![](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0316-kafkasya.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
Prof. Dr. Ufuk Tavkul<\/b><\/span><\/p>\n SUNU\u015e<\/strong><\/p>\n Son y\u0131llarda, d\u00fcnya genelinde toplum bilimleri ile ilgili alanlarda s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayan etnisite<\/em>, etnik gruplar<\/em>, etnik kimlik<\/em>, az\u0131nl\u0131klar<\/em>, az\u0131nl\u0131k<\/em> diller ve k\u00fclt\u00fcrler<\/em> gibi kavramlar, T\u00fcrkiye-Avrupa Birli\u011fi ili\u015fkileri s\u00fcrecinde T\u00fcrkiye\u2019de de konu\u015fulmaya ve tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde etnik kimlik, az\u0131nl\u0131k diller ve k\u00fclt\u00fcrler gibi tart\u0131\u015fmalara konu olan unsurlardan biri de, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 taraf\u0131ndan 19. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda ba\u015flay\u0131p 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar devam eden bir s\u00fcre\u00e7te Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019na s\u00fcrg\u00fcn edilerek, Anadolu\u2019ya, Balkanlara ve Orta Do\u011fu\u2019ya yerle\u015ftirilen Kafkasya g\u00f6\u00e7menleridir.<\/p>\n Kesintisiz olarak 270 y\u0131l s\u00fcren ve 1864 y\u0131l\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 i\u015fgali ve Kafkasya halklar\u0131n\u0131n h\u00fcrriyetlerini ellerinden almas\u0131yla sonu\u00e7lanan Kafkas-Rus sava\u015flar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, de\u011fi\u015fik kabilelere mensup bir bu\u00e7uk milyondan fazla Kafkasyal\u0131 g\u00f6\u00e7 yollar\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve \u00e2deta bir soyk\u0131r\u0131m halini alan bu s\u00fcrg\u00fcn hareketi neticesinde Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu topraklar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Farkl\u0131 etnik k\u00f6kenlere ve farkl\u0131 dillere sahip olan Kafkasya g\u00f6\u00e7menleri, gerek Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun resm\u00ee kay\u0131tlar\u0131nda, gerekse onlar\u0131 aralar\u0131nda misafir eden Anadolu halk\u0131n\u0131n dilinde \u00c7erkesler<\/em> ad\u0131yla tan\u0131nm\u0131\u015f; d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm, giyim-ku\u015fam, \u00e2det-gelenek y\u00f6n\u00fcnden birbirine \u00e7ok benzeyen Kafkas g\u00f6\u00e7menleri, \u00c7erkes<\/em> ad\u0131 alt\u0131nda tek bir halk veya etnik grup gibi kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n Asl\u0131nda birbirinden son derece farkl\u0131, \u00e7e\u015fitli dillerde konu\u015fan ve Abhaz<\/em>, Adige<\/em>, Kara\u00e7ay-Malkar, Oset, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f<\/em> ve Da\u011f\u0131stan<\/em> etnik alt kimliklerini ta\u015f\u0131yan Kafkasya g\u00f6\u00e7menlerinin tek bir halkm\u0131\u015f gibi alg\u0131lanmalar\u0131na sebep olan etken, onlar\u0131n ortak de\u011ferleri olan k\u00fclt\u00fcrleridir.<\/p>\n As\u0131rlar boyunca kahramanca sava\u015farak, Rusya \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun s\u0131cak denizlere inmesini ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu i\u00e7in bir tehdit olu\u015fturmas\u0131n\u0131 engelleyen Kafkasyal\u0131lar, Sovyet ihtilaliyle birlikte kurulan yeni d\u00fczen i\u00e7ersinde k\u00fc\u00e7\u00fck etnik gruplara, s\u00f6zde \u00f6zerk b\u00f6lgelere ve cumhuriyetlere b\u00f6l\u00fcnerek, aralar\u0131ndaki birlik ve dayan\u0131\u015fma duygusu zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n D\u00fcnya \u00fczerinde son y\u0131llarda meydana gelen siyas\u00ee ve ekonomik geli\u015fmeler, Kafkasya\u2019y\u0131 T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli stratejik bir b\u00f6lge haline getirmi\u015f, ancak siyas\u00ee ve ekonomik kararlara temel olu\u015fturacak tarih\u00ee ve sosyolojik bilgi ve tahlillerin eksikli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden, T\u00fcrkiye Kafkasya\u2019daki geli\u015fmeleri anlamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekerek, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde de\u011ferlendirememi\u015ftir.<\/p>\n Gerek T\u00fcrkiye\u2019nin Orta Asya pazarlar\u0131na ve Hazar b\u00f6lgesi enerji kaynaklar\u0131na a\u00e7\u0131labilmesi, gerekse Kafkasya\u2019da ya\u015famakta olan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli etnik gruplarla aras\u0131nda mevcut olan tarih\u00ee ili\u015fkiler ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 olarak ya\u015famakta olan Kafkas k\u00f6kenli n\u00fcfus a\u00e7\u0131s\u0131ndan, T\u00fcrkiye\u2019nin Kafkasya\u2019ya ve orada meydana gelen olaylara ilgisiz kalmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bu sebeplerden dolay\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin kal\u0131c\u0131 ve ger\u00e7ek\u00e7i bir \u2018Kafkasya Politikas\u0131\u2019 belirlemesi zorunludur.<\/p>\n Kafkasya\u2019n\u0131n etnik ve sosyal yap\u0131s\u0131n\u0131, Kafkas halklar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ideallerini karakterize eden k\u00fclt\u00fcrlerini derinlemesine analiz ve idrak etmeden, Kafkasya\u2019y\u0131 ve Kafkas halklar\u0131n\u0131 anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla, Kafkasya hakk\u0131nda strateji ve politika \u00fcreteceklerin \u00f6ncelikle bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Prof. Dr. Ufuk TAVKUL<\/p>\n ANKARA 2009<\/p>\n <\/p>\n \u0130\u00c7\u0130NDEK\u0130LER<\/strong><\/p>\n Sunu\u015f<\/p>\n G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n B\u00d6L\u00dcM I<\/strong><\/p>\n TEOR\u0130K \u00c7ER\u00c7EVE<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n B\u00d6L\u00dcM II<\/strong><\/p>\n CO\u011eRAF\u0130 YAPI-N\u00dcFUS<\/strong><\/p>\n Kafkasya\u2019n\u0131n Fizik\u00ee Co\u011frafyas\u0131 ve N\u00fcfus Kompozisyonu<\/p>\n Abhazya<\/p>\n Adigey-Kabardey<\/p>\n Kara\u00e7ay-Malkar<\/p>\n Osetya<\/p>\n \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f<\/p>\n Da\u011f\u0131stan<\/p>\n Kafkasya Halklar\u0131n\u0131n N\u00fcfuslar\u0131<\/p>\n Kafkasya Ad\u0131n\u0131n K\u00f6keni<\/p>\n Kafkasya\u2019n\u0131n Jeopolitik \u00d6nemi<\/p>\n B\u00d6L\u00dcM III<\/strong><\/p>\n TAR\u0130H\u00ce PERSPEKT\u0130F \u0130\u00c7\u0130NDE KAFKASYA<\/strong><\/p>\n Tarih ve Sosyoloji<\/p>\n Tarih \u00d6ncesi Anadolu-Kafkasya K\u00fclt\u00fcrel \u0130li\u015fkileri<\/p>\n Andronova K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/p>\n Kimmerler<\/p>\n \u0130skitler<\/p>\n Kafkasya\u2019da Yunan-Roma Kolonileri<\/p>\n Hunlar-Bulgarlar<\/p>\n Alanlar<\/p>\n Hazarlar<\/p>\n K\u0131p\u00e7aklar<\/p>\n Kafkas-Rus Sava\u015flar\u0131<\/p>\n B\u00d6L\u00dcM IV<\/strong><\/p>\n KAFKASYA\u2019DAK\u0130 ETN\u0130K TOPLULUKLAR<\/strong><\/p>\n Abhazlar-Abazalar<\/strong><\/p>\n Adigeler<\/strong><\/p>\n Abzehler<\/p>\n \u015eaps\u0131\u011flar<\/p>\n Bjedu\u011flar<\/p>\n Natuhaylar<\/p>\n Janeler<\/p>\n Temirgoylar<\/p>\n Besleneyler<\/p>\n Kabardeyler<\/p>\n Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar<\/strong><\/p>\n Osetler<\/strong><\/p>\n \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar<\/strong><\/p>\n Da\u011f\u0131stan Halklar\u0131<\/strong><\/p>\n Lezgiler<\/p>\n Darg\u0131lar<\/p>\n Laklar<\/p>\n Avarlar<\/p>\n Kumuklar<\/p>\n B\u00d6L\u00dcM V<\/strong><\/p>\n KAFKASYA HALKLARI ARASINDA ETN\u0130K \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER<\/strong><\/p>\n Kafkasya Halklar\u0131 Aras\u0131nda Etno-Linguistik Etkile\u015fim<\/p>\n Kafkasya Halklar\u0131 Aras\u0131nda Etnik B\u00fct\u00fcnle\u015fme<\/p>\n Baz\u0131 Kafkas Soylar\u0131n\u0131n Etnik K\u00f6kenleri<\/p>\n Etnik \u0130li\u015fkiler A\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkasya\u2019da Soy-Klan \u00d6rg\u00fctlenmesi<\/p>\n Ataerkil Toplumlarda Soy \u00d6rg\u00fctlenmesi<\/p>\n Kafkasya Toplumlar\u0131nda Soy \u00d6rg\u00fctlenmesi<\/p>\n Kafkasya Toplumlar\u0131nda Soy Adlar\u0131 ve Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Etnik \u0130li\u015fkiler A\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkasya\u2019da \u2018Atal\u0131k\u2019 Gelene\u011fi<\/p>\n B\u00d6L\u00dcM VI<\/strong><\/p>\n SOSYAL YAPI<\/strong><\/p>\n Toplumsal S\u0131n\u0131flar\u0131n Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/p>\n Kafkasya Toplumlar\u0131nda Sosyal Tabakala\u015fma<\/p>\n Kabardey ve Adigey\u2019de Sosyal Tabakala\u015fma<\/p>\n Kara\u00e7ay-Malkar\u2019da Sosyal Tabakala\u015fma<\/p>\n Abhaz ve Abazalarda Sosyal Tabakala\u015fma<\/p>\n Osetlerde Sosyal Tabakala\u015fma<\/p>\n