![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/690.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
KELDI Sabri<\/span><\/b><\/p>\n Topraklar\u0131m\u0131zdan az ya da \u00e7ok bir miktar\u0131 elimizde kald\u0131. Halk\u0131m\u0131z\u0131n bakiyesi olarak kalan insanlar bu toprak \u00fczerinde ya\u015fad\u0131, bu g\u00fcnlere ula\u015ft\u0131lar. Adige yurdunun t\u00fcmden yitip gitmesine engel olanlara, anadilimizi koruyup geli\u015ftirerek bu g\u00fcne getirenlere, cemiyetimizi koruyup muhafaza eden ve yar\u0131nlara ta\u015f\u0131yanlara tanr\u0131 uzun \u00f6m\u00fcrler versin. Eduard \u015eevardnadze bir tarihte BBC radyosuna verdi\u011fi deme\u00e7te \u015f\u00f6yle demi\u015fti: \u201cD\u00fcnyada Adigelerin ba\u015f\u0131na gelen felaketin bir benzerini ya\u015fayan \u00e7ok az say\u0131da millet vard\u0131r.\u201d<\/p>\n Her birimiz hi\u00e7 teredd\u00fcts\u00fcz biliyoruz ki; evet biz Adige\u2019yiz! Pek \u00e7ok haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fram\u0131\u015f, pek \u00e7ok bask\u0131y\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f ve g\u00f6rm\u00fc\u015f, buna ra\u011fmen ayakta kalabilmi\u015f g\u00fc\u00e7l\u00fc bir milletiz.<\/p>\n Fakat bizim bu s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyebilmemiz i\u00e7in ka\u00e7 soyda\u015f\u0131m\u0131z can feda (!) etti?<\/p>\n Bac\u0131lar\u0131m, karde\u015flerim, halk\u0131m\u0131n \u00e7ocuklar\u0131: Binlerce y\u0131l s\u00fcre ile da\u011flarda darmada\u011f\u0131n Adigelerin bunca zaman zarf\u0131nda u\u011frad\u0131klar\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 \u015f\u00f6yle bir g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirin l\u00fctfen.<\/p>\n Yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lan d\u00fcnyalar\u0131, \u00f6ld\u00fcr\u00fclen insanlar\u0131, ortadan kald\u0131r\u0131lan ge\u00e7mi\u015fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n Ellerini semaya a\u00e7m\u0131\u015f tanr\u0131ya yakaran, ondan yard\u0131m dileyen ya\u015fl\u0131 analar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n Feryat figan i\u00e7erisinde a\u00e7l\u0131ktan \u00f6len \u00e7ocuklar\u0131, onlar\u0131n \u00fczerlerine kapanm\u0131\u015f a\u011f\u0131tlar yakan, beddualar eden, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fclerini vermek istemeyen anneleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n Kocalar\u0131n\u0131n u\u011fruna can verdikleri vatana g\u00f6zleri ya\u015fl\u0131 bir \u015fekilde d\u00f6n\u00fcp bakan dul kad\u0131nlar\u0131, ne yapacaklar\u0131n\u0131 bilmez bir bi\u00e7imde, ba\u015flar\u0131 \u00f6nlerine e\u011fik d\u00fc\u015f\u00fcnceler i\u00e7erisindeki \u00e7aresiz dedeleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n Bu insanlar senin annen ile benim annem; senin karde\u015fin ve benim karde\u015fimdir.<\/p>\n Senin b\u00fcy\u00fck annen ile benim b\u00fcy\u00fck annemdir. Bu sensin! Belki de benim.<\/p>\n \u015e\u00f6yle bir bak\u0131n, geli\u015fme ve kalk\u0131nma imkan\u0131 olmayan, ulusal sorunlar\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm arama hakk\u0131ndan yoksun olarak yabanc\u0131 halklar\u0131n aras\u0131nda, bask\u0131 alt\u0131nda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131za.<\/p>\n Bu g\u00fcne kadar devlet ba\u015fkan\u0131na \u2013 devlet idaresine sahip olma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmayan anayurttaki karde\u015flerimize.<\/p>\n Adige halk\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na gelen bu felaketi y\u00fcre\u011finin bir k\u00f6\u015fesinde her daim ta\u015f\u0131yan, dili, dini, ya\u015fant\u0131s\u0131 parampar\u00e7a edilen ve ge\u00e7mi\u015finin ac\u0131lar\u0131 ile her zaman y\u00fcre\u011fi s\u0131zlayan insanlara bak\u0131n.