{"id":12457,"date":"2019-03-31T10:13:10","date_gmt":"2019-03-31T15:13:10","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=12457"},"modified":"2019-03-31T10:13:10","modified_gmt":"2019-03-31T15:13:10","slug":"cerkes-ethem-degerlendirmeleri-ve-sonsoz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/cerkes-ethem-degerlendirmeleri-ve-sonsoz\/","title":{"rendered":"\u00c7ERKES ETHEM DE\u011eERLEND\u0130RMELER\u0130 VE SONS\u00d6Z"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\u201cEvet, \u00c7erkes Ethem de b\u00f6yle diyor. Kimin hakl\u0131 oldu\u011funu tarih er ya da ge\u00e7 ama mutlaka yazacakt\u0131r. Benim \u00e7al\u0131\u015fmam bu merak\u0131n sadece bir ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r.\u201d
\n<\/i>Cemal \u015eener<\/b><\/p>\n

<\/span> \u00c7erkes Ethem Olay\u0131 adl\u0131 kitab\u0131n sons\u00f6z\u00fc
\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bask\u0131 1986 Okan yay\u0131nlar\u0131<\/span><\/p>\n

\u00c7erkes Ethem olay\u0131nda sons\u00f6z\u00fc s\u00f6ylemeden \u00f6nce, k\u0131saca bu konuya ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda yer vermi\u015f olan ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n de\u011ferlendirmelerine yer verelim.<\/p>\n

Mustafa Kemal’in S\u00f6ylev’deki yarg\u0131s\u0131n\u0131 belirttik. Ondan sonraki yaz\u0131l\u0131 de\u011ferlendirme (hatta tarih olarak daha eski) Yunus Nadi’den geliyor. Yunus Nadi’nin yarg\u0131s\u0131 kitab\u0131n\u0131n ad\u0131ndan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Kitab\u0131na koydu\u011fu isim: ”\u00c7erkes Ethem Kuvvetlerinin \u0130haneti<\/b>”dir.<\/p>\n

Naz\u0131m Hikmet, ”Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 Destan\u0131” adl\u0131 eserinde, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir tahlil olmasa da \u015fu yarg\u0131y\u0131 belirtiyor: Naz\u0131m Hikmet ile ayn\u0131 d\u00f6nemlerde ya\u015fayan, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131’n\u0131n hikayesini sekiz cilde s\u0131\u011fd\u0131ran Hasan \u0130zzet’in Dinamo, Kutsal \u0130syan adl\u0131 eserinde, \u00c7erkes Ethem’i ”sosyalist” d\u00fc\u015f\u00fcnceye yak\u0131n halk\u00e7\u0131 bir \u00f6nder olarak de\u011ferlendirmektedir.<\/p>\n

Yal\u00e7\u0131n K\u00fc\u00e7\u00fck, \u00f6nemli bir ara\u015ft\u0131rma olan ”T\u00fcrkiye \u00dczerine Tezler”in ikinci cildinde Ethem’i \u015f\u00f6yle de\u011ferlendiriyor: ”Naiv pop\u00fclist e\u011filimler var… \u00c7erkes, bir k\u00f6yl\u00fc hareketini, bir devrimci demokrat hareketi, ki\u015fisel yeteneksizli\u011fi nedeniyle heba etmi\u015ftir. Bu y\u00fczden ihanet etmi\u015ftir. Bu s\u00f6ylenebilir.” (155) ”\u00c7erkes Ethem’i bir ”hain” sayman\u0131n imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yava\u015f yava\u015f belli oluyor.” (156) Do\u011fan Avc\u0131o\u011flu ise \u00f6zet olarak \u015fu yarg\u0131y\u0131 verir.
\n”E\u015fk\u0131yal\u0131ktan Bol\u015fevikli\u011fe, Bol\u015feviklikten Yunan i\u015fbirlik\u00e7ili\u011fine bir \u00e7\u0131rp\u0131da ge\u00e7iveren Ethem.” (157)<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Do\u011fu Ergil, \u00c7erkes Ethem olay\u0131n\u0131 merkez-\u00e7evre \u00e7eli\u015fkisi olarak koyup, zorunlu bir \u00e7at\u0131\u015fma diye yorumlamaktad\u0131r. Mete Tuncay ise, Milli M\u00fccadele’nin Anadolu’da s\u0131n\u0131flararas\u0131 ulusal birlik olu\u015fturdu\u011funu, e\u015fraf\u0131n parasal deste\u011fine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama Ethem’in e\u015frafa tavr\u0131n\u0131n tepkiler yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek \u015f\u00f6yle diyor: ”Bunun i\u00e7inde Kuvay-\u0131 Seyyare’yi ortadan kald\u0131rmak zorunlu olmu\u015ftu.” (158)<\/p>\n