Di\u011fer Kafkas Toplumlar\u0131nda Sosyal Tabakala\u015fma<\/p>\n Kafkasya\u2019daki Sosyal Tabakala\u015fma Sisteminin Analizi<\/p>\n B\u00d6L\u00dcM VII<\/strong><\/p>\n GELENEKSEL HUKUK<\/strong><\/p>\n Sosyolojik Y\u00f6nden Geleneksel Hukuk<\/p>\n Kafkasya Toplumlar\u0131nda Geleneksel Hukuk<\/p>\n Kara\u00e7ay-Malkar\u2019da Geleneksel Hukuk<\/p>\n Adige, Abhaz, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f ve Da\u011f\u0131stan Toplumlar\u0131nda<\/p>\n Geleneksel Hukuk<\/p>\n B\u00d6L\u00dcM VIII<\/strong><\/p>\n A\u0130LE<\/strong><\/p>\n Aile Kavram\u0131<\/p>\n Kafkasya Toplumlar\u0131nda Aile<\/p>\n Abhazlarda Aile Yap\u0131s\u0131<\/p>\n Adigelerde Aile Yap\u0131s\u0131<\/p>\n Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131larda Aile Yap\u0131s\u0131<\/p>\n Aile \u0130\u00e7i \u0130li\u015fkilerde Sak\u0131nma Gelenekleri<\/p>\n Evlenme D\u00fc\u011f\u00fcn T\u00f6renlerindeki Gizlenme Gelene\u011fi<\/p>\n E\u015fler Aras\u0131nda Sak\u0131nma Gelene\u011fi<\/p>\n Anne-Baba \u0130le \u00c7ocuklar\u0131 Aras\u0131ndaki Sak\u0131nma Gelenekleri<\/p>\n Kad\u0131n \u0130le E\u015finin Akrabalar\u0131 Aras\u0131ndaki Sak\u0131nma Gelenekleri<\/p>\n Erkek \u0130le E\u015finin Akrabalar\u0131 Aras\u0131ndaki Sak\u0131nma Gelenekleri<\/p>\n Sak\u0131nma Gelene\u011finin Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve Fonksiyonlar\u0131<\/p>\n B\u00d6L\u00dcM IX<\/strong><\/p>\n D\u0130N VE ESK\u0130 \u0130NAN\u00c7LAR<\/strong><\/p>\n \u0130lkel Toplumda Din\u00ee \u0130nan\u00e7lar\u0131n Do\u011fu\u015fu<\/p>\n Totemizm<\/p>\n Kafkasya\u2019da Eski \u0130nan\u00e7lar ve Din<\/p>\n Kara\u00e7ay-Malkar\u2019da Eski \u0130nan\u00e7lar<\/p>\n Adigelerde Eski \u0130nan\u00e7lar<\/p>\n Abhazlarda Eski \u0130nan\u00e7lar<\/p>\n Osetlerde Eski \u0130nan\u00e7lar<\/p>\n \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f ve Da\u011f\u0131stan\u2019da Eski \u0130nan\u00e7lar<\/p>\n Kafkasya\u2019da Eski \u0130nan\u00e7larla Semav\u00ee Dinler Aras\u0131ndaki \u00c7at\u0131\u015fma<\/p>\n <\/p>\n SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n D\u0130Z\u0130N<\/strong><\/p>\n S\u00d6ZL\u00dcK<\/strong><\/p>\n SOY DAMGALARI<\/strong><\/p>\n Abaza <\/strong> Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Abhaz <\/strong> Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Adige<\/strong> Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Abzeh Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Besleney Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Bjedu\u011f Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Hatukay Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Meho\u015f Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Ub\u0131h Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Kabardey Soy Damgalar\u0131<\/p>\n \u015eaps\u0131\u011f Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Temirgoy Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Kara\u00e7ay-Malkar<\/strong> Soy Damgalar\u0131<\/p>\n Oset<\/strong> Soy Damgalar\u0131<\/p>\n <\/p>\n G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n (11-14. sayfalar)<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n KAFKASYA NERES\u0130D\u0130R?<\/strong><\/p>\n Karadeniz ile Hazar Denizi aras\u0131nda Do\u011fu-Bat\u0131 paralelinde uzanan ve y\u00fcksekli\u011fi orta k\u0131s\u0131mlar\u0131nda be\u015f bin metreyi a\u015fan s\u0131rada\u011flar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kafkaslar<\/em> ad\u0131yla tan\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n Bug\u00fcn siyas\u00ee, co\u011fraf\u00ee, etnik ya da k\u00fclt\u00fcrel s\u0131n\u0131rlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, kar\u015f\u0131m\u0131za birbirinden farkl\u0131 s\u0131n\u0131rlara sahip bir ka\u00e7 Kafkasya tan\u0131m\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Co\u011frafyac\u0131lar Kafkasya\u2019y\u0131 Kuzey ve G\u00fcney olmak \u00fczere ikiye b\u00f6lm\u00fc\u015fler; b\u00f6lgenin tarih\u00ee, etnik, sosyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 derinlemesine bilmeyen siyaset bilimcileri de bu b\u00f6l\u00fcnmeyi kabul ederek, Kuzey Kafkasya <\/em>– G\u00fcney Kafkasya<\/em> isimlerini literat\u00fcre sokmu\u015flard\u0131r. Bu tarife g\u00f6re Kuzey Kafkasya denildi\u011finde, bug\u00fcn Rusya Federasyonu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan s\u00f6zde \u00f6zerk Adige, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes, Kabardin-Balkar, Kuzey Osetya, \u00c7e\u00e7enistan, \u0130ngu\u015fetya ve Da\u011f\u0131stan Cumhuriyetleri akla gelmektedir. Yine bu tarife g\u00f6re, G\u00fcney Kafkasya ise Azerbaycan, Ermenistan ve G\u00fcrcistan Cumhuriyetleri ile Abhazya, Acara, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f, Nah\u00e7ivan \u00d6zerk Cumhuriyetleri ve G\u00fcney Osetya b\u00f6lgesinden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Ancak masa ba\u015f\u0131nda uydurulmu\u015f olan Kuzey Kafkasya – G\u00fcney Kafkasya isimleri o b\u00f6lgenin tarih\u00ee, etnik, sosyolojik ve k\u00fclt\u00fcrel ger\u00e7eklerine uymamaktad\u0131r. Bilimsel a\u00e7\u0131dan ger\u00e7ekte tek bir Kafkasya vard\u0131r, o da bug\u00fcn pek \u00e7ok \u00e7evre taraf\u0131ndan Kuzey Kafkasya<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgedir. Fakat bu s\u0131n\u0131rland\u0131rma da eksik kalmaktad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn siyas\u00ee a\u00e7\u0131dan G\u00fcrcistan\u2019a ba\u011fl\u0131 olan Abhazya ve G\u00fcney Osetya da etnik ve k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan Kafkasya\u2019n\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve tarih itibariyle de Kafkasya\u2019ya dahildir. G\u00fcney Kafkasya<\/em> tabiri ise tamamen uydurmad\u0131r. Bu b\u00f6lgenin literat\u00fcrdeki as\u0131l ad\u0131 Kafkas \u00d6tesi<\/em>\u2019dir. Ruslar\u0131n bu b\u00f6lgeye verdikleri Zakavkaz<\/em>, \u0130ngilizlerin verdikleri Transcaucasus<\/em>, Osmanl\u0131 ve Araplar\u0131n verdikleri Mavera-i Kafkasya<\/em> adlar\u0131 G\u00fcney Kafkasya de\u011fil, Kafkas \u00d6tesi anlam\u0131ndad\u0131r (Tavkul 1997: 11).<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla Kafkasya, Kafkas Halklar\u0131<\/em> ad\u0131 verilen Adige<\/em>, Abhaz-Abazin<\/em>, Kabardey<\/em>, Kara\u00e7ay-Malkar<\/em>, Oset<\/em>, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f<\/em> ve Da\u011f\u0131stan<\/em> halklar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 etnik ve k\u00fclt\u00fcrel co\u011frafyan\u0131n ad\u0131d\u0131r. Kafkas halklar\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca ayn\u0131 co\u011frafyada benzer tarih\u00ee, etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel \u015fartlar alt\u0131nda birbirlerinden etkilenmi\u015fler ve birbirleriyle kar\u0131\u015farak akraba topluluklar haline gelirken, ortak bir Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fc etraf\u0131nda birle\u015fmi\u015flerdir. Bu bak\u0131mdan, Kafkasya halklar\u0131 toplumsal yap\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kafkas \u00d6tesi\u2019ndeki milletlerden olduk\u00e7a farkl\u0131 \u00f6zellikler ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar. Tarih\u00ee, etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel s\u0131n\u0131rlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu b\u00f6lgeyi Kuzey Kafkasya-G\u00fcney Kafkasya bi\u00e7iminde de\u011fil, Kafkasya – Kafkas \u00d6tesi<\/em> bi\u00e7iminde tan\u0131mlamak ve de\u011ferlendirmek do\u011fru olacakt\u0131r.