![\"\"](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/z-2013-Images-2\/762.JPG\")
<\/p>\n<\/p>\n
Mehmet Fatih \u00d6ztarsu<\/span><\/b><\/p>\n Rusya, y\u00fczy\u0131llard\u0131r \u00fczerinde hakimiyet kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve bug\u00fcn t\u00fcrl\u00fc \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Kafkasya b\u00f6lgesi ile ilgili olarak gerek \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminde gerekse Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgesel d\u00fczenleme planlar\u0131 uygulam\u0131\u015f, kuvvet yoluyla de\u011fi\u015ftiremedi\u011fi konular\u0131 siyasi yollarla de\u011fi\u015ftirmeyi ba\u015farabilmi\u015ftir. Anadolu ve \u0130ran\u2019a giden kilit yol olan G\u00fcney Kafkasya\u2019y\u0131 idare etmek i\u00e7in \u00c7arl\u0131k d\u00f6neminde t\u00fcrl\u00fc politikalarla Kuzey Kafkasya\u2019daki konumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131ran Rusya\u2019n\u0131n bug\u00fcn izledi\u011fi siyaset de b\u00f6lgeyi i\u00e7inde bulundu\u011fu karga\u015fadan, Rusya\u2019y\u0131 da i\u00e7ine girdi\u011fi \u00e7\u0131kmazdan kurtarmay\u0131 hedeflemektedir.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin kurulu\u015fundan sonra aynen g\u00fcneyde oldu\u011fu gibi Kuzey Kafkasya\u2019da da \u00e7e\u015fitli etnik gruplar siyasal y\u00f6netim mekanizmalar\u0131 yoluyla birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f, bir k\u0131sm\u0131 Josef Stalin devrinde Alman i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fi su\u00e7lamas\u0131yla s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015f ve bo\u015falan yerlere farkl\u0131 az\u0131nl\u0131klar yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Farkl\u0131 unsurlar\u0131n kendi aras\u0131nda sorun \u00e7\u0131karmas\u0131na yol a\u00e7an bu giri\u015fimler, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra siyasal konumdan s\u0131yr\u0131l\u0131p tamamen s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fmalarla kendisini g\u00f6stermi\u015ftir. Rusya\u2019n\u0131n Kafkasya halklar\u0131 i\u00e7in tasarlad\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131mlar, Kafkasya\u2019daki \u00e7o\u011fu yerel y\u00f6netim veya silahl\u0131 gruplar taraf\u0131ndan da Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte, Rusya\u2019y\u0131 Kafkasya\u2019da s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in faaliyetler g\u00f6sterilmektedir.<\/p>\n Birinci ve \u0130kinci \u00c7e\u00e7enistan Sava\u015f\u0131, rehine krizleri, sald\u0131r\u0131lar ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019dan Da\u011f\u0131stan ve \u0130ngu\u015fetya\u2019ya s\u0131\u00e7rayan silahl\u0131 m\u00fccadeleler Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki etkinli\u011fini olumsuz y\u00f6nde etkilemi\u015f, Kafkasya\u2019daki tarihi fig\u00fcr\u00fc G\u00fcrcistan\u2019a kar\u015f\u0131 dahi sald\u0131rgan bir tutum benimsemesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Kuzey ile g\u00fcney aras\u0131ndaki sorunlar birbiriyle tarihi ve siyasi \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131 olmakla beraber, Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki hegemonya plan\u0131 da iki taraf\u0131n uygun siyasi ad\u0131mlarla dize getirilmesi sonucunda hedefine ula\u015facakt\u0131r. 08.08.2008 tarihli G\u00fcrcistan m\u00fcdahalesi ve 2009\u2019da Rusya\u2019n\u0131n siyasi manevra \u015feklinde tek tarafl\u0131 olarak bitirdi\u011fini ilan etti\u011fi \u00c7e\u00e7enistan sava\u015f\u0131, Rusya\u2019n\u0131n bu konuda ne kadar istekli oldu\u011funun ve b\u00f6lgede kendi aleyhine sonu\u00e7 do\u011furacak herhangi \u00e7at\u0131\u015fma istemedi\u011finin g\u00f6stergesidir. Bat\u0131l\u0131 devletlerin b\u00f6l ve y\u00f6net mant\u0131\u011f\u0131 Rusya i\u00e7in zaman zaman birle\u015ftir-y\u00f6net takti\u011fi ile de vuku bulmu\u015ftur. Nitekim bug\u00fcn G\u00fcney Rusya \u0130dari B\u00f6lgesi\u2019ni, yeni d\u00fczenlemelerle Kuzey Kafkasya Federal B\u00f6lgesi olarak de\u011fi\u015ftiren Rusya, Kafkasya\u2019daki yirmi y\u0131ll\u0131k y\u0131k\u0131m\u0131n ve yerle\u015fmi\u015f yolsuzluk sisteminin en k\u0131sa zamanda bitirilmesi gerekti\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n \u0130dari sistemde de\u011fi\u015fikli\u011fe giden Rusya, 2010 itibariyle i\u00e7erisinde Da\u011f\u0131stan, \u0130ngu\u015fetya, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes, Kabardey-Balkar, \u00c7e\u00e7enistan, Kuzey Osetya, ve Stavropol