Vizyonunu Turanc\u0131l\u0131k \u00fclk\u00fcs\u00fc \u00fczerine kurgulam\u0131\u015f olan Enver Pa\u015fa Rusya ile Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu aras\u0131nda bir tampon devlet\u00e7ikler ku\u015fa\u011f\u0131 olu\u015fturarak, oradan da Hazar Denizi’ne ve \u00f6telerine do\u011fru uzay\u0131p giden hesaplar i\u00e7indeyken, 1\u2019inci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda Ahmet A\u011fao\u011flu\u2019na Azerbaycan\u2019da \u201cDifai\u201d \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc, \u0130stanbul\u2019da da ba\u015fta Mu\u015fir Tu\u011fa Fuat Pa\u015fa olmak \u00fczere Kuzey Kafkasl\u0131 se\u00e7kin \u015fahsiyetlere de \u201cT\u00fcrk S\u0131hh\u00ee Misyonu\u201d \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc kurdurmu\u015ftur. Daha sonra \u201cT\u00fcrkiye’deki Kuzey Kafkasya Siyasi Muhacirleri Komitesi\u201d ad\u0131n\u0131 alacak olan T\u00fcrk S\u0131hh\u00ee Misyonu \u00f6rg\u00fct\u00fcnde M\u00fc\u015fir Fuad Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6nemli bir yeri ve etkisi vard\u0131. Bu komite Kafkaslarda \u00c7erkesleri ayakland\u0131racak ve ba\u015f\u0131na bir Osmanl\u0131 \u015fehzadesi getirilece\u011fi bir ka\u00e7 muhtar \u00fclkeden olu\u015facak bir devletin te\u015fkiline \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131.<\/p>\nEnver Pa\u015fa\u2019\u0131n o g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bu \u201ctampon devletler\u201d projesine, 1917 y\u0131l\u0131ndan itibaren uygulama alan\u0131 bulduracak baz\u0131 siyasi ve askeri geli\u015fmeler g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.
\nRusya 1\u2019inci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda Kafkas Cephesinde \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flayarak Anadolu\u2019nun Kuzey Do\u011fusunu da i\u015fgal etmi\u015fken, Ekim 1917 Bol\u015fevik \u0130htilali sonras\u0131nda ba\u015flayan yeni s\u00fcre\u00e7te 3 Mart 1918\u2019de Brest Litovsk antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalamak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu Antla\u015fman\u0131n konumuzu ilgilendiren h\u00fck\u00fcmleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
\u2022 Osmanl\u0131, Almanya, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan ile Rusya Devleti aras\u0131ndaki sava\u015f durumu sona erecek,
\n\u2022 Taraflar, di\u011fer taraf\u0131n h\u00fck\u00fcmeti veya devlet \u00f6rg\u00fct\u00fc ve askeri aleyhine her \u00e7e\u015fit k\u0131\u015fk\u0131rtma hareketinden vazge\u00e7ecek,
\n\u2022 Rusya, Do\u011fu Anadolu’da i\u015fgal etti\u011fi yerler ile Artvin, Ardahan, Kars ve Batum’dan hemen \u00e7ekilecekti.<\/p>\n
Bu antla\u015fma neticesinde Rusya, Miladi 1877-1878 Rum\u00ee 1293 y\u0131l\u0131nda cereyan eden ve tarihte 93 Harbi olarak bilinen sava\u015f s\u0131ras\u0131nda i\u015fgal ederek ald\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm topraklar\u0131, \u201cEvliye-i Selase\u201d yani Ardahan, Kars ve Batum\u2019u T\u00fcrkiye’ye iade etti. Antla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131ndan sonra Osmanl\u0131 ordular\u0131 bu b\u00f6lgelere hemen girmi\u015ftir.<\/p>\n
Fakat Kuzey Kafkasya ve Trans-Kafkas\u2019ta durum hala kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131. 1917 y\u0131l\u0131 Aral\u0131k ay\u0131nda, Bak\u00fc’de kurulan Bol\u015fevik y\u00f6netiminin deste\u011fiyle harekete ge\u00e7en Ermeni silahl\u0131 birlikleri, Brest Litovsk\u2019a ra\u011fmen 30-31 Mart 1918 tarihlerinde Bak\u00fc’de b\u00fcy\u00fck bir katliama giri\u015fmi\u015fti. \u0130ki g\u00fcn i\u00e7erisinde yaln\u0131zca Bak\u00fc\u2019de 17 bin sivil insan katledilmi\u015fti. Bol\u015fevik Rus ve Ermenilerin Azerbaycan T\u00fcrklerine kar\u015f\u0131 giri\u015ftikleri katliam hareketi k\u0131sa s\u00fcrede di\u011fer b\u00f6lgelere de yay\u0131lm\u0131\u015f, on binlerce masum insan \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/span><\/p>\n
![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/mahir-yenemuk\/image001.gif\")
\nAbd\u00fclmecid \u00c7ermoyyef<\/span><\/p>\nRusya\u2019n\u0131n d\u00e2hili ihtilaf i\u00e7inde \u00e7alkaland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in siyasi faaliyetler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n ileri gelenlerinden Abd\u00fclmecid \u00c7ermoyyef, Haydar Bammat gibi \u015fahsiyetler \u00fclkelerine destek aramak i\u00e7in t\u00fcrl\u00fc zorluklarla Trabzon\u2019a gelmi\u015fler ve 14 Mart-14 Nisan 1918 tarihleri aras\u0131nda aral\u0131klarla bin ay s\u00fcren konferansa kat\u0131larak Osmanl\u0131 Devletinden yard\u0131m istemi\u015flerdir. Daha sonra Batum\u2019a gelen Da\u011f\u0131stan heyeti burada Enver Pa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp ondan da yard\u0131m istemi\u015flerdir. Detaylar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in Pa\u015fa ile birlikte \u0130stanbul\u2019a gelen heyet \u00e7ok iyi kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve a\u011f\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7erkes Teav\u00fcn Cemiyeti arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmetinin deste\u011fini alan Abd\u00fclmecit \u00c7ermoy ve arkada\u015flar\u0131, 11 May\u0131s 1918\u2019de \u0130stanbul\u2019da bir beyanname yay\u0131nlayarak \u015eimali Kafkas Cumhuriyeti\u2019nin kuruldu\u011funu ilan etmi\u015flerdir.<\/p>\n\u201cA\u015fa\u011f\u0131da imzalar\u0131 bulunan bizler, Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n yetkili millet temsilcileri olarak \u015fu konular\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya h\u00fck\u00fcmetlerine duyurmay\u0131 \u015feref tel\u00e2kki ederiz: Kuzey Kafkasya halklar\u0131, yasal ve ola\u011fan se\u00e7imlerle bir mill\u00ee meclis olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. 1917 y\u0131l\u0131 May\u0131s ve Eyl\u00fcl aylar\u0131nda toplanan bu meclis Kuzey Kafkasya Birli\u011fi\u2019ni ilan etmi\u015f ve vekiller heyetini kurmu\u015ftur. Al\u0131nan kararlar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
1) <\/b>Birle\u015fik Kuzey Kafkasya halklar\u0131 Rusya\u2019dan ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurmu\u015ftur.
