{"id":12263,"date":"2019-03-30T10:06:03","date_gmt":"2019-03-30T15:06:03","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=12263"},"modified":"2019-03-30T10:06:03","modified_gmt":"2019-03-30T15:06:03","slug":"tanzimattan-cumhuriyete-haberlesme-multezimlerden-konsorsiyumlara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/tanzimattan-cumhuriyete-haberlesme-multezimlerden-konsorsiyumlara\/","title":{"rendered":"TANZ\u0130MATTAN CUMHUR\u0130YETE HABERLE\u015eME: M\u00dcLTEZ\u0130MLERDEN KONSORS\u0130YUMLARA"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

Yrd. Do\u00e7. Dr. E. Elif Y\u00fccet\u00fcrk
\n<\/span> <\/b>Abant \u0130zzet Baysal \u00dcniversitesi, \u0130.\u0130.B.F., Kamu Y\u00f6netimi B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<\/span><\/p>\n

G\u0130R\u0130\u015e
\n<\/b>
\nHaberle\u015fme, toplumlar\u0131n ekonomik, teknolojik ve sosyal kalk\u0131nmas\u0131nda \u00f6nemli bir altyap\u0131y\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. T\u00fcm toplumlar\u0131n geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyleri, olu\u015fturduklar\u0131 kurumlarla ve bunlar\u0131n i\u015fleyi\u015fi ile belirlenir. Haberle\u015fmeye y\u00f6nelik olu\u015fturulan kurumlar da tarih boyunca bir geli\u015fim g\u00f6stererek bug\u00fcnk\u00fc d\u00fczeyine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te telekom\u00fcnikasyon hizmetleri, posta hizmetleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f bir bi\u00e7imde do\u011fal tekel olarak verilirken, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu hizmetler posta hizmetlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Telekom\u00fcnikasyon sekt\u00f6r\u00fc d\u00f6rt alt grupta ele al\u0131nmaktad\u0131r:
\na) <\/b>Telekom\u00fcnikasyon cihazlar\u0131 \u00fcretimi,
\nb)<\/b> Temel telekom\u00fcnikasyon hizmetleri,
\nc) <\/b>Katma de\u011ferli hizmetler (1) (videoteks, on-line data bankas\u0131 hizmetleri, elektronik posta, \u00e7a\u011fr\u0131 cihaz\u0131, mobil telefon gibi),
\nd)<\/b> Radyo ve TV program yay\u0131m ve iletim hizmetleri bu d\u00f6rt grubu olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00fclkemizdeki haberle\u015fme kurumlar\u0131n\u0131n, temel ama\u00e7lar ba\u011flam\u0131nda tarihsel geli\u015fimi ortaya konacakt\u0131r. Daha sonra Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda devlet taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan ve ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n \u00f6nceliklendirildi\u011fi telekom\u00fcnikasyon alan\u0131n\u0131n, 1990\u2019dan sonra katma de\u011ferli hizmetler ve \u00f6zellikle de mobil telefon hizmetlerinin konsorsiyumlara b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde durulacakt\u0131r.<\/p>\n

\u0130LET\u0130\u015e\u0130M KURUMLARININ TAR\u0130HSEL GEL\u0130\u015e\u0130M\u0130
\n<\/b>
\nGe\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde postalar, sadece devlet haberle\u015fmesini ger\u00e7ekle\u015ftirirken idari ve askeri ama\u00e7lar \u00fcstlenmi\u015flerdi. Her tarafa yay\u0131lan haber iletimini sa\u011flamak i\u00e7in gerekli at ve adam\u0131, parasal olanaklar\u0131 devlet sa\u011fl\u0131yordu. Bu sistem, Ahamenid soyunun egemen oldu\u011fu Persler\u2019de M.\u00d6. 5. y\u00fczy\u0131ldan itibaren kurulup geli\u015ftirilmi\u015ftir. Persler\u2019den sonra da bu haberle\u015fme gelene\u011fi Roma ve Bizans, \u00f6te yandan M\u00fcsl\u00fcman Devletler taraf\u0131ndan benimsenip geli\u015ftirildi (2). Eski d\u00f6nemlerdeki haberle\u015fme kurumlar\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fct yap\u0131lar\u0131 ve d\u00fczenli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, devletlerin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile de do\u011fru orant\u0131l\u0131 olmu\u015ftur. Bunun en \u00f6nemli nedeni, haberle\u015fmeye daha \u00e7ok iyi \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve geni\u015f topraklara sahip olan devletlerde gereksinim duyulmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir neden de, eski d\u00f6nem postalar\u0131n\u0131n yaln\u0131z devlet haberle\u015fmesini \u00fcstlenmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrk devletlerinde de haber iletim sistemi, devlet haberle\u015fme sistemi olarak kurulmu\u015f ve i\u015fletilmi\u015ftir. Orta\u00e7a\u011f devletlerinde de devlet haberle\u015fmesini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in eski T\u00fcrk devletlerinde oldu\u011fu gibi ulaklar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrklerin atl\u0131 haberle\u015fme g\u00f6revlisi i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 \u201culak\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc T\u00fcrk postac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n en eski deyimidir. Osmanl\u0131 Devleti de yeni topraklar\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131na alarak geni\u015flemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, haberle\u015fme kurumuna gereksinim duymu\u015f ve ulaklar\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 haberle\u015fme kurumu, L\u00fctfi Pa\u015fa\u2019n\u0131n (1539-1541) sadaretine kadar d\u00fczenli bir \u00f6rg\u00fctlemeden uzak ve halk \u00fczerinde bir zul\u00fcm sebebi, b\u00fcy\u00fck bir y\u00fck halinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruduktan sonra L\u00fctfi Pa\u015fa taraf\u0131ndan \u00fclke \u00e7ap\u0131nda menzilhaneler yap\u0131larak \u201cUlak-Menzilhane\u201d ad\u0131yla bir \u00f6rg\u00fct olu\u015fturulmu\u015ftur. Osmanl\u0131 haberle\u015fme kurumunun ilk d\u00f6nemini olu\u015fturan \u201culak-menzilhane\u201d kurumu, haberle\u015fme hizmetlerinin sadece devlet i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemi yans\u0131t\u0131r. Daha sonra genel olarak ulak yan\u0131nda Tatar ismiyle an\u0131lacak olan bu g\u00f6revliler, I. Abd\u00fclhamit (1774-1789) d\u00f6neminde \u201cTataran Oca\u011f\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve devlet haberle\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Haberle\u015fme hizmetlerinden halk\u0131n da devlet g\u00fcvencesinde yararland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem ise 1840\u2019da kurulan Posta Nezareti (Posta \u0130daresi)\u2019nin kurulu\u015fuyla ba\u015flam\u0131\u015f ve Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun sonuna kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr (3).<\/p>\n

Tanzimat D\u00f6nemi: Posta Hizmetlerinde \u0130ltizam Y\u00f6ntemi
\n<\/b>
\nD\u00fcnya postalar\u0131nda de\u011fi\u015fik tarihlerden ba\u015flamak \u00fczere haberle\u015fme \u00f6rg\u00fct\u00fc, devletler taraf\u0131ndan ve tekel alt\u0131nda i\u015fletilmi\u015ftir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda ise Posta Nezareti kurulana kadar haberle\u015fme \u00f6rg\u00fct\u00fc yaln\u0131zca devlet hizmetleri i\u00e7in ve devlet taraf\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Posta Nezareti\u2019nin olu\u015fturulmas\u0131nda temel ama\u00e7, devlet haberle\u015fmesi ile birlikte halk\u0131n da haberle\u015fmesinin sa\u011flanmas\u0131 idi. Bu kurumun tekel alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, hizmetin gere\u011fi ve d\u00f6nemin postac\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131na uygunlu\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan normal kar\u015f\u0131lamak gerekir. Bununla birlikte bu tekel hemen ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015ftir (4).<\/p>\n

