![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0377-refet-bele.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
Mustafa Arma\u011fan<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n “Efendiler, dalgal\u0131 ve inzibats\u0131z ve emr \u00fc kumandas\u0131z baz\u0131 harek\u00e2ttan sonra, malumunuz oldu\u011fu vechile, Gediz’de ma\u011flup olduk. Bu suretle efendiler, cephenin her taraf\u0131ndan, yeniden umum\u00ee bir ma\u011flubiyete du\u00e7ar olduk.” Acaba Nutuk’ta ge\u00e7en bu ifade ger\u00e7e\u011fi ne kadar ifade ediyor?<\/p>\n Yal\u00e7\u0131n K\u00fc\u00e7\u00fck, T\u00fcrkiye \u00dczerine Tezler’de bu s\u00f6z\u00fcn \u00fczerine gitmi\u015f ve Gediz’de bir yenilgi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftu. Sonradan TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 da yapm\u0131\u015f olan K\u00e2z\u0131m \u00d6zalp’\u0131n ve o s\u0131rada Garp Cephesi Komutan\u0131 bulunan Ali Fuat Cebesoy’un an\u0131lar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak aksini iddia etmi\u015f, hatta Genelkurmay Harp Tarihi Dairesi’nin T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi adl\u0131 yay\u0131n\u0131na g\u00f6re Gediz’de bir yenilgi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015fti. T\u0131pk\u0131 Birinci \u0130n\u00f6n\u00fc muharebesinde oldu\u011fu gibi Yunanl\u0131lar geri \u00e7ekilmi\u015f, Gediz’i bo\u015faltm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n Nitekim benim inceledi\u011fim \u0130zzeddin \u00c7al\u0131\u015flar’\u0131n g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde de Gediz muharebesinin ger\u00e7ekten de ‘dalgal\u0131’ bir seyir izledi\u011fini, yani bir Yunanl\u0131lar\u0131n, bir bizim elimize ge\u00e7ti\u011fini ve sonu\u00e7ta 13 Kas\u0131m 1920 tarihli g\u00fcnl\u00fc\u011fe d\u00fc\u015f\u00fclen notta “Gediz’den \u00e7ekilen d\u00fc\u015fman U\u015fak’a kadar \u00e7ekilmi\u015f” ifadesine rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemeliyim. Demek ki Gediz’de yenilmemi\u015fiz. Birincisi, \u00c7erkez Ethem ve karde\u015fi Tevfik beylerin komutas\u0131ndaki Kuvve-i Seyyare’nin g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesidir. \u0130kincisi, Ali Fuat Pa\u015fa’n\u0131n g\u00f6revden al\u0131n\u0131p \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n ge\u00e7irilmesini a\u00e7\u0131klamakt\u0131r.<\/p>\n Zaman\u0131n Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n harek\u00e2ttan \u00e7ekinmesine ra\u011fmen, hen\u00fcz tam toparlanmam\u0131\u015fken Yunan kuvvetlerini bask\u0131n \u015feklinde vurma plan\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek isteyen \u00c7erkez Ethem, o zamanki Garp Cephesi Komutan\u0131 Ali Fuat (Cebesoy) Pa\u015fa’y\u0131 da ikna etmi\u015f, \u0130smet Pa\u015fa bizzat cepheye gelerek vazge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fsa da, 3 g\u00fcn sonra kendi kararlar\u0131yla h\u00fccum etmi\u015flerdi. Sonu\u00e7ta Gediz birka\u00e7 kere el de\u011fi\u015ftirdikten sonra Yunanl\u0131lar \u00e7ekilmi\u015f ve Kuva-y\u0131 Milliye’nin elinde kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu gol, resmi tarih hakemleri taraf\u0131ndan ofsayt gerek\u00e7esiyle ge\u00e7erli say\u0131lmam\u0131\u015f ve \u00fcstelik atan tak\u0131m, ‘h\u00fckmen’ yenik kabul edilmi\u015ftir. \u00c7erkez Ethem kuvvetlerinin temizlenmesinin ard\u0131ndan ve \u0130smet Pa\u015fa amac\u0131na ula\u015f\u0131p da Ali Fuat Pa\u015fa’n\u0131n Garp Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 da uhdesine ald\u0131ktan sonra, Yal\u00e7\u0131n K\u00fc\u00e7\u00fck’\u00fcn deyi\u015fiyle, bir zafere ihtiya\u00e7 duymu\u015ftur ve sonu\u00e7 olarak olmayan bir zafer icat edilmi\u015ftir. Eric Hobsbawm’\u0131n sevdi\u011fim deyi\u015flerinden biriyle s\u00f6ylersek, bir kere daha, ‘tarihe uygun bir ama\u00e7’ mevcut de\u011filse ‘amaca uygun bir tarih’ yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cemal Kutay’\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 an\u0131lar\u0131na g\u00f6re \u00c7erkez Ethem, baz\u0131 kumandanlar\u0131n\u0131n Garp Cephesi askerlerine kar\u015f\u0131 taarruz etmek taraftar\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen geri \u00e7ekilmek suretiyle \u00e7arp\u0131\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, Yunanl\u0131lara iltica etmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, buna kar\u015f\u0131l\u0131k, kuvvetlerini Refet Bey’in taraf\u0131na ge\u00e7ebilmeleri i\u00e7in serbest b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. \u00c7erkez Ethem’in davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuzdan farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131dan ve Milli M\u00fccadele Pa\u015fas\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131ndan dinlemeye art\u0131k al\u0131\u015fmam\u0131z gerekiyor. Onun davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor Refet Bele: \u0130zmir Suikast\u0131 davas\u0131nda boynunu ipten son anda kurtaran Refet Pa\u015fa’y\u0131 1924 y\u0131l\u0131nda, Vakit gazetesinin Ankara muhabiri iken tan\u0131yan bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n, ‘gen\u00e7 \u015fair’ Necip Faz\u0131l’\u0131n anlatt\u0131klar\u0131, bu sonradan g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclen kahramanlar\u0131n asaletini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ilgin\u00e7tir. 1924’te uzun bir tren yolculu\u011funu Refet Pa\u015fa’yla birlikte yapan Necip Faz\u0131l, 30 y\u0131l sonra 1954’te yeniden Ankara Palas’ta kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 Pa\u015fa’ya hat\u0131ralar\u0131n\u0131 B\u00fcy\u00fck Do\u011fu’ya yazma teklifinde bulunur. Maalesef hat\u0131ralar\u0131n\u0131 yazmam\u0131\u015f bulunan Refet Pa\u015fa, ona \u015fu anlaml\u0131 cevab\u0131 vermi\u015ftir: ‘Kefenleri sorguya \u00e7ekmek’ ne demek? O a\u015famaya geldik mi dersiniz?<\/p>\n
\nPeki neden Nutuk’ta \u00f6yle, di\u011fer hat\u0131ratlarda ise b\u00f6yle anlat\u0131l\u0131r bu muharebe? Nas\u0131l olur da birindeki yenilgi, \u00f6b\u00fcr\u00fcnde galibiyete d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr?