\n2) <\/b>Yeni devletin hudutlar\u0131, kuzeyden Da\u011f\u0131stan, Stavropol, Terek, Kuban ve Karadeniz, do\u011fudan Hazar Denizi, g\u00fcneyden ise Transkafkasya h\u00fck\u00fcmetleri ile yap\u0131lacak anla\u015fmalarla tespit edilecek s\u0131n\u0131rlardan olu\u015fmaktad\u0131r. Bu kararlar\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya h\u00fck\u00fcmetlerine duyurulmas\u0131 ve bilgilendirme g\u00f6revi a\u015fa\u011f\u0131da imzalar\u0131 bulunan yetkili delegasyona verilmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede, imzalar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da yer alan bizler, bug\u00fcnden itibaren Ba\u011f\u0131ms\u0131z Kuzey Kafkasya Devleti\u2019nin yasal \u015fekilde kuruldu\u011funu h\u00fcr d\u00fcnyaya beyan ederiz.\u201d<\/p>\n
Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrk, Alman ve di\u011fer bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin bas\u0131n\u0131nda b\u00fcy\u00fck ilgiyle kar\u015f\u0131land\u0131. Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti, \u201c\u015eimali Kafkas Cumhuriyeti\u201dni resmen tan\u0131d\u0131. 8 Haziran 1918\u2019de Osmanl\u0131 yetkilileri ile Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti aras\u0131nda Dostluk ve \u0130\u015fbirli\u011fi Antla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. Bu Antla\u015fmayla Osmanl\u0131 Devleti Kuzey Kafkas Cumhuriyetine askeri yard\u0131mda bulunmay\u0131, b\u00f6ylece onu d\u0131\u015ftan ve i\u00e7ten gelebilecek tehditlere ve sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 korumay\u0131 \u00fcstlenmi\u015f oluyordu.<\/p>\n
Kafkas \u0130slam Ordusu
\n<\/b>
\nRus ve Ermenilerden olu\u015fan birliklerin katliam\u0131 y\u00fcz\u00fcnden hemen her b\u00f6lgeden y\u00fcz binlerce insan da yerlerini terk etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. \u0130stanbul\u2019a, Azerbaycan\u2019\u0131n \u00e7ok zor durumda oldu\u011funa dair haberler gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin m\u00fcttefiki olan Almanya T\u00fcrk Ordusu’nun Azerbaycan\u2019a askeri yard\u0131m etmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakta idi. Ba\u015fkomutan vekili Enver Pa\u015fa Azerbaycan\u2019da durumun \u00e7ok ciddi oldu\u011funu anlay\u0131nca yakla\u015f\u0131k 20 bin ki\u015filik \u201cKafkas \u0130slam Ordusu\u201dnu kurdu ve 29 ya\u015f\u0131ndaki \u00fcvey karde\u015fi Yarbay Nuri Beyi r\u00fctbe atlatarak fahr\u00ee ferik (T\u00fcmgeneral) yaparak komutanl\u0131\u011f\u0131na atad\u0131.<\/p>\n
<\/span>![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/mahir-yenemuk\/image002.png\")
\n<\/span>Nuri (K\u0131ll\u0131gil) Pa\u015fa<\/span>
\n<\/span>
\nBu g\u00f6revi daha \u00f6nce Albay Kaz\u0131m (Karabekir) Beye teklif etmi\u015f fakat Kaz\u0131m Bey i\u015flerinin \u00e7oklu\u011fu mazeretiyle reddetmi\u015fti. Azerbaycan\u2019\u0131n h\u00fcr ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir Devlet olarak kendi ayaklar\u0131 \u00fcst\u00fcnde durabilmesi i\u00e7in bin 130 \u015fehit verecek olan Kafkas \u0130slam Ordusu Azerbaycan\u2019a geldi\u011finde halk yollara d\u00f6k\u00fcld\u00fc, orduyu co\u015fkuyla kar\u015f\u0131lad\u0131lar. 25 May\u0131s 1918\u2019de Gence\u2019ye, gelen Nuri Pa\u015fa, burada \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131.<\/p>\nKuzey Kafkas Ordusu
\n<\/b>
\nOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu tarihin bir\u00e7ok d\u00f6neminde Kuzey Kafkas halklar\u0131yla genellikle K\u0131r\u0131m Hanlar\u0131 \u00fczerinden dolayl\u0131 bazen de direkt olarak temasta bulunmu\u015ftur. Kafkas halklar\u0131n\u0131n zor d\u00f6nemlerinde bekledikleri yard\u0131mlar genellikle yap\u0131lmam\u0131\u015f veya yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat kendisi talep etti\u011fi zamanlarda bu halklardan gerekli deste\u011fi alm\u0131\u015ft\u0131r. Ele alaca\u011f\u0131m\u0131z Kuzey Kafkas ordusu bu s\u00fcrecin en \u00f6nemli \u00f6\u011felerinden birisidir. Kafkas k\u00f6kenli asker ve sivil b\u00fcrokratlarla ayd\u0131nlar\u0131n Bab-\u0131 \u00c2li ve Erkan-\u0131 Harbiye Riyaseti’nden istek, telkin ve tavsiyeleri neticesinde Kuzey Kafkasya\u2019da \u00e7i\u00e7e\u011fi burnunda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti\u2019ni Rus birliklerine kar\u015f\u0131 korumak ve Da\u011f\u0131stan Harek\u00e2t\u0131\u2019n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla \u201cKuzey Kafkas Ordusu\u201d olu\u015fturularak, komutanl\u0131\u011f\u0131na da \u00c7anakkale Grubu Komutan\u0131 olan Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa getirilmi\u015fti. <\/span><\/p>\n
