![](\"http:\/\/www.circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image5\/0063-kabartay.gif\")
<\/p>\n<\/p>\n
Prof. Dr. H\u00fcseyin Atay<\/strong><\/p>\n Tarihi medeni milletler de\u011fi\u015ftirir, ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Medeniyetin temel dinamik rampas\u0131 ise din<\/b>dir. Kur\u2019an\u2019\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 din insan i\u00e7indir, insan\u0131n hizmetindedir. \u0130nsan din i\u00e7in de\u011fildir.<\/p>\n T\u00fcrkiye Cumhuriyetinin manevi mimarlar\u0131, \u00f6zel, sivil toplumlara ve fiziki yap\u0131mc\u0131lar\u0131 durumunda olan resmi kurumlara hitap etmek istiyorum. \u00d6ncelikle \u015funu belirtmeliyim. Bu kadar uzun zamandan beri s\u00fcr\u00fcp gelen bireyin, toplumun, devletin sorunlar\u0131ndan bir tek konuyu bile dinleyiciyi ve okuyucuyu b\u0131kt\u0131rmadan anlatmak imkan\u0131 yoktur. Ancak temel k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131 olarak tespit edebildi\u011fim birka\u00e7 ana soruna de\u011finece\u011fim ve onlar\u0131 sizlere arzedece\u011fim.<\/p>\n Birinci kural olarak \u015funu ortaya koyaca\u011f\u0131m. Fizik, kimya, matematik gibi konularda bir problemi tek bir ki\u015fi \u00e7\u00f6zebilir. Sosyal problemlerde ise, bir ki\u015fi, hi\u00e7bir problemi \u00e7\u00f6zemez. O, ancak ilgili konulardaki uzmanlar\u0131n saatlerce, g\u00fcnlerce tart\u0131\u015fmas\u0131 sonucu \u00e7\u00f6z\u00fclebilir.<\/p>\n \u0130kinci kural olarak; hangi konuda olursa olsun, herhangi bir sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, onu meydana getiren nedenleri teke indirgemekle olur; \u00f6ncelikle temel ve ba\u015f nedeni bulmak \u015fartt\u0131r. \u00d6teden beri hep ikinci derecedeki sebepler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmas\u0131ndan dolay\u0131 sorunlar temelinden \u00e7\u00f6z\u00fclemiyor.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kural ise, herhangi bir konuda, hangi sorun olursa olsun, onu \u00e7\u00f6zmenin tek bir y\u00f6ntemi ve yolu bulunmaktad\u0131r. O da d\u00fc\u015f\u00fcnmedir. D\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00e7\u00f6zemeyece\u011fi sorun yoktur. \u0130ster siyasi, ister idari, ister dini, ister ahlaki, ister teknik konular olsun, onlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in tek \u00e7\u0131kar yol d\u00fc\u015f\u00fcnmedir.<\/p>\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kural; d\u00fc\u015f\u00fcnmenin alabildi\u011fine serbest ve \u015farts\u0131z olmas\u0131 durumunda, d\u00fc\u015f\u00fcnme var olabilir. D\u00fc\u015f\u00fcnme, kar\u015f\u0131t bir fikir \u00fcretmedir. Ba\u015fkas\u0131n\u0131n ilkesine, s\u00f6z\u00fcne, d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fcnme, d\u00fc\u015f\u00fcnme olmay\u0131p, o ba\u015fkas\u0131n\u0131 tekrar etme, ezberleme ve taklit etme say\u0131l\u0131r.<\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ancak bir ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u0131n\u0131rlayabilir. D\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u015fartlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmenin tan\u0131m\u0131nda mevcuttur. D\u00fc\u015f\u00fcnme birtak\u0131m \u00f6nc\u00fcllere dayand\u0131\u011f\u0131 ve yeni bir fikir ortaya koydu\u011fu zaman d\u00fc\u015f\u00fcnme olur. Yoksa, geli\u015fig\u00fczel konu\u015fma, sokaktaki adam gibi, hamal gibi konu\u015fma, d\u00fc\u015f\u00fcnme de\u011fildir. Dilbilgisi kurallar\u0131na uygun bir konu\u015fma da d\u00fc\u015f\u00fcnme say\u0131lmaz. D\u00fc\u015f\u00fcnmenin mutlaka bir fikir \u00fcretmesi gerekir. Bir fikri ba\u015fkas\u0131ndan ay\u0131racak nitelik, onun hi\u00e7birine benzememesidir.