{"id":12152,"date":"2019-03-30T08:57:10","date_gmt":"2019-03-30T13:57:10","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=12152"},"modified":"2019-03-30T08:57:10","modified_gmt":"2019-03-30T13:57:10","slug":"karacay-malkarda-nevruz-toreni-gollu-toy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/karacay-malkarda-nevruz-toreni-gollu-toy\/","title":{"rendered":"KARA\u00c7AY-MALKAR\u2019DA NEVRUZ T\u00d6REN\u0130: \u201cGOLLU TOY\u201d"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0336-nevruz.GIF\" width=\"130\" height=\"173\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\"><b>Prof. Dr. Ufuk Tavkul<\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kafkasya\u2019n\u0131n Orta Kafkaslar ad\u0131 verilen, y\u00fcksek da\u011flarla kapl\u0131 bir b\u00f6lgesinde, Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n buzullar\u0131ndan do\u011fan \u0131rmaklar\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 derin vadilerde hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte olan Kara\u00e7ay-Malkar halk\u0131n\u0131n hayat tarzlar\u0131n\u0131, toplumsal yap\u0131lar\u0131n\u0131, ekonomilerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini bu da\u011flar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu tabiat \u015fartlar\u0131 belirlemi\u015f ve binlerce y\u0131ll\u0131k hayat tecr\u00fcbesinden s\u00fcz\u00fcl\u00fcp gelen \u00e2detler, gelenekler Kara\u00e7ay-Malkar k\u00fclt\u00fcr\u00fcne damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Kafkas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu hava \u015fartlar\u0131, y\u0131ll\u0131k kar ve ya\u011fmur ya\u011f\u0131\u015f sistemi, karlar\u0131n eriyip yaylaya \u00e7\u0131kma zaman\u0131n\u0131n belirlenmesi, yayladan k\u00f6ylere ini\u015f zaman\u0131n\u0131n tespiti ve Kafkaslarda a\u011f\u0131r ge\u00e7en k\u0131\u015f \u015fartlar\u0131na haz\u0131rl\u0131k gibi Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar\u0131n g\u00fcnl\u00fck hayatlar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan ilgilendiren iklim olaylar\u0131, Kara\u00e7ay-Malkar halk\u0131n\u0131n hayat d\u00fczeninin belirlenmesinde \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130klim \u015fartlar\u0131n\u0131n toplumsal yap\u0131 \u00fczerindeki bu \u00f6nemli tesiri sebebiyle, Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar Kafkas Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n hava olaylar\u0131 \u00fczerindeki etkisini y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k g\u00f6zlemler sonucunda sistemli bir halk takvimi haline getirmeyi ba\u015farm\u0131\u015flar ve hayat d\u00fczenlerini buna g\u00f6re olu\u015fturmu\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0336-nevruzB1.GIF\" width=\"309\" height=\"230\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p>Dombay \/ Kara\u00e7ay KAFKASLAR<\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Yeni y\u0131l\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 21-22 Mart olarak kabul eden Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar, halk takvimlerinde y\u0131l\u0131n b\u00f6l\u00fcmlerini, mevsimleri ve aylar\u0131 \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde birbirinden ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>Kara\u00e7ay-Malkar halk takvimine g\u00f6re Mart ay\u0131 yeni y\u0131l\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. 21 Mart\u2019a gelene kadar hava olaylar\u0131n\u0131n seyri ile ilgili \u00f6nemli g\u00fcnleri \u015f\u00f6yle belirlemi\u015flerdir:<\/p>\n<p><b>1) 17-25 Aral\u0131k- Toklu Toymaz Toguz K\u00fcnle<br \/>\n<\/b>Bu g\u00fcnler aras\u0131ndaki 9 g\u00fcn en k\u0131sa g\u00fcnler olarak say\u0131l\u0131r. Bu g\u00fcnlere \u201ctoklu toymaz toguz k\u00fcnle\u201d (kuzu doymaz dokuz g\u00fcn) ad\u0131 verilir. Bununla ilgili bir halk deyi\u015fi \u015f\u00f6yledir:<\/span><\/p>\n<table id=\"AutoNumber21\" border=\"1\" width=\"100%\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"42%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Toklu toymaz toguz k\u00fcn<br \/>\nToklu catmaz toguz k\u00fcn<br \/>\nBuz kaynathan toguz k\u00fcn<br \/>\nBuz katd\u0131rgan toguz k\u00fcn<br \/>\nTang atd\u0131rmaz toguz k\u00fcn<br \/>\nK\u00fcn car\u0131tmaz toguz k\u00fcn<\/span><\/td>\n<td width=\"58%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kuzu doymaz dokuz g\u00fcn<br \/>\nKuzu yatmaz dokuz g\u00fcn<br \/>\nBuz kaynatan dokuz g\u00fcn<br \/>\nBuz donduran dokuz g\u00fcn<br \/>\n\u015eafak s\u00f6kt\u00fcrmez dokuz g\u00fcn<br \/>\nG\u00fcne\u015f ayd\u0131nlatmaz dokuz g\u00fcn<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">(Malkonduyev 1996: 110).