![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0322-misir.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
ELBED Hasan<\/span><\/span><\/strong> M\u0131s\u0131r’da s\u00fcrm\u00fc\u015f olan \u00c7erkes Sultanlar\u0131 d\u00f6nemi hakk\u0131nda Adige tarihinde pek bir bilgiye rastlanam\u0131yor maalesef. Bu konuda elimizde bulunan en \u00f6nemli bilgi TSA\u011eO Nuri taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f bulunan M\u00fcsl\u00fcman tarihi isimli kitab\u0131n sonunda yer alan k\u0131sa de\u011finmelerden ibarettir. Fakat bu konuya Ortado\u011fu tarihinde ve M\u0131s\u0131r’\u0131n tarihi \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplarda \u00e7ok detayl\u0131 olarak rastlanabilmekte ve bu konu m\u0131s\u0131r tarihi ad\u0131 ile ele al\u0131n\u0131p, bizi ilgilendiren taraf\u0131 ile pek fazla irdelenmemektedir.<\/p>\n Bat\u0131 Avrupal\u0131 yazarlardan Sir William’da (The Mameluke of Slave Dynaste of Egypt-London 1896) eserinde m\u0131s\u0131rdaki \u00c7erkes sultanlar\u0131ndan uzun uzun bahseder. MET \u00c7UNATIKO \u0130zzet pa\u015fan\u0131n Kafkasya Tarihi eserini \u00e7eviren ve Kahire’nin en bilinen isimlerinden olan XAHUSTIKO Abd\u00fclhamid bu \u00e7evirisinde yer alan kendi ek yaz\u0131s\u0131nda s\u00f6yle der: “Ben \u00fcmit ediyorum ki, M\u0131s\u0131r’da ve di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman kavimlerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck yararl\u0131klar g\u00f6stermi\u015f, \u00e7ok y\u00fcksek kademelerde bulunmu\u015f \u00c7erkeslerin hepsini i\u00e7erisine alan ve bu g\u00fcn bile hala mevcut eserleri olan bu insanlar\u0131 hakk\u0131yla ara\u015ft\u0131r\u0131p inceleyerek detayl\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar yapacak tarih\u00e7iler bir g\u00fcn \u00e7\u0131kacakt\u0131r.” Elbette M\u0131s\u0131r’da \u00c7erkes Sultanlar\u0131 d\u00f6nemi ayn\u0131 zamanda \u00c7erkes tarihinin de bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve mutlaka bu d\u00f6nem gere\u011fi gibi ele al\u0131n\u0131p detayl\u0131 bir \u015fekilde incelenerek \u00c7erkes tarihindeki yerini almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n M\u0131s\u0131r’daki \u00c7erkesler ve onlar\u0131n d\u00f6nemleri tarihte Memluk (\u00c7erkes Memluklar, Burcu Memluklar) ad\u0131 alt\u0131nda yer al\u0131r. Ayr\u0131ca yine Memluk ad\u0131 alt\u0131nda T\u00fcrk ve T\u00fcrkmenlerin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nem de vard\u0131r ve Arap\u00e7a’da hizmetli, \u00f6zg\u00fcr olmayan anlam\u0131na gelen bu kelime ger\u00e7ek anlam\u0131 ile o d\u00f6nemde kullan\u0131lm\u0131\u015fsa da \u00c7erkesler daha \u00e7ok asker ve muhaf\u0131z olarak getirildikleri i\u00e7in bu tan\u0131m \u00c7erkes Memluklar\u0131 i\u00e7in pek ge\u00e7erli say\u0131lamaz.<\/p>\n Memluklar, M\u0131s\u0131r’da idareyi ele almadan \u00e7ok \u00f6nceleri M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelerde bahsetti\u011fimiz bi\u00e7imde (k\u00f6le veya hizmetli) g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fler ve ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 bu \u015fekilde olmu\u015ftur. \u0130lk olarak Abbasi halifesi Memun (813-833) d\u00f6neminde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015flerdir, daha sonra yine Abbasi halifesi Muhte\u015fim Doktor Ali \u0130brahim Hasan, ”T\u00fcrk Memluklar\u0131n