{"id":11968,"date":"2019-03-27T18:37:12","date_gmt":"2019-03-27T23:37:12","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=11968"},"modified":"2019-03-27T18:37:12","modified_gmt":"2019-03-27T23:37:12","slug":"rus-tehlikesine-karsi-osmanli-cerkes-iliskilerinin-baslamasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/rus-tehlikesine-karsi-osmanli-cerkes-iliskilerinin-baslamasi\/","title":{"rendered":"RUS TEHL\u0130KES\u0130NE KAR\u015eI OSMANLI-\u00c7ERKES \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130N\u0130N BA\u015eLAMASI"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0484-cerkez.GIF\" width=\"130\" height=\"173\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><span lang=\"tr\"> <span style=\"font-size: small;\"><strong>Ayd\u0131n O. Erkan<\/strong><br \/>\n<\/span><\/span> <span lang=\"tr\"> <span>Tarih Boyunca Kafkasya Sayfa:34 -36 \u0130stanbul,1999 \u00c7iviyaz\u0131lar\u0131<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Tarihin ilk \u00e7a\u011flar\u0131ndan beri hi\u00e7bir devletin y\u00f6netimini kabul etmemi\u015f, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015f, fakat her zaman \u00e7a\u011f\u0131n silahlar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla kullanmay\u0131 beceren Kafkasyal\u0131lar\u0131 boyunduruk alt\u0131na almak g\u00fc\u00e7, hatta hemen hemen imkans\u0131zd\u0131. Fakat artan Rus tehlikesi kar\u015f\u0131s\u0131nda ileriyi g\u00f6ren Osmanl\u0131 devlet adam\u0131 Canikli Hac\u0131 Ali Pa\u015fa, bizzat Kafkasya&#8217;ya gidip cengaver \u00c7erkesleri yerinde g\u00f6rmek, onlarla anla\u015fmak, onlar\u0131 kazanmak ve halifeye ba\u011fl\u0131l\u0131k yemini ettirmek amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu.B\u00f6ylece 1778 y\u0131l\u0131n\u0131n o yaz sabah\u0131 Osmanl\u0131 Donanmas\u0131 \u00c7erkesya&#8217;n\u0131n So\u011fucak liman\u0131na demir att\u0131. Ziyaretin bahanesi su ikmali yapmak ve birka\u00e7 g\u00fcn K\u0131r\u0131m yolunda mola vermekti. As\u0131l ama\u00e7 ise, \u00c7erkesler konusunda bir \u015feyler \u00f6\u011frenmek, kimsenin fethedemedi\u011fi, hi\u00e7bir yabanc\u0131n\u0131n giremedi\u011fi bu masal \u00fclkesi hakk\u0131nda bilgi toplamakt\u0131.<\/p>\n<p>Serdar-\u0131 Ekrem unvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Osmanl\u0131 komutan\u0131 Canikli Hac\u0131 Ali Pa\u015fa karaya \u00e7\u0131k\u0131p ordugah kurdu. Bunu duyan \u00c7erkeslerin, Cevdet Pa\u015fa Tarihi&#8217;nde Copsun boyu diye kaydetti\u011fi kabilelerden Narco Mehmet, Hojon, Harpako ve Hapako adl\u0131 beyleriyle kalabal\u0131k bir atl\u0131 grubu T\u00fcrkleri g\u00f6rmeye ve ho\u015f geldin demeye geldiler. \u00c7erkes prensleri Serdar\u0131n ota\u011f\u0131nda a\u011f\u0131rlan\u0131rken, \u00c7erkes s\u00fcvarileri de atlar\u0131ndan inmeden ordugah\u0131n \u00e7evresinde T\u00fcrkleri seyrediyor, kendilerine tuhaf gelen taraflar\u0131n\u0131 birbirlerine g\u00f6steriyor ve g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131. T\u00fcrklerin ve \u00c7erkeslerin bu ilk kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 olduk\u00e7a sakin ge\u00e7ti. Fakat sabahleyin askerler uyand\u0131\u011f\u0131nda, bir\u00e7ok \u00e7ad\u0131r\u0131n ve askerin yok oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcler. B\u00fcy\u00fck bir tela\u015f ba\u015flad\u0131. Komutanlar, ordunun bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7ad\u0131rlar\u0131, silahlar\u0131 ve a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131yla yok oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce korkuya kap\u0131ld\u0131lar. Daha sonra anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, \u00c7erkesler geceleyin m\u00fcthi\u015f bir ustal\u0131k ve sessizlikle \u00e7ad\u0131rlar\u0131n iplerini keserek askerin ba\u015f\u0131na ge\u00e7irmi\u015f ve \u00e7\u0131t \u00e7\u0131karmadan asker dahil her \u015feyi al\u0131p g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 ordusunda &#8220;benim diyen yi\u011fitler, yola s\u0131\u011fmayan bahad\u0131rlar \u00c7erkesler taraf\u0131ndan bir \u00f6k\u00fcz fiyat\u0131na sat\u0131ld\u0131lar&#8221; der, Cevdet Pa\u015fa Tarihi. Hatta \u015fanl\u0131 Osmanl\u0131 Donanma-i H\u00fcmayunu Kaptan\u0131 Deryas\u0131 Gazi Hasan Pa\u015fa&#8217;n\u0131n maiyetinden bir\u00e7ok subay ve hizmetli de bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131kta ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve sonu\u00e7ta Kafkasya&#8217;da kalm\u0131\u015flard\u0131. Bu olaydan sonra Osmanl\u0131 ordusu So\u011fucak&#8217;ta daha fazla durmad\u0131, ordugah\u0131n\u0131 toplay\u0131p derhal Karadeniz&#8217;e a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Bu olaydan bir iki y\u0131l kadar sonra K\u0131r\u0131m&#8217;\u0131 da kaybeden Osmanl\u0131 Devleti yine \u00c7erkesler\u2019le ili\u015fki kurmak i\u00e7in yollar arad\u0131. Deneyimli eski vezirlerden Abdi Pa\u015fa, \u00c7erkesya&#8217;ya bu kez \u00e7ok iyi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Ferruh Ali Pa\u015fa&#8217;n\u0131n g\u00f6nderilmesini \u00f6nerdi. Ferruh Ali Pa\u015fa son derece zeki ve ak\u0131ll\u0131, anlay\u0131\u015fl\u0131 ve olgun bir ki\u015fiydi. So\u011fucak&#8217;a gelince ilk olarak \u015eaps\u0131\u011f beylerinden P\u015f\u0131 Haj Hasan&#8217;\u0131n k\u0131z\u0131yla evlendi. Bu evlilik t\u00f6reninde ge\u00e7en bir olay \u00e7ok dikkate de\u011fer olup, \u00c7erkes karakterini belli eden g\u00fczel bir \u00f6rnektir. Padi\u015fah ve halifenin temsilcisi Ferruh Ali Pa\u015fa, damat olaca\u011f\u0131 \u00c7erkes beyinin evine bir kervan dolusu hediye g\u00f6nderir. \u015eaps\u0131\u011f p\u015f\u0131s\u0131 bu hediyelerin hepsini \u00e7evresindeki halk\u0131na da\u011f\u0131t\u0131r, fakat bir zavall\u0131 fakir unutulur. Bunun \u00fczerine P\u015f\u0131 Hasan derhal ba\u015f\u0131ndaki \u00e7ok de\u011ferli kalpa\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartarak fakir adam\u0131n ba\u015f\u0131na, onun eski ve kirli serpu\u015funu da kendi ba\u015f\u0131na koyar, Osmanl\u0131lar bu al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck ve c\u00f6mertlik kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015f\u0131r\u0131p kal\u0131rlar. \u00c7erkes beylerinin kendilerinden \u00f6nce kabile adamlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri ve b\u00f6yle al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc olmalar\u0131 y\u00fcz\u00fcndendir ki \u00c7erkes halk\u0131 beylerine son derece ba\u011fl\u0131 ve sayg\u0131l\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>Yine Ha\u015fim Efendi&#8217;nin yazd\u0131klar\u0131na g\u00f6re, \u00c7erkes han\u0131mlar\u0131 sa\u00e7 bak\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00f6zel hizmet\u00e7iler, yani bir t\u00fcr kuaf\u00f6r kullan\u0131rlarm\u0131\u015f. Ha\u015fim Efendi diyor ki; &#8220;Biz ger\u00e7i bu insanlara da\u011fl\u0131 diyoruz ama \u0130stanbul&#8217;un konaklar\u0131nda oturan nazenin han\u0131mlar bunlar\u0131 g\u00f6rse taklit etmeye \u00f6zenirler.