<br \/>\n<\/span><span style=\"font-family: Arial;\"><br \/>\n<\/span><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00fcnlerin uzamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 22 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fc de bu g\u00fcnlere rastlar. Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar g\u00fcn d\u00f6n\u00fcm\u00fcne \u201ckorgazin\u201d ad\u0131n\u0131 verirler. Halk inanc\u0131na g\u00f6re \u201ckorgazin\u201d d\u00f6neminde hava nas\u0131l olursa 22 Martta yani Nevruz g\u00fcn\u00fcnde de \u00f6yle olur.<\/p>\n<p><b>2) 17 Ocak-28 \u015eubat- K\u0131\u015f \u00c7ille<br \/>\n<\/b>22 Aral\u0131ktan 25 g\u00fcn sonra, 17 Ocakta k\u0131\u015f\u0131n en so\u011fuk d\u00f6nemi ba\u015flar. 40 g\u00fcn s\u00fcren bu d\u00f6neme Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar \u201ck\u0131\u015f \u00e7ille\u201d ad\u0131n\u0131 verirler. \u201c\u00c7ille\u201d ad\u0131 Fars\u00e7a\u2019da \u201ck\u0131rk\u201d anlam\u0131na gelen \u201c\u00e7il\u201d (\ufb7c\ufedd) s\u00f6z\u00fcnden gelmektedir.<br \/>\n\u00c7ille Aylar\u0131 ad\u0131n\u0131 verdikleri Ocak-\u015eubat aylar\u0131n\u0131n \u00e7abuk ge\u00e7mesi i\u00e7in Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar \u015fu duay\u0131 ederlerdi:<\/span><\/p>\n<table id=\"AutoNumber22\" border=\"1\" width=\"100%\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"50%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u0131\u015f \u00c7illele ogur bla keligiz,<br \/>\nK\u00f6b turmay\u0131n, ozub, ozub ketigiz,<br \/>\nAdamlan\u0131, mallan\u0131 ab\u00e7\u0131tmag\u0131z. <\/span><\/td>\n<td width=\"50%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u0131\u015f \u00c7illeleri kutlulukla gelin,<br \/>\n\u00c7ok durmay\u0131p, ge\u00e7ip, ge\u00e7ip gidin,<br \/>\n\u0130nsanlar\u0131, hayvanlar\u0131 bezdirmeyin.<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">(Malkonduyev 1990: 92).<\/p>\n<p>Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar\u0131n \u201cUllu \u00c7ille\u201d (B\u00fcy\u00fck \u00c7ille) ad\u0131n\u0131 da verdikleri k\u0131\u015f\u0131n bu en so\u011fuk g\u00fcnleri i\u00e7in atas\u00f6zlerinde \u015fu ifadelere rastlan\u0131r:<\/p>\n<p>\u00c7illeni cart\u0131s\u0131 ketdi, c\u0131l kartayd\u0131.<br \/>\n(\u00c7ille\u2019nin yar\u0131s\u0131 gitti, y\u0131l ya\u015fland\u0131.) (\u015eamanov 1989: 19)<br \/>\n\u00c7ille \u00fc\u00e7 ayn\u0131 ba\u015f\u0131n k\u00f6redi.<br \/>\n(\u00c7ille \u00fc\u00e7 ay\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr.) (\u015eamanov 1989: 19)<\/p>\n<p>\u00c7ille\u2019den sonra gelen \u00fc\u00e7 g\u00fcn\u00fcn ad\u0131na \u201csar\u0131 tam\u0131z\u201d denir. Onun arkas\u0131ndan gelen \u00fc\u00e7 g\u00fcn\u00fcn ad\u0131 yoktur. O sebeple bu g\u00fcnlere \u201cats\u0131z k\u00fcnle\u201d (ads\u0131z g\u00fcnler) denir. Onun arkas\u0131ndan gelen dokuz g\u00fcne Bald\u0131rac\u00fcz ad\u0131 verilir (\u015eamanov 1989: 19). Bu ad Arap\u00e7a \u201ckocakar\u0131 so\u011fu\u011fu\u201d anlam\u0131na gelen berd-\u00fcl-ac\u00fbz (\ufe92\ufeae\ufeaa\ufe8d\ufee0\ufee4\ufea0\ufeee\ufeb0) isminden gelir.<\/p>\n<p>Bald\u0131rac\u00fcz g\u00fcnleri \u00e7ok so\u011fuk ge\u00e7ti\u011finden, bir Kara\u00e7ay-Malkar atas\u00f6z\u00fcnde \u015f\u00f6yle bir ifade yer al\u0131r:<\/p>\n<p>Anda bol da m\u0131nda bol, Bald\u0131rac\u00fczde \u00fcyde bol.<br \/>\n(\u0130ster orada ol, ister burada ol, Bald\u0131rac\u00fcz\u2019de evde ol.) (Aliyev 1963: 129)<\/p>\n<p>Mart ay\u0131 Kara\u00e7ay-Malkar k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde \u00f6zel bir yer i\u015fgal etmektedir. Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar Mart ay\u0131na de\u011fi\u015fik adlar verirlerdi. Bunlardan biri \u201cTotur ay\u201d idi. Totur, Kara\u00e7ay-Malkar k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde avc\u0131lar\u0131n, \u00e7obanlar\u0131n ve kurtlar\u0131n tanr\u0131s\u0131yd\u0131. So\u011fuk ge\u00e7en Totur ay\u0131na g\u00fcvenilmeyece\u011fini Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar \u015fu s\u00f6zle ifade ederlerdi:<\/p>\n<p>Totur ay\u0131na baz\u0131nma. \u201cTotur (Mart) ay\u0131na g\u00fcvenme.\u201d (Malkonduyev 1990: 96).