vilayetinin bulundu\u011fu Kuzey Kafkasya Federal B\u00f6lgesi\u2019ni kurmu\u015ftur. B\u00f6lgenin ba\u015fkenti, Stavropol i\u00e7erisinde yer alan Pyatigorsk kentidir. \u00c7erkesler\u2019in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Adigey b\u00f6lgesinin yer almad\u0131\u011f\u0131 yeni d\u00fczenleme, Rusya\u2019ya muhalif olan ve b\u00f6lgede kendi etkin g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcren etnik gruplar\u0131n sesinin k\u0131s\u0131lmas\u0131n\u0131 ve b\u00f6lgede tamamen Kremlin y\u00f6nl\u00fc siyasetin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 hedeflemektedir. B\u00f6lge y\u00f6neticili\u011fine, daha evvelden Krasnoyarsk B\u00f6lgesi valili\u011fini yapm\u0131\u015f olan Aleksandr Hloponin getirilmi\u015ftir. Hloponin, Devlet Ba\u015fkan\u0131 Dimitri Medvedev\u2019in temsilcisi ve Ba\u015fbakan Vladimir Putin\u2019in yard\u0131mc\u0131s\u0131 s\u0131fat\u0131yla bu g\u00f6reve gelerek Rusya\u2019n\u0131n \u201cyeni Kafkasya projesi\u201dnin y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc olmu\u015ftur. Rusya\u2019n\u0131n bu yeni yap\u0131lanma karar\u0131na etki eden bir unsur da, Rusya\u2019n\u0131n sonradan ter\u00f6rist grup olarak nitelendirdi\u011fi Kafkasya Emirli\u011fi\u2019nin kurulmas\u0131d\u0131r. Da\u011f\u0131stan\u2019dan Kara\u00e7ay-\u00c7erkes\u2019e kadarki b\u00f6lgede yapt\u0131\u011f\u0131 eylemleri ve ideolojik yap\u0131lanmalar\u0131yla dikkat \u00e7eken, eski \u00c7e\u00e7en-\u0130\u00e7kerya Lideri Doku Umarov\u2019un kurdu\u011fu bu sistem, bug\u00fcnk\u00fc kurulan federal b\u00f6lgenin t\u00fcm s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kendi etki alan\u0131 olarak ilan etmi\u015fti.<\/p>\n Kuzey Kafkasya Federal B\u00f6lgesi projesinin, Kuzey Kafkasya\u2019da ya\u015fayan halklar\u0131 etnik kimlikten ziyade farkl\u0131 ortak paydalarda bir araya getirmek, \u00e7o\u011funluk olu\u015fturan etnik unsurlar\u0131 idari ve siyasi olarak birbirinden ay\u0131rmak, kat\u0131 Rus b\u00fcrokrasisi olan sloviki* \u00fczerinde d\u00fczenlemeler yapmak, yolsuzluk, r\u00fc\u015fvet, insan haklar\u0131 ihlalleri ve ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k gibi su\u00e7lar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek amac\u0131nda oldu\u011fu Rus yetkililer taraf\u0131ndan belirtilmektedir. Rusya\u2019y\u0131 bu plana iten ba\u015fl\u0131ca sebepler, \u00c7e\u00e7en m\u00fccadelesinin Rusya\u2019ya verdi\u011fi her t\u00fcrl\u00fc zayiat ve bu m\u00fccadelenin farkl\u0131 \u015fekillerde b\u00f6lgeye yay\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n Kimlik De\u011fi\u015ftiren \u00c7e\u00e7en M\u00fccadelesi ve B\u00f6lgeye Etkileri Ramzan Kadirov\u2019un iktidara geli\u015fi ile birlikte, \u00c7e\u00e7enler\u2019in Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 giri\u015fti\u011fi m\u00fccadele art\u0131k b\u00f6lgede \u201cVahabilik\u201d tehlikesi olarak adland\u0131r\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.(1) Cahar Dudayev\u2019den itibaren milli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k giri\u015fimi olarak v\u00fccut bulan \u00c7e\u00e7en m\u00fccadelesi, 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan sonra Rusya taraf\u0131ndan Vahabilik tehlikesi olarak adland\u0131r\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Aynen ABD politikalar\u0131 gibi Rusya da k\u00f6kten dinci ter\u00f6rist gruplar\u0131n b\u00f6lgedeki istikrar\u0131 bozmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bununla her ko\u015fulda m\u00fccadele edilece\u011fi mesaj\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. Bu konuda ilk a\u00e7\u0131l\u0131m \u015eamil Basayev\u2019in eylemlerinin d\u00fcnyaya ter\u00f6rist faaliyetler olarak afi\u015fe edilmesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 2002\u2019deki Nord-ost tiyatro bask\u0131n\u0131 ve 2004\u2019teki Beslan krizi bunlar\u0131n en bilineni olmu\u015ftur. Basayev\u2019in uygulad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemler sonu\u00e7 itibariyle tart\u0131\u015f\u0131labilir ancak genel \u00c7e\u00e7en m\u00fccadelesi profilinin Basayev\u2019in eylemleriyle i\u00e7inin bo\u015falt\u0131lmas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan konusunda radikal politikalar \u00fcretti\u011finin bir g\u00f6stergesidir. Bunlar\u0131 takiben Kadirov iktidar\u0131yla, eski eylemcilerin avlanmas\u0131 ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019a yeni bir \u00e7ehre kazand\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Eylemci av\u0131 Kadirov\u2019un haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 5000 ki\u015filik listeyle ba\u015flam\u0131\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde ikamet eden \u00c7e\u00e7en m\u00fccadeleciler istihbarat servisleri taraf\u0131ndan ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.