<\/p>\n Be\u015finci kural; d\u00fc\u015f\u00fcnme d\u00fc\u015f\u00fcnenin tutumunu belirler. D\u00fc\u015f\u00fcnerek bir fikir \u00fcreten kimse, kendisine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, \u00fcretti\u011fi fikri reddedecek ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin de bulunaca\u011f\u0131n\u0131 hesaba katarak d\u00fc\u015f\u00fcnecektir. Kolay \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclecek bir fikir \u00fcretmesi aleyhine olur. D\u00fc\u015f\u00fcnceyi ancak bir ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131r ve \u015fartland\u0131r\u0131r, dememizin anlam\u0131 budur. D\u00fc\u015f\u00fcnceler d\u00fc\u015f\u00fcnceleri denkserle\u015ftirir.<\/p>\n Alt\u0131nc\u0131 kural; d\u00fc\u015f\u00fcnme yasaklanabilir. Baz\u0131 kimselerin d\u00fc\u015f\u00fcnme zihin i\u015flemidir, kimse onun \u00fczerinde egemenlik kuramaz ve ona yasak koyamaz, demeleri yanl\u0131\u015ft\u0131r. Evet, zihinlere yasak konabilir. \u00c7ocu\u011fa \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnme, Allah seni cehennemde yakar, \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnme, polis seni yakalar, hapiste \u00e7\u00fcr\u00fcrs\u00fcn dendi\u011fi zaman, \u00e7ocuk d\u00fc\u015f\u00fcnmez olur. \u00c7ocuk hangi t\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceden \u00f6t\u00fcr\u00fc cehenneme veya hapse at\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 kestiremeyece\u011fi i\u00e7in hi\u00e7bir t\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnmeye koyulamaz. B\u00f6ylece zihni tembelle\u015fir ve d\u00fc\u015f\u00fcnemeyen, emirle hareket eden bir robot olur \u00e7\u0131kar. Bunun i\u00e7in diyoruz ki, d\u00fc\u015f\u00fcnme nas\u0131l yasaklanabiliyorsa, ayn\u0131 \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnme \u00f6\u011fretilebilir de. Hangi d\u00fc\u015f\u00fcncenin do\u011fru oldu\u011fu, ancak ifade edildikten sonra anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 i\u00e7in, her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncenin ifadesi serbest olmal\u0131d\u0131r ki, yanl\u0131\u015f olan\u0131, do\u011fruya yak\u0131n olan\u0131, do\u011fru olan\u0131, en do\u011fru olan\u0131 ortaya konabilsin. En do\u011fru olan\u0131 bulabilmek i\u00e7in, d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve d\u00fc\u015f\u00fcnceye yasak olmayacakt\u0131r. Zira d\u00fc\u015f\u00fcnme bir zihin i\u015flemi ve d\u00fc\u015f\u00fcnce de onun anlat\u0131lm\u0131\u015f deyimidir.<\/p>\n Yedinci kural; d\u00fc\u015f\u00fcnme, ancak \u015f\u00fcphenin do\u011furdu\u011fu, ni\u00e7in? sorusundan sonra ortaya \u00e7\u0131kar. \u015eimdi \u00f6rnek olarak Japonya\u2019ya bakal\u0131m. 1868 y\u0131l\u0131nda kalk\u0131nmaya ba\u015fl\u0131yor, 1905\u2019de kalk\u0131n\u0131yor; 1914 sava\u015f\u0131nda yeniliyor, 1940\u2019da tekrar kalk\u0131n\u0131yor; 1945\u2019de yeniliyor 1980\u2019de kalk\u0131n\u0131yor. 110 y\u0131lda \u00fc\u00e7 defa y\u0131k\u0131l\u0131p yap\u0131l\u0131yor ve b\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck devletleri aras\u0131nda yerini al\u0131yor. T\u00fcrkiye 1776 y\u0131l\u0131nda kalk\u0131nmaya ba\u015fl\u0131yor; 1839\u2019da tekrar kalk\u0131nmaya \u00e7abal\u0131yor; 1923 y\u0131l\u0131nda tekrar bir kalk\u0131nma havas\u0131 yarat\u0131l\u0131yor; 225 y\u0131lda, 160 y\u0131lda ve son 79 y\u0131lda da kalk\u0131nam\u0131yor. Hem de T\u00fcrkiye Japonya\u2019dan farkl\u0131 olarak d\u00fcnyan\u0131n en eski medeniyetleri \u00fczerinde, alt\u0131 y\u00fczy\u0131l h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f bir devletin mirasyedisi olmas\u0131na ra\u011fmen. Ni\u00e7in? E\u011fer, bu millete soru sorma ve d\u00fc\u015f\u00fcnme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc verilmi\u015f ve \u00f6\u011fretilmi\u015f olsayd\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve \u015fimdiye kadar d\u00f6rt defa kalk\u0131n\u0131rd\u0131.