<\/p>\n<p>Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar \u201cTotur ay\u201d dedikleri Mart ay\u0131n\u0131n 22\u2019sinde \u201cTeyrini e\u015fikleri a\u00e7\u0131ld\u0131\u201d (G\u00f6k Tanr\u0131\u2019n\u0131n kap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131) diyerek bayram yaparlar, bahar\u0131n geli\u015fini kutlarlard\u0131. Gollu bayram\u0131 dedikleri bu \u015f\u00f6len s\u0131ras\u0131nda Totur\u2019un ta\u015f\u0131 denilen yerde kurbanlar kesip, Totur\u2019un \u015ferefine dans edip, \u015fark\u0131lar s\u00f6ylerlerdi. Daha sonra da \u201ctukum tamada\u201d denilen \u201csoy ba\u015fkan\u0131\u201d ta\u015fa d\u00f6n\u00fcp \u015f\u00f6yle dilek dilerdi:<\/span><\/p>\n<table id=\"AutoNumber23\" border=\"1\" width=\"100%\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"50%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ba\u015f\u0131b\u0131zda-K\u00f6k Teyrisi\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">T\u00fcb\u00fcb\u00fczde-Cer Teyrisi, <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ala bizge bolu\u015fa\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Amanl\u0131k etsek-ala bizge uru\u015fa\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Tilek tiley kelgenbiz\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kab\u0131l etseng s\u00fcyebiz\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ba\u015f urab\u0131z Toturga\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Totur bolu\u015f halk\u0131nga<\/span><\/td>\n<td width=\"50%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">\u00dczerimizde -G\u00f6k Tanr\u0131&#8217;s\u0131,<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Alt\u0131m\u0131zda-Yer Tanr\u0131&#8217;s\u0131,<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Onlar bize yard\u0131m eder,<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u00f6t\u00fcl\u00fck yapsak-onlar bizi azarlar<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Dilek dilemeye geldik<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kabul etmeni istiyoruz<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ba\u015f e\u011fiyoruz Totur\u2019a<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Totur yard\u0131m et halk\u0131na<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">(Haciyeva 1988: 12)<\/p>\n<p>Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar S\u00fcy\u00fcn\u00e7 ay (Sevin\u00e7 ay\u0131) ad\u0131n\u0131 da verdikleri Mart ay\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcme ay\u0131r\u0131rlard\u0131. 1-9 Mart aras\u0131ndaki g\u00fcnlere \u201ccabalak\u201d, 10-20 Mart aras\u0131ndaki g\u00fcnlere \u201ccankoz\u201d, 21-31 Mart aras\u0131ndaki g\u00fcnlere \u201cavuz\u201d ad\u0131n\u0131 verirlerdi.<\/p>\n<p>Bald\u0131rac\u00fcz\u2019den sonra gelen g\u00fcnlere ise \u015fu adlar verilirdi:<\/p>\n<p>Gurt: B\u00f6ceklerin uyand\u0131\u011f\u0131 zaman.<br \/>\nCut: Yeni otlar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman.<br \/>\nKut: Otlar\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcp ye\u015ferdi\u011fi zaman. (\u015eamanov 1989: 20)<\/p>\n<p>Cut ad\u0131 verilen g\u00fcnler y\u0131l\u0131n son g\u00fcnleridir. Cut g\u00fcnlerinde Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar evlerini temizler, elbiselerinin tozlar\u0131n\u0131 silkelerlerdi. Cut g\u00fcnlerinin bu eski \u015feyleri de beraberinde al\u0131p g\u00f6t\u00fcrece\u011fine inan\u0131l\u0131rd\u0131. Y\u0131l\u0131n son g\u00fcn\u00fcne \u201cc\u0131l avu\u015fhan k\u00fcn\u201d (y\u0131l\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fi g\u00fcn) ad\u0131 verilirdi. 22 Mart ile birlikte \u201ckut\u201d g\u00fcnleri ve yeni y\u0131l ba\u015flard\u0131. Bu, Gollu Toy ad\u0131 verilen Nevruz bayram\u0131n\u0131n da ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>Temel ge\u00e7im kaynaklar\u0131 hayvanc\u0131l\u0131\u011fa ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fclerde tar\u0131ma dayanan Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar bahar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zlemle beklemi\u015flerdir. Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n en y\u00fcksek ve sarp k\u0131s\u0131mlar\u0131nda hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek zorunda olan Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar i\u00e7in bahar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131, \u00f6nlerindeki zorlu ve uzun ge\u00e7ecek olan k\u0131\u015f aylar\u0131na haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. Bu sebeple, bahar\u0131n geli\u015fini ve yeni y\u0131l\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131 \u00f6zel t\u00f6renlerle kutlarlard\u0131. Ancak bahar\u0131n geli\u015fini kutlayan bu t\u00f6renlere kendi dillerinde Gollu, Teyri Toy, Saban Toy, Hardar, Erirey gibi de\u011fi\u015fik adlar verirlerdi. Nevruz ad\u0131 onlar\u0131n dillerinde ve k\u00fclt\u00fcrlerinde yoktu.