1840\u2019dan \u00f6nceki d\u00f6nemde \u201cUlak-Menzilhane\u201d kurumu yaln\u0131zca devlet hizmetlerini g\u00f6r\u00fcyordu. Halk bu kurumun hizmetlerinden faydalanam\u0131yordu. Halk\u0131n ve t\u00fcccar\u0131n haberle\u015fme gereksinimini d\u00fczensiz bir \u015fekilde de olsa yerine getirmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir meslek grubu vard\u0131. Bunlar kirac\u0131, kat\u0131rc\u0131, emanet\u00e7ilerle eski tatarlard\u0131. \u00dccreti kar\u015fl\u0131\u011f\u0131nda mektup ve postan\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131na giren posta maddelerinin ta\u015f\u0131nma i\u015fi, bunlar taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n

Posta Nezaret\u2019i kurulurken devletin \u00e7e\u015fitli beklentileri vard\u0131. Bu \u00f6rg\u00fct ile haberle\u015fme hizmetine fesat\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6nlenecek, ticaret geli\u015ftirilecek, devletin posta masraf\u0131 d\u00fc\u015fecek ve gelir temin edilecekti. Bu beklentilerin ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in postalar\u0131n tekel alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 do\u011fal sonu\u00e7tu. Fakat Birinci Posta Nizamnamesi\u2019nde bu husus g\u00f6zden ka\u00e7m\u0131\u015f ve tekelle ilgili bir h\u00fck\u00fcm getirilememi\u015fti. Bu durumdan faydalanan kirac\u0131, kat\u0131rc\u0131, emanet\u00e7i ve tatarlar da posta hizmetlerini yapmaya devam ederek, bu hizmetleri ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131na y\u00f6nlendirmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Yasadaki bu a\u00e7\u0131kl\u0131k k\u0131sa s\u00fcrede Posta \u0130daresi\u2019nin dikkatini \u00e7ekti. Gerekli idari d\u00fczenleme yap\u0131larak 24 Ocak 1841\u2019de posta tekeli sa\u011flama y\u00f6n\u00fcnde b\u00fct\u00fcn gruplarla m\u00fccadele ba\u015flad\u0131. Bu d\u00fczenlemenin nedeni de posta ta\u015f\u0131ma hakk\u0131n\u0131n Posta Nezareti\u2019ne ait olmas\u0131 ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bu g\u00f6reve talip olmalar\u0131, hem gelir kayb\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131 hem de yolsuzluklar\u0131n olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi idi (5). Yap\u0131lan bu d\u00fczenleme ile insan ve y\u00fck ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 amac\u0131yla kurulan, \u00f6rne\u011fin \u0130stanbul-Edirne Posta Arabalar\u0131 ya da Osmanl\u0131 limanlar\u0131 aras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan baz\u0131 vapur \u015firketlerinin mektup ve emanet ta\u015f\u0131ma giri\u015fimleri de \u00f6nlenmi\u015ftir.<\/p>\n

Osmanl\u0131lar, telgraf haberle\u015fmesi ile ilk kez 1839\u2019da tan\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak hatlar\u0131n kurulmas\u0131 uzun y\u0131llar alm\u0131\u015f, bu konuda Frans\u0131z m\u00fchendisler g\u00f6revlendirilmi\u015f ve 1855\u2019te Telgraf Nezareti kurulmu\u015ftur. 1871\u2019de ise Posta ve Telgraf Nezaretleri birle\u015ftirilerek Posta ve Telgraf Nezareti olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n

Osmanl\u0131lar\u2019da Tanzimat \u00f6ncesi d\u00f6nemde s\u0131k\u00e7a yap\u0131lan bir uygulama olan iltizam y\u00f6ntemi (6) Posta Nezareti\u2019nin idaresinde de s\u00f6z konusu oldu. Bu d\u00f6nemde posta hizmetleri di\u011fer \u00fclkelerin \u00e7o\u011funda h\u00fck\u00fcmetlerin tekelinde g\u00f6r\u00fclmekte idi. Ancak baz\u0131 \u00fclkelerde Osmanl\u0131lar\u2019da oldu\u011fu gibi \u00f6zel y\u00f6netimlere de b\u0131rak\u0131larak iltizam \u015feklinde i\u015fletilmekte idi. Osmanl\u0131 Devleti de Posta Nezareti\u2019ni di\u011fer baz\u0131 i\u015fletmelerde oldu\u011fu gibi toplu gelire kavu\u015fmak amac\u0131yla \u0130smail Pa\u015fa ad\u0131ndaki \u015fah\u0131sa 1852 y\u0131l\u0131nda iltizama vermi\u015ftir. Bu d\u00f6nem 1852-1856 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k 4,5 y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. O s\u0131ralar pek \u00e7ok hizmet iltizam yolu ile yap\u0131l\u0131rken, bu uygulama posta i\u00e7in verimli olmam\u0131\u015f, hazine b\u00fcy\u00fck kay\u0131plara u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcltezimler, daima ticari kayg\u0131yla kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler, az giderle \u00e7ok gelir sa\u011flamay\u0131 arzulam\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6zellikle devletin \u00f6nemli i\u015flerinin yabanc\u0131 ellere verilmesinin son derece g\u00fcvenlikten yoksun oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcltezim yetkilerini k\u00f6t\u00fcye kullanm\u0131\u015f, uygunsuz durumlar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (7). Posta m\u00fcltezimi \u0130smail Pa\u015fa, iltizam sonunda baz\u0131 uygunsuz davran\u0131\u015flar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla su\u00e7lu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve yap\u0131lan muhakemesi sonunda Bolu\u2019ya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (8).<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu sonu\u00e7lar Osmanl\u0131 y\u00f6netimince denenerek anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, belgelerle birlikte bir raporda belirtilerek iltizam idaresine son verilmi\u015f ve posta alan\u0131nda devlet tekelinin varl\u0131\u011f\u0131 korunmu\u015ftur.<\/p>\n

Osmanl\u0131 Devleti, posta alan\u0131nda devlet tekeline engel olan yabanc\u0131 postalarla m\u00fccadeleye K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 (1856) s\u0131ras\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f ve Lozan Anla\u015fmas\u0131yla da tamamen ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Posta ve Telgraf Nezareti, 1909 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu tarihte Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fck haline getirilmi\u015ftir. 1911\u2019de PTT Bakanl\u0131\u011f\u0131, 1913 y\u0131l\u0131nda da \u201cPosta Telgraf ve Telefon \u0130\u015fletmesi Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u201d ad\u0131n\u0131 alarak \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

23 May\u0131s 1909 y\u0131l\u0131nda manuel telefon santral\u0131 \u0130stanbul\u2019da hizmete girmi\u015ftir. 6 May\u0131s 1911\u2019de \u0130stanbul ve \u00e7evresinin telefon imtiyaz\u0131 30 y\u0131l s\u00fcreli Herbert Lows Webb\u2019e verilmi\u015ftir. Webb, \u0130stanbul Telefon Anonim \u015eirketi ad\u0131yla bir \u015firket kurmu\u015ftur. H\u00fck\u00fcmet, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda 14 Mart 1915\u2019de \u015firkete el koymu\u015ftur. Bundan sonra da \u015firkette \u00e7al\u0131\u015fan yabanc\u0131 memurlar, \u0130stanbul\u2019u terketmi\u015flerdir. \u015eirket, 1919\u2019a kadar be\u015f T\u00fcrk m\u00fchendis ve 15-20 kadar fen memuru ile faaliyetini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 28 A\u011fustos 1919\u2019da ad\u0131 ge\u00e7en \u015firket, tekrar eski sahiplerince y\u00f6netilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r (9).<\/p>\n

