![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0321-toprak.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
Valeri Dzidzoev <\/span> <\/span><\/strong> Bu yaz\u0131da ger\u00e7eklerden ayr\u0131lmadan halklar aras\u0131ndaki k\u00f6k\u00fc tarihe uzanan ili\u015fkileri incelemek, netle\u015ftirmek amac\u0131nday\u0131z. Gazete ve dergi sayfalar\u0131nda \u00e7ok geni\u015f ve detayl\u0131 yaz\u0131lar yazman\u0131n zorlu\u011funu da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak incelememize Sovyet y\u00f6netiminin ilk y\u0131llar\u0131ndan ba\u015fl\u0131yor, daha gerilere g\u00f6t\u00fcrm\u00fcyoruz. 1918 y\u0131l\u0131n\u0131n 22 May\u0131s’\u0131nda Grozni \u015fehrinde Terek B\u00f6lgesi Halklar\u0131 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kongresi toplanm\u0131\u015ft\u0131. Burada al\u0131nan de\u011fi\u015fik kararlar\u0131n ve s\u00f6z al\u0131p konu\u015fan de\u011fi\u015fik temsilcilerin i\u00e7erisinde bilerek veya bilmeyerek halklar\u0131n aras\u0131na ate\u015f atan, i\u00e7 sava\u015fa s\u00fcr\u00fckleyecek tav\u0131rlar\u0131n ipu\u00e7lar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n \u0130\u00e7 sava\u015f s\u0131ras\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131 Kafkasya’daki olaylarla ilgili dok\u00fcmanlara bu g\u00fcn g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda g\u00f6r\u00fcyorsunuz ki ayn\u0131 mant\u0131\u011fa, ayn\u0131 tav\u0131rlara sahip insanlar bu g\u00fcn de hala aram\u0131zdalar. 76 y\u0131l geriye uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131zda Terek k\u0131y\u0131s\u0131 halklar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri kongreleri bu g\u00fcn Adigelerin, Asetinlerin, \u0130ngu\u015flar\u0131n, \u00c7e\u00e7enlerin, Balkarlar\u0131n ve Kuzey Kafkasya’daki di\u011fer halklar\u0131n kongreleri kadar ses getirmezdi.<\/p>\n Her iki d\u00f6nemde de de\u011fi\u015fmeyen tek \u015fey kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ve konu\u015fmac\u0131lar\u0131n kendi halk\u0131 aras\u0131nda sayg\u0131n ki\u015filerden olu\u015fuyor olmas\u0131 idi. O zaman da bu g\u00fcn de halklar\u0131n karde\u015fli\u011fi, mutlulu\u011fu, birlikteli\u011fi mutlu ve m\u00fcreffeh bir gelecek yaratmalar\u0131 i\u00e7in i\u015fbirli\u011finin gereklili\u011fi konusunda kararlar al\u0131n\u0131r.<\/p>\n Oysa halklar aras\u0131ndaki toprak sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeden, anla\u015fmazl\u0131klar bir sonuca ba\u011flanmadan bu g\u00fcnlere kadar gelinmi\u015ftir. \u0130nsanlar hala bu sorunlardan \u015fikayet\u00e7i ve ma\u011fdur durumdad\u0131rlar.<\/p>\n 1918 y\u0131l\u0131nda Terek k\u0131y\u0131s\u0131 halklar\u0131n\u0131n kongresinde al\u0131nm\u0131\u015f yanl\u0131\u015f kararlar\u0131n ve toprak sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcmlenememi\u015f olmas\u0131n\u0131n olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 bu g\u00fcn bile devam etmekte,halklar aras\u0131nda pek \u00e7ok soruna neden te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n Bahsetti\u011fimiz bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kongreye kat\u0131lan 555 delegeden 80’i \u00c7e\u00e7en, 33’\u00fc \u0130ngu\u015f, 68’i Adige, 28’i Asetin, 13’\u00fc Balkar halklar\u0131n\u0131n temsilcileri idi.