<\/span><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0336-nevruzB2.GIF\" width=\"309\" height=\"230\" border=\"0\" \/><br \/>\nDombay \u00d6lgen Da\u011f\u0131 \/ Kara\u00e7ay KAFKASLAR<\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">\u201cGollu\u201d adl\u0131 bereket tanr\u0131s\u0131n\u0131n \u015ferefine Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar 22 Mart\u2019ta ya\u015fl\u0131, gen\u00e7, kad\u0131n, erkek ve \u00e7ocuklar toplan\u0131p, tarlalar\u0131n bereketli olmas\u0131 dile\u011fi ile tarlalar\u0131n kenar\u0131nda \u015f\u00f6len (toy) d\u00fczenlerlerdi. Bu \u015f\u00f6lende bereket tanr\u0131s\u0131 Gollu\u2019ya dua ederlerdi. B\u00fcy\u00fck kazanlarda kurbanlar\u0131n etlerini pi\u015firirler, boza, s\u0131ra gibi i\u00e7kiler i\u00e7erlerdi. B\u00fct\u00fcn halk topland\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7lerinden bir lider se\u00e7erler ve ona \u201ct\u00f6re\u00e7i\u201d ad\u0131n\u0131 verirlerdi. T\u00f6re\u00e7i kaval (s\u0131b\u0131zg\u0131) \u00e7almada usta bir ki\u015fi olurdu. T\u00f6re\u00e7i kaval\u0131yla melodiler \u00e7almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcn halk kolkola girerek bir daire olu\u015fturur ve dans ederlerdi. Yoruluncaya kadar dans ettikten sonra pi\u015fen kurbanl\u0131klar\u0131n etlerini yerlerdi. Bu \u015f\u00f6len s\u0131ras\u0131nda g\u00fcre\u015f, at yar\u0131\u015f\u0131, ta\u015f atma gibi yar\u0131\u015fmalar da d\u00fczenlenirdi.<\/p>\n<p>Gollu Toy ad\u0131 verilen Nevruz \u015f\u00f6leninde Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar \u015f\u00f6yle bir dua ederlerdi:<\/span><\/p>\n<table id=\"AutoNumber24\" border=\"1\" width=\"100%\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"47%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Golluga kat\u0131\u015fhanla\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Aruvlukga tart\u0131\u015fhanla <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ki\u015filikde s\u0131na\u015fhanla\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Entda bir ogurlu c\u0131l keldi\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kartha ca\u015fha da hurmet berdi\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Mam\u0131rl\u0131kn\u0131 k\u00fcn\u00fcn k\u00f6rd\u00fc\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Golluga ullu seyirsindi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Gollubuz keldi soluy-soluy<br \/>\nOyunubuz boldu tolu-tolu<br \/>\nCa\u015f\u0131b\u0131z, k\u0131z\u0131b\u0131z onglu boldu<br \/>\nC\u00fcrekleri kuvan\u00e7dan toldu<br \/>\nAman k\u0131l\u0131kn\u0131 keri koydu<br \/>\n\u0130gilikni beri burdu<br \/>\nKara\u00e7\u0131g\u0131z t\u00f6gerekge<br \/>\nKurt, kumursha da uyangand\u0131<br \/>\nGolluga bek kuvangand\u0131<br \/>\nBizni bla oyunubuzda cubangand\u0131<br \/>\nS\u00f6z\u00fc bla s\u00f6le\u015fmese da<br \/>\nK\u00f6z\u00fc bla k\u00f6rgendi<br \/>\nAruvlukga ak\u0131l bergendi<br \/>\nEndi beri kelgenle<br \/>\nM\u0131nda haln\u0131 k\u00f6rgenle<br \/>\nMeni s\u00f6z\u00fcm\u00fc e\u015fitgenle<br \/>\nAyt\u0131r\u0131g\u0131m ma budu:<br \/>\nKi\u015filikge es buruguz<br \/>\nElde oyun-k\u00fclk\u00fc kuruguz<br \/>\nBilmesegiz, bilgenden soruguz<br \/>\nDuniyan\u0131 ne sunas\u0131z?<br \/>\nOl k\u00f6z\u00fcvd\u00fc har kimge<br \/>\nCa\u015fav \u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn ber\u00fcvd\u00fc<br \/>\nBirbirin teng etib k\u00f6r\u00fcvd\u00fc<br \/>\nColov\u00e7unu colda<br \/>\nOnov\u00e7unu onovda tan\u0131tad\u0131<br \/>\nHar ne a\u015fh\u0131l\u0131kn\u0131<br \/>\nAmanl\u0131kn\u0131 da k\u00f6z\u00fcv-k\u00f6z\u00fcv s\u0131natad\u0131<br \/>\nC\u0131lathan, kuvand\u0131rgan da etedi<br \/>\nCaratad\u0131, \u00f6lt\u00fcredi<br \/>\nSabiylikge kartl\u0131k keledi<br \/>\nDuniya ma alay keledi<br \/>\nHar zatn\u0131 davla\u015fs\u0131z etedi<br \/>\nMa k\u00f6r\u00fcg\u00fcz Gollunu-<br \/>\nSav ming adam kelgendi<br \/>\nOyunga kuvat bergendi<br \/>\nBiz Golluga c\u0131y\u0131lsak<br \/>\nK\u00fcn da tohtab karayd\u0131 <\/span><\/td>\n<td width=\"53%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Gollu\u2019ya kat\u0131lanlar<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00fczellikte yar\u0131\u015fanlar<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Yi\u011fitlikte \u00e7eki\u015fenler<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Yine bir kutlu y\u0131l geldi<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ya\u015fl\u0131ya gence de h\u00fcrmet etti<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Rahatl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Gollu\u2019ya \u00e7ok hayran kald\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Gollumuz geldi dinlene-dinlene<br \/>\nOyunumuz oldu dolu-dolu<br \/>\nDelikanl\u0131m\u0131z, k\u0131z\u0131m\u0131z kudretli oldu<br \/>\nKalpleri sevin\u00e7le doldu<br \/>\nK\u00f6t\u00fc huylar\u0131 geri b\u0131rakt\u0131<br \/>\n\u0130yili\u011fi bu tarafa \u00e7evirdi<br \/>\nBaksan\u0131za etrafa<br \/>\nB\u00f6cekler, kar\u0131ncalar da uyanm\u0131\u015f<br \/>\nGollu\u2019ya \u00e7ok sevinmi\u015f<br \/>\nBizimle birlikte oyunumuzda e\u011flenmi\u015f<br \/>\nS\u00f6z\u00fcyle konu\u015fmasa da<br \/>\nG\u00f6z\u00fcyle g\u00f6rm\u00fc\u015f<br \/>\nG\u00fczelli\u011fe ak\u0131l vermi\u015f<br \/>\n\u015eimdi buraya gelenler<br \/>\nBurada vaziyeti g\u00f6renler<br \/>\nBenim s\u00f6z\u00fcm\u00fc duyanlar<br \/>\nS\u00f6yleyece\u011fim i\u015fte budur:<br \/>\n\u0130nsanl\u0131\u011fa \u00f6nem verin<br \/>\nHalk\u0131n i\u00e7inde oyun-e\u011flence d\u00fczenleyin<br \/>\nBilmiyorsan\u0131z, bilenden sorun<br \/>\nD\u00fcnyay\u0131 ne zannediyorsunuz?