T\u00fcrkiye Ger\u00e7e\u011fi dergisi de, (ara\u015ft\u0131rmac\u0131; Zeki Saruhan) Ethem i\u00e7in; ”macerac\u0131”, ”hain” v.s. diyor1. \u00c7erkes Ethem’i b\u00f6yle de\u011ferlendirmeyenleri de \u015fiddetle su\u00e7luyor. K\u0131saca \u015fu yarg\u0131ya var\u0131yor: ”B\u00f6yle bir harekette bulunan herhangi bir insan\u0131n cezas\u0131, vatan hainli\u011fi kanununa g\u00f6re idamdan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi.” (159)<\/p>\n

Cemal Kutay ise, Demokrat Parti d\u00f6neminde yazd\u0131\u011f\u0131 iki ciltlik, ”\u00c7erkes Ethem Dosyas\u0131” adl\u0131 kitab\u0131nda Kemalizm d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu konuya d\u00f6rt elle sar\u0131l\u0131yor. Onun ”hain” de\u011fil, ”Ulusal Kahraman” olmas\u0131 . gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Mustafa Kemal’e de direkt de\u011fil, ama \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla su\u00e7lamalar y\u00f6neltiyor. Esas i\u015fleri bozan\u0131n \u00een\u00f6n\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.
\nT\u00fcrkiye’deki bir k\u0131s\u0131m \u00c7erkes ayd\u0131n\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ”Yam\u00e7\u0131” dergisi ise, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131’nda \u00c7erkes Ethem’e kar\u015f\u0131 haks\u0131zl\u0131k yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c7erkes’in \u00c7erkes’e k\u0131rd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fikrini savunmaktad\u0131rlar (\u00c7erkes Ethem, Anzavur \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi).<\/p>\n

\u00c7erkes Ethem olay\u0131na Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 ile ilgilenen baz\u0131 yabanc\u0131lar da e\u011filmi\u015flerdir. Bunlardan, bulabildi\u011fim \u0130ngiliz ve Sovyet kaynaklar\u0131ndan bir iki \u00f6rnek vermek istiyorum.<\/p>\n

Lord Kinros, \u00c7erkes Ethem’i ”Ba\u015f\u0131 Bozuklar\u0131n Sonu” genel kategorisi i\u00e7inde de\u011ferlendirmi\u015ftir. Sovyet kaynaklar\u0131na g\u00f6re ise, ”Moskova’da Ethem’e \u00f6nce bir T\u00fcrk kom\u00fcnist g\u00f6z\u00fc ile bakm\u0131\u015flar, fakat sonradan onun sadece bir ”haydut” oldu\u011funu anlam\u0131\u015flar.” (160)<\/p>\n

Gene bir Sovyet ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Novi\u00e7ev, ”1919,- 1920 Y\u0131llar\u0131nda Kemalistlerin Anti-K\u00f6yl\u00fc Politikas\u0131” adl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda, Kemalistlerin i\u015f\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc kitlelerine ve milli az\u0131nl\u0131klara kar\u015f\u0131 izledi\u011fi politikay\u0131 d\u00fc\u015fmanca buluyor. \u00c7erkes Ethem i\u00e7in ise, \u015f\u00f6yle diyor: ”Ethem bir Kemalist provokat\u00f6r idi ve Kemalistler taraf\u0131ndan kurulan polis i\u015fi ve provokasyon dolu Kom\u00fcnist Parti \u00fcyesiydi. Mustafa Kemal ile bozu\u015ftuktan sonra ulusal ihanetini tamamlad\u0131 ve karde\u015fleri ve yak\u0131nlar\u0131yla birlikte Yunan’a s\u0131\u011f\u0131nd\u0131” (161)<\/p>\n

Tank Bu\u011fra’n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 K\u00fc\u00e7\u00fck A\u011fa roman\u0131n\u0131n televizyonda dizi film olarak g\u00f6sterilmesi \u00c7erkes Ethem olay\u0131 ve yak\u0131n tarihimize kar\u015f\u0131 canl\u0131 bir ilgi ve tart\u0131\u015fma yaratt\u0131. Fakat bu de\u011ferlendirmelere ekleyebilece\u011fim de\u011fi\u015fik de\u011ferlendirmeler \u00e7\u0131kmad\u0131.<\/p>\n

Konu ile fazlaca ilgilenen Cumhuriyet gazetesi makale yazarlar\u0131 bilinen \u015feyleri tekrarlad\u0131lar. \u00d6rne\u011fin ilhan Sel\u00e7uk \u015f\u00f6yle yazd\u0131: ”Komutan S\u0131f\u0131r’\u0131 gazete ve dergi sayfalar\u0131nda y\u0131llardan beri izlerken \u00c7erkes Ethem’i zaman zaman d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k amac\u0131yla yola \u00e7\u0131kan bir insan\u0131n pusulas\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rarak ihanetin karanl\u0131k kuyusuna nas\u0131l d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc an\u0131msad\u0131m.” (162)<\/p>\n