<\/p>\n Jeopolitik ve jeostratejik konumuyla Kafkasya, her d\u00f6nemde uluslararas\u0131 siyaset alan\u0131nda \u00f6nemini ve de\u011ferini korumu\u015ftur. Tarih\u00ee, siyas\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik a\u00e7\u0131lardan T\u00fcrkiye ile yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde olan ve T\u00fcrkiye i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan Kafkasya konusunda siyas\u00ee, sosyal, ekonomik, stratejik politikalar \u00fcretebilmek i\u00e7in Kafkasya\u2019y\u0131 ve Kafkas halklar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131mak gerekir. \u00d6zellikle, Kafkasya\u2019n\u0131n etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131ndaki T\u00fcrk unsurlar\u0131 dikkate al\u0131nmadan, T\u00fcrkiye\u2019nin yarar\u0131na bir Kafkasya politikas\u0131 olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan, Kafkasya\u2019n\u0131n etnik yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fumu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde tahlil edilerek, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131n etnik ve tarih\u00ee k\u00f6kenleri ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131yla birlikte Kafkasya\u2019da ba\u015fg\u00f6steren etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar bu b\u00f6lgeyi d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcndemine sokmu\u015ftur. \u00d6nce G\u00fcney Osetya ve Abhazya\u2019da meydana gelen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketlerini Oset – \u0130ngu\u015f etnik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 izlemi\u015f, bu arada Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar ile Kabardeyler ve Rus Kazaklar\u0131 aras\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7at\u0131\u015fma ve gerginlikler de her an patlayabilecek b\u00fcy\u00fck bir etnik \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n habercisi olmu\u015ftur. Da\u011f\u0131stan\u2019da Kumuklarla Avarlar aras\u0131ndaki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 Lezgilerin Azerbaycan\u2019dan toprak talep etmeleri izlemi\u015f ve nihayet \u00c7e\u00e7enlerin Rusya\u2019dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etmeleriyle, Kafkasya\u2019da kanl\u0131 sava\u015flar ba\u015f g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n Gerek Abhaz – G\u00fcrc\u00fc sava\u015f\u0131na, gerekse \u00c7e\u00e7en – Rus sava\u015f\u0131na Kafkasya\u2019n\u0131n her taraf\u0131ndan g\u00f6n\u00fcll\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n kat\u0131lmas\u0131, Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki Birle\u015fik<\/em> Kafkasya<\/em> idealinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Ancak bu birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 engellenmek istenmekte, Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 hareketler desteklenmekte ve Kafkasya halklar\u0131 farkl\u0131 etnik gruplara b\u00f6l\u00fcnerek her biri di\u011ferine kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Kafkasya\u2019daki istikrars\u0131zl\u0131k T\u00fcrkiye\u2019yi ekonomik ve siyas\u00ee a\u00e7\u0131lardan olumsuz y\u00f6nde etkilemektedir. Bu bak\u0131mdan T\u00fcrkiye\u2019nin Kafkasya\u2019daki halklar\u0131n birli\u011fini destekleyici y\u00f6nde politikalar \u00fcreterek, b\u00f6lgedeki etnik gruplar\u0131n tarih, etnik ve sosyo- k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirleri ile akraba milletler olduklar\u0131n\u0131 belgeleyecek ara\u015ft\u0131rmalar yapmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik ve k\u00fclt\u00fcrel birli\u011fin vurgulanmas\u0131 ve Kafkasya halklar\u0131n\u0131n y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k bir tarih\u00ee s\u00fcre\u00e7 sonunda akraba milliyetler haline geldiklerinin belirlenmesi T\u00fcrkiye ile Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda daha rahat ileti\u015fim kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak ve baz\u0131 d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin b\u00f6lgede yaratmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 etnik ayr\u0131l\u0131k ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n son bulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Bir \u2018Etnik ve Sosyo-K\u00fclt\u00fcrel Yap\u0131<\/em>\u2019 ara\u015ft\u0131rmas\u0131 olan \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z, tarih\u00ee s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde Kafkasya\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan etnik grup ve milliyetlerin meydana getirdikleri sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n k\u00f6kenlerini ve geli\u015fimini inceleme gayesini g\u00fctmektedir. Konuya tarih\u00ee perspektiften yakla\u015f\u0131larak, Kafkasya\u2019da etkili olan \u00e7e\u015fitli kavim ve medeniyetlerin buradaki etnik gruplar\u0131n olu\u015fumundaki rollerinin belirlenmesi ama\u00e7lanmakta ve sosyal tabakala\u015fma, geleneksel hukuk, aile, din ve eski inan\u00e7lar gibi kurumlar ele al\u0131narak, sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n tarih\u00ee k\u00f6kenlerinin ortaya konmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n Kafkasya y\u00fczy\u0131llar boyunca pek \u00e7ok kavim ve medeniyetin g\u00f6\u00e7 ve istil\u00e2 hareketlerine maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Birbirinden farkl\u0131 elliden fazla dil ve leh\u00e7enin konu\u015fuldu\u011fu Kafkasya\u2019da, her dil grubunun \u00e7evresinde bir etnik kimlik olu\u015fmu\u015f ve kendilerini kom\u015fular\u0131ndan ay\u0131ran farkl\u0131 etnik gruplar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Her grup kendine \u00f6zg\u00fc bir sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir. Ancak y\u00fczy\u0131llar boyunca bir arada ya\u015fayan bu etnik gruplar aras\u0131nda etnik ve k\u00fclt\u00fcrel temaslar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmemesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. K\u00fclt\u00fcrel yay\u0131lma (dif\u00fczyon) ve k\u00fclt\u00fcrle\u015fme sonucunda Kafkasya halklar\u0131nda benzer sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar geli\u015firken, g\u00f6\u00e7, sava\u015flar, kan davalar\u0131, ekonomik zorluklar, sosyal bask\u0131lar sebebiyle etnik gruplar aras\u0131nda da bir hareketlilik ya\u015fanm\u0131\u015f ve asimilasyon ve amalgamasyon yoluyla Kafkasya halklar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde birbirleriyle kar\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmam\u0131zda ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz varsay\u0131m, Kafkasya halklar\u0131n\u0131n etnik a\u00e7\u0131dan birbirleri ile kar\u0131\u015farak akraba milliyetler haline geldikleri ve birbirlerinden etkilenerek benzer sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar olu\u015fturduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir.<\/strong><\/p>\n Kafkasya\u2019n\u0131n etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131n k\u00f6kenlerine y\u00f6nelik olan ara\u015ft\u0131rmam\u0131z, \u00f6ncelikle tarih, etnik yap\u0131, k\u00fclt\u00fcr teorileri \u00fczerine oturtulmu\u015ftur. Bu ama\u00e7la, \u00f6nce geni\u015f bir literat\u00fcr taramas\u0131 yap\u0131larak konu ile ilgili teoriler ve bilgiler toplanm\u0131\u015ft\u0131r. 1990-2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Kafkasya\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z inceleme-ara\u015ft\u0131rma gezilerimizde elde etti\u011fimiz dok\u00fcman ve kaynaklar, ara\u015ft\u0131rmam\u0131zda geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n Tarih\u00ee bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ele al\u0131nan etnik yap\u0131 ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131, sosyal olaylar aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan incelenmi\u015ftir. Sosyal hayat\u0131n evrensel kal\u0131plar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan sosyal organizasyon, hukuk kal\u0131plar\u0131, aile, din gibi kurumlar ele al\u0131narak, Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda benzer bir sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir toplumla ilgili k\u00fclt\u00fcr kal\u0131plar\u0131 her \u015feyden \u00f6nce o toplumun de\u011fer ve normlar\u0131n\u0131n damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r ger\u00e7e\u011finden hareketle, Kafkasya halklar\u0131n\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131nda, \u00f6zellikle aile i\u00e7i ili\u015fkilerde ve eski inan\u00e7lara dayal\u0131 toplumsal norm ve davran\u0131\u015flarda dikkati \u00e7eken k\u00fclt\u00fcr kal\u0131plar\u0131n\u0131n k\u00f6keni ve Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n TEOR\u0130K \u00c7ER\u00c7EVE<\/strong><\/p>\n (17-22. sayfalar)<\/strong><\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmam\u0131za konu olan Kafkasya halklar\u0131n\u0131n bug\u00fcn sahip olduklar\u0131 sosyo-k\u00fclt\u00fcrel ve etno-sosyolojik yap\u0131y\u0131 iyi anlamak ve a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in, onlar\u0131n tarih\u00ee ge\u00e7mi\u015flerini ve eski tarih\u00ee devirlerden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ge\u00e7irdikleri d\u00f6nemleri ve geli\u015fmeleri bilmek gerekir. Kafkasya halklar\u0131n\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131n\u0131n tarih perspektifi i\u00e7inde de\u011ferlendirilmesi bu sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n etnik k\u00f6kenlerinin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemlidir.<\/p>\n Kafkasya tarihi, genel T\u00fcrk tarihinden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Sistemli bir bi\u00e7imde incelendi\u011finde T\u00fcrk tarihinin bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck arz etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Kafkasya halklar\u0131n\u0131n etno-sosyolojik y\u00f6nden tarih\u00ee ge\u00e7mi\u015flerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00f6ncelikle Kafkasya ve \u00e7evresinde y\u00fczy\u0131llar boyunca h\u00e2kimiyet kurmu\u015f olan T\u00fcrk kavim, devlet ve boylar\u0131n\u0131n tarihlerinin ele al\u0131nmas\u0131 gereklidir. Kimilerine g\u00f6re Hint-Avrupa, kimilerine g\u00f6re ise Proto-T\u00fcrk kavimlerinden olan Kimmerler ve \u0130skitlerden sonra M.\u00d6. 120\u2019li y\u0131llardan itibaren Kafkasya\u2019da egemen olan Hun T\u00fcrkleri ve onlar\u0131n Kafkasya\u2019da yerle\u015fen bir kolu olan Kuban Bulgarlar\u0131, bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n ilk basama\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Daha sonraki y\u00fczy\u0131llarda Kafkasya\u2019da h\u00e2kimiyet kuran Hazarlar\u0131n, Alanlar\u0131n ve K\u0131p\u00e7aklar\u0131n tarihleri de Kafkasya halklar\u0131n\u0131n etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131n k\u00f6kenine y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalarda en \u00f6n s\u0131rada yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Kafkas halklar\u0131n\u0131n tarihleri bir arada d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli ve g\u00f6zden ge\u00e7irilmelidir. Y\u00fczy\u0131llar boyunca ayn\u0131 co\u011frafyada ya\u015fayan \u00e7e\u015fitli Kafkas halklar\u0131 aras\u0131nda etnik ve k\u00fclt\u00fcrel y\u00f6nden b\u00fcy\u00fck bir kar\u0131\u015fma ve b\u00fct\u00fcnle\u015fme meydana gelmi\u015ftir. \u00d6zellikle Kabardey, Abhaz, Abaza, Kara\u00e7ay-Malkar, Oset ve G\u00fcrc\u00fc-Svan halklar\u0131 aras\u0131nda etnik ve k\u00fclt\u00fcrel y\u00f6nlerden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bir kar\u0131\u015fma mevcuttur. Kumuk, Avar, Lezgi, \u00c7e\u00e7en halklar\u0131 aras\u0131nda da bu t\u00fcr etnik kar\u0131\u015fmalar\u0131n ileri derecede oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ara\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc te\u015fkil eden, Kafkas halklar\u0131 aras\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrle\u015fme hadisesinin tespiti ve a\u00e7\u0131klanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden Kafkas halklar\u0131n\u0131n tarihlerinin de incelenmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n Kafkasya halklar\u0131n\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131ndaki farkl\u0131la\u015fmay\u0131 tayin eden etno-sosyal olaylar \u00e7e\u015fitli olmakla birlikte, bu s\u00fcrecin te\u015fekk\u00fcl\u00fcnde co\u011frafya, de\u011fi\u015fik k\u00fclt\u00fcr kal\u0131plar\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fma, ekoloji gibi unsurlar rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Co\u011frafya fakt\u00f6rleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmaks\u0131z\u0131n sosyal olaylar analiz edilmeye kalk\u0131\u015f\u0131l\u0131rsa eksik bir i\u015f yap\u0131lm\u0131\u015f olur. Sosyal hayat alan\u0131 ile co\u011fraf\u00ee \u00e7evre aras\u0131ndaki ili\u015fki \u015fekilleri co\u011fraf\u00ee fakt\u00f6rlerin etkisi alt\u0131nda \u00e7evresel \u00f6zellikler g\u00f6sterir. \u00c7evre \u015fartlar\u0131 baz\u0131 sosyal faaliyetleri ve ili\u015fkileri gerektirir ve hatta sosyal davran\u0131\u015flar\u0131 belirtir. Co\u011fraf\u00ee \u00e7evrelerinin imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan insan topluluklar\u0131, de\u011fi\u015ftiremedikleri hususlarda kendi hayat tarzlar\u0131n\u0131 ona uydurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r (Nirun 1991:10).<\/p>\n Kafkasya halklar\u0131n\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131n\u0131n da belirli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde co\u011fraf\u00ee \u015fartlar alt\u0131nda \u015fekillendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Kafkasya\u2019n\u0131n sarp da\u011flarla, s\u0131k ormanlarla, geni\u015f d\u00fczl\u00fcklerle kapl\u0131 b\u00f6lgeleri Kafkas halklar\u0131n\u0131n hayat tarzlar\u0131n\u0131 etkilemi\u015f ve buna ba\u011fl\u0131 olarak sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131n\u0131 \u015fekillendirmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130nsan gruplar\u0131 aras\u0131ndaki fizik\u00ee t\u00fcrden farkl\u0131l\u0131klar, farkl\u0131 toplumsal ya da k\u00fclt\u00fcrel gruplar\u0131n birbirleriyle bir araya gelme derecelerine ba\u011fl\u0131 olan n\u00fcfusun kar\u0131\u015fmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131karlar. \u0130nsan n\u00fcfus gruplar\u0131 bir s\u00fcreklilik g\u00f6sterir. N\u00fcfus i\u00e7indeki, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr fizik\u00ee \u00f6zellik farkl\u0131l\u0131klar\u0131, bunlar aras\u0131ndaki \u00e7e\u015fitlilik kadar fazlad\u0131r. Bu olgular y\u00fcz\u00fcnden pek \u00e7ok biyolog, antropolog ve sosyolog \u0131rk kavram\u0131n\u0131n tamamen b\u0131rak\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r (Giddens 2000: 226).<\/p>\n Biyo-sosyal yap\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Kafkas sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131n k\u00f6keninde, olu\u015fumunda ve geli\u015fmesinde n\u00fcfus ve \u0131rk fakt\u00f6rlerinin \u00f6nemli derecede rol oynad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Kafkasya halklar\u0131n\u0131n tarihlerini inceledi\u011fimizde, Kafkasya halklar\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u00e7e\u015fitli soy ve klanlar\u0131n \u00e7ok eski d\u00f6nemlerden itibaren birbirleriyle ili\u015fki i\u00e7ine girdiklerini, n\u00fcfuslar\u0131n\u0131 kom\u015fu Kafkas halklar\u0131ndan gelen unsurlarla beslediklerini g\u00f6rmekteyiz. N\u00fcfus ve \u0131rk y\u00f6n\u00fcnden kom\u015fu Kafkas halklar\u0131yla kar\u0131\u015fman\u0131n izleri Kafkas sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131nda kendini g\u00f6stermektedir. Ancak bu kar\u0131\u015fma tek y\u00f6nl\u00fc de\u011fil, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile b\u00fct\u00fcn Kafkas halklar\u0131n\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131 da bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 n\u00fcfus ve \u0131rk kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131n etkisinde \u015fekillenmi\u015ftir. Bug\u00fcn Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda kesin fizik\u00ee-antropolojik s\u0131n\u0131rlar\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 ve dillerin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen ula\u015f\u0131lan k\u00fclt\u00fcr birli\u011fi, tarihin \u00e7ok eski d\u00f6nemlerinden itibaren Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda s\u00fcre gelen n\u00fcfus ve \u0131rk kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 belgelemektedir.<\/p>\n Bir k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde her zaman var oldu\u011funa inan\u0131lan, sosyal olarak bir nesilden di\u011ferine s\u00f6zl\u00fc anlatma yollar\u0131yla aktar\u0131lan al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n, normlar\u0131n toplam\u0131 gelenek<\/em> ad\u0131n\u0131 al\u0131r. Gelenekler bir insan\u0131n b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fczenlerler. \u0130nsan be\u015fikten mezara eski al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n esiridir. Hayat\u0131nda hi\u00e7 bir\u015fey \u00f6zg\u00fcn ve orjinal de\u011fildir (Park-Bourgness 1969:100).<\/p>\n \u00c2detler, \u00f6rfler, g\u00f6renekler ve gelenekler sosyal gruplar\u0131n dinamik merkezler olmalar\u0131na hizmet ederlerken, sosyal organizasyonlar\u0131n te\u015fekk\u00fcl\u00fcne de yard\u0131m ederler. \u00c2detler, \u00f6rfler, g\u00f6renekler ve gelenekler bireyleri sosyal hayat alan\u0131na ve sosyal yap\u0131n\u0131n gruplar\u0131na intibak ettirmede \u00e7ok \u00f6nemli bir yer tutarlar (Nirun 1981:153).<\/p>\n Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k tarih\u00ee s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde meydana gelen k\u00fclt\u00fcrle\u015fme ve k\u00fclt\u00fcrel yay\u0131lma, Kafkasya halklar\u0131n\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda ve \u015fekillenmesinde son derece etkili olmu\u015ftur.