Cumhuriyet D\u00f6nemi<\/b><\/p>\n

16 Mart 1920\u2019de \u0130stanbul\u2019un i\u015fgal edilmesi ve i\u015fgalcilerin telgrafhanelere girmesiyle Ankara H\u00fck\u00fcmeti haberle\u015fme i\u015fini almak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nce do\u011frudan Mustafa Kemal\u2019e ba\u011fl\u0131 olarak kurulan Posta ve Telgraf B\u00fcrosu, TBMM a\u00e7\u0131l\u0131nca \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra telgraf ve posta hizmetleri, bu b\u00fcronun genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fck \u015feklinde \u00f6rg\u00fctlenmesiyle Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019na kadar y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde haber iletme hizmeti, Reuter, Havas gibi yabanc\u0131 ajanslar taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktayd\u0131. 11 May\u0131s 1911\u2019de h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan yetkilendirilen Osmanl\u0131 Ajans\u0131 da asl\u0131nda yabanc\u0131 bir ajansd\u0131. \u00dclkeyle ilgisi sadece isminden ibaretti. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na kadar \u00e7al\u0131\u015fan bu ajans\u0131n yerini Milli Ajans alm\u0131\u015f, Milli Ajans\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da daha sonra durdurulmu\u015ftur. Bu durumdan Havas ve Reuter yararlanm\u0131\u015f ve itilaf devletleri taraf\u0131ndan 27 May\u0131s 1919 tarihinde T\u00fcrkiye-Havas-Reuter Ajans\u0131 kurulmu\u015ftur (10).<\/p>\n

Anadolu\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclen ulusal hareket ve Ankara y\u00f6netimi ile ilgili haberlerin \u00fclke i\u00e7ine ve d\u0131\u015f\u0131na bir yabanc\u0131 ajans taraf\u0131ndan yay\u0131lmas\u0131, ger\u00e7eklerin sapt\u0131r\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ordu M\u00fcfetti\u015fi ve Padi\u015fah\u2019\u0131n Fahri Yaveri Mustafa Kemal, T\u00fcrkiye-Havas-Reuter Ajans\u0131\u2019n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 haber ile gazetelerin yay\u0131n\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki \u00fczerine Sadrazaml\u0131k Makam\u0131\u2019na yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda \u201cajans\u0131n ger\u00e7e\u011fi sapt\u0131rmak konusunda kendini yetkili g\u00f6rme c\u00fcretini\u201d soru\u015fturulmaya de\u011fer g\u00f6rm\u00fc\u015f ve \u201cmilli vicdan\u0131 temsil etmeyen haberlerin endi\u015fe ve tepkiye yol a\u00e7abilece\u011fini\u201d belirtmi\u015ftir (11).<\/p>\n

Mustafa Kemal, haberle\u015fmenin \u00fclke ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve milli birli\u011fi sa\u011flamadaki \u00f6nemi \u00fczerinde durmu\u015f, bu alanda yabanc\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sak\u0131ncal\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f, 20 Nisan 1920\u2019de Anadolu Ajans\u0131\u2019n\u0131n resmen kuruldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. TBMM\u2019den \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce kurulan ajans, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n zor g\u00fcnlerinde Anadolu\u2019daki geli\u015fmeleri \u00fclke \u00e7ap\u0131nda ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde duyurmay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Anadolu ve Rumeli M\u00fcdafaai Hukuk Cemiyeti Temsil Heyeti ad\u0131na Mustafa Kemal\u2019in yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 kurulu\u015f bildirgesinde, ajans\u0131n temel g\u00f6revleri i\u00e7 ve d\u0131\u015f haberlerin en do\u011fru \u015fekliyle toplanmas\u0131 ve bu haberlerin en geni\u015f kitleye aktar\u0131lmas\u0131 olarak belirlenmi\u015ftir (12). Bir ulusun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 ve korunmas\u0131 i\u00e7in o \u00fclkedeki haberle\u015fme hizmetlerinin ne kadar stratejik oldu\u011fu ve yabanc\u0131lara terkedilemeyece\u011fi ger\u00e7e\u011fini de Anadolu Ajans\u0131\u2019n\u0131n olu\u015fturulma zorunlulu\u011fu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

Mustafa Kemal, t\u00fcm \u00fclkede haberle\u015fme hizmetlerinin eksiksiz yerine getirilebilmesi i\u00e7in iyi bir haberle\u015fme a\u011f\u0131na gerek duymu\u015f ve bu konuda b\u00fcy\u00fck gayret g\u00f6stermi\u015ftir. TBMM\u2019nin 1 Mart 1923\u2019de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yasama y\u0131l\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda, telgraf hizmetinde haberle\u015fme \u015febekesinin onar\u0131m\u0131na ba\u015flanaca\u011f\u0131, bat\u0131 illerinde 2000 km., do\u011fu illerinde de ihtiyaca g\u00f6re yeni hatlar\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde il, il\u00e7e ve bucaklarda posta ve telgrafhanelerin kurulaca\u011f\u0131n\u0131, yeni sistem makinalarla donat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve posta seferlerinin artt\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Teknik telgraf\u00e7\u0131l\u0131k \u00f6\u011frenimi amac\u0131yla Telgraf Y\u00fcksek Okulu\u2019nun canland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve uygun illerde dersaneler a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir (13).<\/p>\n

1926 y\u0131l\u0131nda Ankara\u2019da, 1928 y\u0131l\u0131nda \u0130zmir\u2019de, 1931 y\u0131l\u0131nda da \u0130stanbul\u2019da otomatik telefon santral\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ile \u015fehiri\u00e7i otomotik telefon g\u00f6r\u00fc\u015fme imkan\u0131 ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1929 y\u0131l\u0131nda da Ankara-\u0130stanbul aras\u0131nda \u015fehirleraras\u0131 manuel telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

1933 y\u0131l\u0131nda Posta Telgraf ve Telefon (PTT) \u0130\u015fletmesi Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ad\u0131yla Ula\u015ft\u0131rma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 olarak hizmet vermi\u015ftir. 1 Haziran 1936\u2019da ise haberle\u015fme ile ilgili t\u00fcm hizmetler PTT tekeline b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

30 A\u011fustos 1935\u2019de \u0130stanbul Telefon Anonim \u015eirketi\u2019nin elinde bulunan b\u00fct\u00fcn tesisat\u0131 devlet, Herbert Lows Webb\u2019den sat\u0131n alarak i\u015fletmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r (14). Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda haberle\u015fme alan\u0131nda yabanc\u0131 uzmanlardan yararlan\u0131lm\u0131\u015f ve haberle\u015fme sisteminin geli\u015ftirilmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1936 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kart\u0131lan 2290 say\u0131l\u0131 kanunla Posta Telgraf ve Telefon \u0130daresi\u2019nin kurumsal yap\u0131s\u0131 ve g\u00f6revleri tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

PTT, 1953\u2019de 6145 say\u0131l\u0131 yasa ile \u0130ktisadi Devlet Te\u015fekk\u00fcl\u00fc\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 1983\u2019de 120 say\u0131l\u0131 KHK ile yap\u0131s\u0131, organlar\u0131, g\u00f6rev ve yetkileri yeniden belirlenmi\u015f, 1984\u2019de 233 say\u0131l\u0131 KHK ile Kamu \u0130ktisadi Kurulu\u015fu stat\u00fcs\u00fcne ge\u00e7irilmi\u015f ve PTT Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn ana stat\u00fcs\u00fc belirlenmi\u015ftir (15).<\/p>\n

1933 y\u0131l\u0131ndan 1994 y\u0131l\u0131na kadar 61 y\u0131l PTT Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ad\u0131yla faaliyet g\u00f6steren kurulu\u015fun h\u00fckmi \u015fahsiyeti, 4000 say\u0131l\u0131 yasayla 1-5-1995 tarihinden itibaren resmen ve fiilen ortadan kalkarak PTT ismi tarihe kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Posta \u0130\u015fletmesi Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve T\u00fcrk Telekom\u00fcnikasyon Anonim \u015eirketi\u2019nin Kurulmas\u0131<\/p>\n

10-6-1994 tarih ve 4000 say\u0131l\u0131 kanun, 4-2-1924 tarih ve 406 say\u0131l\u0131 Telgraf ve Telefon kanununun birinci maddesini de\u011fi\u015ftirerek posta ve telgraf hizmetleriyle telekom\u00fcnikasyon hizmetlerini birbirinden ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r (16).<\/p>\n

4000 say\u0131l\u0131 kanunun birinci maddesinde, posta ve telgraf tesis ve i\u015fletmesine ili\u015fkin hizmetlerin, T.C. Posta \u0130\u015fletmesi Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nce, telekom\u00fcnikasyon hizmetlerinin ise T\u00fcrk Telekom\u00fcnikasyon Anonim \u015eirketi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