<\/p>\n \u0130\u015fte bu dur ge\u00e7mi\u015fimiz, d\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, tarihimiz budur. M\u0131s\u0131r\u2019da bir yazar halk\u0131m\u0131z\u0131n tarihi hakk\u0131nda bir kitap yazd\u0131. Bu kitab\u0131na \u201cNil\u2019i \u00c7ald\u0131rd\u0131m\u201d ad\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n Irma\u011f\u0131n\u0131 \u00e7alan, topra\u011f\u0131n\u0131 da \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131 onun.<\/p>\n T\u0131pk\u0131 bizim vatan\u0131m\u0131zdan s\u00fcrg\u00fcn edildi\u011fimiz zaman gibi :yurdumuzu, tertemiz p\u0131narlar\u0131m\u0131z\u0131, ue\u015fx\u2019amahuemizi, geleneklerimizi ve dilimizi \u00e7ald\u0131lar ac\u0131mas\u0131zca.<\/p>\n Bizim yokolu\u015fumuza neden olan \u00fc\u00e7 ana etken var:<\/p>\n Birincisi,<\/b> Rus \u00c7ar\u0131\u2019n\u0131n Kafkasya\u2019ya hakim olmak i\u00e7in y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ac\u0131mas\u0131z siyasettir.<\/p>\n \u0130kincisi,<\/b> Kafkaslardan ge\u00e7en ipek yolunu kontrol etmek, bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131 olan b\u00f6lgeyi kontrol etmek isteyen \u0130ngiliz siyasetidir.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,<\/b> hepsinden \u00f6te halk\u0131m\u0131z\u0131n yokolu\u015funu getiren ise herkesin bildi\u011fi gibi Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019dur.<\/p>\n Bu ger\u00e7ek b\u00fct\u00fcn tarihlerde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. Osmanl\u0131, sava\u015f\u00e7\u0131 insanlar\u0131m\u0131z\u0131 vaatlerle kand\u0131rarak anayurttan kopartt\u0131 ve onlar\u0131 kendi topraklar\u0131nda par\u00e7a par\u00e7a yerle\u015ftirdi. \u00c7aresiz, \u00e7ocuklu gen\u00e7 kad\u0131nlar\u0131 da kendi askerleri ile evlendirerek sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve g\u00fczel bir nesil yaratmak i\u00e7in u\u011fra\u015ft\u0131. Ya\u015fl\u0131 erkek ve kad\u0131nlar ile \u00e7ocuklar ise \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerde darmada\u011f\u0131n ve sefil bir halde ortada b\u0131rak\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n \u0130\u015fte bu d\u00f6nemdir Adige halklar\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck felaketin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 zaman. Bu bir sel felaketi gibiydi bizleri adl\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc yurdumuzdan uzaklara, pek \u00e7o\u011fumuzu bo\u011fdu. Fakat herkesi bo\u011famad\u0131 bu sel hepimizi yok edemedi. Geriye kalanlar bizleriz ve ya\u015f\u0131yoruz i\u015fte: Ger\u00e7e\u011fi t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 ile ifade edemeden, birle\u015ferek el ele verip halk\u0131m\u0131z\u0131 savunamadan y\u00fckseltip y\u00fcceltemeden, t\u0131pk\u0131 uykudan yeni uyanm\u0131\u015f yar\u0131 uyu\u015fuklar gibi ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n Paran\u0131n ve m\u00fclk\u00fcn \u00fczerimizde h\u00fck\u00fcmranl\u0131k kurmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu zor d\u00f6neme, bireysel kurtulu\u015f kayg\u0131lar\u0131m\u0131z ile e\u015flik ederek ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n Bu g\u00fcn\u00fcn \u00c7erkesleri olarak biz kimiz? G\u00fcc\u00fc akl\u0131 yi\u011fitli\u011fi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile d\u00fcnyaya nam salm\u0131\u015f, bu ismi ta\u015f\u0131m\u0131\u015f eski Adigelerin devam\u0131y\u0131z. Bunu kan\u0131tlayan \u00e7ok fazla say\u0131da kitap, makale, ara\u015ft\u0131rma ve benzer bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma mevcut.