&#8221;<\/p>\n<p>1785 y\u0131l\u0131nda Ferruh Ali Pa\u015fa&#8217;n\u0131n \u00c7erkes prensesi han\u0131m\u0131ndan bir k\u0131z\u0131 oldu. Muhte\u015fem t\u00f6renler yap\u0131ld\u0131. Fakat zavall\u0131 k\u0131z\u0131n \u00f6mr\u00fc azm\u0131\u015f, k\u0131sa zaman sonra \u00f6ld\u00fc. Sayg\u0131de\u011fer Osmanl\u0131 pa\u015fas\u0131 hastayd\u0131 ve \u00f6lece\u011fini anlam\u0131\u015ft\u0131; kendi t\u00fcrbesini yapt\u0131rd\u0131. K\u0131sa zaman sonra da \u00f6ld\u00fc. Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00e7ok az yekun tutan menkul mal\u0131, \u00f6z vatan\u0131 G\u00fcrcistan\u2019dan gelen Dervi\u015f Mustafa Pa\u015fa\u2019ya teslim edildi.<\/p>\n<p><\/span><b> Rus Tehlikesine Kar\u015f\u0131 Osmanl\u0131-\u00c7erkes \u0130li\u015fkilerinin Ba\u015flamas\u0131<br \/>\n<\/b><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\"><br \/>\nTarihin ilk \u00e7a\u011flar\u0131ndan beri hi\u00e7bir devletin y\u00f6netimini kabul etmemi\u015f, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015f, fakat her zaman \u00e7a\u011f\u0131n silahlar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla kullanmay\u0131 beceren Kafkasyal\u0131lar\u0131 boyunduruk alt\u0131na almak g\u00fc\u00e7, hatta hemen hemen imkans\u0131zd\u0131. Fakat artan Rus tehlikesi kar\u015f\u0131s\u0131nda ileriyi g\u00f6ren Osmanl\u0131 devlet adam\u0131 Canikli Hac\u0131 Ali Pa\u015fa, bizzat Kafkasya&#8217;ya gidip cengaver \u00c7erkesleri yerinde g\u00f6rmek, onlarla anla\u015fmak, onlar\u0131 kazanmak ve halifeye ba\u011fl\u0131l\u0131k yemini ettirmek amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece 1778 y\u0131l\u0131n\u0131n o yaz sabah\u0131 Osmanl\u0131 Donanmas\u0131 \u00c7erkesya&#8217;n\u0131n So\u011fucak liman\u0131na demir att\u0131. Ziyaretin bahanesi su ikmali yapmak ve birka\u00e7 g\u00fcn K\u0131r\u0131m yolunda mola vermekti. As\u0131l ama\u00e7 ise, \u00c7erkesler konusunda bir \u015feyler \u00f6\u011frenmek, kimsenin fethedemedi\u011fi, hi\u00e7bir yabanc\u0131n\u0131n giremedi\u011fi bu masal \u00fclkesi hakk\u0131nda bilgi toplamakt\u0131. Serdar-\u0131 Ekrem unvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Osmanl\u0131 komutan\u0131 Canikli Hac\u0131 Ali Pa\u015fa karaya \u00e7\u0131k\u0131p ordugah kurdu. Bunu duyan \u00c7erkeslerin, Cevdet Pa\u015fa Tarihi&#8217;nde Copsun boyu diye kaydetti\u011fi kabilelerden Narco Mehmet, Hojon, Harpako ve Hapako adl\u0131 beyleriyle kalabal\u0131k bir atl\u0131 grubu T\u00fcrkleri g\u00f6rmeye ve ho\u015f geldin demeye geldiler. \u00c7erkes prensleri Serdar\u0131n ota\u011f\u0131nda a\u011f\u0131rlan\u0131rken, \u00c7erkes s\u00fcvarileri de atlar\u0131ndan inmeden ordugah\u0131n \u00e7evresinde T\u00fcrkleri seyrediyor, kendilerine tuhaf gelen taraflar\u0131n\u0131 birbirlerine g\u00f6steriyor ve g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrklerin ve \u00c7erkeslerin bu ilk kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 olduk\u00e7a sakin ge\u00e7ti. Fakat sabahleyin askerler uyand\u0131\u011f\u0131nda, bir\u00e7ok \u00e7ad\u0131r\u0131n ve askerin yok oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcler. B\u00fcy\u00fck bir tela\u015f ba\u015flad\u0131. Komutanlar, ordunun bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7ad\u0131rlar\u0131, silahlar\u0131 ve a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131yla yok oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce korkuya kap\u0131ld\u0131lar. Daha sonra anla\u015f\u0131ld\u0131 ki, \u00c7erkesler geceleyin m\u00fcthi\u015f bir