4000 say\u0131l\u0131 kanunun gerek\u00e7esinde \u201ctelekom\u00fcnikasyon hizmetlerinin posta ve telgraf hizmetlerinden ayr\u0131larak daha verimli bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve ayn\u0131 zamanda finansman kayna\u011f\u0131 sa\u011flanmas\u0131n\u0131n ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131\u201d belirtilmi\u015ftir (17). Telekom\u00fcnikasyon hizmetlerinin kanun gerek\u00e7esinde belirtildi\u011fi gibi \u201cfinansman kayna\u011f\u0131 sa\u011flamak\u201d ya da ba\u015fka bir ifade ile \u00f6zelle\u015ftirilebilmesi amac\u0131yla bu hizmetleri yerine getiren kurulu\u015fun y\u00fczde 49 hissesinin sat\u0131labilmesi ancak bu kurulu\u015fun anonim \u015firket olarak \u00f6rg\u00fctlenmesi ile m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. Bu nedenle T\u00fcrk Telekom\u00fcnikasyon \u015firketi anonim \u015firket olarak kurulmu\u015f ve 233 say\u0131l\u0131 KHK, T\u00fcrk Ticaret Kanunu (kurulu\u015f ve tescile ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler hari\u00e7) ve \u00f6zel hukuk h\u00fck\u00fcmlerine ba\u011fl\u0131 tutulmu\u015ftur.<\/p>\n

Yasa ile sermayesinin y\u00fczde 51\u2019i devlete ait di\u011fer bir ifade ile K\u0130T olan bir \u015firketin denetimi, TBMM taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 gerekirken yasada yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik ile \u00f6zel hukukla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir (18). Yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik ile TBMM denetimine ba\u011fl\u0131 olan bir K\u0130T, ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015f, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc anonim \u015firkete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, di\u011fer b\u00f6l\u00fcm\u00fc de K\u0130T stat\u00fcs\u00fcnde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Anayasa Mahkemesi, yasada T\u00fcrk Telekom\u00fcnikasyon A.\u015e.\u2019nin denetimiyle ilgili \u00f6zel bir kural bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, \u015firket denetiminin 233 say\u0131l\u0131 KHK\u2019nin 39. maddesinde belirtilen kurala ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmektedir (19). Bu maddeye g\u00f6re te\u015febb\u00fcsler, m\u00fcesseseler ve ba\u011fl\u0131 ortakl\u0131klar, Ba\u015fbakanl\u0131k Y\u00fcksek Denetleme Kurulu\u2019nun mali, idari ve teknik y\u00f6nden s\u00fcrekli denetimine tabidir. Denetim raporlar\u0131n\u0131n Ba\u015fbakanl\u0131k\u00e7a, TBMM K\u0130T Komisyonu\u2019na sunulaca\u011f\u0131 ve b\u00f6ylece Anayasa\u2019n\u0131n 165. maddesine g\u00f6re \u00f6ng\u00f6r\u00fclen TBMM ad\u0131na denetimin ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

T\u00fcrk Ticaret Kanunu esaslar\u0131na g\u00f6re 30 Haziran 1994 tarihinde tescil edilen ve k\u0131sa ad\u0131yla \u201cT\u00fcrk Telekom\u201d olan \u015firketin ama\u00e7lar\u0131 ana s\u00f6zle\u015fmesinde belirtilmi\u015ftir (20). Buna g\u00f6re \u015firket: Ulusal ekonominin hedeflerine uygun olarak karl\u0131l\u0131k ve verimlilik ilkeleri do\u011frultusunda telekom\u00fcnikasyon alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak, sermaye birikimine yard\u0131m etmek, daha fazla yat\u0131r\u0131m kayna\u011f\u0131 yaratmak, telekom\u00fcnikasyon sekt\u00f6r\u00fcnde yat\u0131r\u0131m, tesis ve i\u015fletmecilik yapmak, mal ve hizmet pazarlamas\u0131, ithalat ve ihracat y\u00fcr\u00fctmek amac\u0131yla kurulmu\u015ftur.<\/p>\n

Posta \u0130\u015fletmesi Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn ama\u00e7lar\u0131 ise, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc hizmete cevap verebilecek d\u00fczeyde \u00e7a\u011f\u0131n s\u00fcratine ve verimlili\u011fine ula\u015fmak, haberle\u015fme hizmetlerini yurt d\u00fczeyine dengeli bir \u015fekilde g\u00f6t\u00fcrmek ve geli\u015fmi\u015f teknolojiyi kullanmak, y\u0131llar\u0131n ihmaline u\u011fram\u0131\u015f posta hizmetlerine olan talebi y\u00fckseltmek, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde uygulanan modern posta hizmetlerinin \u00fclkemizde de uygulamas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmektir (21).<\/p>\n

Haberle\u015fme Hizmetlerinde Konsorsiyumlar (22) D\u00f6nemi
\n<\/b>
\nTelefon Hizmetleri<\/b>
\nPTT, ilk olarak 1985\u2019de malzeme ve kablosu kurum taraf\u0131ndan verilmek \u00fczere telefon \u015febekesi i\u00e7in ihaleler yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kar oran\u0131 y\u00fcksek alanlar\u0131n \u00e7e\u015fitli sermaye gruplar\u0131na verilmesi bu d\u00f6nemin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fini olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Ankara, \u00fc\u00e7 b\u00f6lgeye ayr\u0131lm\u0131\u015f ve her b\u00f6lge farkl\u0131 gruplara ihale edilmi\u015ftir. Ankara\u2019y\u0131 payla\u015fan \u015firketler, kaz\u0131 yapmak gibi karl\u0131 i\u015fleri kendileri yapm\u0131\u015f ve kablo temin etmi\u015f, kablolar\u0131n d\u00f6\u015fenmesi gibi emek yo\u011fun i\u015fleri ise \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlerle i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran ta\u015feron firmalara yapt\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u015firketlere 1991-1996 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 1996 birim fiyatlar\u0131yla 3,5 trilyon TL. \u00f6denmi\u015ftir (23).<\/p>\n