Tarihine Dair Bilgiler” adl\u0131 eserinde Memluklar\u0131n \u00fclkeye getirilmesinin ve g\u00f6revlendirilmesinin Tulunilerden ba\u015flay\u0131p Fat\u0131milere kadar uzanan olduk\u00e7a uzun bir d\u00f6nemi kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n Memluklar\u0131n Ortado\u011fu’da ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 Tuluniler krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurulu\u015fu d\u00f6neminde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck say\u0131larda k\u00f6le ve \u00fccretli g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn \u00fclkeye getirili\u015fi ile ba\u015flar. Yeni krall\u0131k ordusunu T\u00fcrk ve Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki halklar ile Berberilerden olu\u015fturur. Daha sonralar\u0131 ise Fat\u0131miler ayn\u0131 y\u00f6ntemlerle ordular\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fct\u00fcp hakimiyet alanlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n M\u0131s\u0131r topraklar\u0131 Fat\u0131milerden sonra K\u00fcrt k\u00f6kenli Selahaddin Eyyubi’nin idaresine ge\u00e7mi\u015f ve Eyyubi devleti kurulmu\u015ftur. \u00c7erkesleri ilk olarak M\u0131s\u0131r’a getiren; T\u00fcrk, T\u00fcrkmen ve Berberilere g\u00fcvenemeyen Eyyubilerdir. El Mazerat\u00fcl el \u0130slama- el Asar\u00fcl el Arabia isimli kitab\u0131n 4.c\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu konu i\u00e7in \u015f\u00f6yle der: Eyyubiler k\u00f6ken olarak Tiflis yak\u0131nlar\u0131ndan ve Kafkasya \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 olduklar\u0131na g\u00f6re ve \u00fcst d\u00fczey komutanlar\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Abaza k\u00f6kenli ki\u015filer oldu\u011funa g\u00f6re Kafkas halklar\u0131n\u0131n M\u0131s\u0131r’a geli\u015finin bu d\u00f6neme rastlamas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fildir.<\/p>\n Daha sonralar\u0131 Eyyubi devleti de y\u0131k\u0131larak Memluk devleti kurulmu\u015f ve T\u00fcrk Sultanlar\u0131 d\u00f6nemi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat Eyyubiler d\u00f6neminde ba\u015flayan Kafkas halklar\u0131n\u0131n M\u0131s\u0131r’a geli\u015fi daha sonraki d\u00f6nemlerde de devam etmi\u015ftir.<\/p>\n \u00c7erkesler Memluk ismi ile an\u0131l\u0131yor olsalar da ve bir k\u0131sm\u0131 kendili\u011finden, bir k\u0131sm\u0131 esir edilerek veya k\u00f6le olarak getirilmi\u015f olsalar da hi\u00e7 bir zaman kelimenin ifade etti\u011fi anlamda M\u0131s\u0131r’da bulunmam\u0131\u015flar, sava\u015f\u00e7\u0131 ve g\u00f6z\u00fc pek \u00f6zellikleri nedeni ile daha \u00e7ok askeri g\u00f6revlerde bulunmu\u015flar, \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revlere y\u00fckselmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca o d\u00f6nem M\u0131s\u0131r ile Ortado\u011fu’daki refah ve zenginlik nedeni ile gerek T\u00fcrkmenlerden ve \u00c7erkeslerden gerek di\u011fer halklardan pek \u00e7ok ta g\u00f6n\u00fcll\u00fc kendili\u011finden gelmi\u015ftir.