<\/p>\n Rus bilimadam\u0131 Prof. Tur\u00e7aninov\u2019un ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na konu olan eski mezar ta\u015flar\u0131nda ve yaz\u0131tlarda anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re; Adigeler sadece yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en eski halklar\u0131nda olmay\u0131p ayn\u0131 zamanda 4000 y\u0131l \u00f6ncesinde geli\u015fmi\u015f bir medeniyetin temsilcisi, yaz\u0131s\u0131 olan bir halkt\u0131r.<\/p>\n Tur\u00e7aninov ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 kitap haline getirdi\u011finde eski Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde bu kitab\u0131 basmak istememi\u015fler ve kitap Suriye\u2019de Arap\u00e7a olarak bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu kitap bizim elimizdedir bu g\u00fcn, okuyor, muhafaza ediyoruz.<\/p>\n Halk\u0131m\u0131z\u0131n tarihine y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalar pek \u00e7ok farkl\u0131 \u00fclkeden farkl\u0131 bilimadam\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, Frans\u0131z bilimadamlar\u0131 da di\u011ferleri de pek \u00e7ok defa yazd\u0131lar ki \u201cAvrupal\u0131 beyaz insan\u0131n k\u00f6keni Kafkaslara dayanmaktad\u0131r\u201d.<\/p>\n Suriye\u2019den tarih ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 APEZAWU Cemal yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 kitap haline getirerek yay\u0131nlad\u0131, bu kitapta ayn\u0131 bilgiler belgeler ile yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Ayn\u0131 \u015fekilde M\u0131s\u0131r televizyonunu izlerken bizzat ben kendim Memluklardan bahseden bir programda bu konudan bahsedildi\u011fine \u201cAvrupa\u2019ya beyaz insan\u0131 veren Kafkaslard\u0131r\u201d denildi\u011fine \u015fahit oldum.<\/p>\n \u00dcnl\u00fc Arap tarih\u00e7isi Rasim R\u00fc\u015fd\u00fc Kafkasya\u2019dan M\u0131s\u0131r\u2019a gelen Memluklar\u0131n k\u00f6le veya esir olarak de\u011fil yi\u011fitlikleri ve sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131klar\u0131 ile \u00fcn sald\u0131klar\u0131 i\u00e7in asker olarak geldiklerini yazar.<\/p>\n Burada bir temsil anlatmak istiyorum bir Yunan ile bir Adige tart\u0131\u015f\u0131rlarken Yunan \u201csiz Yunan de\u011fil Memluksunuz\u201d demi\u015f, Adige buna cevaben \u201c\u00f6nemli de\u011fil demi\u015f. Biz memluk olarak gelip sizin ba\u015f\u0131n\u0131za padi\u015fah olduk, maazallah beylerimiz prenslerimiz gelse kim bilir sonunuz ne olurmu\u015f\u201d. \u015eimdi di\u011fer halklar ile kendi halk\u0131m\u0131z\u0131 \u015f\u00f6yle bir k\u0131yaslayal\u0131m. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda onlar\u0131n geli\u015fmelerine veya yok olmalar\u0131na neden olan \u015feylere k\u0131saca bir g\u00f6z atal\u0131m. Kafkasya halklar\u0131n\u0131n anayurtlar\u0131n\u0131 terk etmeleri 1864 y\u0131l\u0131nda ba\u015flar. Yukar\u0131da da s\u00f6yledi\u011fimiz gibi Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu Kafkas halklar\u0131n\u0131 yan\u0131ltarak kendi istedi\u011fi yola sokmu\u015f ve sonunda hepsini T\u00fcrk topraklar\u0131nda bir araya getirmi\u015ftir. \u0130stedi\u011fi kadar asker ve sava\u015f\u00e7\u0131 se\u00e7tikten sonra da kalanlar\u0131 Balkanlara yerle\u015ftirmi\u015ftir. A\u00e7 ve \u00e7aresiz bir \u015fekilde ortada kalan Kafkasyal\u0131lar kom\u015fu k\u00f6yleri basmaya, insanlar\u0131n yiyeceklerine el koymaya, vermeyenleri \u00f6ld\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131lar. Bunun \u00fczerine Avrupa, Osmanl\u0131\u2019ya bask\u0131 yaparak \u201csoyguncu \u00c7erkeslerin Balkanlardan \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131, getirildikleri yerlere geri g\u00f6nderilmesini\u201d talep etmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Bunun \u00fczerine Kafkaslardan gelen bir grup \u00dcrd\u00fcn ve Suriye\u2019ye g\u00f6\u00e7men olarak g\u00f6nderildi. 