ustal\u0131k ve sessizlikle \u00e7ad\u0131rlar\u0131n iplerini keserek askerin ba\u015f\u0131na ge\u00e7irmi\u015f ve \u00e7\u0131t \u00e7\u0131karmadan asker dahil her \u015feyi al\u0131p g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 ordusunda &#8220;benim diyen yi\u011fitler, yola s\u0131\u011fmayan bahad\u0131rlar \u00c7erkesler taraf\u0131ndan bir \u00f6k\u00fcz fiyat\u0131na sat\u0131ld\u0131lar&#8221; der, Cevdet Pa\u015fa Tarihi. Hatta \u015fanl\u0131 Osmanl\u0131 Donanma-i H\u00fcmayunu Kaptan\u0131 Deryas\u0131 Gazi Hasan Pa\u015fa&#8217;n\u0131n maiyetinden bir\u00e7ok subay ve hizmetli de bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131kta ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve sonu\u00e7ta Kafkasya&#8217;da kalm\u0131\u015flard\u0131. Bu olaydan sonra Osmanl\u0131 ordusu So\u011fucak&#8217;ta daha fazla durmad\u0131, ordugah\u0131n\u0131 toplay\u0131p derhal Karadeniz&#8217;e a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Bu olaydan bir iki y\u0131l kadar sonra K\u0131r\u0131m&#8217;\u0131 da kaybeden Osmanl\u0131 Devleti yine \u00c7erkesler\u2019le ili\u015fki kurmak i\u00e7in yollar arad\u0131. Deneyimli eski vezirlerden Abdi Pa\u015fa, \u00c7erkesya&#8217;ya bu kez \u00e7ok iyi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Ferruh Ali Pa\u015fa&#8217;n\u0131n g\u00f6nderilmesini \u00f6nerdi. Ferruh Ali Pa\u015fa son derece zeki ve ak\u0131ll\u0131, anlay\u0131\u015fl\u0131 ve olgun bir ki\u015fiydi. So\u011fucak&#8217;a gelince ilk olarak \u015eaps\u0131\u011f beylerinden P\u015f\u0131 Haj Hasan&#8217;\u0131n k\u0131z\u0131yla evlendi. Bu evlilik t\u00f6reninde ge\u00e7en bir olay \u00e7ok dikkate de\u011fer olup, \u00c7erkes karakterini belli eden g\u00fczel bir \u00f6rnektir. Padi\u015fah ve halifenin temsilcisi Ferruh Ali Pa\u015fa, damat olaca\u011f\u0131 \u00c7erkes beyinin evine bir kervan dolusu hediye g\u00f6nderir. \u015eaps\u0131\u011f p\u015f\u0131s\u0131 bu hediyelerin hepsini \u00e7evresindeki halk\u0131na da\u011f\u0131t\u0131r, fakat bir zavall\u0131 fakir unutulur. Bunun \u00fczerine P\u015f\u0131 Hasan derhal ba\u015f\u0131ndaki \u00e7ok de\u011ferli kalpa\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartarak fakir adam\u0131n ba\u015f\u0131na, onun eski ve kirli serpu\u015funu da kendi ba\u015f\u0131na koyar, Osmanl\u0131lar bu al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck ve c\u00f6mertlik kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015f\u0131r\u0131p kal\u0131rlar. \u00c7erkes beylerinin kendilerinden \u00f6nce kabile adamlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri ve b\u00f6yle al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc olmalar\u0131 y\u00fcz\u00fcndendir ki \u00c7erkes halk\u0131 beylerine son derece ba\u011fl\u0131 ve sayg\u0131l\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>Yine Ha\u015fim Efendi&#8217;nin yazd\u0131klar\u0131na g\u00f6re, \u00c7erkes han\u0131mlar\u0131 sa\u00e7 bak\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00f6zel hizmet\u00e7iler, yani bir t\u00fcr kuaf\u00f6r kullan\u0131rlarm\u0131\u015f. Ha\u015fim Efendi diyor ki; &#8220;Biz ger\u00e7i bu insanlara da\u011fl\u0131 diyoruz ama \u0130stanbul&#8217;un konaklar\u0131nda oturan nazenin han\u0131mlar bunlar\u0131 g\u00f6rse taklit etmeye \u00f6zenirler.