(2) \u00c7e\u00e7enistan\u2019da bulunan eylemci aileleri ise t\u00fcrl\u00fc bask\u0131lara maruz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, eylemcilere yard\u0131mc\u0131 olan yerel halk da bu bask\u0131lardan pay\u0131n\u0131 fazlas\u0131yla alm\u0131\u015ft\u0131r. Ramzan Kadirov\u2019un deyimiyle, Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015f ve bu yolda eli kana bulanm\u0131\u015f herkes ortadan kald\u0131r\u0131lmal\u0131yd\u0131. Ancak m\u00fccadele zamanlar\u0131nda fazla \u00f6n planda olmayan ve yeni d\u00f6nemde Rusya i\u00e7in tehlike arz etmeyecek ki\u015filer de \u2013Londra\u2019da s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015fayan Ahmet Zakayev gibi- Kadirov\u2019un \u00f6zel iste\u011fi ile memleketlerine davet edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ivinin \u00e7iviyi s\u00f6kmesi form\u00fcl\u00fcyle \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki yeni politikalar\u0131nda ba\u015far\u0131 g\u00f6steren Rusya, \u0130slami ter\u00f6r olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gruplar\u0131 \u00e7evre b\u00f6lgelerde takibe h\u0131z vermi\u015ftir. \u00c7e\u00e7enistan m\u00fccadelesinin \u0130slami kimli\u011fi, bahsetti\u011fimiz \u015fekilde 11 Eyl\u00fcl s\u00fcreciyle do\u011fmu\u015f ve ABD tarzl\u0131 Rusya politikalar\u0131 Kuzey Kafkasya\u2019da kendisini hissettirmi\u015ftir. Ancak vurgulanmas\u0131 gereken ba\u015fka bir nokta da vard\u0131r, Rusya Kafkasya ve Orta Asya\u2019daki ter\u00f6rist gruplarla k\u0131sa s\u00fcrede ba\u015f edemeyece\u011fini tahmin etti\u011fi i\u00e7in ABD\u2019nin b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir f\u0131rsat olarak da g\u00f6rmektedir. Gerek b\u00f6lgedeki \u00f6nemli enerji hatlar\u0131 gerekse Rusya\u2019n\u0131n dahilindeki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 m\u00fccadeleler i\u00e7in ABD\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131 ve politikalar\u0131 b\u00f6lgedeki mecburi i\u015fbirlikleri olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.(3)<\/p>\n Vahabilik\u2019e kar\u015f\u0131 sava\u015f ilan eden Kadirov\u2019un \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki \u0130slami \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da, dinen yoksun kal\u0131nan noktalar\u0131 kapatmak i\u00e7in ara\u00e7 olmu\u015ftur. Sultanahmet Camii modelinde bir caminin in\u015fa edilmesi, M\u00fcsl\u00fcman boks\u00f6r Mike Tyson\u2019un \u00c7e\u00e7enistan\u2019a davet edilmesi(4), Kadiri tarikat\u0131na ait rit\u00fcellerin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u0130slami konulardaki konferanslar\u0131n s\u0131k\u00e7a tertip edilmesi bunlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n Rusya\u2019n\u0131n yeni projesinde b\u00fcy\u00fck etkisinin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Kafkasya Emirli\u011fi, Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan\u2019da izledi\u011fi sert politikalar sonucu olu\u015fmu\u015f olan ayr\u0131 bir tehlike olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Emirli\u011fin kurucusu Doku Umarov, 2007 y\u0131l\u0131nda kendi hakk\u0131 olan liderli\u011fi b\u0131rakm\u0131\u015f ve b\u00f6lgede yeni bir g\u00fc\u00e7 unsuru olmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi Kafkasya Emirli\u011fi\u2019ni kurmu\u015ftur. Emirli\u011fin hareket sahas\u0131 olarak Da\u011f\u0131stan, \u00c7e\u00e7en-\u0130\u00e7kerya, \u0130ngu\u015fetya, Kara\u00e7ay-\u00c7erkesya, Kabardey-Balkar b\u00f6lgelerini i\u015faret etmi\u015ftir. Askeri kanad\u0131 \u201cKafkasya Cephesi\u201d olan emirlik, silahl\u0131 m\u00fccadele ve ideolojik bilgilendirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece bu b\u00f6lgelerde de\u011fil, G\u00fcrcistan\u2019a kadar olan ba\u015fka b\u00f6lgelerde de s\u00fcrd\u00fcrmesi gerekti\u011fini belirtmektedir. \u00c7e\u00e7enistan\u2019daki eski milli direni\u015f s\u00f6ylemi emirlik yoluyla art\u0131k \u0130slami m\u00fccadele, k\u0131sa ad\u0131yla cihat olarak kendisini ifade etmektedir. Bug\u00fcnk\u00fc Kuzey Kafkasya Federal B\u00f6lgesi\u2019nin kapsad\u0131\u011f\u0131 alanlar\u0131 \u00f6nceki y\u0131llarda kendi hareket sahas\u0131 olarak ilan eden emirlik, s\u00fcrekli surette Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 m\u00fccadelenin devam edece\u011fi mesaj\u0131n\u0131 vermekte ve yap\u0131lan \u00e7e\u015fitli sald\u0131r\u0131lar\u0131 \u00fcstlenmektedir. Son olarak Moskova\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen ter\u00f6r olaylar\u0131 Doku Umarov taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmi\u015f ve kendisi Rusya\u2019n\u0131n ayn\u0131 politikalara devam etmesi halinde sald\u0131r\u0131lar\u0131n devam\u0131n\u0131n gelece\u011fi garantisini vermi\u015ftir.