<\/p>\n Kongrede, Halklar Sovyet’i Ba\u015fkan\u0131 Bogdanov, Terek Cumhuriyeti Halk Komiserli\u011fi Sovyeti’nin ba\u015fkan\u0131 Bua\u00e7idze, Toprak \u0130\u015fleri Komisyonu’ndan komiser Pa\u015fkovski, askeri komiser But\u0131rin, aras\u0131nda pek \u00e7ok konu g\u00fcndeme getirilerek tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pek \u00e7ok yerde toprak sorunlar\u0131 i\u015fte bu komitenin kararlar\u0131 do\u011frultusunda bir sonuca ba\u011flanm\u0131\u015f yeni b\u00f6lgeler olu\u015fturulmu\u015f, halklar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 ve sosyal d\u00fczenine dair pek \u00e7ok kararlar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Asl\u0131nda bu kongrede toprak konusu ayr\u0131ca bir toplant\u0131 g\u00fcndemi olarak ele al\u0131nmam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen \u00fcz\u00fclerek belirtmek isteriz ki, halklar\u0131n karde\u015fli\u011fi, refah\u0131, i\u015fbirli\u011fi konular\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yine getirilip toprak meselesine dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z alan pek \u00e7ok konu\u015fmac\u0131 aras\u0131nda Takoev’in \u015fu ifadeleri olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir bizim i\u00e7in: “Benim en b\u00fcy\u00fck idealim emek\u00e7i halklar\u0131n i\u015fbirli\u011fidir, par\u00e7alanm\u0131\u015f olmak g\u00fc\u00e7s\u00fcz olmak demektir ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k haklar\u0131n aras\u0131nda ayr\u0131m\u0131 gerektiren, par\u00e7alanmay\u0131 gerektiren nedenler ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Bizim ge\u00e7mi\u015fimizde halklar\u0131n birbirine kar\u015f\u0131 g\u00fcvensizli\u011fi s\u00f6z konusu idi fakat art\u0131k bu k\u00f6t\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 k\u00f6kleri ile birlikte temizlemenin,terk etmenin zaman\u0131d\u0131r.”<\/p>\n 23 May\u0131s 1918 g\u00fcn\u00fc kongrenin sabah a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda s\u00f6z alan \u0130ngu\u015f delegesi \u015f\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015ftir: “Bizi buraya g\u00f6nderen \u0130ngu\u015f halk\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6ncelikli olarak toprak sorununu ele al\u0131p incelemekle g\u00f6revlendirildik. Aram\u0131zdaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ana nedeninin aram\u0131zdaki toprak sorunlar\u0131 oldu\u011funu anlaman\u0131n art\u0131k zaman\u0131 gelmi\u015ftir, bu sorunu \u00e7\u00f6zmedik\u00e7e aram\u0131zdaki di\u011fer sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek imkans\u0131zd\u0131r. Bu nedenle komisyonun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda toprak sorunu en \u00f6ncelikli konu olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu g\u00fcn Kafkasya’n\u0131n toprak meseleleri y\u00fcz\u00fcnden d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc durumun ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde oldu\u011funu sanm\u0131yorum, bu nedenle bu halklar\u0131 yeniden bir araya getirmek ve tek g\u00fc\u00e7 olarak birle\u015ftirmek gerekmektedir.<\/p>\n Bu amaca ula\u015fmak i\u00e7in de bir kez daha tekrar etmek isterim ki, \u00f6ncelikle toprak sorununu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek gerekmektedir.”<\/p>\n \u0130\u015fte bu tav\u0131r \u00fczere \u00c7e\u00e7enler ve \u0130ngu\u015flar kongre boyunca toprak sorununu \u00f6n plana ald\u0131rmak ve bu konuda kendi istedikleri gibi bir karar \u00e7\u0131kartmak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermi\u015flerdir. Onlar\u0131n bu tav\u0131rlar\u0131ndaki as\u0131l neden Kazaklar\u0131n ellerindeki bir k\u0131s\u0131m topraklar\u0131n yeniden kendilerine verilmesini sa\u011flamakt\u0131. \u00c7e\u00e7en Marksist Aslan \u015eeripov yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada \u015f\u00f6yle sesleniyordu kongreye: “Ben buraya \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f fraksiyonunu temsilen toprak sorunu konusundaki tavr\u0131m\u0131z\u0131 net olarak ortaya koymak \u00fczere g\u00f6nderildim, bunun nedeni ise beni g\u00f6revlendiren, beni buraya g\u00f6nderen halk\u0131n bu konudaki derin endi\u015feleridir.