<\/p>\n Sekizinci kural; devlet medeniyet kuramaz, medeniyeti ancak millet kurar. Bursa\u2019daki Ulu Camii birka\u00e7 sene \u00f6nce tekrar ziyaret etti\u011fimde \u015funu anlad\u0131m. Bu camii millet yapt\u0131, Y\u0131ld\u0131r\u0131m Beyaz\u0131t yapmad\u0131. O, belki emir verdi. Zaten kendisinin Balkanlar ve Anadolu\u2019da sava\u015fmaktan artan zaman\u0131 da yoktu. S\u00fcleymaniye Camii’ni de Kanuni Sultan S\u00fcleyman yapmad\u0131, millet yapt\u0131. Cihan Padi\u015fah\u0131 millete sadece medeniyet yapma ve ya\u015fatma imkan\u0131 sa\u011flad\u0131. Millet de yeti\u015fti ve yapt\u0131. Nitekim Kanuni, S\u00fcleymaniye Camii’nin kurdelesini kesmeyi Mimar Sinan\u2019a yapt\u0131rarak ne kadar b\u00fcy\u00fck devlet adam\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti.<\/p>\n 1776\u2019dan bu yana, 2000 y\u0131l\u0131na kadar, devlet ve h\u00fck\u00fcmetler milleti kenara itekledi ve millete dayanmadan, onun dinamiklerini hor g\u00f6rerek kendi ba\u015f\u0131na kalk\u0131nmaya ve medeniyete yeti\u015fmeye kalk\u0131\u015ft\u0131, ama ba\u015faramad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc medeniyeti millet yapar, diyoruz. Bunu havadan uydurmuyoruz. Tarih bunu s\u00f6yl\u00fcyor. Tarihi medeni milletler de\u011fi\u015ftirir, ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcr; geri kalm\u0131\u015f milletler hep tarihte ya\u015far. Atalar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 ile \u00f6v\u00fcn\u00fcr, onlar\u0131 kutsalla\u015ft\u0131r\u0131p bayramlar\u0131n\u0131 yapar, \u00e7ocuklar gibi sevinirler; ne yapacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemezler. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnme onlara yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnmemek hem halka hem de idare edenlere rahatl\u0131k sa\u011fl\u0131yor. Tarihleri kendilerini kuyu beygiri gibi evirir \u00e7evirir, hep olduklar\u0131 yerde d\u00f6n\u00fcp dururlar. Baz\u0131lar\u0131 da kabahat hep devletin midir? diye sorarak millete de kabahat y\u00fcklemek isterler. K\u0131rk d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k \u00fcniversite hayat\u0131mda vard\u0131\u011f\u0131m kanaat \u015fudur: Ger\u00e7ekten kabahat hep devletin ve onun gizli, a\u015fikare destek\u00e7ilerinindir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar milleti serbest ve rahat b\u0131rakm\u0131yorlar ki! Milleti devleti y\u0131kacak diye kakar, tekmeler, itekler ve onu bask\u0131 alt\u0131nda tutarlar. Asl\u0131nda y\u0131k\u0131lacak olan kendi \u00e7\u0131karlar\u0131d\u0131r. Ancak do\u011fru d\u00fcr\u00fcst \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlarsa milletin onlara sevgi ile ba\u011flanaca\u011f\u0131n\u0131 bilirler, ama yardak\u00e7\u0131lar\u0131 onlar\u0131 b\u0131rakmaz. Bunu da bildikleri halde, yardak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 a\u015facak ki\u015fili\u011fe sahip de\u011fillerdir.<\/p>\n Dokuzuncu kural; medeniyetin temel dinamik rampas\u0131 dindir. Her problemin bir temel nedeni ve her konuda her t\u00fcrl\u00fc problemin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn de tek bir yolu ve y\u00f6ntemi oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnme idi. \u0130\u015fte, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ate\u015fleyen, medeniyetin kayna\u011f\u0131, dinamosu dindir. Bat\u0131 medeniyeti insan\u0131 ihmal etmi\u015ftir; onu medeniyet \u00e7ark\u0131n\u0131n maddi bir di\u015flisi haline getirmesinin, bir g\u00fcn onun sonunu getirece\u011finden endi\u015fe ediyorum do\u011frusu. Bug\u00fcn Bat\u0131, insan\u0131 medeniyet, daha do\u011frusu teknik i\u00e7in, bir