1885 y\u0131l\u0131nda Suriye\u2019ye g\u00f6nderilen g\u00f6\u00e7menler Munbic, Humus, Coulan b\u00f6lgelerine yerle\u015ftirirler. \u0130kinci grup olarak 1905 y\u0131l\u0131nda gelen kafileyi ise Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu s\u00fcrerek Suriye\u2019nin Anasir b\u00f6lgesine g\u00f6nderdi ve bunlar 1910 y\u0131l\u0131nda ayr\u0131 bir k\u00f6y olara yerle\u015ftirilerek aile ba\u015f\u0131na 30 hektar toprak verildi. Yerle\u015ftirilen bu insanlara t\u00fcfek da\u011f\u0131t\u0131larak \u201ckendilerini ve k\u00f6ylerini bedevilerden korumalar\u0131\u201d tavsiye edildi.<\/p>\n O d\u00f6nemde bedeviler hacca gidenlerin yolunu keserek soyuyor, paralar\u0131na e\u015fyalar\u0131na ve yiyeceklerine el koyuyor binek hayvanlar\u0131n\u0131 da ellerinden al\u0131yorlard\u0131. Adigelerin b\u00f6lgeye yerle\u015fmeleri ile hem hac kafilelerinin hem de Araplar\u0131n kendilerinin korunmalar\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f oldu. Xkeust Nadya\u2019n\u0131n \u015fiirlerinde bu t\u00fcr olaylar s\u0131kl\u0131kla anlat\u0131l\u0131r. Sonu\u00e7 olarak her ne kadar yok olmam\u0131\u015fsak da anayurdumuzdan uzaklara d\u00fc\u015fmekle \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir talihsizli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n Babam\u0131n b\u00fcy\u00fcklerinden naklen anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Anayurttan ayr\u0131lmak \u00fczere pasaportlar\u0131n\u0131 m\u00fch\u00fcrletmek i\u00e7in Nal\u00e7ik\u2019e giden insanlara oradaki yetkili pasaportlar\u0131 m\u00fch\u00fcrlemeyi reddederek \u015f\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015f: \u201cYan\u0131lmay\u0131n, yurdunuzu terk etmeyin. \u0130nan\u0131n bu benim kafamda sa\u00e7 biter de o sizin g\u00fcvenip gitti\u011finiz topraklarda ot bitmez, T\u00fcrk topraklar\u0131nda size d\u00fc\u015fecek olan ta\u015f ve \u00e7ak\u0131l arazilerdir, topra\u011f\u0131n\u0131zda ot bile bitmezse siz ne yiyeceksiniz, hayvanlar\u0131n\u0131za ne yedireceksiniz.\u201d<\/p>\n Buna ra\u011fmen b\u00fcy\u00fcklerimiz bu s\u00f6zleri dinlememi\u015fler. \u015eerec Qan\u0131que ile Anzorlar\u0131n o\u011flunun Osmanl\u0131 el\u00e7ileri ile el ele y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri propaganda \u00fcst\u00fcn geldi ve insanlar yurtlar\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131lar. Adige halk\u0131 olarak di\u011fer milletler gibi bir arada ya\u015famay\u0131 da ba\u015faramad\u0131k.<\/p>\n Bildi\u011finiz gibi T\u00fcrklerin Anadolu\u2019dan s\u00fcrd\u00fckleri Ermeniler Suriye\u2019ye 1916 y\u0131l\u0131nda geldiler. 1940 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde bu halk ana dili ile e\u011fitim verebilecek \u015fekilde kendi okulunu a\u00e7m\u0131\u015f, \u00fcnl\u00fc doktorlara t\u00fcccarlara, m\u00fchendislere ve sporculara sahip olmu\u015ftu aradan ge\u00e7en k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde.<\/p>\n Oysa biz fakirdik, bilgisiz ve e\u011fitimsizdik, \u00fcstelik bu eksiklerimiz bizi hi\u00e7 terk etmeyen bir kader gibi geliyordu ya\u015fam\u0131m\u0131zda. Ermeniler birlik olabiliyorlar, din adamlar\u0131n\u0131n ve idarecilerinin kararlar\u0131nda birle\u015febiliyorlar, elele vererek ya\u015fayabiliyorlard\u0131. Ermeniler ba\u015flar\u0131na gelen felaketi t\u00fcm d\u00fcnyaya anlatabildiler, filmler, belgeseller \u00e7ektiler, bu konuyu i\u015fleyen ara\u015ft\u0131ran insanlar\u0131 y\u00fcceltti de\u011fer verdiler. Bizim ba\u015f\u0131m\u0131za gelen felaketi \u00e7ekecek bir belgeselci, kitapla\u015ft\u0131racak bir tarih ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 neden yok?