&#8221;<\/p>\n<p>1785 y\u0131l\u0131nda Ferruh Ali Pa\u015fa&#8217;n\u0131n \u00c7erkes prensesi han\u0131m\u0131ndan bir k\u0131z\u0131 oldu. Muhte\u015fem t\u00f6renler yap\u0131ld\u0131. Fakat zavall\u0131 k\u0131z\u0131n \u00f6mr\u00fc azm\u0131\u015f, k\u0131sa zaman sonra \u00f6ld\u00fc. Sayg\u0131de\u011fer Osmanl\u0131 pa\u015fas\u0131 hastayd\u0131 ve \u00f6lece\u011fini anlam\u0131\u015ft\u0131; kendi t\u00fcrbesini yapt\u0131rd\u0131. K\u0131sa zaman sonra da \u00f6ld\u00fc. Pa\u015fa\u2019n\u0131n \u00e7ok az yekun tutan menkul mal\u0131, \u00f6z vatan\u0131 G\u00fcrcistan\u2019dan gelen Dervi\u015f Mustafa Pa\u015fa\u2019ya teslim edildi.<\/p>\n<p><b>Kafkas G\u00f6\u00e7leriyle \u0130lgili Osman Resmi Belgeleri<\/p>\n<p><\/b>Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu, pek g\u00fc\u00e7l\u00fc olas\u0131l\u0131kla, kendisinde verecek pek az \u015fey bulundu\u011fu halde, s\u0131\u011f\u0131nt\u0131lar i\u00e7in elinden geleni yapma\u011fa \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131rcas\u0131na \u00e7abalad\u0131. Osmanl\u0131 ar\u015fivleri, gelen g\u00f6\u00e7menlerin kalk\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunmak i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet\u00e7e al\u0131nm\u0131\u015f kararlara g\u00f6ndermede bulunan tasnif edilmi\u015f kutularla doludur [\u00e7e\u015fitli devlet yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda, bu gibi kararlara g\u00f6nderme yap\u0131larak onlar\u0131n gere\u011fine g\u00f6re i\u015flemler y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ve o yaz\u0131lar \u015fimdi tasnif edilerek ar\u015fivlerde ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n incelemesine haz\u0131r tutulmaktad\u0131r]. Devletin, [me\u015frutiyetin ilan edilmesiyle Meclis-i Meb&#8217;usan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00f6ncesinde, Tanzimat d\u00f6neminde Meclis-i Vala vb. adlarla olu\u015fturulmu\u015f bulunan ve atanm\u0131\u015f ki\u015filerin g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131] Meclis&#8217;leri, s\u0131\u011f\u0131nt\u0131lara yard\u0131m konusunda yap\u0131lm\u0131\u015f tart\u0131\u015fma ve oturumlara pek \u00e7ok zaman ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131 [ve bu tart\u0131\u015fmalar, tutanaklara ge\u00e7irilmi\u015ftir].<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131dakiler, bu gibi belgelerin \u00f6rneklerinden birka\u00e7\u0131d\u0131r:<\/p>\n<p><b>S\u0131\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n genel durumu hakk\u0131nda: <\/b>Cevdet-i Dahiliye, Y\u0131l 1280 No. 2157. (Bundan sonrakilerin hepsi \u0130rade&#8217;ler derlemesi i\u00e7indendir ve hangi meclis ile ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu, y\u0131l\u0131 ve tasnif numaras\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir) Meclis-i Mahsus, y\u0131l 1280 No. 1220 ve 1279, y\u0131l 128\u00dc No. 837. Dahiliye, y\u0131l 1281 No. 36490 ve 37096. Meclis-i Vala, y\u0131l 1281 No. 23041, 23524 ve 23323. [Yine] Meclis-i Vala, y\u0131l 1282 No. 23885, 24004 ve 24269. Meclis-i Mahsus, y\u0131l 1283 No. 25094. Meclis-i Vala, y\u0131l 1284 No. 26193.<\/p>\n<p><b>S\u0131\u011f\u0131nt\u0131lara g\u00f6nderilen ila\u00e7lar, Doktorlar vb. hakk\u0131nda:<\/b> Meclis-i Vala y\u0131l 1281 No. 23171 ve 23392. Meclis-i Mahsus y\u0131l 1283 No. 24898. Dahiliye, y\u0131l 1285 No. 40688.<\/p>\n<p><b>S\u0131\u011f\u0131nt\u0131larla ilgilenmek \u00fczere g\u00f6nderilen zaptiyeler ve di\u011fer h\u00fck\u00fcmet memurlar\u0131 hakk\u0131nda:<\/b> Meclis-i Vala, y\u0131l 1281 No. 23263. [Yine] Meclis-i Vala, y\u0131l 1282, No. 24727. Meclis-i Mahsus, y\u0131l 1283 No. 25052.