\nResmi tarihte, \u00e7eki\u015fmeli ge\u00e7en Gediz ma\u00e7\u0131n\u0131n sonucunun yenilgi olarak kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n iki amac\u0131 var.<\/p>\n
\nAncak resmi tarihin b\u0131\u00e7k\u0131s\u0131, bu ba\u015far\u0131y\u0131 yenilgi sayarken g\u00f6sterdi\u011fi kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka sava\u015flarda da ortaya koymu\u015ftur ama tersinden. Bak\u0131n nas\u0131l?<\/p>\n
\nResmi tarihlerimizin yazarlar\u0131, \u00c7erkez Ethem’in hainli\u011fine ve sonradan harcanmak istenen m\u00fchim bir komutan\u0131n, Refet Pa\u015fa’n\u0131n bir zaaf\u0131na o kadar kuvvetle inanm\u0131\u015flard\u0131r ki, \u00c7erkez Ethem kuvvetlerinin Yunanl\u0131lara s\u0131\u011f\u0131narak canlar\u0131n\u0131 kurtard\u0131klar\u0131n\u0131, buna da Refet (Bele) Pa\u015fa’n\u0131n g\u00f6z k\u0131rpmas\u0131 sayesinde ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Buna g\u00f6re Refet Pa\u015fa bu konuda ka\u00e7amak davranm\u0131\u015f ve \u00c7erkez Ethem’in Yunanl\u0131lar\u0131n ‘yan\u0131na’ ge\u00e7mesini temin etmi\u015ftir.<\/p>\n![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0377-refet-bele-B.gif\")
\nRefet Bele, \u0130stikl\u00e2l Mahkemesi’nden \u00e7\u0131karken<\/p>\n
\nZira yan\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 belki 50-60 ki\u015fiyle birlikte \u00e7arp\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131 kalmay\u0131 tercih etmi\u015f, geride Milli Kuvvetlere b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 adamlar\u0131, sadece Birinci \u0130n\u00f6n\u00fc Sava\u015f\u0131’nda de\u011fil, \u0130stiklal Sava\u015f\u0131 boyunca da Milli M\u00fccadele’ye sad\u0131kane katk\u0131da bulunmaya devam etmi\u015flerdi. \u00c7erkez Ethem isteseydi onlar\u0131 pekala beraberinde g\u00f6t\u00fcrebilir veya m\u00fccadeleye \u00e7ok iyi bildi\u011fi gerilla takti\u011fiyle devam edebilirdi.<\/p>\n
\n“[\u00c7erkez Ethem] Vatan topraklar\u0131n\u0131 terk ederken ne bir kuvvet ne de d\u00fc\u015fman\u0131n i\u015fine yarayacak malzeme vesaire g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kuvvetinden b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 bize kat\u0131ld\u0131 ve Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonuna kadar sad\u0131kane \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Kuva-y\u0131 Seyyare’nin elindeki silah ve muhtelif malzeme de K\u00fctahya ve Gediz havalisindeki depolarda oldu\u011fu gibi durmakta idi. Silahlar\u0131yla teslim olanlar\u0131 sorgulad\u0131k. Bunlar\u0131n hemen hemen hepsi, Ethem’in kendilerine teslim olmalar\u0131n\u0131 ve ordu emrine girmelerini tavsiye etti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.”<\/p>\n
\n“Necip Faz\u0131l!… Benim bir aya\u011f\u0131m \u00e7ukurda… Benden bir \u015fey bekleme! (…) Tarih, \u0130l\u00e2h\u00ee adaleti h\u00e2diseler \u00fczerinde o t\u00fcrl\u00fc tecelli ettiren bir ilimdir ki, g\u00fcn\u00fc geldi\u011fi zaman, benim gibi insanlar\u0131n h\u00e2t\u0131ra defterlerinden kefenlerine kadar her \u015feylerini sorguya \u00e7ekerek hakikati tespit etmeyi bilir. \u015eimdilik bizi b\u0131rak\u0131n da mezar\u0131m\u0131za kavgas\u0131z ve davas\u0131z gidelim!”<\/p>\n