Data Hizmetleri<\/b>
\nPTT\u2019nin data (veri) haberle\u015fmesi alan\u0131nda \u00f6nemli bir giri\u015fimi olan T\u00fcrkiye Paket Anahtarlamal\u0131 Data (TURPAK) \u015febekesinin (24) kurulmas\u0131 i\u00e7in 15 Aral\u0131k 1988\u2019de Kanada k\u00f6kenli \u00e7ok uluslu bir firma olan Nothern Telecom International Limited \u015eirketi ile gelir payla\u015f\u0131m\u0131na dayal\u0131 yedi y\u0131ll\u0131k bir s\u00f6zle\u015fme imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zle\u015fmeye g\u00f6re \u015firket, te\u00e7hizatlar\u0131n\u0131 ve yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 PTT\u2019ye teslim edecek, montaj\u0131n\u0131 yapacak ve PTT\u2019den gelir pay\u0131n\u0131 alacakt\u0131r. Gelir pay\u0131 \u00f6demesinin ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi olarak s\u00f6zle\u015fmeye g\u00f6re en az 60 abonenin \u015febekeye ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 Mart 1990 d\u00f6nemi al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (25). Yedi y\u0131l\u0131n 1996\u2019da tamamlanmas\u0131yla t\u00fcm te\u00e7hizat T\u00fcrk Telekom\u2019a devredilmi\u015ftir. Ancak \u015firket, gelir payla\u015f\u0131m s\u00f6zle\u015fmesinin bitiminde bile T\u00fcrk Telekom\u2019dan b\u00fcy\u00fck boyutlarda gelir elde etmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc TURPAK altyap\u0131s\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilme kapsam\u0131nda Tellabs marka say\u0131sal veri \u015febekesi cihazlar\u0131, Neta\u015f taraf\u0131ndan T\u00fcrk Telekom\u2019a sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Neta\u015f\u2019\u0131n 1994 y\u0131l\u0131ndaki hisse da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na g\u00f6re y\u00fczde 51\u2019lik hissesi Nothern Telecom\u2019a aittir. Firmada b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yabanc\u0131 orta\u011f\u0131n teknolojisi kullan\u0131lmaktad\u0131r (26). Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta da yabanc\u0131 ortaklar\u0131n kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda teknolojik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7m\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bir ba\u015fka data hizmeti ise TURNET\u2019tir. Bilgi sa\u011flay\u0131c\u0131lar ile kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131nda bilgisayarlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile data haberle\u015fmesine olanak veren global bir \u015febeke olan \u0130nternet\u2019e ba\u011flant\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla TURNET (Ulusal \u0130nternet Altyap\u0131 A\u011f\u0131) projesi geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bu proje ile ticari kurulu\u015flara hizmet vermek ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r (27). Gelir payla\u015f\u0131m esas\u0131na dayal\u0131 bu s\u00f6zle\u015fme de T\u00fcrk Telekom ile Satko ve Sprint Konsorsiyum\u2019u aras\u0131nda 1-3-1996 tarihinde imzalanm\u0131\u015ft\u0131r (28).Yedi y\u0131ll\u0131k s\u00f6zle\u015fmeye g\u00f6re Konsorsiyum ilk y\u0131l gelirin y\u00fczde 30\u2019unu alacak, yedi y\u0131l sonunda geliri y\u00fczde 20\u2019ye d\u00fc\u015fecektir. Satko, Konsorsiyumdan 1997\u2019de ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gelir, Amerikan Telekom\u00fcnikasyon \u015eirketi Sprint ile T\u00fcrk Telekom aras\u0131nda payla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Telekom\u00fcnikasyon sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc \u00f6zelle\u015ftirmi\u015f bir \u00e7ok \u00fclkede ba\u015frol oynayan bir \u015firket olmas\u0131 ve TURNET\u2019te sadece bir y\u0131l i\u00e7inde tek ba\u015f\u0131na kalmas\u0131, \u015firketin tekel olma yetene\u011fini ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r. T\u00fcrk Telekom\u2019un TURNET kapsam\u0131nda Global-One ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zle\u015fme gere\u011fince, yurt d\u0131\u015f\u0131 hatlar\u0131 y\u00fczde 70 dolulu\u011fa eri\u015fti\u011fi zaman, Global-One, hat kapasitesini artt\u0131rmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olmas\u0131na ve hat kapasitesinin tamamen dolu olmas\u0131na ra\u011fmen bu yat\u0131r\u0131m 1998 ba\u015f\u0131nda hala yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, uluslararas\u0131 bir \u015firket olan Global-one\u2019\u0131n hizmet anlay\u0131\u015f\u0131na ve T\u00fcrk Telekom\u2019un \u00e7ok uluslu \u015firketler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fcne tipik bir \u00f6rnektir (29).<\/p>\n

Kablo TV Hizmetleri
\n<\/b>PTT, Kablo TV hizmetleri i\u00e7in ise alt\u0131 konsorsiyum ile s\u00f6zle\u015fme imzalam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zel radyo televizyon yay\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131 ile birlikte giderek s\u0131k\u0131\u015f\u0131k hale gelen frekans spektrumuna Kablo TV hizmeti bir alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak sunulmu\u015ftur. 1989 y\u0131l\u0131nda ba\u015flat\u0131lan bu uygulamada abone say\u0131s\u0131 1992\u2019den bu yana on kattan fazla artm\u0131\u015ft\u0131r. Mevcut dokuz ilde hizmet vermekte olan kablo-TV \u015febekesine yeni \u00f6zellikler kazand\u0131rmak ve kanal kapasitesini artt\u0131rabilmek amac\u0131yla gelir payla\u015f\u0131m esas\u0131na dayal\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler ilk olarak 1991 y\u0131l\u0131nda imzalanm\u0131\u015ft\u0131r (30). 1997 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda ise kablo-TV yay\u0131n\u0131na ba\u015flanan dokuz ildeki teknolojinin yenilenmesi i\u00e7in ihaleler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1997\u2019de yap\u0131lan ihalelerin 1991\u2019deki ihalelerden \u00f6nemli farklar\u0131 vard\u0131r. Bu ihalelerle, sadece kablo yap\u0131m\u0131 de\u011fil, kablolu TV i\u015fletmesi de 10 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na \u00f6zel \u015firketlere devredilmi\u015ftir. T\u00fcrk Telekom, art\u0131k sadece para tahsil eden ve \u00f6zel \u015firketlere pay\u0131n\u0131 \u00f6deyen bir arac\u0131 haline gelmi\u015ftir. \u015eirketler, kablolu TV\u2019nin her a\u015famas\u0131nda s\u00f6z sahibi olurken, konsorsiyumlarda da medya tekelleri yer alm\u0131\u015ft\u0131r (31).<\/p>\n

Uydu Haberle\u015fme Hizmetleri
\n<\/b>PTT, uluslararas\u0131 \u00f6zel data, teleks ve fax t\u00fcr\u00fc hizmetlerin sa\u011flanabilmesi i\u00e7in 18-2-1991 tarihinde ABD\u2019nin resmi uydu haberle\u015fme kurumu olan Comsat firmas\u0131 ile bir anla\u015fma imzalam\u0131\u015ft\u0131r. Anla\u015fma, gelir payla\u015f\u0131m esas\u0131na g\u00f6re yap\u0131lm\u0131\u015f ve Comsat Dijital Hizmetleri Ticaret A.\u015e., gelirin y\u00fczde 60\u2019\u0131n\u0131 almak ko\u015fulu ile PTT hizmet binas\u0131na uydu yer istasyonu sistemleri monte etmi\u015ftir. Bu s\u00f6zle\u015fme ile sa\u011flanacak IBS (Intelsat Business Service) hizmeti, \u0130stanbul\u2019da kurulan bir yer istasyonu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile T\u00fcrkiye, Avrupa ve ABD aras\u0131nda \u00f6zel ve ticari alanlarda haberle\u015fmeyi ger\u00e7ekle\u015ftirecektir.<\/p>\n

T\u00dcRKSAT uydular\u0131 \u00fczerinden da\u011f\u0131n\u0131k birimlere sahip holding, otel, banka gibi \u00f6zel \u015firketlere \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 uydu terminalleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile data haberle\u015fmesi sa\u011flayan VSAT (Very Small Aperture Terminal) \u015febekeleri gelir payla\u015f\u0131m y\u00f6ntemi ile kurulmu\u015ftur. 25-1-1994 tarihinde VSAT ihalesini iki konsorsiyum kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Konsorsiyumlardan biri Ko\u00e7 Unisys, Comsat ve Sumitomo firmalar\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. Di\u011fer konsorsiyum ise Neta\u015f, Hughes Erba ve \u00c7ukurova Holding taraf\u0131ndan olu\u015fmu\u015ftur. Birinci konsorsiyum Comsat ad\u0131yla ikinci konsorsiyum da kurdu\u011fu Verinet firmas\u0131 ile hizmet verecektir. VSAT hizmetinden, 10 y\u0131ll\u0131k yap\u0131lan anla\u015fmaya g\u00f6re elde edilecek gelirin y\u00fczde 72,1\u2019i PTT\u2019ye, y\u00fczde 27,9\u2019u da konsorsiyumlara ait olacakt\u0131r (32).<\/p>\n

Mobil Telefon Hizmetleri
\n<\/b>Hareket halindeki abonelere hizmet vermek i\u00e7in GSM (Global System for Mobile Communication) say\u0131sal teknolojiye dayal\u0131, h\u00fccresel bir mobil telefon sistemidir. Uluslararas\u0131 serbest dola\u015f\u0131m, cep boyutlar\u0131nda hareketli cihazlar, y\u00fcksek haberle\u015fme kalitesi ve gizlilik sistemin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu sistemin T\u00fcrkiye\u2019de kurulup hizmete verilmesi amac\u0131yla 30-3-1993 tarihinde ihaleye \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130haleyi Detecon, Alcatel-Sel, Siemens AG, Teleta\u015f ve Simko\u2019nun olu\u015fturdu\u011fu TELS\u0130M Konsorsiyumu ile Ericson, Telekom Finland, \u00c7ukurova Grubu, Kavala Grubu, Penta Tekstil A.\u015e.\u2019nin olu\u015fturdu\u011fu T\u00dcRKCELL Konsorsiyum\u2019u kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmelerde, \u201cyasal d\u00fczenlemelerle daha sonra lisansa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmek \u00fczere\u201d kayd\u0131 yer alm\u0131\u015f ve s\u00f6zle\u015fmelerin 15 y\u0131l ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Gelir payla\u015f\u0131m esas\u0131na dayanan s\u00f6zle\u015fmelerde gelirler, tesis \u00fccreti, ayl\u0131k sabit \u00fccret ve mobil orijinli aramalardaki konu\u015fma \u00fccretine ait gelirler olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada belirtilen gelirlerden vergiler (KDV+ Haberle\u015fme Vergisi) d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fckten sonra kalan net tutar\u0131n y\u00fczde 32,9\u2019u T\u00fcrkcell ve Telsim\u2019e, y\u00fczde 67,1\u2019i ise T\u00fcrk Telekom\u2019a kalacakt\u0131r.<\/p>\n