<\/p>\n \u0130kinci bir \u00f6rnek olarak medeniyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7 de gerisinde olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Yahudileri alal\u0131m. Yahudilerden daha ak\u0131l\u0131 bir halk, Yahudilerden daha \u00e7ok d\u00fc\u015fman sahibi bir halk, Yahudilerden daha tutkun bir halk bulmak \u00e7ok zordur \u015fu yery\u00fcz\u00fcnde. Onlar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131nda faaliyet g\u00f6steren bankalar\u0131, ticaret \u015firketleri, halk\u0131na hizmet eden \u00f6rg\u00fctleri d\u00fcnyan\u0131n her \u00fclkesine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f durumda. Ortak karar almadaki ba\u015far\u0131lar\u0131 ve i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisindeki sonu\u00e7 getirici \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile bu ba\u015far\u0131l\u0131 sonuca ula\u015ft\u0131lar.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak K\u00fcrtleri ele alal\u0131m. \u0130ngiliz i\u015fgalcileri t\u0131pk\u0131 bizde oldu\u011fu gibi Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda onlar\u0131n yurtlar\u0131n\u0131 i\u015fgal ederek par\u00e7alay\u0131p i\u00e7inde ya\u015fayan halk\u0131 da s\u00fcrerek topraklar\u0131 b\u00f6lgedeki \u00fclkeler aras\u0131nda payla\u015ft\u0131rd\u0131lar. Buna ra\u011fmen o halk bu g\u00fcne kadar tek bir halk haline gelmenin kavgas\u0131ndan vazge\u00e7medi. Bu g\u00fcn Avrupa\u2019da 8 ayr\u0131 televizyon kanal\u0131na sahipler, hem ulusal sorunlar\u0131n\u0131 dile getiriyor, d\u00fcnyay\u0131 bilgilendiriyorlar, hem de k\u00fclt\u00fcrlerini her nerede olurlarsa olsunlar muhafaza edebiliyorlar.<\/p>\n Benim halk\u0131m yukar\u0131da bahsetti\u011fim halklar\u0131n hi\u00e7 birisinden bilgi olarak, g\u00fc\u00e7 olarak, zeka olarak daha geri de\u011fil. O halde geriye kalan tek neden var, biz daha tembeliz ki ni\u00e7in b\u00f6yle olsun, hi\u00e7 tahamm\u00fcl edemedi\u011fim \u015fey budur.<\/p>\n Sizi temin ederim ne T\u00fcrkiye\u2019de ne Suriye\u2019de ne \u00dcrd\u00fcn\u2019de bir devlet olmak idare kurmak gibi beklentim yok. Rusya ile sava\u015fmak veya ayr\u0131lmak da de\u011fil istedi\u011fim. Ben ba\u015fka \u015fey istiyorum. \u0130stiyorum ki, halk\u0131m\u0131z el ele birlik olsun, insanlar\u0131m\u0131z mensup olduklar\u0131 milleti sevsin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc sanat\u0131m\u0131z\u0131 geli\u015ftirebilelim, d\u00fcnya ortalamas\u0131n\u0131n gerisine d\u00fc\u015fmeden geli\u015febilelim, g\u00fc\u00e7lenebilelim.<\/p>\n Suriye\u2019de iyi bir arkada\u015f\u0131m var benim. Azam Muhammed ad\u0131ndaki bu dostum aslen Filistinlidir, bu arkada\u015f hi\u00e7 usanmadan bana \u201dSen de ben de s\u00fcrg\u00fcn\u00fcz, bir g\u00fcn anavatanlar\u0131m\u0131za ula\u015fmak nasip olursa birbirimize yazal\u0131m, haberle\u015felim dertle\u015felim istedi\u011fine kavu\u015fan \u00e7ocuklar gibi sevinip oynayal\u0131m \u015fark\u0131lar s\u00f6yleyelim\u201d derdi. Bir g\u00fcn ben anayurda d\u00f6necek olunca bu arkada\u015f\u0131m s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131 tembihlemi\u015fti bana \u201ce\u011fer buraya gelirsen ilk \u00f6nce bana u\u011frayaca\u011f\u0131na s\u00f6z ver. Birlikte anavatan \u015ferefine kadeh kald\u0131ral\u0131m konu\u015fup g\u00f6r\u00fc\u015felim\u201d demi\u015fti. Ne zaman gitsem ilk \u00f6nce ona u\u011frar\u0131m, ben anayurduma kavu\u015ftum ama o hala s\u00fcrg\u00fcnde.