(5) Bu konuda Rusya\u2019n\u0131n yak\u0131n d\u00f6nemde emirli\u011fe ba\u011fl\u0131 \u00f6nemli isimleri \u00f6ld\u00fcrmesiyle, aynen 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi radikalle\u015fen bir yakla\u015f\u0131m kendisini g\u00f6stermi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn direni\u015f\u00e7ileri tek bayrak alt\u0131nda toplama amac\u0131 g\u00fcden emirlik, art\u0131k hareket b\u00f6lgelerini kendi vilayetleri olarak adland\u0131rmakta ve Rusya\u2019n\u0131n siyasetine g\u00f6re istikrar\u0131 bozan en b\u00fcy\u00fck etken olma \u00f6zelli\u011fini korumaktad\u0131r. Rusya\u2019ya g\u00f6re bu bozulan istikrar, yeni ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir idari yap\u0131lanmayla tasfiye edilecektir. Liderlerin, b\u00f6lge temsilcisine uyarak Moskova ile irtibatlar\u0131 bu yolla sa\u011flanacak ve devlet merkezi otorite konumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n Yeni projede \u00c7e\u00e7enistan ve di\u011fer b\u00f6lgelerin imar y\u00f6n\u00fcnden kalk\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 da \u00f6n planda yer almaktad\u0131r. Ramzan Kadirov, iktidara geldi\u011finden itibaren \u015fehrin imar\u0131n\u0131n h\u0131z kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve daha \u00f6nceleri Stalingrad\u2019la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecek kadar y\u0131k\u0131ma u\u011frayan \u00c7e\u00e7enistan\u2019\u0131n art\u0131k h\u0131zl\u0131 bir yap\u0131lanmaya gitti\u011fini belirtmektedir.(6) Yabanc\u0131 sermayeye de te\u015fvikler sunduklar\u0131n\u0131 belirten Kadirov, Sovyet d\u00f6neminde hizmet g\u00f6rmemi\u015f olan k\u00f6ylere kadar hizmet g\u00f6t\u00fcrd\u00fcklerini s\u00f6ylemektedir. Rusya, yeni projesinde vurgulad\u0131\u011f\u0131 hizmet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bu yolla daha kolay sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Medvedev de federal b\u00f6lgeyle ilgili a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda, \u015fimdiye dek g\u00fc\u00e7 kullan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftirilen etki hareketinin art\u0131k sivil ve idari yap\u0131lanmalar yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. R\u00fc\u015fvet, yolsuzluk ve ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k konular\u0131 da Kuzey Kafkasya\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken en acil sorunlar\u0131 olarak a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130ngu\u015fetya, b\u00f6lgedeki genel sorunlar\u0131n etkisindeki bir ba\u015fka y\u00f6netimdir. Sovyetler Birli\u011fi sonras\u0131 \u00c7e\u00e7enistan\u2019la beraber ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden \u0130ngu\u015fetya, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00c7e\u00e7enistan\u2019dan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. \u00c7e\u00e7enistan m\u00fccadelesinde en b\u00fcy\u00fck y\u00fck\u00fc omuzlayan \u0130ngu\u015fetya y\u00fczbinlerce g\u00f6\u00e7meni b\u00f6lgesinde bar\u0131nd\u0131rmak zorunda kalm\u0131\u015f ve ileriki y\u0131llarda da \u00c7e\u00e7enistan\u2019dan yay\u0131lan \u00e7at\u0131\u015fmalara sahne olmu\u015ftur. Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6nemi politikalar\u0131ndan dolay\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sonras\u0131 Kuzey Osetya ve \u00c7e\u00e7enistan\u2019la \u00e7e\u015fitli s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 ya\u015fayan \u0130ngu\u015fetya bunu acilen halletme yoluna gitmi\u015ftir. D\u00f6nemin lideri Ruslan Au\u015fev \u00c7e\u00e7en lider Cahar Dudayev\u2019le uzun s\u00fcreli anla\u015fma sa\u011flam\u0131\u015f ve bu sorunun uzamas\u0131na engel olmu\u015flard\u0131r. Au\u015fev\u2019in Rusya politikalar\u0131na olan olumsuz yakla\u015f\u0131m\u0131 ve y\u0131llar i\u00e7erisinde \u00c7e\u00e7en m\u00fccadelesine verilen