<br \/>\nO s\u0131raylad\u0131r herkese<br \/>\nHayat pay\u0131n\u0131 vermektir<br \/>\nBirbirini e\u015fit g\u00f6rmektir<br \/>\nYolcuyu yolda<br \/>\nY\u00f6neticiyi verdi\u011fi kararda tan\u0131t\u0131r<br \/>\nB\u00fct\u00fcn iyilikleri<br \/>\nK\u00f6t\u00fcl\u00fckleri de s\u0131rayla tecr\u00fcbe ettirir<br \/>\nA\u011flat\u0131r da g\u00fcld\u00fcr\u00fcr de<br \/>\nYarat\u0131r, \u00f6ld\u00fcr\u00fcr<br \/>\n\u00c7ocu\u011fa da ya\u015fl\u0131l\u0131k gelir<br \/>\nD\u00fcnya i\u015fte b\u00f6yle gelir<br \/>\nHer \u015feyi m\u00fcnaka\u015fas\u0131z yapar<br \/>\n\u0130\u015fte g\u00f6r\u00fcn Gollu\u2019yu-<br \/>\nTam bin ki\u015fi gelmi\u015f<br \/>\nOyuna sevimlilik vermi\u015f<br \/>\nBiz Gollu \u015f\u00f6leninde toplansak<br \/>\nG\u00fcne\u015f de durup seyrediyor<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">(Haciyeva 1988: 185-186)<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0336-nevruzB3.GIF\" width=\"417\" height=\"288\" border=\"0\" \/><br \/>\nGollu Toy<\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Yeni y\u0131l\u0131n yani Nevruzun ilk g\u00fcn\u00fcnde \u201cc\u0131l avu\u015fdu \u00f6g\u00fczge i\u015f t\u00fc\u015fd\u00fc\u201d (y\u0131l de\u011fi\u015fti \u00f6k\u00fcze i\u015f d\u00fc\u015ft\u00fc) diyerek, o y\u0131l tarlalar\u0131n\u0131 s\u00fcrecekleri \u00f6k\u00fczleri i\u015fe haz\u0131rlay\u0131p, \u00f6zel bir itina ile beslerlerdi.<\/p>\n<p>Nevruz g\u00fcnlerinde her evde yumurta pi\u015firilirdi. Bu, topra\u011f\u0131n zenginli\u011fini sembolize ederdi. Ayr\u0131ca ate\u015fle ilgili pek \u00e7ok inan\u00e7 ve gelenek de Nevruz g\u00fcnlerinde ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. D\u00fczenlenen \u015f\u00f6lenler s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck ate\u015fler yak\u0131l\u0131r ve delikanl\u0131lar ile gen\u00e7 k\u0131zlar ate\u015fin \u00fczerinden atlard\u0131. Eski ocaklar\u0131n ate\u015flerini yeni ocaklara da\u011f\u0131tarak kom\u015fuluk gelene\u011fini sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131rlard\u0131.<br \/>\nGollu Toy ad\u0131 verilen Nevruz \u015f\u00f6lenleri s\u0131ras\u0131nda, gece ile g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn e\u015fit oldu\u011fu 21 Mart gece yar\u0131s\u0131 halk toplan\u0131r ve k\u0131\u015f\u0131n sona erip, bahar\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle beklerlerdi:<\/span><\/p>\n<table id=\"AutoNumber25\" border=\"1\" width=\"100%\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"50%\" height=\"270\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Bu k\u00fcn keldi ese\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Teyri erkin etdi deyse\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Cuvuk teng da keldi, s\u00fcyse <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Oy kelgenbiz, kelgenbiz <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Boza, s\u0131ra etgenbiz\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Aruv c\u0131lga cetgenbiz\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u00f6b alg\u0131\u015fla etgenbiz <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u00f6lge kuvat bergenbiz\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kurmanl\u0131kga ak <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Tavukla kesgenbiz\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Buzlab turgan tirmenleni <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Tegeylerin e\u015febiz<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Aruv k\u0131zlar\u0131b\u0131zga\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Cigit ca\u015flar\u0131b\u0131zga\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kart ammalar\u0131b\u0131zga\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Aksakal kartlar\u0131b\u0131zga\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ullu Teyriden a\u015fh\u0131l\u0131kla tileybiz<\/span><\/td>\n<td width=\"50%\" height=\"270\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Bu g\u00fcn geldiyse<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00f6k