Burada dikkat edilmesi gereken di\u011fer bir nokta da ulusal telefon \u015febekesi orijinli aramalarda her dakika i\u00e7in, bir kont\u00fcrl\u00fck telefon \u00fccretinin, T\u00fcrk Telekom taraf\u0131ndan konsorsiyumlara \u00f6denmesidir. Yani normal bir telefon abonesi, cep telefonu abonesi olmad\u0131\u011f\u0131 halde, herhangi bir cep telefonunu arad\u0131\u011f\u0131 zaman T\u00fcrk Telekomla birlikte konsorsiyuma da \u00fccret \u00f6demek zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Gelir payla\u015f\u0131m s\u00f6zle\u015fmelerinde, lisans devri bedeli olarak, firman\u0131n birinci y\u0131l bedelin y\u00fczde 50\u2019sini, ikinci y\u0131l y\u00fczde 25\u2019ini, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131l da geri kalan\u0131n\u0131 \u00f6demesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zle\u015fme ile T\u00fcrkiye\u2019de GSM abone say\u0131s\u0131 400.000\u2019e ula\u015fana kadar lisans devrinin bu iki firma ile s\u0131n\u0131rl\u0131 tutulmas\u0131, yani ba\u015fka \u015firketlere lisans verilmemesi de g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Gelir payla\u015f\u0131m s\u00f6zle\u015fmelerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem, GSM sistemi abonelerinin say\u0131s\u0131 1994\u2019de 81.968, 1995\u2019de 332.716 olurken 1996 y\u0131l\u0131nda ise 691.000\u2019e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (33).<\/p>\n

1996 y\u0131l\u0131nda 4161 say\u0131l\u0131 yasaya (34) lisans s\u00f6zle\u015fmeleri ile ilgili bir ge\u00e7ici madde konulmu\u015f; bu ge\u00e7ici alt\u0131nc\u0131 maddenin\u201d…bu s\u00f6zle\u015fmelerdeki lisans esas\u0131na ge\u00e7i\u015fle ilgili h\u00fck\u00fcmler sakl\u0131 kalmak \u00fczere\u201d h\u00fckm\u00fc Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan iptal edilmi\u015ftir. Mahkeme bu iptale y\u00f6nelik y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn durdurulmas\u0131 istemini ise reddetmi\u015ftir. Anayasa Mahkemesi Ba\u015fkan\u0131, bu konuda yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada bu durumun bir \u201ckarar a\u00e7\u0131klamas\u0131\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece \u201csonu\u00e7 bildirme\u201d oldu\u011funu ifade ederek ilgililere bir an \u00f6nce Anayasa\u2019ya uygunluk denetimi konusunda yararlan\u0131p, gereken \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapma olana\u011f\u0131 vermek amac\u0131yla sonu\u00e7 bildirdiklerini belirtmi\u015ftir (35). Bu konuyla ilgili Anayasa Mahkemesi\u2019nin gerek\u00e7eli karar\u0131 beklenmeden ve Devlet \u0130hale Kanunu\u2019na uygun ihale a\u00e7\u0131lmadan gelir payla\u015f\u0131m s\u00f6zle\u015fmeleri, 27 Nisan 1998\u2019de lisans s\u00f6zle\u015fmelerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Pe\u015fin bir milyar dolara ger\u00e7ekle\u015ftirilen lisans devri s\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re, cep telefonlar\u0131ndan elde edilen gelirin y\u00fczde 74\u2019\u00fcn\u00fc T\u00fcrkcell ve Telsim, y\u00fczde 15\u2019ini Hazine ve y\u00fczde 11\u2019ini T\u00fcrk Telekom alacakt\u0131r. 25 y\u0131l s\u00fcre ile ge\u00e7erli olacak s\u00f6zle\u015fme ile cep telefonu, \u00f6zel \u015firketlere neredeyse tamamen devredilmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n

1996 y\u0131l\u0131nda cep telefonlar\u0131ndan elde edilen 31 trilyon TL.lik gelirin 20 trilyon 816 milyar liras\u0131n\u0131 T\u00fcrk Telekom al\u0131rken, 10 trilyon 206 milyar liras\u0131n\u0131 T\u00fcrkcell ve Telsim alm\u0131\u015ft\u0131r. Lisans devrinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Nisan 1998\u2019de toplam cep telefonu abonesi 1,5 milyon civar\u0131ndad\u0131r. 1996 y\u0131l\u0131 rakamlar\u0131 ile 691.000 cep telefonu abonesinden elde edilen gelir, d\u00f6nemin d\u00f6viz kuru ile ifade edildi\u011finde 300 milyon ABD dolar\u0131 olmaktad\u0131r. Bu durumda lisans devri yakla\u015f\u0131k 15 ayl\u0131k gelire kar\u015f\u0131l\u0131k 25 y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na devredilmi\u015ftir. Oysa ayn\u0131 d\u00f6nemde Almanya\\’da, Mannesman firmas\u0131 T\u00fcrkiye\\’de devredilen hakk\u0131n 60 kat\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015fti (36). Buradan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi T\u00fcrkiye\\’deki cep telefonu lisans hakk\u0131, Almanya\\’dakinin 60\\’ta birine verilmi\u015f olmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca her biri 500 milyon dolara devredilen lisans haklar\u0131n\u0131n abone ve alt yap\u0131s\u0131n\u0131n da haz\u0131r oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bedelin olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck tutuldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

GSM\\’de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc lisans ise 2000 y\u0131l\u0131nda \u0130\u015f Bankas\u0131 ve Telekom Italia konsorsiyumuna verilmi\u015ftir. Lisans bedelinin 2.5 milyar dolar olmas\u0131, abone ve alt yap\u0131s\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 ve bunlar\u0131n maliyetinin de en az lisans bedeli kadar olabilece\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda aradaki fark\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc daha iyi ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrk Telekom\u2019un, Ula\u015ft\u0131rma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile ili\u015fkisi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutuldu\u011funda, lisans ve ruhsatlar konusunda piyasaya giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n belirlenmesinde fiilen d\u00fczenleyici konumda oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. B\u00f6yle bir konumda bulunmas\u0131na ra\u011fmen tekel g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanamam\u0131\u015f, gelirden alaca\u011f\u0131 pay azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in t\u00fcketici rant\u0131n\u0131 konsorsiyumlar lehine kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n