destek, Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgede kontrol\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in ezici g\u00fc\u00e7 olu\u015fturmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f ve bug\u00fcnk\u00fc zay\u0131f ve fakir \u0130ngu\u015fetya ger\u00e7e\u011fini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca bug\u00fcne ait \u015fartlar sebebiyle s\u0131n\u0131r sorunlar\u0131 yeniden tart\u0131\u015fma mevzusu olmaktad\u0131r. \u0130ngu\u015fetya ile benzer kaderi payla\u015fan Da\u011f\u0131stan da, bug\u00fcnk\u00fc Kuzey Kafkasya \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi merkezi b\u00f6lge konumundad\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan\u2019dan Da\u011f\u0131stan\u2019daki Vahabiler\u2019e verilen destek, direni\u015f kuvvetlerinin buralarda konu\u015flanmas\u0131 ve Rusya\u2019ya mesajlar\u0131n buradan verilmesi Da\u011f\u0131stan\u2019\u0131 ter\u00f6r olaylar\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Moskova\u2019daki ter\u00f6r olaylar\u0131ndan sonra b\u00f6lgedeki i\u015fsizlik, yoksulluk ve yolsuzluk olaylar\u0131na kar\u015f\u0131 Dimitri Medvedev, yeni bir yol haritas\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 talimat\u0131n\u0131 vermi\u015f ve federal b\u00f6lge i\u00e7erisindeki en b\u00fcy\u00fck ad\u0131m\u0131n buradan at\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.(7) Bu da, Rusya\u2019n\u0131n en ba\u015ftan beri izledi\u011fi y\u0131k\u0131c\u0131 siyasetin farkl\u0131 bir boyuta d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc haber vermektedir.<\/p>\n Yine 1991\u2019de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden Kabardey-Balkar Cumhuriyeti, bug\u00fcn \u00e7e\u015fitli az\u0131nl\u0131k ve s\u0131n\u0131r sorunlar\u0131 ya\u015fayan bir ba\u015fka b\u00f6lgedir. Kom\u015fu b\u00f6lgelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sosyal ve siyasi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ya\u015fayan Kabardey-Balkar Cumhuriyeti de Rusya\u2019n\u0131n yeni idari projesinde yer alan b\u00f6lgelerdendir. Uzun zamand\u0131r Kabardey ve Balkarlar aras\u0131nda herhangi bir sorun ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r ancak i\u00e7erideki \u00e7e\u015fitli idari yeniliklerin baz\u0131 gruplar\u0131n haklar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayaca\u011f\u0131na inanan yerli halk bu konuda ho\u015fnutsuzdur. B\u00f6lge i\u00e7erisindeki \u00e7e\u015fitli arazilerin ba\u015fka b\u00f6lgelere ba\u011flanmas\u0131 sonucu eylemlere giri\u015fen yerli halk, Stalin d\u00f6neminde yap\u0131lan s\u00fcrg\u00fcnlerin olu\u015fturdu\u011fu bo\u015fluklardan da \u015fikayet\u00e7idirler. Yap\u0131lan son idari b\u00f6l\u00fcmlemelerle iki karde\u015f halk\u0131n birbirine d\u00fc\u015fece\u011finden endi\u015fe eden Kabardey-Balkar halklar\u0131 ile ilgili olarak Kuzey Kafkasya Federal B\u00f6lge temsilcisi Aleksandr Hloponin, ba\u015fkent Nal\u00e7ik\u2019ten son olaylarla ilgili geni\u015f bir rapor istemi\u015ftir.(8) B\u00f6lgenin par\u00e7alanmamas\u0131 i\u00e7in yeni d\u00fczenlemelerin olaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde mesajlar verilirken, b\u00f6lgenin idari ve siyasi bak\u0131mdan Rusya\u2019yla bar\u0131\u015f\u0131k hale getirilmesi hedeflenmektedir.<\/p>\n Kafkasya\u2019daki farkl\u0131 unsurlar\u0131n bir arada ve bar\u0131\u015f i\u00e7erisinde ya\u015fayabilece\u011fini g\u00f6steren Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti de federal b\u00f6lgeye dahil olan bir ba\u015fka cumhuriyettir. Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde birle\u015ftirip sonra b\u00f6l\u00fcnen ve yerel halklar\u0131 Orta Asya\u2019ya g\u00f6\u00e7 ettirilen Kara\u00e7ay-\u00c7erkes; insan haklar\u0131 talepleri, i\u015fsizli\u011fin ve yoksullu\u011fun \u00f6nlenmesi istekleriyle ad\u0131n\u0131 duyurmaktad\u0131r. Mart 2010\u2019da \u00c7erkes gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fctleri liderlerinden Aslan Jukov\u2019un suikaste kurban gitmesiyle b\u00f6lgede \u00c7erkes-Kara\u00e7ay \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yol a\u00e7aca\u011f\u0131 bir etnik karga\u015fan\u0131n hedeflendi\u011fi belirtilmektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra b\u00f6lgede \u00c7erkesler\u2019in i\u015f bulmakta s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famas\u0131 ve i\u015fadam\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011funun Kara\u00e7aylar\u2019dan olu\u015fmas\u0131 ayr\u0131 bir sosyal ayr\u0131\u015fmaya yol a\u00e7maktad\u0131r. Bug\u00fcn toplumsal uzla\u015f\u0131 ad\u0131na; Ad\u0131gey, Abhaz, Rus, Nogay, Oset, Ermeni, Kara\u00e7ay ve \u00c7erkes sivil toplum gruplar\u0131 ortak ama\u00e7lar do\u011frultusunda hareket edilmesi gerekti\u011fini vurgulamaktad\u0131rlar.