<\/p>\n Anayurduna kavu\u015fman\u0131n mutlulu\u011funu ben bu g\u00fcn ya\u015f\u0131yorum. Eskiden soyda\u015flar\u0131m bu g\u00fcn ise yurtta\u015flar\u0131m olan insanlar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6zlemliyorum, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Halk\u0131m\u0131n her ferdinin onurlu bir ya\u015fam s\u00fcrebilmesi i\u00e7in imreniyor, gelecek neslin g\u00fczel bir d\u00fcnya kurabilmesini \u00fcmit ediyorum. Bunlar\u0131 istiyor, \u00fcmit ediyorum fakat ger\u00e7ekte ne oluyor, ne i\u015fitiyorum, anayurtta ne g\u00f6r\u00fcyorum, ya\u015fam\u0131m\u0131z ne durumdad\u0131r?<\/p>\n Anadilimi ikiye b\u00f6ld\u00fcler de bana yetersiz geliyor. Ba\u015fka \u00fclkede ya\u015fayan benim ba\u015f\u0131ma gelen anayurttakilerin de mi ba\u015f\u0131na geldi acaba? Adigeler en fazla say\u0131da Kabardey-Balkar\u2019da ya\u015famalar\u0131na ra\u011fmen ticarethanelerde, okullarda, restoranlarda daha \u00e7ok ba\u015fka bir lisan konu\u015fuluyor.<\/p>\n Dil ile edebiyat ile ilgili her kime sorduysam Adige s\u00f6z\u00fc olan \u201c\u011euable-taze, diri\u201d kelimesinin anlam\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilen \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 gibi bunun Adige s\u00f6z\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden bile \u00e7\u0131kt\u0131, oysa bu babalar\u0131m\u0131z\u0131n bize \u00f6\u011frettikleri ger\u00e7ek Adige s\u00f6z\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Dil \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan biliminsanlar\u0131m\u0131z g\u00fccenseler de bu g\u00fcnk\u00fc ulusal yaz\u0131 dilimiz de insan\u0131 tatmin edebilecek d\u00fczeyde de\u011fildir. Bilim dilimiz de ayn\u0131 durumdad\u0131r. Ni\u00e7in Adigece olarak dilimizde \u201cpropaganda, bakteri, n\u00f6tron\u201d ve bunlar gibi pek \u00e7ok s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmas\u0131n? Adigelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her \u00fc\u00e7 cumhuriyette de Adige dili devlet dili olarak kabul edildi\u011fine g\u00f6re biliminsanlar\u0131m\u0131z\u0131n dilimizdeki yabanc\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerin yerine kendi kelimelerimizi koyacak g\u00fc\u00e7leri yok mudur?<\/p>\n Halk\u0131n\u0131n g\u00fczel dilini kullanabiliyor olmas\u0131 insana gurur vermez mi, \u00f6rnek olmaz m\u0131, g\u00fczel olmaz m\u0131?<\/p>\n Edebiyat dilimiz? Halk\u0131m\u0131za co\u015fku verecek g\u00fczel ideallerle donanm\u0131\u015f ve uyuyanlar\u0131 da uyand\u0131racak \u015fiirler, \u015fark\u0131lar ne kadar da az bizim dilimizde. \u00dcz\u00fclerek s\u00f6ylemeliyim ki, destanlardaki romanlardaki kahramanlar\u0131n isimleri \u00e7ocuklar\u0131na veriyorlar. Ni\u00e7in yazarlar\u0131m\u0131z maharetlerini ve yarat\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermiyorlar bu g\u00fcn?<\/p>\n Burada \u00e7\u0131kan kitaplarda bulabilece\u011finiz \u015feyler, M\u0131s\u0131r ile, komsomol ile, kolhoz ile ilgili s\u0131n\u0131rl\u0131 konulardan ibaret. Tamam bu da tarihtir, bunu da kabul ediyorum fakat \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce \u015f\u00f6yle bir \u00f6rnekle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m: Se\u00e7kin yazarlardan kabul etti\u011fim bir isim Fransa\u2019da bir s\u00fcre kalm\u0131\u015f ve geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc, onun bu seyahati ile ilgili yazd\u0131klar\u0131 \u201cnas\u0131l dinlendi\u011fi, nas\u0131l a\u011f\u0131rland\u0131\u011f\u0131, Paris\u2019te g\u00f6rd\u00fckleri\u201d idi. Ben beklerdim ki, o yazar\u0131m\u0131zdan Jan Dark\u2019\u0131n kahramanl\u0131\u011f\u0131na mekan olmu\u015f bu \u00fclkeden tarihe ve vatan sevgisine dair bir ses ula\u015fs\u0131n yeni neslimize. Her Adige yazar\u0131ndan da beklentim bu y\u00f6ndedir.