tanr\u0131 izin verdi diyorsun<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Akraba, e\u015f-dost da geldi, isterse<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Oy, geldik, geldik<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Boza, i\u00e7ki haz\u0131rlad\u0131k<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00fczel y\u0131la ula\u015ft\u0131k<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">\u00c7ok hay\u0131r dualar\u0131 ettik<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00f6n\u00fcllere rahatl\u0131k verdik<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kurban olarak beyaz<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Tavuklar kestik<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Donmu\u015f olan de\u011firmenlerin<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Parmakl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6r\u00fcyoruz<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00fczel k\u0131zlar\u0131m\u0131za<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Yi\u011fit delikanl\u0131lar\u0131m\u0131za<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ya\u015fl\u0131 ninelerimize<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Aksakall\u0131 ihtiyarlar\u0131m\u0131za<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Y\u00fcce Tanr\u0131&#8217;dan iyilikler diliyoruz<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">(Tavmurzalan\u0131 D.-Bayramkullan\u0131 H. 1998: 168)<\/p>\n<p>Nevruz g\u00fcn\u00fcn\u00fcn sabah\u0131nda, \u015fafak s\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde her evde tavuklar kesilip, halk daire \u015feklinde toplan\u0131p, bir erkek bir k\u0131z olmak \u00fczere kol kola girip dans etmeye ba\u015flarlard\u0131. Bu dans s\u0131ras\u0131nda erkekler k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6mlekler giyip beyaz ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 ba\u015flar\u0131na takarlarken, ellerinde tavuk kanatlar\u0131n\u0131 tutarlard\u0131. K\u0131zlar ise ye\u015fil veya mavi elbiseler giyip, beyaz ba\u015f\u00f6rt\u00fcler takarlard\u0131, al\u0131nlar\u0131na tavuk kan\u0131 s\u00fcrerlerdi (Tavmurzalan\u0131 D.-Bayramkullan\u0131 H. 1998: 168).<\/p>\n<p>K\u0131\u015f boyunca \u00e7alman ad\u0131 verilen \u00e7itlerle \u00e7evrili yerlerde beslenen koyunlar Nevruz g\u00fcnlerinde \u00e7itlerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131larak, yak\u0131lan ate\u015flerin dumanlar\u0131n\u0131n aras\u0131ndan ge\u00e7irilirdi.<\/p>\n<p>Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar bahar ba\u015f\u0131nda ilk g\u00f6k g\u00fcrledi\u011finde \u00e7e\u015fitli \u015f\u00f6lenler d\u00fczenler, bereket tanr\u0131lar\u0131ndan dilekler dilerlerdi. Kurban etleri kazanlarda kaynarken, halk kazanlar\u0131n etraf\u0131nda d\u00f6nerek bereket tanr\u0131s\u0131 \u00c7oppa ve y\u0131ld\u0131r\u0131m-\u015fim\u015fek tanr\u0131lar\u0131 Eliya ile \u015e\u0131b\u0131la\u2019n\u0131n \u015ferefine \u015fark\u0131lar s\u00f6ylerlerdi. Onlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131na g\u00f6re bereket de, bolluk da o tanr\u0131lar\u0131n elindeydi.<br \/>\nBaharda g\u00f6ky\u00fcz\u00fc karar\u0131p ilk defa g\u00f6k g\u00fcrleyip \u015fim\u015fekler \u00e7akt\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6ydeki kad\u0131nlar toplan\u0131p yeni gelinleri ziyaret ederlerdi. Yeni ye\u015feren otlar\u0131 bir kab\u0131n i\u00e7indeki suya atarlar ve bu suyu gelinlerin \u00fczerine serperlerdi. Gelin de, \u00e7ocuklar\u0131 da bu yeni yeti\u015fen otlar gibi geli\u015fsinler diye dilek dilerlerdi. Gelinler de kad\u0131nlara \u00e7e\u015fitli hediyeler verirlerdi. Kad\u0131nlar bu hediyeleri bir uzun sopaya tak\u0131p, iki ucundan iki kad\u0131n tutarak di\u011fer evleri dola\u015f\u0131rlard\u0131.<\/p>\n<p>\u0130lk \u015fim\u015fek \u00e7ak\u0131p ya\u011fmur ya\u011fd\u0131\u011f\u0131nda evlerin avlular\u0131nda b\u00fcy\u00fck ate\u015fler yak\u0131p \u00e7ocuklar\u0131 \u00fczerinden atlat\u0131rlard\u0131. \u0130lkbaharda g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde ilk g\u00f6k ku\u015fa\u011f\u0131 belirdi\u011finde \u201cTeyribiz bersin a\u015f tatuv. Adam da mal da bolmas\u0131n bizge a\u00e7uv\u201d (G\u00f6k Tanr\u0131m\u0131z versin a\u015f-lezzet-insan da, hayvan da bize ac\u0131 vermesin) derlerdi.