![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/mahir-yenemuk\/image004.png\")
\nYusuf \u0130zzet Pa\u015fa
\n<\/span><\/p>\nYusuf \u0130zzet Pa\u015fa, \u00c7erkes as\u0131ll\u0131 olup, Kafkas tarihini incelemi\u015f ve bu konuda eserler yazm\u0131\u015ft\u0131r. Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa, hem Kuzey Kafkas Komutan\u0131, hem de Kuzey Kafkas Cumhuriyeti nezdinde Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin siyasi ve askeri temsilcisi s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Kuzey Kafkas Ordusu Kurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na da Yarbay \u0130smail Hakk\u0131 (Berkok) Bey tayin edilmi\u015fti. \u00c7erkes k\u00f6kenli olan Berkok Bey ordunun Erk\u00e2n\u0131 Harbiye Reisi oldu\u011fu gibi \u015eimal\u00ee Kafkasya\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn te\u015fkilat\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131 idi. \u00c7erkes as\u0131ll\u0131 Y\u00fczba\u015f\u0131 Mithat \u015ehapl\u0131\u2019da bu ordunun g\u00fczide komutanlar\u0131ndand\u0131. Bu ordunun temelini olu\u015fturan 15. Piyade T\u00fcmeni, Romanya Dobruca’da Adigelerin Abzegh boyuna mensup TSEY S\u00fcleyman \u0130zzet Bey komutas\u0131nda sava\u015fmakta iken bu cephede Rus ve Romenlerle m\u00fctareke imzalanmas\u0131 \u00fczerine Ba\u015fkomutanl\u0131k emri ile K\u00f6stence\u2019den Batum\u2019a G\u00fcmr\u00fc ve Azerbaycan\u2019a nakledilmi\u015ftir. Kuzey Kafkas Ordusu’nun i\u00e7inde katma de\u011feri fazla olmayan Da\u011f\u0131stan milisleri de bulunmaktayd\u0131.
\nYusuf \u0130zzet Pa\u015fan\u0131n g\u00f6revi devralmas\u0131na kadar Komutay\u0131 vekaleten y\u00fcr\u00fcten Yarbay \u0130smail Berkok 21\/06\/1334 (1918) tarihinde Kuzey Kafkas Halk\u0131na hitaben g\u00fcn\u00fcm\u00fcz terk\u00e7esine aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u015fa\u011f\u0131daki bildiriyi yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\nB\u00fct\u00fcn Kuzey Kafkasya M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131na
\n<\/b>
\nSevgili ve muhterem M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimiz. Sultan Mehmet Re\u015fat Hazretleri taraf\u0131ndan Kafkas \u0130slam Ordusu Kumandanl\u0131\u011f\u0131’na tayin buyrulmu\u015f olan Nuri Pa\u015fa Hazretleri beni Kuzey Kafkas Kumandanl\u0131\u011f\u0131 vazifesiyle buraya g\u00f6nderdi. \u0130lk vazifemiz, as\u0131rlardan beri Kur\u2019an\u2019\u0131 y\u0131rtmak, \u0130slam dinini ortadan kald\u0131rmak amac\u0131n\u0131 g\u00fcden itilaf devletlerinden Rusya H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin sona eri\u015fini ve da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Mukaddes hilafet vazifesiyle y\u00fck\u00fcml\u00fc ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hayat ve mukaddesat\u0131ndan sorumlu olan biz Osmanl\u0131 milleti ve h\u00fck\u00fcmeti 60 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n zamandan beri kesintisiz olarak kibirli ha\u00e7l\u0131lar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 pen\u00e7ele\u015ftik ve pen\u00e7ele\u015fiyoruz ve bu defa ki cihan harbine de ayn\u0131 maksatla girdik ve bu u\u011furda y\u00fcz binlerce M\u00fcsl\u00fcman evlad\u0131n\u0131 feda ettik.<\/p>\n
<\/span>\u00a0<\/span>![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/mahir-yenemuk\/image006.png\")
\n\u0130smail Berkok<\/span><\/p>\nBizim sizden iste\u011fimiz: Ey as\u0131rlardan beri zul\u00fcm alt\u0131nda inlemi\u015f olan M\u00fcsl\u00fcman karde\u015flerimiz, sizden bekledi\u011fimiz Ruslar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131\u015ftan sonra yeniden do\u011fma ihtimali kar\u015f\u0131s\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 korumak ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ad\u0131na giri\u015fti\u011fimiz bu genel kavgada birbirine kayna\u015fm\u0131\u015f yap\u0131 gibi yan yana durmak ve bu suretle zorlama ile y\u0131k\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 cihana g\u00f6stermektir. Bu da bir birimize yard\u0131m etmekle m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n\u015eimal\u00ee Kafkas Kumandan\u0131
\n\u0130smail Berkok<\/p>\n
Derbend\u2019in Al\u0131nmas\u0131 ve Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti\u2019nin yedi y\u0131ld\u0131zl\u0131 bayra\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6ndere \u00e7ekilmesi