alet olarak kullanmaktad\u0131r. Oysa, insan medeniyet i\u00e7in de\u011fil, medeniyet insan i\u00e7in olmal\u0131yd\u0131. Kur\u2019an\u2019\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 din insan i\u00e7indir, insan\u0131n hizmetindedir. \u0130nsan din i\u00e7in de\u011fildir. Bin y\u0131ldan beri M\u00fcsl\u00fcman k\u00fclt\u00fcr\u00fc, bunu tersine \u00e7evirmi\u015f ve insan\u0131 dinin hizmetine vermi\u015ftir. \u00dcz\u00fclerek s\u00f6ylemek gerekir ki, dine, \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131 bunca d\u00fc\u015fmanca \u00e7abalara kar\u015f\u0131n, bu yanl\u0131\u015f anlay\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki devletimizin temel ideolojisi olarak benimsenerek s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Millet devlet i\u00e7indir, ideolojisi tarihten ve yanl\u0131\u015f dini anlay\u0131\u015ftan gelmektedir. Ne k\u00f6t\u00fc bir miras, de\u011fil mi?<\/p>\n Onuncu kural; Bat\u0131 kalk\u0131nmay\u0131 dinde reform ile ba\u015flatt\u0131. Bat\u0131n\u0131n dindeki reform fikrinin kayna\u011f\u0131n\u0131n Kur\u2019an oldu\u011funu s\u00f6ylemek fiilen tart\u0131\u015f\u0131labilirse de, fikren \u00e7ok do\u011frudur. Kur\u2019an, dinde en do\u011fru ve \u00e7a\u011flar\u0131 a\u015fk\u0131n bir reform yapmakla kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda gelece\u011fe \u0131\u015f\u0131k tutacak bir d\u00fcnya medeniyeti ve felsefesi kurarak \u00f6rne\u011fini vermi\u015ftir. \u0130nsan\u0131 evrenin merkezi yapm\u0131\u015f; din, dil, renk, \u0131rk fark\u0131n\u0131 kald\u0131rarak, insan\u0131 vas\u0131tas\u0131z, arac\u0131s\u0131z Allah\u2019a ba\u011flam\u0131\u015f ve b\u00f6ylece insan\u0131n insan\u0131 s\u00f6m\u00fcrmesine engel olmak istemi\u015ftir. \u0130slam\u2019da yap\u0131lacak reform, Kur\u2019an\u2019\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemle ve felsefe ile olacakt\u0131r. Allah\u2019la insan aras\u0131ndaki asalaklar, s\u00f6m\u00fcrgeciler, sekreterler kalkacak ve insan do\u011frudan Allah\u2019a ve onun s\u00f6z\u00fc olan Kur\u2019an\u2019a gidecektir. Bu, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve ki\u015fili\u011finin temel \u00f6\u011fesidir.<\/p>\n Gazali\u2019de zirveye \u00e7\u0131k\u0131p h\u00e2l\u00e2 inmeyen \u015fu yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeltilecektir: Ak\u0131l yan\u0131l\u0131r, Kur\u2019an onu do\u011frultur ve do\u011fru yola g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bu fikir yanl\u0131\u015ft\u0131r. Ak\u0131l yan\u0131lmaz, onun i\u00e7in Kur\u2019an onu do\u011frultmaya de\u011fil, onu desteklemeye gelmi\u015ftir. Ak\u0131l do\u011fruyu s\u00f6yler, ama onun yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fc yoktur, pasiftir. Oysa dinin yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fc vard\u0131r. Ak\u0131l h\u00fckm\u00fcn\u00fc verir, Kur\u2019an da ona yapt\u0131r\u0131m getirir ve akl\u0131n dedi\u011fi ger\u00e7ekle\u015fir. Bunun i\u00e7in ak\u0131l ve Kur\u2019an birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ak\u0131l \u00f6nce Kur\u2019an sonrad\u0131r, diyoruz. Kur\u2019an akla uyacak, ak\u0131l Kur\u2019an\u2019a de\u011fil. \u0130nsan\u0131 yan\u0131ltan iradesidir. \u00c7\u0131karlar\u0131 da ama\u00e7lar\u0131n\u0131 belirler ve iradesini bask\u0131 alt\u0131na al\u0131r. Kur\u2019an akl\u0131 terbiyeye de\u011fil, iradeyi terbiye etmeye geldi. \u0130radeyi fiilen y\u00f6nlendiren inan\u00e7t\u0131r. Neye inan\u0131yorsa, do\u011fru veya yanl\u0131\u015f onu yapar. Kur’an inanc\u0131 akla dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r ki, akla g\u00f6re hareket etmesini sa\u011flas\u0131n. \u0130nsan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015flar\u0131 bile bile yapmas\u0131n\u0131n anlam\u0131 \u015fudur: Akl\u0131 ona yanl\u0131\u015f oldu\u011funu bildirdi\u011fi halde, iradesi ona yanl\u0131\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131yor.