<\/p>\n Biz burada T\u00fcrk Memluklar d\u00f6nemine de\u011finmeyece\u011fiz. T\u00fcrklerde sultanl\u0131k babadan o\u011fula ge\u00e7ti\u011fi i\u00e7in en son tahta ge\u00e7en Sultan Kalavun ailesinden Sultan Sabah’\u0131n o\u011flu Hac\u0131’d\u0131r. Se\u00e7ildi\u011fi zaman daha 11 ya\u015f\u0131nda olan bu sultan\u0131n atabeki (vekil ve vezir) olarak Burcukale \u00c7erkeslerinden Berkuk se\u00e7ildi. Y\u00f6netim bu \u015fekilde 1,5 y\u0131l devam ettikten sonra \u00fclkede durumun k\u00f6t\u00fcye gitmesi ve baz\u0131 b\u00f6lgelerin ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket etme\u011fe ba\u015flamas\u0131 \u00fczerine ileri gelenler, Halife ve emirlerin iste\u011fi ile Sultan tahttan indirilip yerine Berokue o\u011flu Seyfuddin Berkuk sultan olarak se\u00e7ildi. B\u00f6ylece sultanl\u0131k T\u00fcrk Memluklarda sona ermi\u015f y\u00f6netim \u00c7erkes Memluklara ge\u00e7mi\u015f oldu. \u00c7erkeslerde sultanl\u0131k hi\u00e7 bir zaman babadan o\u011fula ge\u00e7memi\u015f, y\u00f6netim sava\u015flarda g\u00f6sterilen ba\u015far\u0131 ve toplumda g\u00f6rd\u00fckleri itibar ile bu g\u00f6reve lay\u0131k olana ge\u00e7mek suretiyle el de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. M\u0131s\u0131r’da \u00c7erkes Sultanlar\u0131 d\u00f6nemi 1390-1517 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en d\u00f6nemdir. Bu d\u00f6nemde tahta \u00e7\u0131kan sultanlar\u0131n say\u0131s\u0131 23 ki\u015fi olarak ge\u00e7mektedir ve bu d\u00f6nemden Memluk idaresinin en parlak d\u00f6nemi olarak bahsedilmektedir. \u00d6mer iskender’in M\u0131s\u0131r tarihi kitab\u0131nda belirtti\u011fine g\u00f6re M\u0131s\u0131r’da bu g\u00fcn dahi bu d\u00f6nemden kalma imaretler, camiler yollar medreseler ve kervansaraylar mevcuttur. \u00c7erkeslerden y\u00f6netime gelen ilk sultan Seyfuddin Berkuk d\u00f6neminde Kahire’de yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck medrese bu g\u00fcn hala okul olarak kullan\u0131lagelmektedir. Onun d\u00f6neminde \u00fclkedeki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f d\u00fczen yeniden sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r Temerlan (Timur) ordusunun Suriye ve M\u0131s\u0131r \u00fczerine y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc durdurmu\u015f ve ordular\u0131 bozguna u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sultan \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde esir veya k\u00f6le olarak T\u00fcrk \u00fclkelerine ve di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkelere g\u00f6t\u00fcr\u00fclen \u00c7erkesleri geri getirtmek ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fturmak i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7aba sarfetmi\u015ftir. \u0130leri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc sultan diye an\u0131lan sultan Berkuk ile ba\u015flayan \u00c7erkes Memluklar d\u00f6nemi a\u015fa\u011f\u0131daki s\u0131ralama ile devam etmi\u015ftir.<\/p>\n 1) <\/b>Sultan Seyfuddin Berkuk 1390 (Hasan Ali \u0130brahim. Orta\u00e7a\u011f’da M\u0131s\u0131r. Sayfa 231) Tarih\u00e7i \u0130bn-\u00fc \u0130yas d\u00f6rt ciltlik “Bedaiguzzuhur Fi Vekaid\u00fc-d Duhur” isimli eserinde bu sultanlar\u0131n hepsinden k\u00f6kenlerini de belirterek tek tek bahsetmekte ve d\u00f6nemlerini geni\u015f bir \u015fekilde anlatmaktad\u0131r. Onun ifadesine g\u00f6re bu sultanlardan Ho\u015fkadem ve Temari\u011fe isimli ikisi Rum k\u00f6kenli, di\u011ferleri hepsi \u00c7erkes veya \u00c7erkes k\u00f6kenlidir diye bahseder.