<\/p>\n<p>Erirey eski inan\u0131\u015flara g\u00f6re Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar\u2019\u0131n tah\u0131l ve tarlada yeti\u015fen mahs\u00fcllerin tanr\u0131s\u0131yd\u0131. Bereketi temsil eden Erirey ile birlikte, yer tanr\u0131s\u0131 \u201cDavle\u201d \u015ferefine Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar bahar ba\u015flang\u0131c\u0131nda, Gollu Toy ad\u0131n\u0131 verdikleri Nevruz kutlamalar\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan, \u00c7oppa\u2019n\u0131n Ta\u015f\u0131 denilen kutsal ta\u015f\u0131n yan\u0131nda \u201cSaban Toy\u201d dedikleri bir \u015f\u00f6len d\u00fczenlerlerdi. Tarla i\u015flerine ba\u015flamadan \u00f6nce Erirey ve Davle adl\u0131 tanr\u0131lara kurbanlar keser, dualar eder, tarla ve mahs\u00fcllerine bereket vermelerini dilerlerdi. \u201cSaban toy\u201d adl\u0131 \u015f\u00f6len s\u0131ras\u0131nda \u00c7oppa\u2019n\u0131n kutsal ta\u015f\u0131n\u0131n etraf\u0131nda d\u00f6nerek danseder, \u015fark\u0131lar s\u00f6ylerlerdi. Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar\u0131n \u201cSaban Toy\u201dda s\u00f6yledikleri dualardan (alg\u0131\u015f) biri \u015f\u00f6yleydi:<\/span><\/p>\n<table id=\"AutoNumber26\" border=\"1\" width=\"100%\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"50%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Caz\u0131b\u0131z cavumlu bolsun<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u00fcz\u00fcb\u00fcz k\u00fcnl\u00fc bolsun\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u0131\u015f\u0131b\u0131z karl\u0131 bolsun <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Acal\u0131b\u0131z sab\u0131r bolsun\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Istavatla mall\u0131 bolsunla <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Batmanla ball\u0131 bolsunla <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Egiz-egiz t\u00f6l\u00fc tuvsun <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Segiz-segiz nas\u0131b cavsun<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Teyribiz bersin a\u015fh\u0131l\u0131k <\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u00f6rmeyik bar\u0131b\u0131z a\u00e7l\u0131k <\/span><\/td>\n<td width=\"50%\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Bahar\u0131m\u0131z ya\u011fmurlu olsun<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00fcz\u00fcm\u00fcz g\u00fcne\u015fli olsun<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">K\u0131\u015f\u0131m\u0131z karl\u0131 olsun<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Ecelimiz sab\u0131rl\u0131 olsun<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">\u00c7iftlikler mall\u0131 olsunlar<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kovanlar ball\u0131 olsunlar<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">\u0130kiz-ikiz nesil do\u011fsun<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Sekiz-sekiz k\u0131smet ya\u011fs\u0131n<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00f6k Tanr\u0131&#8217;m\u0131z versin iyilik<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">G\u00f6rmeyelim hi\u00e7birimiz a\u00e7l\u0131k<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">(Haciyeva 1988: 184)<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0336-nevruzB4.gif\" width=\"200\" height=\"265\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Mart ay\u0131n\u0131n sonunda, Nisan ay\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda karlar, buzlar eriyip otlar toprakta ye\u015fermeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar Saban Toy i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k yap\u0131p toplan\u0131rlard\u0131. Kazanlarda etler pi\u015firilir, f\u0131\u00e7\u0131larda bozalar haz\u0131rlan\u0131r, \u015f\u00f6len yerinde b\u00fct\u00fcn halk bir araya gelirdi. Gen\u00e7ler g\u00fcre\u015f tutarlarken, atl\u0131lar atlar\u0131n\u0131 yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rlar, avc\u0131lar konulan hedefe ate\u015f ederek at\u0131c\u0131l\u0131k maharetlerini g\u00f6sterirler, halk ozanlar\u0131 destanlar s\u00f6ylerlerdi. Saban Toy\u2019da Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar dans yar\u0131\u015fmas\u0131, at yar\u0131\u015f\u0131 ve g\u00fcre\u015f m\u00fcsabakalar\u0131 d\u00fczenleyerek, birinci gelenlere m\u00fck\u00e2fatlar verirlerdi.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image4\/0336-nevruzB5.GIF\" width=\"296\" height=\"353\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Kara\u00e7ay-Malkar k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki bahar kutlamalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir unsuru olan Saban Toy adl\u0131 \u015f\u00f6lenin \u0130dil-Ural b\u00f6lgesindeki Kazan Tatarlar\u0131nda da ayn\u0131 adla bulunmas\u0131, Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131lar ile Kazan Tatarlar\u0131n\u0131n etnogenezlerindeki ortak atalar\u0131 olan Bulgarlara ve onlar\u0131n ziraat k\u00fclt\u00fcrlerine uzanan bir ipucunu te\u015fkil etmektedir. Kazan Tatarlar\u0131n\u0131n Saban Tuy\u0131 (\u0421\u0430\u0431\u0430\u043d \u0422\u0443\u0435) olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131 bu bayram\u0131 kutlamalar\u0131, onlar\u0131n \u00f6teden beri ziraat ile u\u011fra\u015fan meden\u00ee bir toplum olduklar\u0131n\u0131 da g\u00f6stermektedir (Taymas 1988: 27).