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcrle\u015fme i\u00e7in iki ya da daha \u00e7ok k\u00fclt\u00fcr\u00fcn birbirleriyle uzun s\u00fcreli temas ve etkile\u015fimde bulunmalar\u0131 gerekmektedir. K\u00fclt\u00fcrle\u015fme s\u00fcrecinde, temas i\u00e7inde bulunan k\u00fclt\u00fcr gruplar\u0131ndan biri di\u011ferine oranla bask\u0131n olsa bile neticede her iki sistem de bu k\u00fclt\u00fcr ili\u015fkisinden etkilenmekte ve de\u011fi\u015fmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla Kafkasya halklar\u0131n\u0131n birbirleriyle giri\u015ftikleri k\u00fclt\u00fcrel temaslardan tek y\u00f6nl\u00fc etkilendikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Her etnik grup ya da halk \u00e7evrelerindeki halklar\u0131n sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesinde ve \u015fekillenmesinde etkili olmu\u015flard\u0131r. Bu k\u00fclt\u00fcrle\u015fme s\u00fcreci sonunda Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda benzer sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcrel yay\u0131lma yolu ile Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131lan k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikler her halk\u0131n kendi co\u011fraf\u00ee \u00e7evresi ve sosyal yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde yeniden bi\u00e7imlendirilmi\u015f ve kendi k\u00fclt\u00fcrlerine uyarlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte ayn\u0131, ancak b\u00f6lgelere ve halklara g\u00f6re k\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fcanslar arz eden bir \u2018Kafkas<\/em> k\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em>\u2019 meydana gelmi\u015ftir. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015fumunda Kafkasya\u2019y\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca h\u00e2kimiyetleri alt\u0131nda tutan eski T\u00fcrk ve Hint-Avrupa kavimleri ile Kafkasya\u2019n\u0131n yerli halklar\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel paylar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n Bir sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n etnik k\u00f6kenleri ile ilgili olarak asimilasyon bir s\u00fcre\u00e7 olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Asimilasyon s\u00fcrecinde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen her iki grubun da sosyal yap\u0131lar\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak incelenmelidir.<\/p>\n Bug\u00fcn Kafkasya\u2019da ya\u015fayan Abhaz-Abaza, Adige- Kabardey, Kara\u00e7ay- Malkar, Oset, \u00c7e\u00e7en- \u0130ngu\u015f ve Da\u011f\u0131stan halklar\u0131n\u0131n dahil olduklar\u0131 Kafkas K\u00fclt\u00fcr<\/em> Alan\u0131<\/em>\u2019n\u0131n olu\u015fumunda, Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik ili\u015fkilerin ve asimilasyonun son derece \u00f6nemli rol\u00fc olmu\u015ftur.<\/p>\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, Kafkasya\u2019n\u0131n farkl\u0131 co\u011fraf\u00ee \u015fartlar\u0131nda kendi kendilerine yetecek bir konumda, di\u011fer gruplardan izole edilmi\u015f bir bi\u00e7imde ya\u015fayan ethnoslar, birbirleri ile girdikleri etnik ili\u015fkiler, g\u00f6\u00e7, asimilasyon gibi sosyal s\u00fcre\u00e7ler sonucunda birer etnik grup g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc kazanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Aralar\u0131nda kimi zaman dost\u00e7a, kimi zaman da ekonomik ve siyas\u00ee sebeplerden dolay\u0131 d\u00fc\u015fmanca ili\u015fkilerin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Kafkasya halklar\u0131, bu ili\u015fkiler neticesinde \u00f6nce birbirleri ile ekonomik ve siyas\u00ee rekabet i\u00e7ine girmi\u015fler, bunu aralar\u0131nda bir uyum s\u00fcreci izlemi\u015f ve Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik ili\u015fkiler asimilasyonla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bir etnik gruptan di\u011ferine ge\u00e7en fertler, aileler ya da soylar bu etnik grup i\u00e7inde asimile olurlarken, beraberlerinde getirdikleri k\u00fclt\u00fcrel unsurlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de yeni kat\u0131ld\u0131klar\u0131 etnik grubun k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6ylece Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik ili\u015fkiler, asimilasyonla birlikte k\u00fclt\u00fcrle\u015fmeyi de beraberinde getirmi\u015ftir.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131n Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik ili\u015fkilerle ilgili b\u00f6l\u00fcmlerinde verilen bilgiler ve elde edilen bulgular bu konuya a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmektedir. Ayr\u0131ca, Kafkasya halklar\u0131n\u0131n sosyal tabakala\u015fma sistemleri, geleneksel hukuklar\u0131, aile yap\u0131lar\u0131, din\u00ee inan\u00e7lar\u0131 incelenerek, aralar\u0131ndaki benzer sosyal yap\u0131lar ele al\u0131nmakta ve etnik ili\u015fkilerin sonucunda meydana gelen asimilasyonun sosyo- k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131 \u00fczerindeki etkileri belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n KAFKASYA HALKLARI ARASINDA ETN\u0130K B\u00dcT\u00dcNLE\u015eME<\/strong><\/p>\n (206-214. sayfalar)<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Toplum kavram\u0131 ortak madd\u00ee hayat\u0131n belirli tarih\u00ee \u015fartlar\u0131n\u0131n bir araya getirdi\u011fi ve birle\u015ftirdi\u011fi insan topluluklar\u0131n\u0131 belirtir (Gumilev 1991:57). Bir toplum i\u00e7inde \u0131rk farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n olmas\u0131 ya da ayn\u0131 \u0131rka mensup gruplar\u0131n kendi aralar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u0131rka dayal\u0131 terimlerle ifade etmeleri g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Ancak bug\u00fcn Kafkasya\u2019daki \u00e7e\u015fitli toplum ve etnik gruplar\u0131 \u0131rk gruplar\u0131na g\u00f6re ay\u0131rmak sosyolojik a\u00e7\u0131dan do\u011fru de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn Kafkasya\u2019da binlerce y\u0131ll\u0131k tarih\u00ee s\u00fcre\u00e7, sava\u015flar, istil\u00e2lar, etnik ili\u015fkiler sonucunda \u0131rk safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmi\u015f tek bir etnik grup yoktur. Bu bak\u0131mdan bug\u00fcn Kafkasya\u2019da farkl\u0131 \u0131rklardan de\u011fil, tarih\u00ee s\u00fcrecin olu\u015fturdu\u011fu tek bir Kafkas \u0131rk\u0131ndan ya da daha do\u011fru bir ifade ile \u2018Kafkas K\u00fclt\u00fcr Alan\u0131<\/em>\u2019ndan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kafkas \u0131rk\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri \u2018B\u00fcy\u00fck Sovyet Ansiklopedisi\u2019nde (Great Soviet Encyclopedia) \u015f\u00f6yle tarif edilmektedir:<\/p>\n \u2018Kafkas \u0131rk\u0131n\u0131n karakteristik \u00f6zellikleri brekisefal kafa, geni\u015f y\u00fcz, d\u00fcz ya da dalgal\u0131 koyu renk sa\u00e7, koyu renk g\u00f6zler, \u00e7ok geli\u015fmi\u015f sakal ve v\u00fccut t\u00fcyleridir. Bu \u0131rk, yerli n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturacak \u015fekilde Kafkasya\u2019da da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u2019<\/em><\/p>\n (\u2018Caucasian Race\u2019. Great Soviet Encyclopedia, 1973, 2: 585.)<\/p>\n <\/p>\n Ancak bug\u00fcn Kafkasya toplumlar\u0131 aras\u0131nda sar\u0131\u015f\u0131n, a\u00e7\u0131k renk g\u00f6zl\u00fclere ve Mongoloid tipli \u00e7ekik g\u00f6zl\u00fclere de rastlanmaktad\u0131r. Bu durum Kafkasya halklar\u0131 ile d\u0131\u015far\u0131dan gelen yabanc\u0131 etnik gruplar aras\u0131ndaki kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n bir sonucudur.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u0131rk s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131na g\u00f6re Kafkasya\u2019n\u0131n yerli n\u00fcfusu, B\u00fcy\u00fck Avrupa \u0131rk\u0131n\u0131n G\u00fcney Akdeniz koluna dahil edilir. Antropolojik ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Kafkasya halklar\u0131 \u00fc\u00e7 farkl\u0131 antropolojik tip grubuna dahildirler. Bunlar:<\/p>\n 1- Orta Kafkaslardaki Kafkasion<\/em> (Kafkasl\u0131) antropolojik tipi.<\/p>\n 2- Bat\u0131 Kafkaslardaki Pontus<\/em> (Karadeniz) antropolojik tipi.<\/p>\n 3- Do\u011fu Kafkaslardaki Kaspi<\/em> (Hazar) antropolojik tipi.<\/p>\n Orta Kafkaslardaki Kafkasion antropolojik tipi uzun boy, b\u00fcy\u00fck kafatas\u0131, geni\u015f y\u00fcz, genelde kemerli burun, daha g\u00fcr sakal gibi \u00f6zelliklere sahiptir. Bu gruba Kara\u00e7ay-Malkar, Oset, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f, Avar, Lak, Darg\u0131, Rutul gibi Kafkasya halklar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Kafkas \u00d6tesinin Ra\u00e7a, Hevsur, P\u015fav, Tu\u015f gibi da\u011fl\u0131 G\u00fcrc\u00fc kabileleri de girerler (Betrozov 2009: 38).