<\/p>\n Kaytbay i\u00e7in Abaza ve babas\u0131n\u0131n ad\u0131 Balbay’d\u0131r diye detaylar\u0131yla bahseden, Rum sultanlar\u0131 Bizans k\u00f6kenleri ile anlatan bu tarih\u00e7i herhalde di\u011ferlerinin hepsi \u00c7erkes’tir diyorsa bunu Adige olarak anlamak gerekir. Fakat bir ba\u015fka iddia ise \u00c7erkes isminin t\u00fcm Kafkas kavimlerini kapsar \u015fekilde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu tariften, daha \u00e7ok G\u00fcrc\u00fclerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi \u015feklindedir. Fakat bu pek tutarl\u0131 de\u011fildir bence. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kafkas kavimlerinin hepsinin \u00c7erkes olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem \u00e7ok eskiye (Kartvel’den \u00f6nce) dayan\u0131r. Oysa bu bahsetti\u011fimiz d\u00f6nem 1382 ile 1517 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok daha sonraki d\u00f6nemdir. Zaten o d\u00f6neme kadar Ortado\u011fu ve Bat\u0131 tarih\u00e7ilerinin \u00c7erkes, \u00c7e\u00e7en, G\u00fcrc\u00fc, Da\u011f\u0131stan kavimlerini tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ay\u0131rtedemedi\u011fini s\u00f6ylemekte pek mant\u0131kl\u0131 bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n Tarihlerde Memluklar\u0131n \u00c7erkes, Ermeni, G\u00fcrc\u00fc, T\u00fcrkmenlerden olu\u015ftu\u011fu, bu halklar\u0131n isimleri verilerek bahsediliyor. Demek ki bu halklar o zaman biliniyormu\u015f. Sovyet ansiklopedilerinde de bu yanl\u0131\u015f yap\u0131lm\u0131\u015f ve memluk denildi\u011finde \u00f6nce G\u00fcrc\u00fclerin daha sonra T\u00fcrkmen ve \u00c7erkeslerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi bunlar\u0131n say\u0131lar\u0131n\u0131n 9 bin ile 12 bin aras\u0131nda oldu\u011fu \u015feklinde yanl\u0131\u015f bilgiler verilmi\u015ftir. Oysa o d\u00f6nem sadece T\u00fcrk ve T\u00fcrkmen Memluklar\u0131n say\u0131s\u0131 400 bine ula\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Yine bu bahsetti\u011fimiz d\u00f6nemlerde Kafkasya’da Adige halklar ile K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131 aras\u0131nda T\u00fcrk sultanlar\u0131n\u0131n da k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131 ve hatta bizzat askeri destekleri ile bir ka\u00e7 kez sava\u015flar \u00e7\u0131km\u0131\u015f, esir edilen pek \u00e7ok \u00c7erkes, T\u00fcrk yurduna g\u00f6t\u00fcr\u00fclerek k\u00f6le olarak sat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. M\u0131s\u0131r’daki \u00c7erkes sultanlar\u0131 bu i\u015f i\u00e7in g\u00f6revlendirdikleri adamlar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla bu esirleri sat\u0131n al\u0131p M\u0131s\u0131r’a getirtmek suretiyle \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fturmu\u015f, yeti\u015ftirip e\u011fittikleri bu insanlara orduda ve pek \u00e7ok kritik alanlarda g\u00f6revler vermi\u015flerdir.<\/p>\n Baz\u0131 tarih\u00e7iler bunu M\u0131s\u0131r Sultanlar\u0131n\u0131n k\u00f6le ve hizmetkar sat\u0131n almalar\u0131 \u015feklinde yorumlasalar da \u00c7erkesler i\u00e7in durum bu anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibiydi. Bu d\u00f6nemde gelen sultanlardan baz\u0131lar\u0131ndan k\u0131saca bahsedecek olursak kitaplarda \u015fu \u015fekilde ge\u00e7er Sultan Barasbi 1426 y\u0131l\u0131nda Nil’in \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131nda bulak \u015fehrinde kurdu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc donanma ve tersane ile K\u0131br\u0131s’\u0131 kendine ba\u011flam\u0131\u015f Vendik Kons\u00fcl\u00fc’n\u00fcn araya girmesi ve istenen tazminat\u0131 vermesi ile ancak bu