\n<\/b>
\nYusuf \u0130zzet Pa\u015fa \u0130stanbul\u2019dan hareketle 29 A\u011fustos 19l8\u2019de Batum\u2019a geldi. Burada Enver Pa\u015fan\u0131n amcas\u0131 \u015eark Ordular\u0131 Grubu Komutan\u0131 Halil Pa\u015fa ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmede Halil Pa\u015fa ona: Almanlar\u0131n iki taburluk bir kuvvetle Da\u011f\u0131stan Harek\u00e2t\u0131na m\u00fcstakil olarak kat\u0131lmak istediklerini s\u00f6yleyerek, bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sordu.<\/p>\n
Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa: Da\u011f\u0131stan Harek\u00e2t\u0131nda tek yetkili olmak istedi\u011fini, s\u00f6z konusu iki Alman taburunun kendi emir ve komutas\u0131nda harek\u00e2ta, ancak Almanya\u2019n\u0131n Kuzey Kafkas Cumhuriyeti\u2019ni tan\u0131mas\u0131 \u015fart\u0131yla kat\u0131labilece\u011fini bildirmi\u015fti.<\/span><\/p>\n
![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/mahir-yenemuk\/image008.png\")
\nHalil Pa\u015fa<\/p>\n
\u201cKafkas \u0130slam Ordusu\u201d Komutan\u0131 Nuri Pa\u015fa, 22 Eyl\u00fcl 1918\u2019de Batum\u2019da bulunan Kuzey Kafkas Ordusu Komutan\u0131 Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa\u2019ya \u00e7ekti\u011fi telgrafla: Derbent ve Petrovsk (Maha\u00e7kale) \u015fehirlerinin zapt\u0131 i\u00e7in, 15. Piyade T\u00fcmeni\u2019nin g\u00f6revlendirildi\u011fini, Bak\u00fc-Ha\u00e7maz demir yolu onar\u0131m\u0131n\u0131n birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde bitirilmesinden sonra birliklerin Ha\u00e7maz\u2019a nakledilmesine ba\u015flanaca\u011f\u0131n\u0131 haber vermi\u015fti. (18)<\/p>\nKuzey Kafkasya\u2019da Da\u011f\u0131stan i\u00e7in stratejik bir \u00f6neme haiz Derbend Yarbay S\u00fcleyman \u0130zzet Beyin komutas\u0131ndaki 15. Piyade T\u00fcmenine ba\u011fl\u0131 56. Alay taraf\u0131ndan bir bask\u0131n taarruzu ile k\u0131sa s\u00fcrede ele ge\u00e7irilerek d\u00fc\u015fmandan temizlenmi\u015f b\u00f6ylece Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n kurtar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nDerbend\u2019in 4-5 kilometre kuzeyinde Kazak as\u0131ll\u0131 Albay Bicerakov kuvvetleriyle muharebelerin devam etti\u011fi 13 kas\u0131m 1918\u2019de, Kafkas \u0130sl\u00e2m Ordusu Kumandan\u0131 Nuri Pa\u015fa, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Ba\u015fkan\u0131 Abd\u00fclmecid \u00c7ermoy, Kuzey Kafkasya Ordusu Komutan\u0131 Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa ve 15. Piyade T\u00fcmeni Komutan\u0131 Yarbay S\u00fcleyman \u0130zzet Bey Derbent\u2019te bir araya geldiler. 13 Ekim 1918 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck merasimden sonra top sesleri aras\u0131nda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti\u2019nin yedi y\u0131ld\u0131zl\u0131 bayra\u011f\u0131 Derbent Belediye binas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde g\u00f6ndere \u00e7ekildi.
\nT\u00f6renden sonras\u0131 yap\u0131lan toplant\u0131da Derbend\u2019in al\u0131nmas\u0131ndan sonra ancak Petrovski (Maha\u00e7kale) nin de al\u0131nmas\u0131yla b\u00fct\u00fcn Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n i\u015fgalcilerden temizlenebilece\u011fi fikri \u00fczerinde ittifak edildi.<\/p>\n
Petrovsk (Maha\u00e7kale) un Al\u0131nmas\u0131, Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n Ruslardan Temizlenmesi<\/p>\n
<\/b>Derbend\u2019den sonra Petrovsk\u2019un ele ge\u00e7irilmesi Kuzey Kafkas Cumhuriyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6neme haizdi. Burada Albay Bi\u00e7erakov 4\u20135 bin ki\u015filik bir kuvvetle durumunu muhafaza etti\u011fi s\u00fcrece Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n gelece\u011fi devaml\u0131 bir tehlike i\u00e7inde olacakt\u0131, Kuzey Kafkas Cumhuriyeti\u2019nin bir askeri de\u011fer ta\u015f\u0131mayan milis kuvvetlerinden ba\u015fka bir askeri dayana\u011f\u0131 bulunmuyordu. Bu y\u00fczden h\u00fck\u00fcmetin \u00fclke \u00fczerindeki n\u00fcfuzu son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 idi. Bu sebeple Bi\u00e7erakov Petrovsk\u2019ta bulundu\u011fu s\u00fcrece devletin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi adeta imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131n Bi\u00e7erakov kuvvetlerince tehdit alt\u0131nda bulundurulmas\u0131 Azerbaycan\u2019\u0131n g\u00fcvenli\u011fini ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da tehlikeye sokabilirdi. Bu y\u00fczden Bi\u00e7erakov kuvvetlerinin Petrovsk\u2019tan bir an \u00f6nce \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p devletin kuzey s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n tehlikeden ar\u0131nd\u0131r\u0131larak emniyet alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekmekteydi. Olay\u0131n ciddiyetine binaen, Kuzey Kafkas Komutan\u0131 Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa, Mondros M\u00fctarekesi\u2019nin imzalanmas\u0131ndan be\u015f g\u00fcn sonra Petrovsk Muharebelerinin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcnlerde \u201cKafkas \u0130slam Ordusu\u201dndan, \u015fehrin bir an \u00f6nce zapt edilmesi i\u00e7in iki piyade alay\u0131 kadar bir kuvvetin, cesur bir t\u00fcmen komutan\u0131n\u0131n emrine verilerek bir haftaya kadar Petrovsk Cephesi\u2019ne g\u00f6nderilmesini istemi\u015fti.<\/p>\n
Bu arada \u0130tilaf Devletlerinden baz\u0131 temsilciler ile Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa ve Kuzey Kafkas Cumhuriyeti Cumhurba\u015fkan\u0131 Abd\u00fclmecit \u00c7ermovef aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fmeler ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130tilaf temsilcileri; T\u00fcrkiye ile \u0130tilaf Devletleri aras\u0131nda m\u00fctarekenin imzaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fler, ancak bu do\u011frultuda \u0130stanbul\u2019dan bir haber al\u0131namad\u0131\u011f\u0131ndan bunun ba\u015fvurulan bir hile olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ger\u00e7e\u011fi \u00f6\u011frenmek i\u00e7in \u0130stanbul ile irtibat sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Di\u011fer yandan T\u00fcrk Heyeti, \u0130tilaf Heyetine Petrovsk Cephesinde Bi\u00e7erakov kuvvetleri ile Kuzey Kafkas Cumhuriyeti kuvvetlerinin \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirterek, m\u00fctareke yap\u0131lm\u0131\u015f bile olsa, bunun harek\u00e2t\u0131 engelleyecek bir hukuki nitelik ta\u015f\u0131mayaca\u011f\u0131 bildirilmi\u015fti. Bu arada m\u00fctarekenin imzaland\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul kaynakl\u0131 haberlerle de do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131. Petrovsk\u2019tan gelen \u0130tilaf temsilcilerinin teklifleri Kuzey Kafkas H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin siyasetine de uygun oldu\u011fu i\u00e7in, ikinci bir emre kadar harek\u00e2t\u0131n durdurulmas\u0131na karar verildi. Ancak y\u00f6nelebilecek herhangi bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131da kar\u015f\u0131l\u0131k verilecekti. Bununla birlikte Bi\u00e7erakov kuvvetlerinin iki g\u00fcnd\u00fcr s\u00fcren muharebelerde \u00e7ok say\u0131da \u00f6l\u00fc ve yaral\u0131 vermeleri nedeniyle T\u00fcrk birliklerine kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7meleri m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu. Aksine Bi\u00e7erakov. Petrovsk\u2019a kar\u015f\u0131 y\u00f6nelebilecek bir T\u00fcrk taarruzundan \u00e7ekindi\u011fi i\u00e7in, kuvvetlerini \u015fehirden \u00e7ekmenin tela\u015f\u0131 i\u00e7ine girmi\u015fti. Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa \u0130tilaf temsilcileriyle yap\u0131lmakta olan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonuna gelindi\u011fini ve \u015fehri teslim etmeyi kabul ettiklerini bildiren bir yaz\u0131y\u0131 15. T\u00fcmen Komutan\u0131 Yarbay S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi s\u0131rada 8 Kas\u0131m\u2019da Petrovsk\u2019tan gelen bir heyet S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019le g\u00f6r\u00fc\u015ferek B\u0131\u00e7erakov\u2019un \u015fehri tahliye etti\u011fini, vapurlara binerek ka\u00e7mak \u00fczere olduklar\u0131n\u0131 bildirmi\u015flerdi. Yine ayn\u0131 g\u00fcn saat 14.00\u2019de ahaliyi temsilen bir heyet S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019e gelerek: Bi\u00e7erakov\u2019un Petrovsk\u2019u bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u015fehirde ya\u011fman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u015fehre kuvvet g\u00f6nderilerek asayi\u015fin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 istemi\u015flerdi. Bunun \u00fczerine S\u00fcleyman \u0130zzet Bey, kendisi yaral\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in 15. T\u00fcmen\u2019i 38. Alay Komutan\u0131 Fahri Albay Selim Bey\u2019in emrine vererek Petrovsk\u2019a g\u00f6ndermi\u015fti.