SONU\u00c7<\/b><\/p>\n

Haberle\u015fme hizmetlerinde, Tanzimat D\u00f6nemi\u2019nin m\u00fcltezim uygulamalar\u0131 ile bug\u00fcn\u00fcn konsorsiyum uygulamalar\u0131 aras\u0131nda baz\u0131 ortak paydalar oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u00d6rne\u011fin her iki d\u00f6nemde de devlet,toplu gelire kavu\u015fmak amac\u0131 ile bu hizmetleri \u00f6zel y\u00f6netimlere b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Her iki uygulamada da firma ya da ki\u015filer, toplum yarar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme yerine ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutmu\u015ftur. M\u00fcltezimlerde oldu\u011fu gibi konsorsiyumlarda da ticari kayg\u0131 ve az giderle \u00e7ok gelir sa\u011flama d\u00fc\u015f\u00fcncesi egemendir. M\u00fcltezim uygulamas\u0131nda hazine b\u00fcy\u00fck kay\u0131plara u\u011fram\u0131\u015f, hizmette verimlilik sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r. Benzer kay\u0131plarla konsorsiyum uygulamalar\u0131nda da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Konsorsiyumlara devredilen hizmetlerin de\u011feri do\u011fru saptanamam\u0131\u015f, al\u0131c\u0131n\u0131n belirlenmesinde ayr\u0131cal\u0131\u011fa yol a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Lisans devri ger\u00e7ekle\u015ftirilen GSM konsorsiyumlar\u0131 ile yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmede hazinenin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck kayb\u0131 oldu\u011fu yukar\u0131daki \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca gelir payla\u015f\u0131m s\u00f6zle\u015fmelerinde toplam abone say\u0131s\u0131n\u0131n 400.000\u2019i ge\u00e7mesi halinde, pazara yeni firmalar\u0131n girece\u011fi ko\u015fulu olmas\u0131na ra\u011fmen, T\u00fcrkiye\u2019deki GSM piyasas\u0131na, yap\u0131lan ihaleye ba\u015fka firmalar\u0131n girmesi engellenerek iki konsorsiyumla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 da rekabete engel olu\u015fturmu\u015ftur. Bu durum da al\u0131c\u0131lar\u0131n belirlenmesinde ayr\u0131cal\u0131k yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na bir \u00f6rnektir. Konsorsiyum uygulamalar\u0131 ile tekelcili\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ildi\u011fi \u015feklindeki gerek\u00e7elerin de inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc tekelcili\u011fin en a\u00e7\u0131k uygulamas\u0131, konsorsiyumlar alt\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir i\u015fbirli\u011fi ile \u00e7ok uluslu \u015firketler taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00dclkemizdeki cep telefonu hizmetinin pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu durumu do\u011frulamaktad\u0131r.<\/p>\n

E\u011fitimde ilerlemek ve bilgi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n gerisinde kalmamak i\u00e7in yurdun her k\u00f6\u015fesine ve her vatanda\u015fa ula\u015fan bir haberle\u015fme altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturmak, \u00fclkemiz i\u00e7in son derece \u00f6nemlidir. Bu, kamu hizmeti ilkesinin de bir gere\u011fidir. T\u00fcrk Telekom, konsorsiyumlarla i\u015fbirli\u011fi s\u00fcrecinde, bu derecede \u00f6nemli bir i\u015flevi yerine getiremeyecek bir duruma gelmek \u00fczeredir.<\/p>\n

\u00d6zelle\u015ftirme uygulamalar\u0131, devletin \u00fclke ekonomisi \u00fczerindeki denetimini azaltm\u0131\u015f, buna kar\u015f\u0131l\u0131k uluslararas\u0131 sermayeye ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu uygulamalar sonucunda h\u00fck\u00fcmetler, kendilerini iktidara getiren halka kar\u015f\u0131 de\u011fil de, uluslararas\u0131 sermayeye kar\u015f\u0131 sorumlu hissetmi\u015flerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zelle\u015ftirme, uluslararas\u0131 sermaye iktidar\u0131n\u0131, yerli iktidarlara g\u00f6re daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hale getirmektedir. Bir \u00fclkenin ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli olan telekom\u00fcnikasyon hizmetlerinin, uluslararas\u0131 konsorsiyumlara b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ile devletin bu alandaki denetimi de uluslararas\u0131 sermayeye ge\u00e7mi\u015ftir. Bu derecede \u00f6nemli bir sekt\u00f6r\u00fcn, devlet eliyle yabanc\u0131 firmalar\u0131n egemenli\u011fine b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n di\u011fer bir sonucu ise teknolojik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa da yol a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle telekom\u00fcnikasyon cihazlar\u0131 \u00fcretiminde \u00f6nemli paya sahip Neta\u015f ve Teleta\u015f \u015firketlerinin \u00f6zelle\u015ftirilmeleri sonucu olu\u015fan durum, teknolojik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa iyi bir \u00f6rnektir. Bu iki firma, \u00f6zelle\u015ftirme sonras\u0131 teknoloji \u00fcretmek yerine, \u00e7ok uluslu firma taraf\u0131ndan belirlenen k\u00fcresel politikalar gere\u011fi sadece \u00fcr\u00fcn geli\u015ftirmeye y\u00f6neltilmi\u015ftir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de haberle\u015fme sistemi siyasal iktidar\u0131n denetiminden giderek uzakla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle son y\u0131llarda s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclen konsorsiyum uygulamalar\u0131, uluslararas\u0131 sermaye ile farkl\u0131 bir ili\u015fkiye girilmesini de beraberinde getirmi\u015ftir. Haberle\u015fme d\u00fcn m\u00fcltezimlerin elindeydi, bug\u00fcn konsorsiyumlar\u0131n. M\u00fcltezim uygulamalar\u0131n\u0131n olumsuz sonu\u00e7lar\u0131, merkezi denetime al\u0131nma zorunlulu\u011fu, Tanzimat d\u00f6neminde fark edilmi\u015f, bu do\u011frultuda \u00e7e\u015fitli ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sorun, \u00f6zellikle Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131nda Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 giri\u015fimlerle \u00e7\u00f6z\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, bug\u00fcnk\u00fc konsorsiyum uygulamalar\u0131 t\u00fcm bu geli\u015fmelere bir tezat te\u015fkil etmektedir. Ne \u015fekilde uygulan\u0131rsa uygulans\u0131n en az\u0131ndan m\u00fcltezim yerli idi. Oysa telekom\u00fcnikasyon sekt\u00f6r\u00fcndeki konsorsiyumlar yabanc\u0131 firmalardan da olu\u015fabilmekte, bu durum denetim, politika olu\u015fturma, sermaye ve teknolojik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir\u00e7ok sak\u0131ncaya da yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu t\u00fcrden bir geli\u015fmeyi ise ne imparatorluk ne de ulus devlet gelene\u011fine sahip \u00fclkelerde g\u00f6rmek pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