<\/p>\n Kafkasion tipinin \u00e7ok eski olmas\u0131n\u0131 ve morfolojik benzersizli\u011fini, ayr\u0131ca bu tipin Kafkaslar\u0131n merkezinde toplu halde ya\u015fama b\u00f6lgesi olu\u015fturmas\u0131n\u0131 esas alan baz\u0131 antropologlar, Kafkasion tipinin yerli k\u00f6kenden gelen en eski antropolojik tip oldu\u011funu kabul ederler. Dolay\u0131s\u0131yla Kafkasion tipi, belki de erken Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019dan ba\u015flayarak Kafkas s\u0131rada\u011flar\u0131n\u0131n orta k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki yama\u00e7larda ya\u015fam\u0131\u015f en eski topluluklar\u0131n kal\u0131nt\u0131s\u0131d\u0131r (Betrezov 2009: 39).<\/p>\n Pontus (Karadeniz) antropolojik tipinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki temsilcileri Bat\u0131 Kafkaslarda ya\u015famakta olan Adige ve Abhazlard\u0131r. Antropologlara g\u00f6re Pontus tipinin ba\u015fl\u0131ca \u00f6zellikleri elmac\u0131k kemiklerinin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ap\u0131, dudaklar\u0131n \u00e7ok kal\u0131n olmas\u0131, burun ucunun yatayl\u0131\u011f\u0131 veya hafif\u00e7e yukar\u0131ya do\u011fru kalk\u0131k olu\u015fu ve burnun y\u00fcksek olmay\u0131\u015f\u0131, g\u00f6z oyu\u011funun darl\u0131\u011f\u0131, kafa uzunluk \u00e7ap\u0131n\u0131n orta \u00f6l\u00e7\u00fcde olmas\u0131, bedenin \u00e7ok uzun olu\u015fu, a\u00e7\u0131k renk g\u00f6z oran\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi ile y\u00fczde ve tende \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc geli\u015fmi\u015f t\u00fcylerdir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Pontus grubu Kafkasion grubundan her \u015feyden \u00f6nce dar y\u00fcz \u015fekliyle ayr\u0131l\u0131rlar (Betrozov 2009: 38).<\/p>\n Kaspi (Hazar) antropolojik tipine Do\u011fu Kafkaslardaki Da\u011f\u0131stan halklar\u0131ndan Lezgi, Darg\u0131, Kaytak halklar\u0131 aras\u0131nda rastlan\u0131r.\u00a0 Antropologlara g\u00f6re Kaspi tipinin ba\u015fl\u0131ca \u00f6zellikleri elmac\u0131k kemiklerinin d\u00fc\u015f\u00fck \u00e7ap\u0131, sakal\u0131n seyrek olu\u015fu, yuvarlak \u015fekilli burun s\u0131rt\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck y\u00fczdesi, burun y\u00fcksekli\u011finin fazla olmay\u0131\u015f\u0131, bedenin uzun olmay\u0131\u015f\u0131, a\u00e7\u0131k renkli g\u00f6z oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr (Betrozov 2009: 38).<\/p>\n Kafkasya halklar\u0131 \u0131rk ve etnik \u00f6zellikler bak\u0131m\u0131ndan birbirleriyle tamamen kar\u0131\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen \u2018etnosantrizm\u2019 ve etnik grup bilinci aralar\u0131ndaki birle\u015fme ve b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r ve d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Kafkasya halklar\u0131n\u0131n birbirlerinden tamamen farkl\u0131 etnik gruplardan olu\u015ftuklar\u0131 izlenimini vermektedir. Bu durumu etnisitenin subjektif y\u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirmek gerekir. Subjektif etnik \u00f6zellik, do\u011fal ve tarih\u00ee y\u00f6nden grup gururu ve kimli\u011finin devaml\u0131 olmas\u0131 kural\u0131na dayan\u0131r. Bunlara kar\u015f\u0131 bask\u0131 olu\u015ftu\u011funda bir savunma mekanizmas\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Etnik toplu\u011fun bi\u00e7imlenmesinde ve s\u00fcreklili\u011finde sava\u015flar\u0131n etkisi \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Etnik topluluklar\u0131n jeo-politik konumu da \u00f6nemlidir. Bir etnik toplulu\u011fun mevkii ve siyas\u00ee birliklerinin kom\u015fular\u0131yla ili\u015fkileri topluluk \u00fcyeleri aras\u0131ndaki etnisite duygusunun canlanmas\u0131na yard\u0131m eder (Smith 2002: 66).<\/p>\n Etnik gruplar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma genellikle siyas\u00ee ve ekonomik sebeplere dayanan etnik rekabet sonucunda ortaya \u00e7\u0131kmakta ve d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda y\u00fczy\u0131llar boyunca s\u00fcre gelen etnik \u00e7at\u0131\u015fma ve sava\u015flar\u0131n k\u00f6keninde de siyas\u00ee ve ekonomik sebepler yatmaktad\u0131r. Otlaklar, yaylalar, hayvan s\u00fcr\u00fcleri i\u00e7in y\u00fczy\u0131llar boyunca birbirleri ile \u00e7at\u0131\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck boy ve kabileler, ortak d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olu\u015fturabilmek amac\u0131yla g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirerek daha b\u00fcy\u00fck kabileler haline gelmi\u015flerdir. Birle\u015fen boy ve kabileler aras\u0131ndaki sosyal dayan\u0131\u015fma fert ve gruplar\u0131 bir mill\u00ee kimli\u011fi kabul etmeleri konusunda y\u00f6nlendirmi\u015ftir. B\u00f6ylece \u00e7e\u015fitli dil gruplar\u0131 etraf\u0131nda birle\u015fen \u00e7e\u015fitli Kafkas kabile ve toplumlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Homojen bir sosyal yap\u0131 meydana getiren topluluklar kendileri ile ekonomik ve siyas\u00ee rekabet i\u00e7inde olan topluluklar\u0131n tehdit ve rekabetleri sonucunda son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etnik kimlik kazanmaktad\u0131rlar. Bu sosyal yap\u0131ya Kafkasya\u2019da rastlanmaktad\u0131r. Kafkasya halklar\u0131 i\u00e7inde ayn\u0131 dil grubuna dahil olan, ayn\u0131 etnik k\u00f6kenden ve ortak atadan gelen topluluklar bile ekonomik ve siyas\u00ee tehdit sonucunda birbirlerine kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca bir tutuma girebilmektedirler. Bu durum etnik gruplar ve topluluklar aras\u0131ndaki etnik kimlik ve bilincin daha da g\u00fc\u00e7lenmesine yol a\u00e7makta ve daha b\u00fcy\u00fck siyas\u00ee ve ekonomik tehditler kar\u015f\u0131s\u0131nda birle\u015fmelerini \u00f6nlemektedir. Yirminci y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Kafkasya\u2019da bulunan R. Hausen Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6zlemlemi\u015f ve bu durumu \u015fu \u015fekilde ifade etmi\u015ftir:<\/p>\n \u2018Kendi \u00f6l\u00e7\u00fcleriyle Alplere benzetilebilen, fakat daha vah\u015fi, daha heybetli ve daha romantik olan Kafkas Alplerinde hayat\u0131 rahatla\u015ft\u0131ran oteller, yap\u0131lar, yol i\u015faretleri hatta rahat\u00e7a y\u00fcr\u00fcnebilecek yollar yoktur. Bu denli ge\u00e7it vermez bir yerde k\u00f6kleri, k\u00fclt\u00fcrleri ve \u00f6rfleriyle apayr\u0131 olan say\u0131lar\u0131 yakla\u015f\u0131k elliye varan halklar ilkel esaslar\u0131n\u0131 koruya gelmi\u015flerdir. Yenilmeyen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck arzular\u0131 bir\u00e7ok kanl\u0131 sava\u015flara sebep olmu\u015ftur. Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019y\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131na almas\u0131ndan sonra, ayr\u0131 etnik gruplar aras\u0131ndaki sava\u015flar s\u00fcrmektedir. Kara\u00e7ayl\u0131lar Svanlara, Kabardeyler Osetlere, Nogaylar Kumuklara, Abhazlar G\u00fcrc\u00fclere kar\u015f\u0131 kin duymaktad\u0131rlar\u2019 <\/em> (Hausen 1977:8).<\/p>\n ***<\/p>\n Kafkas halklar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye olan g\u00f6\u00e7ler neticesinde halklar kar\u0131\u015f\u0131yor ve ba\u015fka b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 eden bir soyun \u00fcyeleri bir-iki ku\u015fak sonra orada tamamen asimile olarak \u00f6nceki etnik \u00f6zelliklerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kaybediyordu. Ancak bu gibi soylar etnik k\u00f6kenlerini biliyorlar ve ona ait hat\u0131ralar\u0131 koruyarak nesilden nesile aktar\u0131yorlard\u0131 (Musukayev 1992:9). Kafkasya halklar\u0131n\u0131n birbirleriyle kar\u0131\u015farak, \u00e7e\u015fitli soylara ayr\u0131l\u0131p ya\u015famaya ba\u015flamalar\u0131 14-17. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131ndaki toplumsal olaylara dayanmaktad\u0131r (Dzidzoyev 1991: 79).<\/p>\n 19.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Hatkoy k\u00f6kenli Goago<\/em> soyu kendilerine zulmeden prensleri kar\u015f\u0131s\u0131nda himaye aramak i\u00e7in \u015eaps\u0131\u011f kabilesine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Abzeh vorklar\u0131ndan (soylular\u0131ndan) Yedige Hatooko\u2019nun k\u00f6leleri olan Tlebzu<\/em> soyu da ayn\u0131 sebeple \u015eaps\u0131\u011f kabilesine ge\u00e7mi\u015fti. 1826 y\u0131l\u0131nda Abzeh soylular\u0131ndan Cankat Mameho\u011f\u2019un k\u00f6lesi baz\u0131 aileler Natuhay soylular\u0131ndan Tle\u00e7as<\/em> ailesine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131. Abzeh kabilesine ise Nogay k\u00f6kenli Yedige<\/em> soyu ile k\u00f6leleri olan Tseyler<\/em> d\u0131\u015far\u0131dan gelip kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131 (Lyulye 1998: 52).