<\/p>\n Ben burada ifade etmek isterim ki bu konuda Bol\u015fevizm’in stratejisi ve karma\u015f\u0131k politikas\u0131 ile oynamak niyetinde de\u011filiz. \u015eunu \u00e7ok iyi bilmenizi isterim ki, b\u00f6lgemizde \u00e7\u0131kan her s\u00fcrt\u00fc\u015fmenin arkas\u0131nda toprak meselesi yatmaktad\u0131r. Biz da\u011fl\u0131lar\u0131n fabrikalar\u0131 at\u00f6lyeleri yok, ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 topraktan kazan\u0131r\u0131z. Bu nedenle bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in hem politik hem tarihsel olarak g\u00f6revimiz oldu\u011fu gibi devrim de bize bu hakk\u0131 vermektedir. Fakat \u00fcz\u00fclerek g\u00f6rmekteyiz ki, buradaki herkes bu ger\u00e7e\u011fi tam olarak kavrayamamakta, durumu anlayamamaktad\u0131r.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin Kazak temsilcisi bizim onlar\u0131n topraklar\u0131n\u0131 ellerinden almak istedi\u011fimizi s\u00f6yleyebilmektedir.”<\/p>\n \u015eeripov’un bu s\u00f6z\u00fc kongredeki Kazak temsilcilerinin \u015fiddetli itirazlar\u0131na neden olur.<\/p>\n Terek Halklar Sovyeti’nde al\u0131nan \u015fu karar toprak konusunda halklar aras\u0131nda anla\u015fma sa\u011flaman\u0131n ne derece zor ve \u00e7etin bir sorun oldu\u011funu g\u00f6stermektedir: “Toprak sava\u015flar\u0131 sorunu kana doymayan sinsi bir y\u0131lan\u0131n ezilemeyen ba\u015flar\u0131 gibi pek \u00e7ok b\u00f6lgede ans\u0131z\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bununla m\u00fccadele eden Halklar Sovyeti bu ba\u015flardan ikisini kesse onun yerine d\u00f6rt tanesi birden yeniden ortaya \u00e7\u0131k\u0131vermekte dolay\u0131s\u0131yla sorun hi\u00e7bir zaman k\u00f6k\u00fcnden \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulamamaktad\u0131r.<\/p>\n \u00c7at\u0131\u015fmalar bir b\u00f6lgede sona erdirildi\u011finde ayn\u0131 sorun \u00e7ok daha \u015fiddetli bir \u015fekilde bir ba\u015fka b\u00f6lgede ortaya \u00e7\u0131k\u0131vermektedir. \u00d6rne\u011fin Mezdegu b\u00f6lgesindeki Kazak-\u00c7e\u00e7en \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 sona erdirildi\u011fi anda Adigelerle Kazaklar \u00e7at\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.”<\/p>\n Ayn\u0131 kongrede Kabardeyler ile Kara\u00e7aylar aras\u0131nda toprak meselesi konusunda hararetli tart\u0131\u015fmalar ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Topraklar\u0131 az olan Kara\u00e7aylar Adigelerin ellerinde bulunan bir k\u0131s\u0131m topraklar\u0131n \u00e7ok eski tarihlerden bu yana Kara\u00e7ay topra\u011f\u0131 oldu\u011funu iddia etmektedirler. Bu taleplere itiraz eden Kabardey temsilcisi T. Ahuehu ise Kuban’a kadar her yerde ya\u015fayan Adigelerin kendi topraklar\u0131n\u0131n sahibi olmas\u0131 gerekti\u011fini, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan ve bu topraklarda k\u00f6k\u00fc ve ge\u00e7mi\u015fi olmayan Kara\u00e7ay temsilcilerin toprak i\u015fleri komisyonuna bile al\u0131nmamalar\u0131 gerekti\u011fini savunuyordu.