklar\u0131ndaki \u00e7ar\u0131klar\u0131 pi\u015firip yiyecek durumlara d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 at\u0131p canlar\u0131n\u0131 kurtarabilmek i\u00e7in ka\u00e7mak zorunda kal\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p><\/span><span lang=\"TR\"><b> Bilgi notu:<br \/>\n(*) <\/b>Adige \u00dclkesi\u2019nde belli bir y\u00fcksekli\u011fe kadar da\u011flar orman, onun \u00fcst\u00fcnde \u00e7ay\u0131r, daha y\u00fcksek yerlerde karlar, kal\u0131c\u0131 karlar, buzullar ve sivri kayalarla kapl\u0131d\u0131r. Bu nedenle da\u011f denildik\u00e7e orman da akla gelmelidir. -HCY.<br \/>\n<b>(**) <\/b>Tha\u00e7\u2019e\u011f orman\u0131\/\u0422\u0445\u044c\u044d\u04471\u044d\u0433\u044a \u043c\u044d\u0437- B\u00fcy\u00fck, kutsal orman. Adigeler eskiden bu ormanda Avc\u0131lar Tanr\u0131s\u0131 Mez\u0131tha (\u041c\u044d\u0437\u044b\u0442\u0445\u044c\u044d) ile B\u00fcy\u00fckba\u015f Hayvanlar Tanr\u0131s\u0131 Ah\u2019\u0131n\u2019\u0131n (\u0410\u0445\u044b\u043d) bulundu\u011funa, bunlar\u0131n bolluk\/bereket sa\u00e7t\u0131klar\u0131na ve koruyucu olduklar\u0131na inan\u0131rlard\u0131. Her bir y\u00f6renin kendi Tha\u00e7\u2019e\u011f ve Ah\u2019\u0131n ormanlar\u0131 vard\u0131. \u00a0Daha \u00e7ok bilgi i\u00e7in Bkz. \u201c\u00c7erkesya\u2019da de\u011fi\u015fik dinlerle ili\u015fkili yer adlar\u0131, internet. -HCY.<br \/>\n<b>(***) <\/b>P\u015f\u0131\u00e7evit\u2019u\/ \u041f\u0449\u044b\u0447\u044d\u0443\u0438\u0442I\u0443- \u015eimdiki P\u015f\u0131jhable k\u00f6y\u00fcn\u00fcn bulundu\u011fu yer.<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><\/p>\n<p><b>F.1, P.59, d.17<br \/>\n<\/b><\/span><b> <span lang=\"TR\"> Anlatan:<\/span><\/b><span lang=\"TR\"> KUNIJ Ayse Dor\u0131j o\u011flu (\u041a\u044a\u0443\u043d\u044b\u0436\u044a \u0410\u0439\u0441\u044d \u0414\u043e\u0440\u044b\u0436\u044a \u044b\u043a\u044a\u0443), 83 ya\u015f\u0131nda, Fedz k\u00f6y\u00fcnde do\u011fdu, Bla\u015feps\u0131n k\u00f6y\u00fcnde oturuyor, biraz okuma yazmas\u0131 var.<br \/>\n<b>Yazan: <\/b>R. Hasan\u0131ko<br \/>\n<\/span><span lang=\"TR\"><b> Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Y\u0131l:<\/b><\/span><span lang=\"TR\"> 2 Ekim 1940<br \/>\n<\/span> <span lang=\"TR\"><br \/>\nRusya ile ilk anla\u015fan (\u0435\u0448I\u0443\u0433\u044c\u044d\u0440) y\u00f6re Kabardey\u2019dir. Rusya kar\u015f\u0131t\u0131 birka\u00e7 aile \u201cDomuz yemi olmak istemiyoruz\u201d (\u043a\u044a\u043e\u043d\u044b\u0431\u044d\u043c \u0442\u0438\u0445\u044c\u0430\u043d\u043aI\u044d \u0442\u044b\u0444\u0430\u0435\u043f) diyerek \u0130nc\u0131c (Zelen\u00e7uk) Irma\u011f\u0131 y\u00f6resine gelip yerle\u015ftiler. Rusya Kabardey\u2019i ele ge\u00e7irdikten sonra \u0130nc\u0131c y\u00f6resine de y\u00f6neldi. Rusya ile uzla\u015fanlar \u0130nc\u0131c y\u00f6resinde kald\u0131lar, uzla\u015famayanlar toplan\u0131p Abzeghlerin yan\u0131na gelip buralara yerle\u015ftiler-Me\u015f\u015fodz h\u2019ekuj\/ \u041c\u044d\u0448I\u043e\u0434\u0437 \u0445\u044d\u043a\u0443\u0436\u044a (\u0422\u0445\u044c\u044d\u0447I\u044d\u0433\u044a) y\u00f6resine.<\/p>\n<p>Me\u015f\u015fodz h\u2019ekuj\u2019da ge\u00e7im \u015f\u00f6yle sa\u011flan\u0131yordu: M\u0131s\u0131r ve ekin ekiyor; k\u00fcrek, k\u00fcrek sap\u0131, a\u011fa\u00e7 merdiven (\u043f\u0445\u044a\u044d\u043b\u044a\u044d\u043c\u044b\u0434\u0436) yap\u0131p sat\u0131yorlard\u0131. Meyvecilik de yap\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n<p>Abzeghler Shapsugh\/Shapsugh \u00fclkesine de\u011fin uzanan yerlerde ya\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p>Naip (1) Rus \u00e7ar\u0131n\u0131n casusu (\u0438\u0448\u043f\u0438\u043e\u043d\u044d\u0443) idi. Abzeghlerin aras\u0131na girip say\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi ve Ruslara bildirdi. Ruslar, ormandaki yapraklar say\u0131s\u0131nca da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde bir Adige n\u00fcfusunun bulundu\u011funu san\u0131yorlard\u0131, ancak durum Naip taraf\u0131ndan saptan\u0131p \u00c7ar\u2019a bildirilince, \u00c7ar h\u0131zla \u00fclkeyi ele ge\u00e7irme karar\u0131na vard\u0131 (2).