<\/p>\n On birinci kural; devleti ve h\u00fck\u00fcmetleri idare edenlerin, devletin \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeleri, kimseye bir \u015fey anlatm\u0131yor mu? Herkes d\u00fc\u015f\u00fcnceden bu kadar aylak, d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131 bu kadar vurdum duymaz m\u0131? B\u00f6ylesi bir yap\u0131ya sahip olan bir devletteki bireyler, devletten daha sa\u011flam yap\u0131ya m\u0131 sahiptirler? Yoksa her biri \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fcn aynas\u0131 ve yans\u0131mas\u0131 m\u0131d\u0131r? \u00c7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f olan bir devletin bireyleri de ona benzedi\u011fi i\u00e7in, bir t\u00fcrl\u00fc sivrisineklerin, zehirli sineklerin, mikroplar\u0131n \u00fcredi\u011fi bir \u00fclke olmaktan \u00e7\u0131km\u0131yor. Nereden \u0131slaha ba\u015flanacak, kimse bilmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc olan bitenler kimsenin umrunda de\u011fil ki, d\u00fc\u015f\u00fcns\u00fcn. En az\u0131ndan herkes, her kurum; devlet olsun, \u00f6zel sekt\u00f6r olsun, kendi alan\u0131nda bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu aramak mecburiyetinde oldu\u011funu g\u00f6rmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar. D\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olsalar, kendilerinin de bir \u015feyler yapmak zorunda olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6receklerdir. \u0130ki taraf da d\u00fc\u015f\u00fcnmeye izin vermiyor ki, yanl\u0131\u015flar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n.<\/p>\n Bunu, en temel kaynak olarak \u015f\u00f6yle ifade etmek istiyorum. T\u00fcrkiye\u2019de \u015fu \u00fc\u00e7 tutamak kalmam\u0131\u015ft\u0131r: Bu \u00fc\u00e7 de\u011fer ve yetke kayna\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7ine alan ahlakt\u0131r. Her \u015feyin \u0131slah\u0131, eylem ahlak\u0131nda bulunur. Mesela ekonomi ile ahlak d\u00fczelmez, ancak ahlak ile ekonomi d\u00fczelebilir.<\/p>\n \u0130\u015fte Allah korkusunu, kanun korkusunu, kamu vicdan\u0131 korkusunu a\u015f\u0131layacak, s\u00fcrekli besleyecek dindir. As\u0131rlarca dine sald\u0131r\u0131ld\u0131, dindara hakaret edildi. Ne var ki, dinin yerini dolduracak bir ideoloji de bulunup konamad\u0131. Din de, kanun da, kamu vicdan\u0131 da elden gitti. H\u00e2l\u00e2 i\u015fin nereden bozuldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen yok. Do\u011frusu, nereden bozulduysa oradan yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ancak d\u00fc\u015f\u00fcnen bilir ve anlar.<\/p>\n \u00c7\u0131k\u0131\u015f yolu olarak do\u011frudan Kur\u2019an\u2019\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 evrensel insani ilkelere gidip oradan yap\u0131lanmaya ve yeniden olu\u015fmaya ba\u015flamaktan ba\u015fka \u00e7are g\u00f6remiyorum. En az\u0131ndan, en yak\u0131n ge\u00e7mi\u015ften \u00fc\u00e7 y\u00fczy\u0131ll\u0131k tarihi devlet ve h\u00fck\u00fcmetler deneyimimiz bana bunu s\u00f6yletiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, devlet 1776’dan beri dine kar\u015f\u0131 sava\u015f a\u00e7arak, milletle aras\u0131n\u0131 gitgide a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Devlet fiilen millete dayanm\u0131yor, onu kendisine yabanc\u0131 ve adeta d\u00fc\u015fman g\u00f6r\u00fcyor. Devlet milletle bar\u0131\u015fmak istiyorsa, devam\u0131 i\u00e7in bu ilk ve son \u015fartt\u0131r. Milletin dinine kar\u015f\u0131 hassas ve sayg\u0131l\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Bunun yolunu, y\u00f6ntemini \u00f6\u011fretecek kimseleri bulmal\u0131 veya yeti\u015ftirmelidir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse \u00f6\u011frenir ve bilir. Sizler hepiniz devletin olumsuzluklar\u0131ndan da sorumlusunuz.