<\/p>\n Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Kara\u00e7ay temsilcisi ise halk\u0131n\u0131n topraklar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi nedeni ile \u00e7ok zor durumda oldu\u011funu, \u015fimdiki Nartsane olarak an\u0131lan b\u00f6lgeyi Kara\u00e7aylar\u0131n tar\u0131m arazisi olarak kulland\u0131klar\u0131n\u0131 itiraf ediyor, \u00c7ar’\u0131n generallerinin kendilerini O\u015fhamahue eteklerinden s\u00fcrd\u00fcklerinden bahsediyordu. “Asker g\u00fcc\u00fc ile Adigeler bizi topraklar\u0131m\u0131zdan s\u00fcrd\u00fcler” diye devam eden Kara\u00e7ay delegesi s\u00f6zlerinin devam\u0131nda “bizler Adige halk\u0131ndan rica ediyoruz; k\u00f6t\u00fc olaylar\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in karde\u015finiz olan bu k\u00fc\u00e7\u00fck halka yard\u0131mc\u0131 olun, bizim gidecek yerimiz yok bunu unutmay\u0131n. Sizler ba\u015fka yerlerden gelenlerle topraklar\u0131n\u0131z\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz halde yama\u00e7lardaki otlaklar\u0131 bizimle payla\u015fmay\u0131 ni\u00e7in kabul etmiyorsunuz? Bizi ba\u015fka yerlerden gelmi\u015f bir halk olarak g\u00f6r\u00fcyorsan\u0131z ni\u00e7in di\u011fer yabanc\u0131lara tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131z serbestiyet kadar bize tan\u0131m\u0131yorsunuz, bizi komisyonun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan ni\u00e7in d\u0131\u015flama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz?”<\/p>\n Buna itiraz ederek s\u00f6z alan Kabardey Bol\u015feviklerinin ba\u015fkan\u0131 BETAL Kalm\u0131k; “biz Kabardey halk\u0131n\u0131n temsilcileri, Kara\u00e7aylar\u0131n bizi uzla\u015fmaz ve kendilerine yard\u0131mc\u0131 olmayan bir tutum i\u00e7erisinde g\u00f6sterme gayretlerinden \u00fcz\u00fcnt\u00fc duymaktay\u0131z. Bizler ba\u015fka yerlerden gelen yabanc\u0131 halklara yard\u0131mc\u0131 olmaktay\u0131z. Burada Kara\u00e7aylar ad\u0131na konu\u015fanlar onlar\u0131n zengin ve varl\u0131kl\u0131 kesimi yani toprak a\u011falar\u0131d\u0131r. Onlar istemektedirler ki, bizim s\u0131rt\u0131m\u0131zda y\u0131llarca bizi s\u00f6m\u00fcrenlerden m\u00fccadele ile ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z topraklar\u0131 kendilerine verelim, bizler bu topraklar i\u00e7in bunca m\u00fccadele ettikten sonra anlay\u0131\u015f g\u00f6stermenizi bekliyoruz. O da\u011f eteklerine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 iddia edenlerin d\u00f6rder be\u015fer bin koyunu var…”<\/p>\n Bu esnada ba\u015fka milletvekilleri konu\u015fmaya m\u00fcdahale etmek ve bu tart\u0131\u015fmay\u0131 bitirmek istediler.<\/p>\n Uzunca bir s\u00fcre bu \u015fekilde tart\u0131\u015fmalar devam ettikten sonra divan ba\u015fkan\u0131 Kara\u00e7aylar\u0131n komisyona al\u0131n\u0131p al\u0131nmamalar\u0131 konusunu oylamaya sundu. Yap\u0131lan oylamada \u00e7o\u011funluk oyu ile Kara\u00e7aylar\u0131n Toprak Komisyonu’na al\u0131nmalar\u0131na ve oy hakk\u0131 tan\u0131nmas\u0131na karar verildi. Kabardeyler bu karar\u0131 protesto ederek toplant\u0131y\u0131 terk ettiler.<\/p>\n Asetin, Adige, Balkar, Kara\u00e7ay, \u00c7e\u00e7en, \u0130ngu\u015f ve Ruslardan olu\u015fan Da\u011fl\u0131 Cumhuriyeti’nin en b\u00fcy\u00fck sorununun toprak nedeni ile \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmalar oldu\u011funu da (ve bana g\u00f6re ayakta kalamamas\u0131n\u0131n as\u0131l nedeninin bu toprak sorunu oldu\u011funu) ayr\u0131ca belirtmekte fayda g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin Sovyet y\u00f6netiminin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda Kabardeyler \u00e7ok eski zamanlardan bu yana \u00fczerinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklardan feragat ederek pek \u00e7ok halka toprak da\u011f\u0131tm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Bu