<\/p>\n 300 y\u0131l s\u00fcren Rus-Kafkas sava\u015flar\u0131 konusunda, Adigelerin ortaya koyduklar\u0131 sanatsal veya bilimsel eser bulabilmek \u00e7ok zordur. Halk\u0131m\u0131z\u0131n edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131ndan \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z i\u00e7in yazanlar\u0131n say\u0131s\u0131 da yok denecek kadar azd\u0131r. Selman el \u0130sa ad\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u015fair ya\u015fad\u0131 bir d\u00f6nem. 1967 y\u0131l\u0131nda \u0130srail \u00dcrd\u00fcn, Suriye ve M\u0131s\u0131r\u2019a sald\u0131rarak topraklar\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u015fgal etmi\u015fti. Bu \u00fc\u00e7 \u00fclkenin n\u00fcfusu 80 milyon, \u0130srail\u2019in n\u00fcfusu ise 3 milyondu, fakat \u00fc\u00e7 devletin insanlar\u0131 da uykuda olduklar\u0131 i\u00e7in \u0130srail\u2019e direnen bile \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131 bu sald\u0131r\u0131da. Bu olaya \u00e7ok i\u00e7erleyen Selman El \u0130sa \u015f\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015f: \u201cYurdumun b\u00fcy\u00fcklerinden \u00fcmidi kesmek gerek, fakat yurdumun \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 uyand\u0131rmak gerekiyor, o nedenle ben bu g\u00fcnden itibaren yurdumun \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in yazaca\u011f\u0131m.\u201d \u0130sa verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc yerine getirerek o g\u00fcnden sonra \u00e7ocuklar i\u00e7in yazd\u0131 ne yazd\u0131ysa.<\/p>\n Bizim de ne yazacaksak \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z i\u00e7in yazmam\u0131z gerekiyor. \u00c7ocuk ne \u015fekilde e\u011fitim verirseniz onu al\u0131r. Yurdunu halk\u0131n\u0131 seven bir nesil yeti\u015ftirmeyi ihmal edersek art\u0131k g\u00fcvenebilece\u011fimiz hi\u00e7 bir \u015fey kalmam\u0131\u015f demektir. Yine ba\u015f\u0131mdan ge\u00e7en bir \u00f6rnek vermek istiyorum. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan torunum Nal\u00e7ik\u2019e gelmi\u015f bizde kal\u0131yordu, \u00e7ocuk resim yaparken bir bayrak resmi \u00e7izdi ve sevin\u00e7le i\u00e7eriye ko\u015fup ninesine g\u00f6stererek \u201dnine nine bak bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yapt\u0131m\u201d dedi. Ninesinin bayra\u011fa bak\u0131nca y\u00fcz\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6ren \u00e7ocuk mahzun bir edayla sordu \u201cne oldu nine, g\u00fczel olmad\u0131 m\u0131?\u201d. Ninesi \u00e7ocu\u011fa sar\u0131larak \u201cbenim g\u00fczel bebe\u011fim \u00e7ok g\u00fczel yapt\u0131n ama bu bizim bayra\u011f\u0131m\u0131z de\u011fil\u201d dedi, \u00e7ocu\u011fu yan\u0131na oturtarak Adige bayra\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131 uzun uzun. Bunun \u00fczerine g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden ba\u015fkas\u0131na inanmayan \u00e7ocu\u011fa 7 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuk \u00e7ocuk g\u00f6sterin o zaman Adige bayra\u011f\u0131n\u0131 bana diyerek dikildi kar\u015f\u0131m\u0131za.<\/p>\n Ayn\u0131 g\u00fcn halas\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131karak bir Adige bayra\u011f\u0131 ald\u0131 getirdi \u00e7ocu\u011fa. O andan sonra \u00e7ocuk Adige bayra\u011f\u0131n\u0131n resmini yapmaya ba\u015flad\u0131. Bu \u00f6rne\u011fi anlatmam\u0131n nedenine gelince: Yurduna ve halk\u0131na sevgiyi, aidiyeti her \u015feyden \u00f6nce yeti\u015fen neslimize a\u015f\u0131lamak gibi bir g\u00f6revimiz var, bu g\u00fcn yazarlar\u0131m\u0131z da bu g\u00f6revi ihmal etmeden yeti\u015fen nesil i\u00e7in \u00e7ok daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131 yazmal\u0131 \u00fcretmeliler, ancak o zaman g\u00fczel g\u00fcnler \u00fcmit edebiliriz.