<\/p>\n Kara\u00e7ayl\u0131lar aras\u0131nda da de\u011fi\u015fik etnik k\u00f6kenlere sahip soylar\u0131n say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a fazlayd\u0131. \u00d6rne\u011fin Kara\u00e7ay\u2019\u0131n Kart Curt k\u00f6y\u00fcnde G\u00fcrc\u00fc-Svan, Megrel, Abhaz, Da\u011f\u0131stan, Kabardey b\u00f6lgelerinden kan davas\u0131 ya da ba\u015fka sebeplerden dolay\u0131, tek ba\u015flar\u0131na ya da aileleri ile ka\u00e7\u0131p gelerek yerle\u015fen pek \u00e7ok soy vard\u0131 (Aliyev 1927:52).<\/p>\n Kara\u00e7ay\u2019da Abhaz k\u00f6kenli olarak bilinen baz\u0131 soylar \u015funlard\u0131: Catdo, Koban, Bagat\u0131r, Hosu, Albot, Bostan, Karak\u00f6t, Kipke, Kay\u0131t, Geben, Dotdu<\/em> (Karaketov 1999: 237).<\/p>\n Kabardeyler, Osetler ve Malkarl\u0131lar aras\u0131nda ayn\u0131 ad\u0131 ta\u015f\u0131yan pek \u00e7ok aile vard\u0131r. \u00d6yle ki bu soyad\u0131n\u0131 ilk kullanan ki\u015finin bu halklardan hangisine mensup oldu\u011funu bulup \u00e7\u0131karmak art\u0131k son derece zordu (Dzidzoev 1992:50).<\/p>\n Kabardeyler aras\u0131ndaki Malkar k\u00f6kenli soylara \u00f6rnek olarak Bays\u0131, B\u00f6z\u00fc, Buday, Kuday, Kerti, K\u00fc\u00e7mez, Me\u00e7uka, Misak, Sokur, Ogurlu, Ulba\u015f, \u015eava<\/em> soylar\u0131n\u0131 verebiliriz (Gadiylan\u0131 1993:81).<\/p>\n Osetler aras\u0131ndaki Malkar k\u00f6kenli baz\u0131 soylar ise Asan, Bay, Tsala, Bazi, Gatsi, Nafi, Guldi, Gatsila, Ortabay, Mistul<\/em> adlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu (Yahtanigov 1993: 28).<\/p>\n Malkarl\u0131lar aras\u0131nda asimile olan baz\u0131 Oset k\u00f6kenli soylar \u015fu adlar\u0131 ta\u015f\u0131yorlard\u0131: Gaza, Kemren, Atabiy, Koban, Guze, Kunduh, Gla\u015f, Gasi, Musuka, \u00c7ora, \u00c7o\u00e7ay, Mizi <\/em>(Yahtanigov 1993: 28).<\/p>\n 18.-19. y\u00fczy\u0131llarda Kabardey\u2019e g\u00f6\u00e7 eden Oset soylar\u0131ndan Tugan, Kubatiy, Bituv, Dudar, \u00c7egem, Slon, Hosto, Tazi, Tavkel, Dad\u0131m<\/em> gibi soylar burada asimile olarak Kabardeyle\u015ftiler (Yahtanigov 1993: 49).<\/p>\n Kabardeyle\u015fen baz\u0131 Abaza soylar\u0131 ise \u015funlard\u0131: Abaze, Bag, Cantemir, N\u0131r, D\u0131ce, Tram, K\u0131l\u0131\u00e7, Mid, Mar\u015fanuk, \u015eikharo, \u015eadz, \u015ea\u00e7e, Ortan<\/em> (Yahtanigov 1993: 16-17).<\/p>\n Kabardey\u2019de k\u00f6kenleri Nogay Tatarlar\u0131na dayanan baz\u0131 soylar da \u015funlard\u0131: Yeseney, Kandavur, K\u0131l\u0131\u00e7, Navruz, Ye\u015ftrek, Canhot, Canbek, Nayman, Tsey, \u015eorokada, Tamaz, Alt\u0131yak, Karam\u0131rza, Negoy<\/em> (Yahtanigov 1993: 88). Besleneyler aras\u0131ndaki Taganok<\/em> ve Alt\u0131yak<\/em> soylar\u0131n\u0131n k\u00f6kenleri de Nogay Tatarlar\u0131na dayan\u0131yordu. Bjedu\u011flar\u0131n Kadban<\/em> soyunun k\u00f6keni de Nogay Tatarlar\u0131 idi.<\/p>\n Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda soylar\u0131n etnik k\u00f6kenleri ile ilgili soy ve s\u00fcl\u00e2le adlar\u0131 da yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n Bu gibi soylara \u00f6rnek olarak, Kabardeyler aras\u0131nda Kum\u0131k<\/em> (Kumuk), Kara\u015fey<\/em> (Kara\u00e7ay), Balkar<\/em> (Malkar), Ku\u015fha<\/em> (Kara\u00e7ay-Malkar, Oset), Kalmuk<\/em>, Abaze<\/em> (Abaza), Negoy<\/em> (Nogay) soylar\u0131n\u0131; Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar aras\u0131nda Abaza<\/em>, Abazal\u0131<\/em>, Ebze<\/em> (G\u00fcrc\u00fc-Svan), \u00c7erkes<\/em>, G\u00fcrc\u00fc<\/em>, Orus<\/em> (Rus), Nogay<\/em>, Nogayl\u0131<\/em>, Kabardok<\/em> (Kabardey), Abezek<\/em> (Abzeh), Kumuklu<\/em>, \u00c7e\u00e7en<\/em>, T\u00fcrkl\u00fc<\/em>, Kazanl\u0131<\/em> soylar\u0131n\u0131 sayabiliriz.<\/p>\n Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 ve akrabal\u0131\u011f\u0131 belgeleyecek olan en \u00f6nemli bilgiler bir etnik gruptan di\u011ferine ge\u00e7mek zorunda kal\u0131p orada asimile olarak ya\u015famaya devam eden soylar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve onlar\u0131n etnik k\u00f6kenlerine ait hat\u0131ralard\u0131r. Bunlardan pek \u00e7o\u011fu bug\u00fcn Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda korunmaktad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da tespit edebildi\u011fimiz baz\u0131 Kafkas soylar\u0131n\u0131n etnik k\u00f6kenleri ile ilgili bilgiler Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131ndaki etnik birle\u015fmeyi ve bir \u00f6rg\u00fc niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n (446-456. sayfalar)<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Kafkasya\u2019n\u0131n k\u0131saca Kafkas K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em> olarak nitelendirebilece\u011fimiz sosyo-k\u00fclt\u00fcrel ve etnik yap\u0131s\u0131n\u0131n d\u00f6rt kaynaktan gelen unsurlar\u0131n birle\u015fip; yay\u0131lma, k\u00fclt\u00fcrle\u015fme, asimilasyon gibi sosyolojik s\u00fcre\u00e7ler sonunda b\u00fct\u00fcnle\u015fmesiyle olu\u015ftu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu d\u00f6rt ana kaynak \u015funlard\u0131r:<\/p>\n *\u00a0 Tarih \u00f6ncesi d\u00f6nemlerden beri Kafkasya\u2019da ya\u015fad\u0131klar\u0131 varsay\u0131lan yerli Kafkas kavimlerinin k\u00fclt\u00fcrleri.<\/p>\n *\u00a0 Orta Asya ve G\u00fcney Rusya bozk\u0131rlar\u0131ndan gelerek Kafkasya\u2019y\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca istil\u00e2 eden, Kimmer, \u0130skit, Sarmat gibi Hint-Avrupa (\u0130ran) ve Proto-T\u00fcrk kavimlerinin, Hun-Bulgar, Sabir, Avar, Hazar, K\u0131p\u00e7ak gibi T\u00fcrk kavimlerinin ve Alan gibi T\u00fcrk-\u0130ran kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 kavimlerin k\u00fclt\u00fcrleri.<\/p>\n *\u00a0 Eski Yunan-Roma ticaret kolonileri ile bunlar\u0131n devam\u0131 say\u0131labilecek Bizans-Ceneviz\u00a0 ticaret kolonilerinin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 Avrupa-L\u00e2tin k\u00fclt\u00fcrleri.<\/p>\n *\u00a0 Anadolu ve \u00d6n Asya kavimlerinin k\u00fclt\u00fcrleri.<\/p>\n Bu d\u00f6rt farkl\u0131 co\u011frafyaya ait k\u00fclt\u00fcrler Kafkasya\u2019da birle\u015ferek, Kafkasya\u2019n\u0131n etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda de\u011fi\u015fen oranlarda rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Co\u011fraf\u00ee fakt\u00f6rler Kafkasya\u2019daki toplumsal olu\u015fumlar\u0131 bir dereceye kadar etkilemi\u015f ve sarp da\u011flar, derin vadiler ve geni\u015f d\u00fczl\u00fcklerle b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f geni\u015f bir co\u011fraf\u00ee sahada birbirlerinden farkl\u0131 pek \u00e7ok etnik grup ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Farkl\u0131 diller konu\u015fan bu etnik gruplar aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k co\u011fraf\u00ee \u015fartlar\u0131n da etkisiyle gittik\u00e7e daha belirgin bir hal alm\u0131\u015f ve Kafkasya\u2019da \u00e7e\u015fitli dil ve leh\u00e7e gruplar\u0131 etraf\u0131nda birle\u015fmi\u015f pek \u00e7ok etnik grup meydana gelmi\u015ftir. Ancak, de\u011fi\u015fik etnik k\u00f6kenlerden gelen bu gruplar aras\u0131nda zamanla g\u00f6\u00e7, kan davas\u0131, ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131, sosyal bask\u0131lar gibi sebeplerle bir hareketlilik ya\u015fanm\u0131\u015f ve pek \u00e7ok fert ya da aileler, hatta soylar bir etnik gruptan di\u011ferine g\u00f6\u00e7 ederek ya da s\u0131\u011f\u0131narak onlara kar\u0131\u015fm\u0131\u015f ve o etnik gruplar aras\u0131nda asimile olmu\u015flard\u0131r. Bu hareketlilik Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda etnik y\u00f6nden bir kar\u0131\u015f\u0131ma yol a\u00e7arken k\u00fclt\u00fcrlerin de birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131na ve zamanla Kafkasya\u2019daki etnik gruplar aras\u0131nda birbirine benzer sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Neticede, Kafkasya\u2019daki farkl\u0131 \u0131rklar ve etnik gruplar birbirleriyle kar\u0131\u015f\u0131p kayna\u015f\u0131rken, ortak bir Kafkas K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em> etraf\u0131nda da birle\u015fmi\u015flerdir.