olay\u0131n ayr\u0131nt\u0131s\u0131 ise k\u0131saca \u015f\u00f6yle ge\u00e7er: 1 Eyl\u00fcl 1921 tarihinde Kabardeyler, Da\u011fl\u0131 Halklar Cumhuriyeti’nden ayr\u0131ld\u0131ktan sonra Kabardeyler ile Da\u011fl\u0131 Cumhuriyeti aras\u0131nda toprak sorunlar\u0131 ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. Bunun \u00fczerine bu t\u00fcr anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 ve davalar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek \u00fczere merkezi y\u00f6netim taraf\u0131ndan bir toprak komisyonu olu\u015fturuldu. Bu komisyonun belgelerinde g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131 ile 1918 y\u0131l\u0131nda Adige topraklar\u0131 kollektivizasyon kapsam\u0131na al\u0131n\u0131nca Kabardey topraklar\u0131ndan 12 bin 543 desyatin (33 bin 861 d\u00f6n\u00fcm) Balkarlara, 32 bin desyatin (86 bin 400 d\u00f6n\u00fcm) Kara\u00e7aylara, 6 bin 341 desyatin (17 bin 120 d\u00f6n\u00fcm) Asetinlere, bin 10 desyatin (2 bin 727 d\u00f6n\u00fcm) \u0130ngu\u015flara verilmi\u015ftir.<\/p>\n Ayr\u0131ca o d\u00f6nemin belgelerinde Kara\u00e7aylar ile Balkarlar\u0131n Adige topraklar\u0131ndan yine bir miktar alabilmek i\u00e7in Da\u011fl\u0131 Cumhuriyet \u00fcst y\u00f6netimine defalarca ba\u015fvurduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin kendilerine verilen topraklara ek olarak Kara\u00e7aylar 10 bin desyatin (27 bin d\u00f6n\u00fcm), Balkarlar 50 bin desyatin (13 bin d\u00f6n\u00fcm), \u0130ngu\u015f ve Asetinler birlikte 109 bin desyatin (294 bin 300 d\u00f6n\u00fcm) toprak talep etmi\u015flerdir. Dimitriev ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki Toprak Komisyonu iki ay s\u00fcre ile bu talepleri inceledikten sonra, yeni bir karar \u00e7\u0131kartarak Adige topraklar\u0131ndan 10 bin desyatin (27 bin d\u00f6n\u00fcm) Balkarlara, 32 bin 500 desyatin (87 bin 750 d\u00f6n\u00fcm) Kara\u00e7aylara vermi\u015ftir.<\/p>\n \u0130ngu\u015f ve Asetinlerin talebi ise reddedilmi\u015ftir. \u0130\u015fte bu \u015fekilde yeni d\u00f6nemin politikas\u0131 gere\u011fi Kabardeyler kom\u015fu halklara 135 bin 937 desyatin (367 bin 030 d\u00f6n\u00fcm) Adige topra\u011f\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Bunu Kabardey’in kendi iste\u011fi ile veya merkezi Sovyet idaresinin bask\u0131s\u0131 ile yapm\u0131\u015f olmas\u0131 bir yana, di\u011fer halklar Kabardeylerin kendilerine yapt\u0131\u011f\u0131 bu iyili\u011fi hi\u00e7bir zaman unutmamal\u0131, minnettar olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n Oysa hala baz\u0131 gazetelerin bunu \u00e7arp\u0131tarak yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Bunlara \u00f6rnek olarak Kabardey-Balkarya’da yay\u0131nlanan ‘Zarya Kom\u00fcnizma’ ve ‘Lenin \u011euegu (yolu)’ gazeteleri, Sovyet d\u00f6nemi \u00f6ncesi Adigelerin 186 bin 838 desyatin (504 bin 462 d\u00f6n\u00fcm), Balkarlar\u0131n da 60 bin 380 desyatin (163 bin 026 d\u00f6n\u00fcm) topra\u011f\u0131 kendi r\u0131zalar\u0131 di\u011fer yak\u0131n halklara verdiklerini yazmakta, b\u00f6ylesine c\u00f6mert davranabilecek halk\u0131n az oldu\u011fundan bahsetmektedirler.<\/p>\n Evet, b\u00f6ylesine c\u00f6mert davranabilecek halk \u00e7ok azd\u0131r yery\u00fcz\u00fcnde, fakat burada iki yanl\u0131\u015f nokta g\u00f6rmekteyiz: Birincisi Adigelerin di\u011fer halklara verdikleri toprak miktar\u0131 yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi 367 bin d\u00f6n\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n \u0130kinci yanl\u0131\u015f ise Balkarlar hi\u00e7bir halka bir tek d\u00f6n\u00fcm toprak vermi\u015f de\u011fillerdir. Zaten kendi topra\u011f\u0131 yetersiz gelen bir halk ba\u015fkas\u0131na nas\u0131l toprak verebilir? Kuzey Kafkasya’n\u0131n di\u011fer cumhuriyetlerinde yay\u0131nlanan gazeteler de bu t\u00fcr hatal\u0131 bilgiler vermi\u015flerdir zaman zaman.