<\/p>\n<p>\u00c7ar\u2019\u0131n ordusu Maykop yerine yerle\u015fti, \u00a0bir ba\u015fka ordu da Tuapse\u2019ye (\u0422I\u0443\u0430\u043f\u0441\u044d) yerle\u015fti. \u00c7ar \u015f\u00f6yle dedi: \u201cSize toprak verece\u011fim, k\u00f6lelik kald\u0131r\u0131lacak, silahlar\u0131n\u0131z\u0131 b\u0131rak\u0131n\u0131z\u201d dedi. Bunu kabul etmeyenler denizin \u00f6tesine gittiler, kabul edenler de burada kald\u0131lar .<\/p>\n<p>Abzeghlerin da\u011flardan indirildikleri d\u00f6nemde Shapsughlar da indirildiler, Sergiyevskaya stanitsas\u0131 yan\u0131nda \u00fc\u00e7 y\u0131l kald\u0131lar, ovaya al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131klar\u0131 \u2013havas\u0131na uyum sa\u011flayamad\u0131klar\u0131 \u2013i\u00e7in, \u00fcst makamlara ricalarda bulunup oradan ayr\u0131ld\u0131lar. Kabardey k\u00f6yleri ise Fedz k\u0131y\u0131s\u0131nda oturuyorlard\u0131. Na\u00e7alnik okrugu (idare merkezi) olan Lavinskaya stanitsas\u0131nda Abdurahmanov (Kabardey) bulunuyordu. Werkler\/soylular k\u00f6lelerini b\u0131rakmamakta inat edip silahl\u0131 direni\u015fe kalk\u0131\u015f\u0131nca, Rus ordusu harekete ge\u00e7ti, ayaklanmay\u0131 bast\u0131rd\u0131 . Fedz vadisinde \u00e7ok say\u0131da insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc (3). Ayaklanmay\u0131 ba\u015flatan ki\u015fi ise, \u00a0KANDORIKO \u0130smel\u2019dir.<\/p>\n<p>Fedz\u2019den al\u0131nd\u0131k ve bize s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7izilmi\u015f\/yasal tarlalar kurayla da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Fedz\u2019den ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131m\u0131z \u00fczerinden 74 y\u0131l ge\u00e7ti. Kabardeyler bir y\u0131l kadar Fedz\u2019de ikamet ettiler. K\u00f6y\u00fcm\u00fcz Bla\u015feps\u0131ne\u2019de oturan bey (\u041a\u043d\u044f\u0437), DEREKO Aslan\u00e7er\u0131y (\u0414\u0435\u0440\u044d\u043a\u044a\u043e \u0410\u0441\u043b\u044a\u0430\u043d\u0447\u044d\u0440\u044b\u0439) idi.<\/p>\n<p><\/span><span lang=\"TR\"><b> Bilgi notu:<br \/>\n(1) <\/b>Naip, yukar\u0131da bildirildi\u011fi gibi Muhammed Emin\u2019dir. -HCY<br \/>\n<b>(2) <\/b>Hacilyas Varol da ayn\u0131 bilgiyi sunuyor. Bkz. \u201dHacilyas Varol (\u041b1\u044b\u0449\u044d) ve Naip Muhammed Emin\u2019e \u0130li\u015fkin Bir Anlat\u0131s\u0131\u201d, CC Tarih, 2. \u0130ndex.<br \/>\n<b>(3)<\/b> Fedz (Kabardeyce ve Rus\u00e7a: Hodz) vadisi olay\u0131. Bu olay, General \u0130smail Berkok\u2019un yazd\u0131\u011f\u0131 ve teyzesinin de \u015fehit oldu\u011funu belirtti\u011fi \u00e7arp\u0131\u015fma olabilir. Bkz. \u00a0\u201cTarihte Kafkasya\u201d, s. 525, 530<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yay&#305;na Haz&#305;rlayanlar: YEMI&Ccedil;&rsquo; Nurcan &ndash; A&Ccedil;UMIJ Hilmi&nbsp; &Ccedil;eviri: HAP&#304; Cevdet Y&#305;ld&#305;z T&uuml;rk&ccedil;e olarak yay&#305;nlamay&#305; da d&uuml;&#351;&uuml;nd&uuml;&#287;&uuml;m&uuml;z bu Adigece an&#305; derlemeleri K&rsquo;ERA&#350;E Tembot ad&#305; verilen Adige Cumhuriyeti Bilimsel Ara&#351;t&#305;rma Enstit&uuml;s&uuml; (AR&#304;G&#304;) ar&#351;ivindeki el yazmalar&#305;ndan YEMI&Ccedil;&rsquo; Nurcan (&#1045;&#1084;&#1099;&#1082;I &#1053;&#1091;&#1088;&#1076;&#1078;&#1072;&#1085;) taraf&#305;ndan al&#305;nm&#305;&#351;t&#305;r. Belgeler Maykop&rsquo;ta yay&#305;nlanan &ldquo;Psatl&rdquo; (&#1055;&#1089;&#1072;&#1083;&#1098; 3 (6) &ndash;&#1052;&#1099;&#1077;&#1082;&#1098;&#1091;&#1072;&#1087;&#1101; 2006) dergisinin 203- 220 say&#305;lar&#305;nda da yay&#305;nlanm&#305;&#351;t&#305;r. AR&#304;G&#304; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11803","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11803","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11803"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11803\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11805,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11803\/revisions\/11805"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11803"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11803"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11803"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}