<\/p>\n Sanat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 ve onlar\u0131n idarecilerini g\u00fccendirmek istemem ama onlar\u0131n g\u00f6revleri halklar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak olmas\u0131na ra\u011fmen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n halk\u0131m\u0131za y\u00f6nelik oldu\u011funu s\u00f6yleyemeyece\u011fim bu hali ile.<\/p>\n Adige tiyatromuz var ve pek \u00e7ok halk\u0131n imrendi\u011fi bir nimettir bu halk\u0131m\u0131z i\u00e7in. Kabardey Devlet Tiyatrosu ad\u0131 ile t\u00fcm d\u00fcnyadaki tek tiyatrodur bu. Fakat halk tiyatromuza s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nm\u00fc\u015f durumda insanlar\u0131m\u0131z, bir ka\u00e7 samimi insan\u0131n \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen durum budur maalesef.<\/p>\n Fakat \u00f6te yandan ulusal k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze, geleneklerimize, tarihimize, neslimizin e\u011fitimine y\u00f6nelik vatan sevgisine y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fma g\u00f6remiyoruz ne yaz\u0131k ki sahnelerimizde. Tiyatromuz halk\u0131m\u0131z\u0131n yazarlar\u0131n\u0131n bu y\u00f6ndeki eserlerini ni\u00e7in bize izletemiyor, bunu engelleyen nedir, bu g\u00fcnk\u00fc rejis\u00f6rler ile oyuncular\u0131n faaliyetleri ni\u00e7in organize de\u011fil? Bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ni\u00e7in birbirine hi\u00e7 olmazsa yak\u0131n de\u011fil ?Halk\u0131m\u0131za y\u00f6nelik konular\u0131 ni\u00e7in \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131p i\u015fleyemiyorlar, buna engel olan nedir?<\/p>\n Bilim adamlar\u0131, k\u00fclt\u00fcr adamlar\u0131, sanat\u00e7\u0131lar edebiyat\u00e7\u0131lar de\u011fil midir t\u00fcm ya\u015famlar\u0131 boyunca halk i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olanlar? Vatan ve millet sahibi olmak isteyenlerin g\u00f6revi de\u011fil midir onlara yard\u0131m etmek? B\u00fct\u00fcn bu konular\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleyip aya\u011fa kalkamazsak yar\u0131n gelecek neslimiz i\u00e7in yap\u0131lacak ne kal\u0131yor geriye?<\/p>\n Yar\u0131n yank\u0131lar\u0131 neslimize d\u00f6necek olan bizim bu g\u00fcnk\u00fc sesimizdir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" KELDI Sabri Topraklarımızdan az ya da çok bir miktarı elimizde kaldı. Halkımızın bakiyesi olarak kalan insanlar bu toprak üzerinde yaşadı, bu günlere ulaştılar. Adige yurdunun tümden yitip gitmesine engel olanlara, anadilimizi koruyup geliştirerek bu güne getirenlere, cemiyetimizi koruyup muhafaza eden ve yarınlara taşıyanlara tanrı uzun ömürler versin. Eduard Şevardnadze bir tarihte BBC radyosuna verdiği demeçte […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-12167","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12167","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12167"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12169,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12167\/revisions\/12169"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nBu dur y\u00fcre\u011fimizdeki gizli s\u0131z\u0131lar\u0131n nedeni.<\/p>\n
\nGe\u00e7mi\u015f medeniyetimize ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze dair pek \u00e7ok bilgi belge kaynak bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr;yeter ki arayal\u0131m, yeter ki ara\u015ft\u0131rmak \u00f6\u011frenmek isteyelim.<\/p>\n