seferden vazge\u00e7mi\u015ftir. Onun d\u00f6neminde M\u0131s\u0131r topraklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck Asya’ya F\u0131rat ve Irak s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Sultan Kaytbay, 28 y\u0131l y\u00f6netimde kalm\u0131\u015f olan bu sultan d\u00f6neminde \u00fclkenin imar\u0131na y\u00f6nelik \u00e7ok b\u00fcy\u00fck i\u015fler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcniversiteler, yollar, k\u00f6pr\u00fcler, imarethaneler ve benzer pek \u00e7ok eser b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Kahire’nin bin y\u0131l\u0131 adl\u0131 kitapta onun hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle yazar : Onun d\u00f6nemi \u00fclkenin en huzurlu ve refah i\u00e7inde oldu\u011fu e\u011fitime en fazla \u00f6nem verildi\u011fi ismi yabanc\u0131 \u00fclkelerde duyulacak kadar \u00f6nemli okullar\u0131n kuruldu\u011fu sanata ve sanat\u00e7\u0131ya en \u00e7ok de\u011fer verildi\u011fi d\u00f6nemdir.<\/p>\n 1501 y\u0131l\u0131nda y\u00f6netimde olan KAN\u015eAUE \u011eur t\u0131pk\u0131 Kaytbay gibi bilime ve imara b\u00fcy\u00fck \u00f6nem veren sanat\u0131 \u00f6zelliklede m\u00fczi\u011fi ve m\u00fczisyenleri sevip g\u00f6zeten birisi olarak bilinir. Onun d\u00f6neminde M\u0131s\u0131r’da ilk kez yelde\u011firmenleri kurulmu\u015f, b\u00fcy\u00fck parklar yap\u0131lm\u0131\u015f, deniz bilimleri \u00fczerine ilk okullar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, kimsesiz \u00e7ocuklar i\u00e7in yurtlar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f y\u00f6netim yeniden ve disiplin i\u00e7erisinde yap\u0131land\u0131r\u0131larak idare sa\u011flam bi\u00e7imde yeniden olu\u015fturmu\u015ftur. Fakirlere ve d\u00fc\u015fk\u00fcnlere kar\u015f\u0131 \u00e7ok m\u00fc\u015ffik olarak bilinen ve zaman zaman halk\u0131n aras\u0131na girip kendi eliyle yard\u0131mlar da\u011f\u0131tan bu sultan ayn\u0131 zamanda bilime \u00e7ok \u00f6nem verdi\u011fi, kendisinin be\u015f ayr\u0131 dil bildi\u011fi \u0130bn-\u00fc \u0130yas’\u0131n eserinde belirtilir. Fakat bu b\u00fcy\u00fck sultan 1515 y\u0131l\u0131nda M\u0131s\u0131r \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyen T\u00fcrk ordusunu durdurmak \u00fczere ordusunun ba\u015f\u0131nda Suriye’ye gelmi\u015f burada Mercidab\u0131k Sava\u015f\u0131 olarak an\u0131lan sava\u015fta \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Onun \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine yerine Tumanbay sultan olarak se\u00e7ilmi\u015ftir. Yeni sultan Suriye \u00fczerinden ilerleyen Sultan Selim’in ordusunu durdurmak \u00fczere g\u00f6reve gelir gelmez ordusunun ba\u015f\u0131na ge\u00e7ip yeniden sava\u015fa tutu\u015fmu\u015f fakat g\u00fc\u00e7l\u00fc Osmanl\u0131 ordusu kar\u015f\u0131s\u0131nda tutunamayarak Kahire’ye \u00e7ekilmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat ilerleyen Sultan Selim’in ordusu Kahire i\u00e7lerine girmi\u015f, k\u0131ran k\u0131rana sokak sava\u015flar\u0131ndan sonra \u015fehir teslim olmu\u015f ve ordunun geriye kalan k\u0131sm\u0131 da tamamen da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalarda esir d\u00fc\u015fen Sultan Tumanbay Kahire’de Z\u00fceyl kap\u0131s\u0131 denilen yerde kafas\u0131 kesilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. (Nisan 1517) \u015eehri tamamen i\u015fgal eden Sultan Selim’in, \u00e7ocuklar dahil t\u00fcm \u00c7erkeslerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, hamile kad\u0131nlar\u0131n dahi \u00e7ocuklar\u0131 erkek olmas\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi y\u00f6n\u00fcnde ferman yay\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 \u0130bn-\u00fc \u0130yas’\u0131n eserinin 3. cildinde yer al\u0131r. M\u0131s\u0131r’daki \u00c7erkes sultanlar\u0131 d\u00f6nemi b\u00f6yle ac\u0131 bir \u015fekilde sona ermi\u015ftir.