<\/p>\n Yapabilece\u011finiz \u00e7ok \u015fey oldu\u011funda \u015f\u00fcphe g\u00f6rm\u00fcyorum, yeter ki, buna niyet ve azmedin. Nas\u0131l yapaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz, yolunu, y\u00f6ntemini bulabilirsiniz. Her \u015feyin ba\u015f\u0131 g\u00fcvendir. Servetinizi, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bu millete bor\u00e7lusunuz. \u00c7ok zeki, \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fkan ve okumu\u015f, \u00e7ok i\u015f bilir olman\u0131z\u0131 i\u00e7inizden veya a\u00e7\u0131k\u00e7a ileri s\u00fcrerek kendinizi bu bor\u00e7tan kurtaramazs\u0131n\u0131z. Bu \u00fclkenin da\u011f ba\u015f\u0131nda \u00e7atlak ayakl\u0131, y\u0131rt\u0131k elli, k\u00f6t\u00fcr\u00fcm, topal, k\u00f6r, sa\u011f\u0131r, askeri g\u00f6revde sakat kalm\u0131\u015f kimselerin hakk\u0131n\u0131 nas\u0131l \u00f6deyece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn! \u00c7\u00fcnk\u00fc toplum onlardan olu\u015fuyor. Onlar da toplumun birer ferdidir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz g\u00f6revinizi nas\u0131l yapaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bulursunuz. Herkes d\u00fc\u015f\u00fcnecek, art\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnce yasak olmayacakt\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrk milleti i\u00e7in b\u00f6yle bir d\u00fcnya istiyorum. Her T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 da bunu istemelidir. Benim onlardan, onlar\u0131n benden bir ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 yoktur.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Prof. Dr. Hüseyin Atay Tarihi medeni milletler değiştirir, ileri götürür. Medeniyetin temel dinamik rampası ise dindir. Kur’an’ın anlattığı din insan içindir, insanın hizmetindedir. İnsan din için değildir. Türkiye Cumhuriyetinin manevi mimarları, özel, sivil toplumlara ve fiziki yapımcıları durumunda olan resmi kurumlara hitap etmek istiyorum. Öncelikle şunu belirtmeliyim. Bu kadar uzun zamandan beri sürüp gelen bireyin, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-12388","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arastirma-ana-sayfa","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12388"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12390,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12388\/revisions\/12390"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n1. Allah korkusu, hem dindar\u0131nda, hem dine ald\u0131rmayan\u0131nda, hem dine d\u00fc\u015fman olan\u0131nda yoktur.
\n2. Hi\u00e7 kimse kanundan da korkmuyor. Kanunlar\u0131 ilk bozanlar, onlar\u0131 \u00e7\u0131karanlard\u0131r. Sanki kanunu yapt\u0131klar\u0131ndan kendilerini kanun \u00fcst\u00fc g\u00f6r\u00fcyorlar. Bu adeta bir tanr\u0131l\u0131k de\u011fil mi? Bunu s\u00f6ylerken din demiyorum, m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k da demiyorum, Kur\u2019an diyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an ve m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ayr\u0131d\u0131r. Kur\u2019an insanlar\u0131n birbirlerine tap\u0131nmalar\u0131n\u0131 y\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kur\u2019an din kitab\u0131 de\u011fil, insanlara bir rehber, yol g\u00f6stericidir.
\n3. Kamu oyundan, kamunun vicdan\u0131ndan da kimse korkmuyor. Niye korksun ki, kamu vicdan\u0131 diye bir \u015fey yok da ondan.<\/p>\n
\nOn ikinci kural; sonu\u00e7 \u015fudur. Say\u0131n okuyuculara ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlere, son olarak \u015funu arzetmek istiyorum:<\/p>\n