<\/strong><\/p>\n Etno-linguistik verilere dayanan bulgular\u0131m\u0131z, Kafkasya\u2019da 3 farkl\u0131 dil grubuna mensup pek \u00e7ok dil ve diyalektin konu\u015fuldu\u011funu belgelemektedir. Eski Yunan, Roma ve Bizans kaynaklar\u0131nda Kafkasya\u2019da 300 kadar dil konu\u015fuldu\u011fu, Romal\u0131lar\u0131n Kafkasyal\u0131larla ticaret yapabilmek i\u00e7in 130 terc\u00fcman kulland\u0131klar\u0131, Arap seyyahlar\u0131n\u0131n Kafkasya\u2019ya Diller Da\u011f\u0131<\/em> anlam\u0131na gelen Cebel-i elsine <\/em>ad\u0131n\u0131 verdikleri bilinmektedir (Ahmet Cevdet Pa\u015fa 1997: 23<\/em>).<\/p>\n Kafkasya\u2019da \u0131rklar\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131na, etnik gruplar\u0131n birbirleri i\u00e7inde asimile olarak b\u00fct\u00fcnle\u015fmelerine ra\u011fmen, konu\u015fulan dillerin kendi \u00f6zelliklerini titizlikle korumalar\u0131 ilgi \u00e7ekicidir. Nitekim, Kafkasya\u2019da etnik kimlik konu\u015fulan dil ile yak\u0131ndan ili\u015fkilidir ve ferdin veya grubun etnik kimli\u011fini konu\u015ftu\u011fu dil belirlemektedir. S\u00f6zgelimi, Kabardeyler aras\u0131nda asimile olarak yeni bir etnik kimlik kazanan bir Oset ailesi veya Kara\u00e7ayl\u0131lar aras\u0131nda asimile olarak yeni bir etnik kimlik kazanan bir Abhaz ailesi art\u0131k konu\u015ftu\u011fu eski dilini b\u0131rakm\u0131\u015f, kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yeni kabile i\u00e7inde ge\u00e7erli olan dili konu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla bu dilin ifade etti\u011fi yeni etnik kimli\u011fi benimsemi\u015ftir. Art\u0131k o bir Oset veya bir Abhaz de\u011fil, bir Kabardey veya bir Kara\u00e7ayl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Kafkasya\u2019da etnik kimli\u011fi \u0131rk veya soy de\u011fil, konu\u015fulan dil ve ya\u015fan\u0131lan k\u00fclt\u00fcr belirlemektedir.<\/strong><\/p>\n \u2018Sosyal Yap\u0131\u2019, \u2018Geleneksel Hukuk\u2019, \u2018Aile\u2019, \u2018Din ve Eski \u0130nan\u00e7lar\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerde elde etti\u011fimiz bilgiler, Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel y\u00f6nlerden de bir benzerlik ve b\u00fct\u00fcnle\u015fme oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Bu durum Kafkasya halklar\u0131 aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrle\u015fme<\/em> hadisesinin ya\u015fanarak, benzer sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar olu\u015fturduklar\u0131 \u015feklindeki varsay\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 da do\u011frulamaktad\u0131r.<\/p>\n Sosyal yap\u0131 i\u00e7ersinde inceledi\u011fimiz \u2018Sosyal Tabakala\u015fma Sistemi\u2019 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Kafkasya halklar\u0131n\u0131n benzer toplumsal tabakalara b\u00f6l\u00fcnd\u00fckleri dikkati \u00e7ekmektedir. Sosyal tabakala\u015fma Kabardey, Bjedu\u011f, Abhaz, Kara\u00e7ay-Malkar, Kumuk gibi kimi toplumlarda daha kat\u0131 kurallara ba\u011fl\u0131 feodal sistem \u00f6zelli\u011fi g\u00f6sterirken, Abzeh ve \u015eaps\u0131\u011f gibi Bat\u0131 Kafkasya Adige toplumlar\u0131nda daha demokratik bir bi\u00e7im alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015flar aras\u0131nda ise soyluluk esas\u0131na dayanan b\u00f6yle bir tabakala\u015fma sisteminin bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Bug\u00fcn, Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc olu\u015fturan Abhaz-Abaza, Adige, Kara\u00e7ay-Malkar, Oset, \u00c7e\u00e7en-\u0130ngu\u015f ve Da\u011f\u0131stan halklar\u0131n\u0131 etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan kesin \u00e7izgilerle birbirlerinden ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu halklar\u0131n sosyal yap\u0131lar\u0131nda ve k\u00fclt\u00fcrlerinde k\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fcanslar\u0131n olmas\u0131 tabi\u00eedir. Ancak, Kafkasya halklar\u0131 ana hatlar\u0131yla ortak bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz eden \u2018Kafkas K\u00fclt\u00fcr\u00fc\u2019n\u00fcn par\u00e7alar\u0131n\u0131 olu\u015fturmakta ve etnik a\u00e7\u0131dan da farkl\u0131 \u0131rklara mensup etnik gruplar de\u011fil, birbirine akraba etnik grup ya da milliyetler tablosu \u00e7izmektedirler. Amalgamasyon ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz \u0131rklar\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131<\/em> olay\u0131 en canl\u0131 bi\u00e7imiyle Kafkasya\u2019da ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle kuzeyden gelen bozk\u0131r g\u00f6\u00e7ebe k\u00fclt\u00fcr\u00fcne mensup atl\u0131-sava\u015f\u00e7\u0131 kavimlerle Kafkasya\u2019n\u0131n yerli halklar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir etnik kar\u0131\u015f\u0131m oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Sosyolojik ger\u00e7ekler Kafkasya\u2019da b\u00fcy\u00fck bir etnik kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n ve k\u00fclt\u00fcrel birle\u015fmenin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterirken, Kafkasya halklar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli \u0131rk gruplar\u0131na ay\u0131rarak, onlar\u0131 \u2018otokton<\/em> (autochthon~yerli) halklar<\/em>\u2019 ve \u2018d\u0131\u015far\u0131dan gelen halklar<\/em>\u2019 bi\u00e7iminde ay\u0131rmak bilimsel a\u00e7\u0131dan son derece yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n Macar bilim adam\u0131 T. Halasi-Kun, Kafkasya halklar\u0131n\u0131n hi\u00e7 birinin ger\u00e7ek anlamda yerli olmad\u0131klar\u0131n\u0131, hepsinin tarihin \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerinde Kafkasya\u2019ya d\u0131\u015fardan geldiklerini \u015fu s\u00f6zleriyle vurgulamaktad\u0131r:<\/p>\n \u2018Genellikle g\u00f6zden ka\u00e7an bir ger\u00e7ek Kafkas kavimlerinin hi\u00e7 birinin ger\u00e7ek anlamda yerli olmay\u0131\u015flar\u0131d\u0131r. Bu kavimleri al\u0131\u015f\u0131lageldi\u011fi \u00fczere yerliler ve sonradan gelenler olarak ikiye ay\u0131rmak \u00e7ok yanl\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.\u2019 <\/em>(T.Halasi-Kun 1991: 45)<\/p>\n Kafkasya\u2019ya d\u0131\u015far\u0131dan gelmi\u015f halklar olarak, b\u00f6lgeye 17-19. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda getirilip yerle\u015ftirilen Ruslar <\/em>ve Ukrayna Kazaklar\u0131, Nogaylar, Stavropol b\u00f6lgesi T\u00fcrkmenleri, <\/em>\u00e7e\u015fitli Rum (Grek) <\/em>ve Ermeni<\/em> kolonileri say\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bunlar Kafkasya\u2019n\u0131n etnik ve sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcrecinde rol oynamad\u0131klar\u0131 gibi, k\u00fc\u00e7\u00fck istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda Kafkas k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile de b\u00fct\u00fcnle\u015fmemi\u015flerdir.<\/p>\n Kafkas halklar\u0131n\u0131 ancak konu\u015ftuklar\u0131 dil gruplar\u0131na g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Onlar\u0131 \u0131rk ve etnik k\u00f6ken kriterlerine g\u00f6re de\u011ferlendirmek sosyolojik a\u00e7\u0131dan da hatal\u0131d\u0131r. Y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k bir tarih\u00ee geli\u015fim ve s\u00fcre\u00e7 sonucunda, Kafkasya halklar\u0131 etnik y\u00f6nden birbirleri ile kar\u0131\u015farak akraba halklar ve milliyetler haline gelirken, ortak bir sosyo-k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131 etraf\u0131nda birle\u015ferek, Karadeniz\u2019den Hazar Denizi\u2019ne kadar uzanan bir b\u00f6lgede Kafkas K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/em>\u2019n\u00fcn yarat\u0131c\u0131lar\u0131 olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Prof. Dr. Ufuk Tavkul SUNUŞ Son yıllarda, dünya genelinde toplum bilimleri ile ilgili alanlarda sıkça karşımıza çıkmaya başlayan etnisite, etnik gruplar, etnik kimlik, azınlıklar, azınlık diller ve kültürler gibi kavramlar, Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri sürecinde Türkiye’de de konuşulmaya ve tartışılmaya başlanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde etnik kimlik, azınlık diller ve kültürler gibi tartışmalara konu olan unsurlardan […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-12137","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12137","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12137"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12137\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12139,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12137\/revisions\/12139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12137"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12137"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n