\n<\/span>
\n![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/mahir-yenemuk\/image010.gif\")
\nS\u00fcleyman \u0130zzet Bey<\/p>\n<\/span>6 Kas\u0131m\u2019da cereyan eden \u00e7arp\u0131\u015fmalarda aya\u011f\u0131ndan yaralanan 15. T\u00fcmen Komutan\u0131 S\u00fcleyman \u0130zzet Bey 9 Kas\u0131m\u2019da otomobille Petrovsk\u2019a gelerek kendisi i\u00e7in haz\u0131rlanan eve yerle\u015fmi\u015fti. Daha sonra ba\u015fta Cumhurba\u015fkan\u0131 Abd\u00fclmecit \u00c7ermovef oldu\u011fu halde Kuzey Kafkas Komutan\u0131 Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa, Kuzey Kafkas Ordusu Kurmay Ba\u015fkan\u0131 Albay Akif Bey, Milli Komite Ba\u015fkan\u0131 Danyal Bey ve halktan temsilciler gelerek S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019i ziyaret etmi\u015flerdi. Bu s\u0131rada h\u00fck\u00fcmet kona\u011f\u0131 \u00f6n\u00fcnde toplanan halka 15 inci T\u00fcmen bandosu konser veriyordu. Milli Komite Ba\u015fkan\u0131 Danyal Bey S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019e hitaben yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada: \u201cSiz Cumhuriyetimizin kurulmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck hizmetlerde bulundunuz. Cesaret ve yi\u011fitli\u011finizi her yerde ispat ettiniz. En nihayet bizzat Tarki Da\u011f\u0131\u2019ndaki muharebelerde en \u00f6n saflarda bulunarak ve yaralanarak bize \u0130ncikale\u2019yi (Petrovsk-Maha\u00e7kale) ba\u011f\u0131\u015flad\u0131n\u0131z. Biz sizi ilelebet unutmayaca\u011f\u0131z\u201d dedikten sonra bu g\u00fcn\u00fcn hat\u0131ras\u0131 olarak komite taraf\u0131ndan verilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lan de\u011ferli bir k\u0131l\u0131c\u0131 S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019e takdim etmi\u015ftir. Yine ayni g\u00f6r\u00fc\u015fmede Kuzey Kafkas Komutan\u0131 Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa, S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019i \u00f6ven, ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 takdir eden bir konu\u015fmadan sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dereceden k\u0131l\u0131\u00e7l\u0131 Osmanl\u0131 ni\u015fan\u0131 ile alt\u0131n liyakat madalyas\u0131 takm\u0131\u015ft\u0131. S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019in teklifi \u00fczerine 15. T\u00fcmen\u2019in b\u00fct\u00fcn subay ve erlerinin \u00e7e\u015fitli \u015fekilde taltif edilmesi kabul edilmi\u015fti.<\/p>\nMondros M\u00fctarekesi, Osmanl\u0131 Ordusunun Tahliyesi
\n<\/b>
\nDa\u011f\u0131stan topraklar\u0131, 8 Kas\u0131m\u2019da Petrovsk\u2019un kurtar\u0131lmas\u0131yla i\u015fgalci Bicerakov kuvvetlerinden temizlenmi\u015fti. Bu tarih ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk kuvvetlerinin Kafkasya\u2019y\u0131 tahliye etmeye haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 tarihti. T\u00fcrk askerinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 k\u0131sa s\u00fcreli g\u00fcvenlik ortam\u0131nda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti, k\u00f6kle\u015fme ve kurumlar\u0131n\u0131 olu\u015fturma f\u0131rsat\u0131 bulamam\u0131\u015f, T\u00fcrk birliklerinin b\u00f6lgeden \u00e7ekilmesinden sonra \u00c7arl\u0131k yanl\u0131s\u0131 Anton \u0130vanovi\u00e7 Denikin kuvvetleriyle, K\u0131z\u0131lordu’nun m\u00fccadele alan\u0131 haline gelmi\u015ftir. P\u015fimaho ve Mikail Halilov\u2019un kurdu\u011fu h\u00fck\u00fcmetler de bu buhranl\u0131 ortamda esasl\u0131 bir icraat yapamam\u0131\u015f, ordu kurma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131.
\nGeneral Denikin kuvvetleriyle kanl\u0131 sava\u015flar biri birini izleyerek s\u00fcrd\u00fc. Adigey, Kara\u00e7ay, Kabardey ve Oset b\u00f6lgeleri d\u00fc\u015fman taraf\u0131ndan i\u015fg\u00e2l edildi. Mill\u00ee Kuvvetler Da\u011f\u0131stan ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019a \u00e7ekilerek sava\u015fa devam ettiler. Alhanyurt ve Gudermes\u2019te sava\u015f bir hafta s\u00fcrd\u00fc. Kuzey Kafkasyal\u0131lar \u00fcst\u00fcn kuvvetler kar\u015f\u0131s\u0131nda tutunamad\u0131lar; \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7lerine, Vedeno\u2019ya \u00e7ekildiler. Bu \u015fiddetli sava\u015flar sonunda Kuzey Kafkasyal\u0131lar, bin kadar\u0131 kad\u0131n olmak \u00fczere 20 bin \u015fehit vermi\u015flerdi. <\/span><\/p>\n
![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/mahir-yenemuk\/image011.png\")
\nAnton \u0130vanovi\u00e7 Denikin<\/span><\/p>\n30 Ekim 1918\u2019de imzalanan ve 25 maddeden olu\u015fan Mondros M\u00fctarekesinin Kafkaslarla ilgili 11 inci maddesi \u015fu hususlar\u0131 ihtiva etmektedir; \u201c\u0130ran i\u00e7lerinde ve Kafkasya\u2019da bulunan Osmanl\u0131 kuvvetleri, i\u015fgal ettikleri yerlerden geri \u00e7ekilecekler. Yine b\u00f6lgeyi ilgilendiren 15\u2019inci maddesi; \u201cB\u00fct\u00fcn demiryollar\u0131, \u0130tilaf Devletlerinin zab\u0131tas\u0131 taraf\u0131ndan kontrol alt\u0131na al\u0131nacakt\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131na Mavera-\u0131 Kafkas demiryollar\u0131 da dahildi. \u0130\u015f bu Kafkas hududu serbest ve tam olarak itilaf memurlar\u0131 idaresine verilecektir. Ahalinin ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 da temin edilecektir. \u0130\u015f bu maddede Batum\u2019un i\u015fgali dahildir. Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti Baku\u2019n\u00fcn i\u015fgaline itiraz etmeyecektir.