(9)<\/p>\n B\u00f6lgedeki di\u011fer \u00f6nemli federal b\u00f6lge \u00fcyesi Kuzey Osetya\u2019d\u0131r. Stalin d\u00f6neminde \u0130ngu\u015flar\u2019\u0131n Orta Asya\u2019ya s\u00fcr\u00fclmesinden sonra \u0130ngu\u015f b\u00f6lgesi Kuzey Osetya\u2019ya ba\u011flanm\u0131\u015f, s\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nen \u0130ngu\u015flar eski topraklar\u0131na yerle\u015fmek isteyince iki taraf aras\u0131nda s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 2004\u2019teki \u00c7e\u00e7en direni\u015finin radikalle\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve Rusya\u2019n\u0131n ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 topyek\u00fcn sava\u015f ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 Beslan krizi de Kuzey Osetya\u2019da ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca G\u00fcrcistan\u2019dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan edip Rusya deste\u011fini alan G\u00fcney Osetya da bu b\u00f6lgeye ba\u011flanma umudu ta\u015f\u0131maktad\u0131r. G\u00fcney Osetyal\u0131 lider Eduard Kokoev, G\u00fcrcistan\u2019a kar\u015f\u0131 ilan etti\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerinden birinde, \u201cG\u00fcney Osetya\u2019n\u0131n kuzeye ba\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fi\u201dni vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda, Rusya G\u00fcney Kafkasya\u2019ya yapaca\u011f\u0131 etkiyi bu b\u00f6lge \u00fczerinden sa\u011flayabilmektedir. Kuzey Osetya Rusya i\u00e7in \u00f6nemli bir etki arac\u0131 olma \u00f6zelli\u011findedir. Bu y\u00fczden Rusya\u2019n\u0131n kendince istikrara kavu\u015fturdu\u011fu Kuzey Kafkasya Federal B\u00f6lgesi\u2019nin G\u00fcney Kafkasya\u2019ya ve \u00f6zelde G\u00fcrcistan\u2019a etkisi Kuzey Osetya kanal\u0131yla koz olarak kullan\u0131labilir.<\/p>\n Rusya\u2019n\u0131n sistemini oturtmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Kuzey Kafkasya Federal B\u00f6lgesi projesi, yak\u0131n tarihte ve bug\u00fcn t\u00fcrl\u00fc sorunlar ya\u015fayan ve Rusya\u2019y\u0131 b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 konumunda olmas\u0131na ra\u011fmen zor durumda b\u0131rakan Kafkasya\u2019y\u0131 dizginlemek yolunda Rusya i\u00e7in at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131r. \u00c7e\u00e7enistan merkezli direni\u015fin Grozni\u2019den siyasi yollarla bast\u0131r\u0131lmas\u0131 b\u00fcy\u00fck etki olu\u015fturmam\u0131\u015f, direni\u015fin di\u011fer b\u00f6lgelere kaymas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn Kuzey Kafkasya\u2019da varl\u0131\u011f\u0131 devam eden \u00e7at\u0131\u015fma, yolsuzluk, fakirlik, r\u00fc\u015fvet ve ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k faaliyetleri acilen \u00f6nlenmesi gereken durum halini alm\u0131\u015flard\u0131r. Rusya\u2019n\u0131n bu projesiyle hedeflediklerini ve kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kabilecek engelleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz :<\/p>\n – Rusya bu idari yap\u0131y\u0131 b\u00f6lgedeki yolsuzluk, yoksulluk, gayri kanuni i\u015flerin engellenmesi ve fakir b\u00f6lgelerin \u0131slah\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla olu\u015fturdu\u011funu belirtmektedir.<\/p>\n – B\u00f6lge temsilcili\u011fine getirilen Aleksandr Hloponin, Dimitri Medvedev taraf\u0131ndan \u00f6zel g\u00f6revle g\u00f6nderilmi\u015ftir ve ayr\u0131ca Ba\u015fbakan Vladimir Putin\u2019in yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Bu durumda, Putin\u2019in b\u00f6lgeyle ilgili yakla\u015f\u0131mlar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k kazanacak ve federal sisteme ba\u011fl\u0131 y\u00f6neticiler eskiden oldu\u011fu gibi art\u0131k do\u011frudan Putin ile de\u011fil, yeni temsilci ile irtibat sa\u011flayacaklard\u0131r. Bu da kendi otoritelerinin asl\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131na varmalar\u0131n\u0131 ve o y\u00f6nde politikalar izlemelerini sa\u011flayacakt\u0131r. Moskova elini g\u00fc\u00e7lendirecektir.