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin Osetya’da yay\u0131nlanan Leninets gazetesi de Asetinlerin Sovyet d\u00f6neminin ilk y\u0131llar\u0131nda Kabardeylere, Balkarlara ve \u0130ngu\u015flara toprak verdi\u011fini yazm\u0131\u015ft\u0131r. “1920 y\u0131l\u0131nda Sovyet toprak komisyonu halklar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlerken Asetinler Kabardeylere 2 bin desyatin (5 bin 400 d\u00f6n\u00fcm) \u00fczerinde, Balkarlara 1000 desyatin (2 bin 700 d\u00f6n\u00fcm) \u00fczerinde toprak verdi, daha sonraki y\u0131llarda ise 1000 desyatin Adige topra\u011f\u0131 Osetya’ya verildi” diye yazmaktad\u0131r bu gazete.<\/p>\n Bu yan\u0131ltmalara ne demeli bilmiyorum. Bu \u015fekilde hatal\u0131 bilgi veren gazeteler tarihi bilmedikleri i\u00e7in mi b\u00f6yle davran\u0131yorlar, yoksa b\u00f6ylesi i\u015flerine daha \u00e7ok geldi\u011fi i\u00e7in mi bilinmez. Her iki durumda da bu iddiada bulunanlar\u0131 k\u0131namak gerekiyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc tarih ve belgeler \u0130ngu\u015fetya’n\u0131n hi\u00e7bir zaman hi\u00e7bir halka tek bir d\u00f6n\u00fcm toprak vermedi\u011fini ispatlamaktad\u0131r.<\/p>\n Zaten \u0130ngu\u015flar\u0131n hi\u00e7bir zaman ba\u015fkalar\u0131na verecek kadar geni\u015f topraklar\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r, bu g\u00fcn de yoktur. Fakat \u00e7ok iyi anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, bu t\u00fcr iddialar halklar\u0131n aras\u0131ndaki karde\u015fli\u011fi ve birlik duygusunu yok etmekte, araya ayr\u0131l\u0131k tohumlar\u0131 serpi\u015ftirmektedir.<\/p>\n \u015eimdi yeniden Da\u011fl\u0131 Halklar Cumhuriyeti meselesine d\u00f6nelim. Bu cumhuriyet Sovyet idaresinin Kafkasya’da kurulmas\u0131 ve tutunmas\u0131 politikas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yeni politika kendi yap\u0131lar\u0131n\u0131 kurarak yerle\u015ftikten sonra merkezi Sovyet idaresi bu otonom cumhuriyetin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na g\u00f6z yummu\u015f, r\u0131za g\u00f6stermi\u015ftir. Bu arada bu cumhuriyetin b\u00fcnyesindeki halklar\u0131n da zaten b\u00f6ylesi bir yap\u0131y\u0131 istemediklerini belirtmek gerekir.<\/p>\n May\u0131s 1920’de da\u011fl\u0131 halklar cumhuriyetinden ayr\u0131larak otonom b\u00f6lge olan Kabardey’in ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131 bu cumhuriyetin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Kabardeylerin hemen arkas\u0131ndan Balkarlar ve onlar\u0131 takiben de Kara\u00e7aylar ile \u00c7e\u00e7enler ayr\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n 1924 y\u0131l\u0131 ortalar\u0131nda bu cumhuriyete \u00fcye olarak kalanlar sadece \u0130ngu\u015flar ve Asetinlerdi. 7 Haziran 1924 tarihinde merkezden al\u0131nan kararla bu cumhuriyet feshedilmi\u015f topraklar\u0131nda \u0130ngu\u015f ve Asetin \u00f6zerk b\u00f6lgeleri olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n Yukar\u0131da anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarihsel olaylardan ve s\u00fcre\u00e7ten ne gibi dersler almal\u0131y\u0131z? G\u00fcn\u00fcm\u00fczde halklar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri anlayabilmek ve do\u011fru yorumlayabilmek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn bu halklar\u0131n tarihini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc iyi bilmek ve bu tarihsel s\u00fcreci do\u011fu yorumlayabilmek gerekti\u011fine inan\u0131yorum.