<\/p>\n30 Ekim\u2019de imzalanan Mondros M\u00fctarekesi haberle\u015fme vas\u0131talar\u0131n\u0131n yetersiz olmas\u0131 sebebiyle Kafkasya\u2019da birka\u00e7 g\u00fcn sonra duyuldu. M\u00fctarekenin muhtevas\u0131 Azerbaycan ve Da\u011f\u0131stan\u2019da tam olarak bilinmiyordu. Bu y\u00fczden herkes \u00fcmit ve iyimserlik i\u00e7inde g\u00fcnl\u00fck g\u00f6revlerini yap\u0131yordu. M\u00fctareke \u015fartlar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r oldu\u011funu g\u00f6steren ilk geli\u015fme, Sadrazam Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa\u2019n\u0131n 21 Ekim 1918 tarihli emriyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu emirle \u015eark Ordular\u0131 Grubu ile birlikte \u201cKafkas \u0130slam Ordusu\u201d ve Kuzey Kafkas Ordusu\u2019nun la\u011fvedildi\u011fi ve Kafkasya\u2019da bulunan T\u00fcrk birliklerinin bu b\u00f6lgeyi 24 Ekim\u2019den itibaren alt\u0131 hafta zarf\u0131nda tahliye edecekleri bildiriliyordu. Bununla beraber, isteyen subay ve erlerin Azerbaycan ve Kuzey Kafkas Cumhuriyeti devletlerinin hizmetine girebilecekleri belirtiliyordu, Sadrazam Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa\u2019n\u0131n bu emrini Nuri Pa\u015fa, Petrovsk Cephesine ancak 30 g\u00fcn sonra 11 Kas\u0131m\u2019da ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu emre g\u00f6re \u201cKafkas \u0130slam Ordusu\u201d Komutan\u0131 Nuri Pa\u015fa Azerbaycan Ordusu Komutan\u0131, Kuzey Kafkas Ordusu Komutan\u0131 Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa ise Kuzey Kafkas Cumhuriyeti Ordusu Komutan\u0131 s\u0131fat\u0131yla g\u00f6revlerini s\u00fcrd\u00fcrmeye devam etmi\u015flerdi.<\/p>\n
27 Ekim 1918 tarihli Harbiye Nezaretinin verdi\u011fi emir do\u011frultusunda 9. Ordu komutan\u0131 Yakup \u015eevki Pa\u015fa\u2019n\u0131n emriyle bu durum tamamen de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Bu son emirle Nuri ve Yusuf \u0130zzet Pa\u015falar\u0131n Azerbaycan ve Kuzey Kafkas Cumhuriyeti Ordu Komutanl\u0131klar\u0131nda kalmalar\u0131 imkans\u0131z oldu\u011fundan, derhal Azerbaycan ve Da\u011f\u0131stan\u2019da bulunan birliklerin tahliyesine ba\u015flanacakt\u0131.<\/p>\n
9. Ordu\u2019dan al\u0131nan emir gere\u011fi Osmanl\u0131 birliklerinin tahliyesine \u00f6nce Petrovsk Cephesinden ba\u015flan\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Nuri Pa\u015fa tahliyenin en ge\u00e7 14 Kas\u0131m ak\u015fam\u0131na kadar bitirilmesi gerekti\u011fini, gecikildi\u011fi takdirde \u0130ngilizlerden pek \u00e7ok uygunsuz hareketin y\u00f6nelebilece\u011fini Yusuf \u0130zzet Pa\u015faya bildirdi.<\/p>\n
Da\u011f\u0131stan\u2019da tahliyenin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi hususunu, Nuri Pa\u015fa Hat Komiseri Y\u00fczba\u015f\u0131 Hasan Efendi vas\u0131tas\u0131yla S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi emirle a\u00e7\u0131kl\u0131yordu. Nakliye faaliyetini 15 T\u00fcmen Komutan\u0131 S\u00fcleyman \u0130zzet Bey idare edecekti.<\/p>\n
Nuri Pa\u015fa\u2019n\u0131n bu emrini Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa\u2019ya ileten S\u00fcleyman \u0130zzet Bey ondan: \u201c15. Piyade T\u00fcmeni benim emrimdedir. Nuri Pa\u015fa kar\u0131\u015famaz. Ben size tahliye i\u00e7in gereken emri veririm\u201d, cevab\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n
Kuzey Kafkasya yap\u0131lmas\u0131 gerekenlerin bitirilemedi\u011finin gayet iyi bilen ve bunun \u0131st\u0131rab\u0131n\u0131 en derinden hisseden Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa geri \u00e7ekilme konusunda ayak s\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f fakat emri daha fazla geciktiremeyece\u011fini anlad\u0131\u011f\u0131ndan 15. T\u00fcmen Komutan\u0131na morali gayet bozuk bir vaziyette nakliyat\u0131n 27 Kas\u0131m\u2019a kadar tamamlanmas\u0131 hususunda emir vermi\u015fti.
\n\u00c7ekilme esnas\u0131nda Osmanl\u0131 birliklerinin komuta heyeti Gence\u2019de topland\u0131klar\u0131nda Nuri Pa\u015fa kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 S\u00fcleyman \u0130zzet Bey\u2019e \u201cHo\u015f geldiniz, vazifenizi takdire \u015fayan bir \u015fekilde ba\u015fard\u0131n\u0131z\u201d demi\u015ftir. Komuta heyetine Gence Belediyesinin verdi\u011fi yemekte konu\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015f fakat en anlaml\u0131 bulunan konu\u015fmay\u0131 Azerbaycanl\u0131 yetkililere kar\u015f\u0131 S\u00fcleyman \u0130zzet Bey yapm\u0131\u015ft\u0131. Konu\u015fmas\u0131nda; \u201cYollarda gelirken hi\u00e7bir \u015fehit mezar\u0131 g\u00f6rmedim, belki bu \u015fehitlerin hala k\u0131rlarda bulunmaktad\u0131r. \u015eehitler bir an \u00f6nce toplanarak m\u00fcsait bir yere defnedilmelidir. Bu \u015fehitler i\u00e7inde hi\u00e7 olmazsa subaylar\u0131n isimlerini ve foto\u011fraflar\u0131n\u0131 birliklerinden temin ederek, memleketinizin istiklali u\u011fruna \u015fehit olan bu kahramanlar\u0131 m\u00fcstakbel tarihinize ge\u00e7iriniz.\u201d demi\u015ftir. S\u00fcleyman \u0130zzet Bey bunu bilhassa Belediye Ba\u015fkan\u0131ndan istemi\u015f ve ondan yapaca\u011f\u0131na dair s\u00f6z alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kuzey Kafkas Ordusu Da\u011f\u0131stan harekat\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan, tahliyesine kadar 9 subay, 195 nefer \u015fehit, 22 subay, 398 er yaral\u0131, 20 er kay\u0131p veya esir vermi\u015flerdir.<\/p>\n
Kafkas \u0130sl\u00e2m Ordusu\u2019nun \u00e7ekilmesi, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti i\u00e7in y\u0131k\u0131m olmu\u015ftu. Gen\u00e7 devletin, biri beyaz biri k\u0131z\u0131l iki d\u00fc\u015fman cephe kar\u015f\u0131s\u0131nda durumu gittik\u00e7e a\u011f\u0131rla\u015f\u0131yordu. Yeni durum kar\u015f\u0131s\u0131nda Devlet Ba\u015fkan\u0131 Abd\u00fclmecid \u00c7ermoy istifa etti. Yerine P\u015fimaho Kosok Kuzey Kafkasya Cumhuriyetinin 2. Devlet Ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi. Kosok H\u00fck\u00fcmeti asker\u00ee ve siyas\u00ee iki sahada harekete ge\u00e7ti. B\u00fct\u00fcn millet seferber \u00eel\u00e2n edilerek m\u00fccadeleye h\u0131z verildi.