<br \/>\nS\u0131\u011f\u0131nt\u0131lar i\u00e7in yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f camiler, onlara g\u00f6nderilen hocalar vb. hakk\u0131nda: Meclis-i Vala, y\u0131l 1281 No. 23217, 23518, 23617. [Yine] Meclis-i Vala, y\u0131l 1282 No. 24322. Meclis-i Mahsus, y\u0131l 1283 No. 24791 ve 24886.<\/p>\n<p>Bunlar, Kafkasyal\u0131lar\u0131n g\u00f6\u00e7men geli\u015fine kar\u015f\u0131 Osmanl\u0131lar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi tepki [ve ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemlere, yapt\u0131klar\u0131na] ili\u015fkin belgelerden se\u00e7ilmi\u015f sadece birka\u00e7 \u00f6rnektir. Yaz\u0131k ki, Osmanl\u0131 belgeleri bize Osmanl\u0131lar\u0131n konuya g\u00f6sterdi\u011fi ilgi ve \u00fcstlendikleri giderler d\u0131\u015f\u0131nda pek bir \u015fey anlatm\u0131yorlar. Bu belgeler, g\u00f6revlendirilmi\u015f memurlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 ve harcanan para tutarlar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor ama s\u0131\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n durumu hakk\u0131nda pek az \u015fey anlat\u0131yorlar.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131lar, \u00e7e\u015fitli illere iskan ettikleri g\u00f6\u00e7menlerin say\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda tam bilgi veren kay\u0131tlar tutma\u011fa \u00f6zen g\u00f6stermi\u015flerdir (g\u00f6\u00e7men gelenlerin say\u0131mdan ge\u00e7irilmesine ili\u015fkin olarak h\u00fck\u00fcmetin yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlemelere ili\u015fkin, Meclis-i Vala y\u0131l 1281 No. 23167&#8217;deki \u0130rade\u2019yi inceleyiniz); bu kay\u0131tlardan bir\u00e7o\u011fu Osmanl\u0131 ar\u015fivlerinde incelenebilecek durumdad\u0131r.Ne var ki, \u00c7erkes s\u0131\u011f\u0131nt\u0131lar hakk\u0131nda [s\u0131rf say\u0131sal bilgi de\u011fil her birinin kimli\u011fi hakk\u0131nda bilgi veren] \u00f6zetlenmi\u015f sicil niteli\u011finde herhangi bir belge \u015fimdiye dek bulunmu\u015f ve (Osmanl\u0131 ar\u015fivlerinin i\u00e7eri\u011fini g\u00f6steren listelerde] tasnife sokulmu\u015f de\u011fildir. B\u00f6yle siciller bulunacak olsa bile b\u00f6yleleri olsa olsa \u00e7e\u015fitli Osmanl\u0131 illerine ula\u015fmay\u0131 ba\u015farabilenler hakk\u0131nda bilgi veriyor olacakt\u0131r; onlarla birlikle yola \u00e7\u0131km\u0131\u015f pek kalabal\u0131k say\u0131daki di\u011ferleri [yollarda \u00f6l\u00fcp gidenler] hakk\u0131nda de\u011fil.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ayd&#305;n O. Erkan Tarih Boyunca Kafkasya Sayfa:34 -36 &#304;stanbul,1999 &Ccedil;iviyaz&#305;lar&#305; Tarihin ilk &ccedil;a&#287;lar&#305;ndan beri hi&ccedil;bir devletin y&ouml;netimini kabul etmemi&#351;, ba&#287;&#305;ms&#305;z ve &ouml;zg&uuml;r ya&#351;am&#305;&#351;, fakat her zaman &ccedil;a&#287;&#305;n silahlar&#305;n&#305; ba&#351;ar&#305;yla kullanmay&#305; beceren Kafkasyal&#305;lar&#305; boyunduruk alt&#305;na almak g&uuml;&ccedil;, hatta hemen hemen imkans&#305;zd&#305;. Fakat artan Rus tehlikesi kar&#351;&#305;s&#305;nda ileriyi g&ouml;ren Osmanl&#305; devlet adam&#305; Canikli Hac&#305; Ali Pa&#351;a, bizzat [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-11968","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11968","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11968"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11968\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11970,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11968\/revisions\/11970"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}