<\/p>\n Kahire’deki sava\u015f m\u00fczesi m\u00fcd\u00fcr\u00fc Abdurrahman Zeki, Kahire’nin bin y\u0131l\u0131 isimli kitab\u0131n\u0131n 98.sayfas\u0131nda \u015f\u00f6yle der: “\u00c7erkes sultanlar d\u00f6neminde, \u00f6zelliklede Sultan Kaytbay d\u00f6neminde mimari ve \u015fehirle\u015fme konusunda pek \u00e7ok yenilikler yap\u0131lm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir ilerleme sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck ta\u015f binalar\u0131n yap\u0131m\u0131nda yeni teknikler geli\u015ftirilmi\u015f, bu yap\u0131lar yaz\u0131tlarla s\u00fcslenmi\u015ftir. \u00d6zellikle bu d\u00f6nemde yap\u0131larda s\u00fcsleme ve i\u015flemecilik bir sanat haline gelmi\u015f ta\u015f oymac\u0131l\u0131k yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. M\u0131s\u0131rdaki \u00c7erkeslerin aras\u0131ndan o d\u00f6nemde pek \u00e7ok yazar, tarih\u00e7i, bilim adam\u0131 yeti\u015fmi\u015ftir. Yine bunlardan biri olan Bibres 11 ciltlik M\u0131s\u0131r tarihini inceleyen eserinde (Zubdet\u00fcl Fikre Fi Tarihil Hicre) \u00c7erkes Sultanlar D\u00f6nemi’nden uzun uzun bahsetmektedir (bu eser hala kahirede \u00fcniversite k\u00fct\u00fcphanesinde mevcuttur).<\/p>\n Yine Yusuf o\u011flu, Halil o\u011flu, Abd\u00fclhamit Kuddusi’de bunlardan birisidir. Ayn\u0131 \u015fekilde bu ki\u015finin de M\u0131s\u0131r’\u0131n o d\u00f6nemi \u00fczerine eserleri mevcut olup (El Muhte\u015fer Fi Tarihil Misra) isimli M\u0131s\u0131r Sultanlar\u0131n\u0131n k\u0131sa tarih\u00e7esini anlatan eserinde detayl\u0131 olarak \u00c7erkes sultanlar\u0131ndan bahsetmektedir. Yine Emir E\u015fbek’in hicri 876 y\u0131l\u0131nda Kafkasya’ya gidi\u015fi ve Kafkas halklar\u0131 aras\u0131nda bulunmas\u0131 ve m\u00fcnasebetlerini anlatan bir ba\u015fka eserinde anlatmaktad\u0131r. \u00c7erkes tarih\u00e7ilerinden Muhammet \u0130yas’\u0131n o\u011flu (hicri 908 y\u0131l\u0131nda 84 ya\u015f\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr) \u0130bn\u00fc \u0130yas’\u0131n ”Bedaihuzzur Fi Vekaidil Hu\u015fur” isimli eseri b\u00fct\u00fcn di\u011fer sayd\u0131klar\u0131m\u0131zdan \u00e7ok daha detayl\u0131 bilgiler i\u00e7ermektedir o d\u00f6neme dair.<\/p>\n Bu eserlerde Sultanlardan KAN\u015eAUE \u011eur m\u00fczisyen oldu\u011fu ve m\u00fczik ile \u00e7ok yak\u0131ndan ilgilendi\u011fi ve bestelerinin o d\u00f6nemde yay\u0131nlanm\u0131\u015f oldu\u011fundan, yine Sultan Janbolet’in harp bilimi ve askeri e\u011fitim \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f eserleri oldu\u011fundan bahsedilir.<\/p>\n Bu konuyu Sir William’\u0131n “Memluklar\u0131n Tarihi” isimli eserinin 212. sayfas\u0131ndaki s\u00f6zleri ile bitirelim.