<\/p>\n – Sovyetler Birli\u011fi d\u00f6neminde \u00f6zerk b\u00f6lge stat\u00fcs\u00fcyle Krasnodar Kray\u2019a ba\u011fl\u0131 olan, 1991 sonras\u0131 \u00f6zerk cumhuriyet stat\u00fcs\u00fcne kavu\u015fan Adigey ile ilgili yakla\u015f\u0131m, ak\u0131llarda soru i\u015fareti b\u0131rakmaktad\u0131r. Halk\u0131 aslen \u00c7erkes olan Adigey ile ilgili, Kabardey-Balkar ve Kara\u00e7ay-\u00c7erkes men\u015feli \u00c7erkes birli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri idari b\u00f6l\u00fcnmeyle sekteye u\u011fram\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. Adigey\u2019in refah a\u00e7\u0131s\u0131ndan di\u011fer b\u00f6lgelere g\u00f6re \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu yakla\u015f\u0131m\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 olmasa da, bunun bahsetti\u011fimiz ilk noktaya ilave olarak 2014 So\u00e7i Olimpiyatlar\u0131\u2019yla da ilgisi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. B\u00f6lgede huzurun sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla Adigey\u2019in di\u011fer b\u00f6lgelerle bir araya gelmemesi istenmi\u015f olabilir. Bu konuda daha da ileri gidecek politikalar sonucunda, Adigey 2014\u2019u takiben farkl\u0131 bir stat\u00fcye de sahip olabilir.<\/p>\n – \u00c7e\u00e7enistan\u2019da Ramzan Kadirov eliyle m\u00fccadeleyi durduran Rusya, buna kar\u015f\u0131 olu\u015fturulan Kafkasya Emirli\u011fi\u2019nin etki sahas\u0131n\u0131 bertaraf etmek amac\u0131ndad\u0131r. Yeni federal sistem ile birlikte tam kontrol sa\u011flan\u0131p b\u00f6lge genelindeki silahl\u0131 cemaatler yok edilebilir. Nitekim federal sistemin i\u00e7ine ald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeler, Kafkasya Emirli\u011fi\u2019nin y\u0131llar \u00f6nce \u201chareket sahas\u0131\u201d ve \u201cvilayet\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yerlerdir.<\/p>\n – Moskova\u2019daki metro sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, bu b\u00f6lgedeki direni\u015f\u00e7i ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 gruplar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 idari ve siyasi yeniden yap\u0131lanmalarla sona erdirilmek istenecektir. E\u011fer bu gruplar g\u00fc\u00e7lenirse Rusya Kafkasya\u2019da t\u0131kanacak ve sistem i\u00e7in mutlak bir zay\u0131flamaya yol a\u00e7acakt\u0131r. Projenin en b\u00fcy\u00fck engeli buradaki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 unsurlard\u0131r. Bunun sonucunda G\u00fcney Kafkasya\u2019daki dengeler Bat\u0131 lehine de\u011fi\u015fecektir.<\/p>\n – Rusya, bu b\u00f6lgedeki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 genel siyaset mant\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7e\u015fitli alanlarda bir araya getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta ve \u0130slam Konferans\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc b\u00fcnyesindeki konumunu g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Bu da, gerek Kafkasya Emirli\u011fi\u2019ne tabi olanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 azaltmak gerekse Rusya\u2019n\u0131n M\u00fcsl\u00fcman halklarla olan ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme amac\u0131ndad\u0131r. Bu siyaset de dolayl\u0131 olarak projeye destek vermektedir.<\/p>\n – Proje yak\u0131n gelecekte istenen verimi sa\u011flarsa, G\u00fcney Osetya ve Abhazya meseleleri Rusya lehine de\u011fi\u015fecek ve G\u00fcney Kafkasya\u2019daki etnik\/b\u00f6lgesel sorunlar farkl\u0131 boyutlar kazanacakt\u0131r. Buna ek olarak enerji ve ticaret projeleri Rusya taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilebilecektir. Bunun ilk i\u015fareti 2010 y\u0131l\u0131 Nisan ay\u0131 sonunda G\u00fcney ve Kuzey Osetya h\u00fck\u00fcmet yetkililerinin \u015einvali\u2019de iki b\u00f6lge aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli konularda i\u015fbirli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 ve entegrasyon s\u00fcrecinin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunu ele ald\u0131klar\u0131 bulu\u015fmad\u0131r.