<\/p>\n Adigelerin, Balkarlar\u0131n ve di\u011fer halklar\u0131n tarihlerinde, bu anlatt\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n benzeri pek \u00e7ok ders almam\u0131z gereken olay meydana gelmi\u015ftir, fakat ac\u0131 ile yo\u011frulmu\u015f sayfalar da az de\u011fildir Kafkas halklar\u0131n\u0131n tarihlerinde.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bilmek, \u00f6\u011frenmek zorunday\u0131z, bu birilerinin i\u015fine gelse de gelmese de b\u00f6yledir. Ya\u015fanan hi\u00e7bir olay tarih sayfalar\u0131 aras\u0131ndan y\u0131rt\u0131l\u0131p ay\u0131klanamaz, yok say\u0131lamaz.<\/p>\n Olaylar ve ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7 g\u00f6stermektedir ki, bir d\u00f6nem Kafkasya’da bir Da\u011fl\u0131 Halklar Cumhuriyeti kurulmu\u015ftur. Bu cumhuriyetin baz\u0131 halklara faydas\u0131 olmu\u015f, topraklar\u0131n\u0131 geni\u015fletmelerine olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r, fakat tam tersi olarak Kabardeyler ellerinde bulunan Adige topraklar\u0131n\u0131n az\u0131msanmayacak bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc bu cumhuriyetin \u00fcyesi olduklar\u0131 d\u00f6nemde kaybetmi\u015flerdir, bu tarihsel ger\u00e7ekleri hi\u00e7 kimse yok say\u0131p s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nemez.<\/p>\n Fakat olaylar ne \u015fekilde geli\u015firse geli\u015fsin ne o d\u00f6nemde, ne de bug\u00fcn hala halklar aras\u0131ndaki toprak sorunlar\u0131 tam olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenebilmi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n Toprak meselesi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de halklar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri belirleyen en \u00f6nemli etken olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde duran ve akl\u0131selim i\u00e7erisinde makul bir \u00e7\u00f6z\u00fcm gerektiren b\u00fcy\u00fck bir sorundur.<\/p>\n Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, gelecekte Kafkas halklar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiler bu meselenin nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi ile direkt ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Valeri Dzidzoev Tarih Bilimleri Doktoru Oşhamahue, Sayı 6., 1994, Nalçik Çeviri: BABUG Ergün Yıldız Bu yazıda gerçeklerden ayrılmadan halklar arasındaki kökü tarihe uzanan ilişkileri incelemek, netleştirmek amacındayız. Gazete ve dergi sayfalarında çok geniş ve detaylı yazılar yazmanın zorluğunu da göz önüne alarak incelememize Sovyet yönetiminin ilk yıllarından başlıyor, daha gerilere götürmüyoruz. 1918 yılının 22 Mayıs’ında […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11877","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11877","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11877"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11877\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11879,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11877\/revisions\/11879"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11877"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11877"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11877"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span><\/span> Tarih Bilimleri Doktoru
\nO\u015fhamahue, Say\u0131 6., 1994, Nal\u00e7ik
\n<\/span>\u00c7eviri: BABUG Erg\u00fcn Y\u0131ld\u0131z<\/span><\/p>\n