\n<\/span>
\n![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/tarih\/mahir-yenemuk\/image013.png\")
\nP\u015fimaho Kosok<\/p>\n<\/span>Kafkasyal\u0131lar\u0131n modern anlamda kurduklar\u0131 ilk devletleri olan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti, uzun bir ya\u015fam \u015fans\u0131 bulamad\u0131. Birbiriyle sava\u015f halindeki Beyaz ve K\u0131z\u0131l Ordular i\u00e7in Kafkasya s\u00f6z konusu oldu\u011funda d\u00fc\u015fman ortakt\u0131. Cumhuriyet de \u00fc\u00e7 senelik \u00f6mr\u00fcn\u00fc ard arda Beyaz ve Bol\u015fevik (K\u0131z\u0131l) ordularla sava\u015fmakla ge\u00e7irdi. 1921 y\u0131l\u0131 ortalar\u0131nda organize direni\u015fler t\u00fcm\u00fcyle sona erdi. Haziran 1921\u2019de Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti y\u0131k\u0131ld\u0131 ve Kafkasya yeniden Rus i\u015fgali alt\u0131na girdi. 1921 de \u015eimal\u00ee Kafkasya Cumhuriyeti kom\u00fcnist Ruslar taraf\u0131ndan istila edilerek sona ermi\u015ftir.<\/p>\n<\/span> FAYDALANILAN KAYNAKLAR:<\/b>
\n* Nas\u0131r Y\u00fcceer – Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda Osmanl\u0131 Ordusu\u2019nun Azerbaycan ve Da\u011f\u0131stan Harekat\u0131\u201d Genel Kurmay Bas\u0131mevi Ankara-1996
\n* Birinci D\u00fcnya Harbinde T\u00fcrk Harbi Kafkas Cephesi 3 \u00fcnc\u00fc Ordu Harekat\u0131; C. II, Genelkurmay Bas\u0131mevi, Ankara, 1993
\n* Berkok – B\u00fcy\u00fck Hapte \u015eimali Kafkasya\u2019da Faaliyetlerimiz ve 15 inci F\u0131rka\u2019n\u0131n Harekat\u0131 ve Muharebeleri (94 say\u0131l\u0131 Askeri Mecmuan\u0131n 44 say\u0131l\u0131 Tarih K\u0131sm\u0131) \u0130stanbul Askeri Matbaas\u0131 1934
\n* S\u00fcleyman \u0130zzet- B\u00fcy\u00fck Harpte 15 inci Piyade T\u00fcmeninin Azerbaycan ve \u015eimali Kafkasya\u2019daki Harekat ve Muharebeleri. (103 say\u0131l\u0131 Askeri Mecmuan\u0131n 44 say\u0131l\u0131 Tarihi K\u0131sm\u0131) \u0130stanbul Askeri Matbaas\u0131 1936
\n* Tevfik Ercan – T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi 1. Mondros M\u00fctarekesi ve Tatbikat\u0131, Genelkurmay Bas\u0131mevi; Ankara, 1992
\n* Dr. Vasfi GUSAR – Yeni Kafkas Dergisi 3. say\u0131 May\u0131s-Haziran 1959 \u201c\u015eimal\u00ee Kafkasya \u0130stiklali ve T\u00fcrk Ordusu\u201d
\n* Arzu \u00d6ZKURT \u2013 Kafkas Vakf\u0131. B\u00fclten. Ayl\u0131k K\u00fclt\u00fcrel Dergi. \u201cKuzey Kafkasya Cumhuriyeti\u201d
\n* Hakan Albayrak \u201315\/05\/2006 tarihli Milli Gazete \u201cYedi y\u0131ld\u0131zl\u0131 bayrak\u201d<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"YENEMUK Mehmet Mahir CİRCASİAN CENTER NOTU:Okuyucumuz Jack Snowden, konuya ilişkin Osmanlıca’dan Türkçe’ye transkripsiyonu bize yollamıştır. Katkısından ötürü teşekkür ederiz.Şimali Kafkas Muharebeleri >>> Vizyonunu Turancılık ülküsü üzerine kurgulamış olan Enver Paşa Rusya ile Osmanlı İmparatorluğu arasında bir tampon devletçikler kuşağı oluşturarak, oradan da Hazar Denizi’ne ve ötelerine doğru uzayıp giden hesaplar içindeyken, 1’inci Dünya Savaşı yıllarında […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11812","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11812","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11812"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11812\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11814,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11812\/revisions\/11814"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11812"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11812"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11812"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/768.JPG\")
<\/p>\n