<\/p>\n – B\u00f6lgede etnik az\u0131nl\u0131klar aras\u0131nda uzla\u015fman\u0131n sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla Nisan 2010\u2019da Kara\u00e7ay-\u00c7erkes h\u00fck\u00fcmeti istifa etmi\u015ftir. Aleksandr Hloponin\u2019in b\u00f6lgede \u00c7erkes bir liderin olmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmesi sonras\u0131nda h\u00fck\u00fcmetin istifa etmesi, yeni idari yap\u0131lanman\u0131n do\u011furdu\u011fu ilk sonu\u00e7 olma \u00f6zelli\u011findedir. Yunan as\u0131ll\u0131 Vladimir Kay\u015fev\u2019in yerine \u00c7erkes bir y\u00f6neticinin gelmesi durumunda, b\u00f6lgede etnik gruplar aras\u0131nda birlik \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n – Projenin ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131nda bir di\u011fer \u00f6nemli unsur da, Ramzan Kadirov\u2019un iktidarda daha uzun y\u0131llar kalacak olmas\u0131d\u0131r. Dikkat edilirse projeyi olu\u015fturan temel etken \u00c7e\u00e7en direni\u015finin tarih\u00e7esidir. Kadirov ayn\u0131 politikalara devam ederse istenen verim sa\u011flanacakt\u0131r. E\u011fer kendisi b\u00f6lgede slovikilerle olan ili\u015fkilerinde farkl\u0131 siyaset izler ve konumunu Rusya aleyhine g\u00fc\u00e7lendirirse, ileride Rusya\u2019n\u0131n yeni bir \u00c7e\u00e7en politikas\u0131 olu\u015fturaca\u011f\u0131 kesindir.<\/p>\n <\/span>KAYNAK\u00c7A: Mehmet Fatih Öztarsu Rusya, yüzyıllardır üzerinde hakimiyet kurmaya çalıştığı ve bugün türlü çatışmaların yaşandığı Kafkasya bölgesi ile ilgili olarak gerek Çarlık döneminde gerekse Sovyetler Birliği döneminde çeşitli bölgesel düzenleme planları uygulamış, kuvvet yoluyla değiştiremediği konuları siyasi yollarla değiştirmeyi başarabilmiştir. Anadolu ve İran’a giden kilit yol olan Güney Kafkasya’yı idare etmek için Çarlık döneminde türlü politikalarla […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-12194","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12194","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12194"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12196,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12194\/revisions\/12196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/b>
\nSovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 takiben di\u011fer Kafkasya b\u00f6lgelerinde oldu\u011fu gibi \u00c7e\u00e7enistan b\u00f6lgesi de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesine giri\u015fmi\u015f ve y\u0131llarca Rus bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015f halini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Askeri k\u00f6kenli liderlerin olu\u015fturdu\u011fu \u201cRusya\u2019ya kar\u015f\u0131 daim\u00ee sava\u015f\u201d felsefesi, \u00c7e\u00e7en sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131ndaki azalmayla yok olmaya y\u00fcz tutmu\u015f ve \u00c7e\u00e7en lider Alu Alhanov\u2019dan sonra Rusya y\u00f6nlendirmeli Ramzan Kadirov\u2019un liderli\u011fe geli\u015fiyle yeni bir \u00c7e\u00e7enya kimli\u011fi olu\u015fturulmu\u015ftur. 2007\u2019de \u00c7e\u00e7en-\u0130\u00e7kerya lideri Doku Umarov\u2019un g\u00f6revinden ayr\u0131l\u0131p yeni bir olu\u015fuma gitmesiyle g\u00f6reve gelen Kadirov, Rusya\u2019n\u0131n \u00c7e\u00e7enistan i\u00e7in uygulamak istedi\u011fi yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 politikas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc konumunu s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n
\n*<\/b> Sloviki, Kafkasya\u2019da etkin olan devlet\u00e7i ve milliyet\u00e7i Rus b\u00fcrokrasisidir. Enerji ve ticari konularda faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcren yap\u0131lanmayla ilgili olarak bkz : \u015eahin Alpay, \u201cSloviki Oligarklara Kar\u015f\u0131\u201d, http:\/\/www.zaman.com.tr\/yazar.do?yazino=183540.
\n1)<\/b> Diplomatik G\u00f6zlem, Vahabilik: \u0130slami Ter\u00f6r\u00fcn \u00c7arlar\u0131, http:\/\/www.diplomatikgozlem.com\/haber_oku.asp?id=323, Eri\u015fim Tarihi : 30.04.2010.
\n2) <\/b>Ajans Kafkas, http:\/\/ajanskafkas.com\/haberdetay,20961.htm, Eri\u015fim Tarihi : 02.04.2010.
\n3)<\/b> Milli Gazete, Hazar\u2019da Son Durum, Mehmet Fatih \u00d6ztarsu, http:\/\/www.milligazete.com.tr\/makale\/hazar-da-son-durum-140856.htm, Eri\u015fim Tarihi : 03.04.2010.
\n4)<\/b> Sinan O\u011fan, Mike Tyson\u2019un \u00c7e\u00e7enistan Ziyareti, T\u00fcrksam, http:\/\/www.turksam.org\/tr\/a497.html, Eri\u015fim Tarihi : 03.04.2010.
\n5) <\/b>Habert\u00fcrk, http:\/\/www.haberturk.com\/dunya\/haber\/504708-moskova-saldirilarini-cecen-lider-umarov-ustlendi, Eri\u015fim Tarihi : 02.04.2010.
\n6)<\/b> Ajans Kafkas, http:\/\/ajanskafkas.com\/haber,21148,kadirovdan_
\nzakayeve_is_teklifi.htm, Eri\u015fim Tarihi : 30.03.2010.
\n7) <\/b>Ajans Kafkas, http:\/\/ajanskafkas.com\/haber,23828,medvedev_dagistan_
\nicin_yol_haritasi_istiyor.htm, Eri\u015fim Tarihi : 01.04.2010.
\n8) <\/b>Ajans Kafkas, http:\/\/ajanskafkas.com\/haber,23740,hloponin_
\nnalcik8217ten_her_ay_rapor_istiyor.htm, Eri\u015fim Tarihi : 02.04.2010.
\n(9) <\/b>Kafkas Evi, http:\/\/www.kafkasevi.com\/index.php\/news\/detail\/4480, Eri\u015fim Tarihi : 02.04.2010.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"