<\/p>\n<p>Kazan Tatarlar\u0131n\u0131n halk edebiyatlar\u0131nda da Saban Toy kutlamalar\u0131n\u0131n izleri saklanmaktad\u0131r. Buna \u015fu \u00f6rne\u011fi getirebiliriz:<\/p>\n<p>Ag\u0131yd\u00e9ln\u00e9\u00f1 buy\u0131nda,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ag\u0131ydil Irma\u011f\u0131\u2019n\u0131n boyunda,<br \/>\nBal\u0131k uyn\u0131y duy\u0131nda;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bal\u0131k oynar yosunda;<br \/>\nS\u00e9z bul\u0131rs\u0131z, min bulmam\u0131n\u00a0 Siz olursunuz, ben olmam<br \/>\nYazg\u0131 Saban tuy\u0131nda.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bahardaki Saban \u015f\u00f6leninde.<br \/>\n(\u015eahin 1999: 205)<\/p>\n<p>Kafkas da\u011flar\u0131n\u0131n sarp ve y\u00fcksek kesimlerinde y\u00fczy\u0131llar boyunca d\u0131\u015f d\u00fcnyadan tecrit edilmi\u015f bir bi\u00e7imde ya\u015fam\u0131\u015f olan Kara\u00e7ay-Malkarl\u0131larda Nevruz ad\u0131na rastlanmasa da yeni y\u0131l\u0131n ve bahar\u0131n geli\u015fi ile ilgili b\u00fct\u00fcn geleneklerin son derece canl\u0131 bir bi\u00e7imde ya\u015f\u0131yor olmas\u0131, Kara\u00e7ay-Malkar k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki Nevruz motiflerinin k\u00f6keninin y\u00fczlerce y\u0131l \u00f6nceye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belgelemektedir. \u00c7in kaynaklar\u0131 iki bin y\u0131l \u00f6nce Hun T\u00fcrklerinin 21 Martta bahar\u0131n geli\u015fini t\u00f6renlerle kutlad\u0131klar\u0131n\u0131 kaydetmektedir. Kara\u00e7ay-Malkar\u2019da ziraat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n tanr\u0131s\u0131 olan ve Nevruz t\u00f6renlerinde \u00f6nemli bir yeri olan \u00c7oppa adl\u0131 tanr\u0131n\u0131n k\u00f6keni de M.S. 6. y\u00fczy\u0131lda Kafkasya\u2019da h\u00e2kimiyet kuran Hun T\u00fcrklerinin \u00c7opay adl\u0131 tanr\u0131lar\u0131na dayan\u0131yordu (Golden 2002: 87).<\/p>\n<p><\/span><span style=\"font-family: Arial;\"><b>Kaynak\u00e7a<\/b><br \/>\nAL\u0130YEV S. (1963) Kara\u00e7ay Nart S\u00f6zle.- \u00c7erkessk: Stavropol Kitab Basman\u0131 Kara\u00e7ay-\u00c7erkes B\u00f6l\u00fcm\u00fc.<br \/>\nGOLDEN P.B. (2002) T\u00fcrk Halklar\u0131 Tarihine Giri\u015f. (\u00c7ev: Osman Karatay).-Ankara: KaraM Yay\u0131nlar\u0131.<br \/>\nHAC\u0130YEVA T.M. (1988) Malkarl\u0131lan\u0131 bla Kara\u00e7ayl\u0131lan\u0131 Halk Poeziya \u00c7\u0131garma\u00e7\u0131l\u0131klar\u0131.-Nal\u00e7ik: Elbrus.<br \/>\nMALKONDUYEV H.H. (1990) Drevnaya Pesennaya Kultura Balkartsev i Kara\u00e7ayevtsev.-Nal\u00e7ik: Elbrus.<br \/>\nMALKONDUYEV H.H. (1996) Obryadovo-Mifologi\u00e7eskaya Poeziya Balkartsev i Kara\u00e7ayevtsev.-Nal\u00e7ik: El-Fa.<br \/>\n\u015eAH\u0130N E. (1999) Yurt Konulu Tatar C\u0131rlar\u0131 (Giri\u015f-Metin-Aktarma-Dizin).-Ankara: T\u00fcrk Dil Kurumu.<br \/>\n\u015eAMANOV \u0130.M. (1989) Kalendar i Kalendarnaya Obryadnost Kara\u00e7ayevtsev i Balkartsev. Kalendar iKalendarnaya Obryadnost Narodov Kara\u00e7ayevo-\u00c7erkesii.-\u00c7erkessk : 5-48.<br \/>\nTAVMURZALANI D. &#8211; BAYRAMKULLANI H. (1998) Kara\u00e7ay-Malkar Halk Oyunla.-Nal\u00e7ik: Elbrus.<br \/>\nTAYMAS A.B. (1988) Kazan T\u00fcrkleri.-Ankara: T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Ufuk Tavkul Kafkasya&rsquo;n&#305;n Orta Kafkaslar ad&#305; verilen, y&uuml;ksek da&#287;larla kapl&#305; bir b&ouml;lgesinde, Kafkas da&#287;lar&#305;n&#305;n buzullar&#305;ndan do&#287;an &#305;rmaklar&#305;n a&ccedil;t&#305;&#287;&#305; derin vadilerde hayatlar&#305;n&#305; s&uuml;rd&uuml;rmekte olan Kara&ccedil;ay-Malkar halk&#305;n&#305;n hayat tarzlar&#305;n&#305;, toplumsal yap&#305;lar&#305;n&#305;, ekonomilerini ve k&uuml;lt&uuml;rlerini bu da&#287;lar&#305;n olu&#351;turdu&#287;u tabiat &#351;artlar&#305; belirlemi&#351; ve binlerce y&#305;ll&#305;k hayat tecr&uuml;besinden s&uuml;z&uuml;l&uuml;p gelen &acirc;detler, gelenekler Kara&ccedil;ay-Malkar k&uuml;lt&uuml;r&uuml;ne damgas&#305;n&#305; vurmu&#351;tur. Kafkas Da&#287;lar&#305;&rsquo;n&#305;n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-12152","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12152","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12152"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12152\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12154,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12152\/revisions\/12154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}