<\/span>KAYNAK\u00c7A:
\n1) <\/b>Katma de\u011ferli hizmetler: Temel hizmeti (abone taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen bilgiyi) bi\u00e7im, i\u00e7erik, protokol veya di\u011fer y\u00f6nleriyle bir i\u015fleme tabi tutan bilgisayar uygulamalar\u0131yla birle\u015ftiren veya aboneye ilave farkl\u0131 veya yeniden \u015fekillendirilmi\u015f bilgi sunan ya da abone ile stoklanm\u0131\u015f bilgi kayna\u011f\u0131 aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki sa\u011flayan hizmettir.
\n2) <\/b>Korkmaz ALEMDAR, T\u00fcrkiye\u2019de \u00c7a\u011fda\u015f Haberle\u015fmenin Tarihsel K\u00f6kenleri, A\u0130T\u0130A Yay\u0131n No: 165, Ankara:1981, s.,21.
\n3)<\/b> Hakk\u0131 Dursun YILDIZ, 150 Y\u0131l\u0131nda Tanzimat, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131n\u0131, Ankara: 1992, i\u00e7inde: Nesimi YAZICI, \u201cTanzimat D\u00f6neminde Osmanl\u0131 Haberle\u015fme Kurumu\u201d ss., 139-141.
\n4) <\/b>YAZICI, agm., s.,175.
\n5)<\/b> YAZICI,agm.,s.176.
\n6) <\/b>Devletin gelirlerinden (maden oca\u011f\u0131, tuzla, darphane, g\u00fcmr\u00fck v.b.) birisi \u00fczerindeki hakk\u0131n\u0131 artt\u0131rma usul\u00fc ile ve belirli bir s\u00fcre i\u00e7in bir kimseye ondan ald\u0131\u011f\u0131 pe\u015fin veya taksit para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 devretmesidir. Hazine, m\u00fcltezimlerin yapt\u0131\u011f\u0131 teklifler aras\u0131ndan en y\u00fcksek teklifi yapan m\u00fcltezime 3-69 y\u0131l aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir s\u00fcre ile bu hizmeti devrederdi. Bu s\u00fcre i\u00e7inde m\u00fcltezim, devletin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 mali, idari ve adli kolayl\u0131klardan faydalanarak kanunlar\u0131n \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tam bir \u00f6zel giri\u015fimci gibi hareket ederek artt\u0131rmada saptanan miktar\u0131 hazineye \u00f6dedikten sonra kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 kendi \u015fahsi ve me\u015fru kar\u0131 olarak kazan\u0131rd\u0131. M\u00fcltezim, bir \u015fah\u0131s olabilece\u011fi gibi bir ortakl\u0131k da olabilirdi.( Mustafa YILMAZ ve di\u011ferleri, Atat\u00fcrk ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Tarihi, Siyasal Kitabevi, Ekim 1998, s., 75)
\n7)<\/b> Mehmet Ali, \u201cPosta Mebahisi; Postan\u0131n \u0130ltizam Devri\u201d, Posta Telgraf Mecmuas\u0131, 1331 (Miladi 1915), Say\u0131:169, Cilt:15,ss., 45-46.
\n8)<\/b> YAZICI, agm.,s., 178, dipnot.
\n9) <\/b>Altemur KILI\u00c7, \u201cManyetolu Telefondan Cep Telefonuna\u201d, Tarih ve Toplum, Temmuz 1994, Say\u0131:5, ss., 55-57.
\n10) <\/b>Korkmaz ALEMDAR, \u0130leti\u015fim ve Tarih, \u0130mge Kitabevi, Ankara, 1996, s.,60.
\n11)<\/b> ATAT\u00dcRK\u2019\u00fcn TBMM\u2019ni A\u00e7\u0131\u015f Konu\u015fmalar\u0131, TBMM K\u00fclt\u00fcr Sanat ve Yay\u0131n Kurulu Yay\u0131nlar\u0131 No:30, TBMM Bas\u0131mevi, Ankara: 1987,s., 6.
\n12) <\/b>B\u00fclent VARLIK, \u201cM\u00fctareke ve Milli M\u00fccadele Bas\u0131n\u0131\u201d, Tanzimattan Cumhuriyete T\u00fcrkiye Ansiklopedisi, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 5. Cilt, s.,1205.
\n13)<\/b> ATAT\u00dcRK\u2019\u00fcn TBMM\u2019yi A\u00e7\u0131\u015f Konu\u015fmalar\u0131, age., s.,98.
\n14)<\/b> Aliye \u00d6NAL, \u201cT\u00fcrkiye\u2019de \u0130lk Telefon Te\u015fkilat\u0131\u201d, Belgelerle T\u00fcrk Tarihi Dergisi, D\u00fcn-Bug\u00fcn-Yar\u0131n, Nisan 2000, Say\u0131 39, ss., 47-52.
\n15)<\/b> RG., 9-11-1984, Say\u0131: 18570.
\n16)<\/b> RG., 18-6-1994, Say\u0131: 21964.
\n17) <\/b>RG., 28-1-1995, Say\u0131: 21185.
\n18) <\/b>Anayasa\u2019n\u0131n 165. maddesine g\u00f6re \u201csermayesinin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 do\u011frudan do\u011fruya veya dolayl\u0131 olarak devlete ait olan kamu kurulu\u015f ve ortakl\u0131klar\u0131n\u0131n TBMM\u2019nce denetlenmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\n19)<\/b> Anayasa Mahkemesi\u2019nin 22-12-1994 tarih ve E.1994\/70, K.1994\/65-3 say\u0131l\u0131 karar\u0131. RG., 24-12-1994, Say\u0131:22151.
\n20) <\/b>T\u00fcrk Telekom\u00fcnikasyon Anonim \u015eirketi Ana s\u00f6zle\u015fmesi (Md.3), Ticaret Sicil Gazetesi, 1-7-1994, Say\u0131:3564, Sicil No: 103633.
\n21) <\/b>Posta \u0130\u015fletmesi Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Faaliyet Raporu (1995-1996), APK Daire B\u015fk., s.,5.
\n22) <\/b>Konsorsiyum, genel anlamda bir amaca ula\u015fmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli kurulu\u015flar\u0131n ge\u00e7ici olarak i\u015fbirli\u011fi yapmalar\u0131n\u0131 ifade etmektedir. (Rona TURANLI Taner \u0130\u015eG\u00dcDEN, Ekonomi S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, Bilim Teknik Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul:1987, s., 188.
\n23)<\/b> Funda BA\u015eARAN- \u00d6nder \u00d6ZDEM\u0130R, Telekom\u00fcnikasyonda \u00d6zelle\u015ftirme, K\u0130GEM Yay\u0131n\u0131, Ankara:l998, s., 100.
\n24) <\/b>Bilgisayar sistemlerine haberle\u015fme olana\u011f\u0131 sa\u011flayan TURPAK, yurt d\u0131\u015f\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile d\u00fcnyaya entegre olmu\u015f bi\u00e7imde aran\u0131lan bilgiye, hangi sistemde sakland\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n an\u0131nda ve kolay eri\u015fim sa\u011flamaktad\u0131r.
\n25) <\/b>PTT Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, 3-6-1993 tarihli Brifing Raporu, s.,34.
\n26)<\/b> Alkan SOYAK, Teknolojik Geli\u015fme ve \u00d6zelle\u015ftirme, Kavram Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul: 1996, ss., 103-107.
\n27) <\/b>Bu projeye kadar T\u00fcbitak ve ODT\u00dc\u2019n\u00fcn internet hizmeti i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 TR-NET sistemi akademik ve ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015flar\u0131nca kullan\u0131lmaya devam ederken, internet hizmetlerinden yararlanma olanaklar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek ve mevcut kapasite sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f bir giri\u015fimdir.
\n28) <\/b>T\u00fcrk Telekom, Nisan 1996, Say\u0131: 4, s., 27.
\n29)<\/b> BA\u015eARAN-\u00d6ZDEM\u0130R,age., s., 107.
\n30) <\/b>Ankara ve Adana b\u00f6lgelerinde, 30-1-1991 tarihinde Hollanda k\u00f6kenli NKF Kabel, PHILIPS Kommunikations Industrie A.G. ve STFA Konsorsiyum\u2019u; \u0130stanbul, Ankara ve Konya\u2019da 1-2-1991 tarihinde SIMKO A.\u015e., SIEMENS A.G. ve KATHREIN Konsorsiyum\u2019u; Ankara, Antalya ve \u0130stanbul\u2019da 3-3-1991 tarihinde TELETA\u015e ve ERE A.\u015e. Konsorsiyum\u2019u ile s\u00f6zle\u015fme imzalanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n31) <\/b>Do\u011fan Medya Grubu, SIEMENS Konsorsiyumunda yer alm\u0131\u015f, \u0130nterstar\u2019\u0131n sahibi Rumeli Holding ise bir\u00e7ok ihaleye do\u011frudan kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.(Ba\u015faran-\u00d6zdemir,age., ss.,100-101)
\n32) <\/b>T\u00fcrk Telekom\u00fcnikasyon A.\u015e. Faaliyet Raporu, 1996-1997, ss., 18-21.
\n33)<\/b> Telekom\u00fcnikasyon \u0130statistikleri,1996, s.,241.
\n34)<\/b> RG., 5-8-1996, M\u00fckerrer say\u0131: 22718.
\n35)<\/b> Milliyet, 24-1-1997.
\n36) <\/b>Cumhuriyet, 17 Haziran 2000,s.,15.
\n37) <\/b>\u0130.\u00dc.Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi Dergisim No: 23-24 (Ekim 2000-Mart 2001)<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yrd. Doç. Dr. E. Elif Yücetürk Abant İzzet Baysal Üniversitesi, İ.İ.B.F., Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi GİRİŞ Haberleşme, toplumların ekonomik, teknolojik ve sosyal kalkınmasında önemli bir altyapıyı oluşturmaktadır. Tüm toplumların gelişmişlik düzeyleri, oluşturdukları kurumlarla ve bunların işleyişi ile belirlenir. Haberleşmeye yönelik oluşturulan kurumlar da tarih boyunca bir gelişim göstererek bugünkü düzeyine ulaşmıştır. Bu süreçte telekomünikasyon […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-12263","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12263"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12263\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12265,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12263\/revisions\/12265"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}