<\/p>\n ”Onlar sava\u015f ve politika mekteplerinde e\u011fitilmi\u015fler, bilim ve felsefe ve sanatla i\u00e7 i\u00e7e yeti\u015fmi\u015flerdi. \u0130\u015fte bu \u015fekilde \u00f6nderli\u011fe, lay\u0131k mevki ve mertebelere geldiler ve sultanl\u0131\u011fa da lay\u0131\u011f\u0131 ile geldiler lay\u0131\u011f\u0131 ile y\u00f6nettiler. Onlar\u0131n eserlerinden pek \u00e7o\u011fu M\u0131s\u0131r’\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bunca felaketlere ra\u011fmen hala g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fabilmi\u015ftir. Adige Pa\u015ft\u0131xhem Ya Th\u0131aus\u0131h\u0131e (Adige Sultanlar\u0131n Yak\u0131nmalar\u0131) isimli eski Adige t\u00fcrk\u00fclerinde bu d\u00f6nemden bahsedilir. Ayr\u0131ca KAN\u015eAUE \u011eur ve Tomanbay’\u0131n, Sultan Selim ile sava\u015fmalar\u0131, yenilmeleri ve \u00c7erkes h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sona ermesi ile ilgili a\u011f\u0131t, d\u00f6neme ve \u00c7erkeslerin M\u0131s\u0131r’a \u00f6zg\u00fcr sava\u015f\u00e7\u0131lar olarak indiklerine dair bilgiler i\u00e7ermektedir.”<\/p>\n <\/span>Yazar\u0131n notu: <\/b>Bu a\u011f\u0131t Kafkasya’dan Osmanl\u0131’ya s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f karde\u015flerimizden eski Gubakuey k\u00f6y\u00fcnden ASKALE Udjukh taraf\u0131ndan arkada\u015f\u0131 Harun efendiye yaz\u0131lm\u0131\u015f bir mektupta yer almakta olup bu mektup bana HADE\u011eALIE Asker taraf\u0131ndan bana ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve taraf\u0131mdan hala muhafaza edilmektedir.’<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" ELBED Hasan Yazar-Araştırmacı Hatıralar isimli kitabından Çeviri: BABUG Ergün Yıldız Mısır’da sürmüş olan Çerkes Sultanları dönemi hakkında Adige tarihinde pek bir bilgiye rastlanamıyor maalesef. Bu konuda elimizde bulunan en önemli bilgi TSAĞO Nuri tarafından yazılmış bulunan Müslüman tarihi isimli kitabın sonunda yer alan kısa değinmelerden ibarettir. Fakat bu konuya Ortadoğu tarihinde ve Mısır’ın tarihi üzerine […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11880","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11880","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11880"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11880\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11882,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11880\/revisions\/11882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span><\/span> Yazar-Ara\u015ft\u0131rmac\u0131
\nHat\u0131ralar isimli kitab\u0131ndan
\n<\/span>\u00c7eviri: BABUG Erg\u00fcn Y\u0131ld\u0131z<\/span><\/p>\n
\n(833-843) T\u00fcrkmenlerden bir grubu \u00fclkesine getirerek daha ziyade askeri g\u00f6revlerde g\u00f6revlendirmi\u015ftir.<\/p>\n
\n2) <\/b>Berkuk’un o\u011flu Sultan Ferej 1398
\n3)<\/b> El m\u00fc\u00e7tehid el halife bilal 1412
\n4)<\/b> \u015eeyh Mahmud 1412
\n5) <\/b>Muayyed o\u011flu Sultan Ahmet 1221
\n6)<\/b> Ebul Feth tatar 1421
\n7)<\/b> Sultan Barasbiy 1422
\n8) <\/b>Barasbiy o\u011flu Seyfuddin 1422
\n9) <\/b>Barasbiy o\u011flu Yusuf 1438
\n10) <\/b>Naue \u00c7akmak 1438
\n11)<\/b> \u00c7akmak o\u011flu Osman 1453
\n12) <\/b>Sultan \u0130nal 1453
\n13)<\/b> \u0130nal o\u011flu Ahmet 1461
\n14) <\/b>Sultan ho\u015fkadem 1461
\n15)<\/b> Sultan Balabay 1467
\n16) <\/b>Temari\u011fe 1467
\n17)<\/b> E\u015fref Kaytbay 1467
\n18) <\/b>Kaytbay o\u011flu Muhammet 1495
\n19)<\/b> Kan\u015faue E\u015fref 1498
\n20) <\/b>E\u015fref Janbulat 1499
\n21) <\/b>Kan\u015faue E\u015fref o\u011flu Tumanbay 1500
\n22) <\/b>Kan\u015faue \u011eur 1500
\n23)<\/b> Tumanbay 2. 1516 \u2013 17<\/p>\n