Tar\u0131k Bu\u011fra ise, bir dergideki tart\u0131\u015fmada \u015f\u00f6yle diyor: ”Ben hala \u00c7erkes Ethem olay\u0131n\u0131n o g\u00fcnk\u00fc \u015fartlarda \u00f6nlenebilece\u011fine inan\u0131yorum. Bunda \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n sert, tavizsiz tutumunun etkisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ethem ma\u011frur insand\u0131r. Hatas\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015ft\u0131r ama geri d\u00f6nememi\u015ftir.” (163)<\/p>\n

Bildi\u011fim de\u011ferlendirmeler bundan ibaret ama bu olay\u0131n tam ger\u00e7ek\u00e7i de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in bu ara\u015ft\u0131rma elbet yeterli de\u011fildir. Sadece genel bir bilgidir. Yeni ve de\u011fi\u015fik bilgiler baz\u0131 yarg\u0131lar\u0131 \u015f\u00fcphesiz de\u011fi\u015ftirebilir.<\/p>\n

\u0130lk ba\u015fta da belirtti\u011fimiz gibi, efelerin kuvveti b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6yl\u00fclere dayan\u0131yordu. Kuvay-\u0131 Milliye’nin tasfiye edilmesi, k\u00f6yl\u00fclerin g\u00f6reli de olsa ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 koruyan silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 demektir. Bu d\u00f6nemde, art\u0131k k\u00f6yl\u00fclerden kaynaklanacak veya onlar\u0131 i\u00e7ine alacak bir siyasal hareket ger\u00e7ekle\u015fmiyor.<\/p>\n

Mustafa Kemal ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen usta bir \u00f6nderdir. \u00dcstelik politik manevralar yapmakta tecr\u00fcbeli, uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc. Dostunu d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131 iyi bilen, yeri zaman\u0131 gelince de uzun vadeli ama\u00e7lar i\u00e7in g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0131rpmadan gerekeni eylem alan\u0131na sokan esnek ve so\u011fukkanl\u0131 bir yap\u0131ya sahiptir.
\n\u00c7erke\u015f Ethem asker olarak ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r. Ama salt askerlikle iktidar sava\u015f\u0131 yap\u0131lam\u0131yor. Yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m kendi m\u00fccadelesinde de g\u00f6rd\u00fc. \u0130ktidar m\u00fccadelesi verecek bir lider \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olmal\u0131. Sava\u015f kurallar\u0131n\u0131 politika sahnesinde de oynamas\u0131n\u0131 iyi bilmelidir.<\/p>\n

\u00c7erkes Ethem – Mustafa Kemal \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131, M. Kemal’in yengisi ile sonu\u00e7land\u0131. Osmanl\u0131 teokratik y\u00f6netimi ise yerini laik cumhuriyet idaresine b\u0131rakt\u0131. Bu olguyu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bir dizi unsurunu ele\u015ftirebiliriz ama Osmanl\u0131 yap\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ilerici harekettir. Emperyalizme kar\u015f\u0131 ulusal kurtulu\u015f hareketi oldu\u011fu i\u00e7in de anti-emperyalist bir harekettir.<\/p>\n

Acaba \u00c7erkes Ethem bu kavgay\u0131 ba\u015farsayd\u0131 ne olurdu? Do\u011frusu bu konuda kesin hatta olumlu konu\u015fmak pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
\nM. Kemal Pa\u015fa S\u00f6ylev’de, 5 Ocak 1921 tarihini vererek ”Art\u0131k \u00c7erkes Ethem olay\u0131” kalmam\u0131\u015ft\u0131r, diyor. Asl\u0131nda bu olay. M\u00fccadelenin ilk olu\u015fan ittifaklar\u0131ndan birisinin de sonu demektir. Ac\u0131 ama zorunlu bir son.
\nG\u00fc\u00e7lenen merkezi otorite kendisine rakip istemiyordu. Bunun i\u00e7in, Ankara’n\u0131n elinde -g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi- yeteri kadar gerek\u00e7e de vard\u0131. Mahalli g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131ndan olan \u00c7erkes Ethem ve kuvvetleri de merkezi otoritenin tek merkezden ulusu y\u00f6neltmesini kabul edemiyordu.<\/p>\n

Yeni kurulan devletin g\u00fc\u00e7lenmesi, \u00f6zerk olan odaklar\u0131n aleyhine oluyordu. Merkezi bir otoritenin olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7 d\u00f6nemlerde, yani, 1919 ve 1920 y\u0131llar\u0131nda hem cephede d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131, hem de \u00fclkenin bir\u00e7ok yerini kana bulayan i\u00e7 ayaklanmalara kar\u015f\u0131 eylemleriyle ola\u011fan\u00fcst\u00fc babanlar kaydeden \u00c7erkes Ethem, TBMM’nin kurulup g\u00fc\u00e7lenmesine kadar \u00f6n\u00fcnde sayg\u0131yla selam durulan, Ankara ziyaretinde Ankara kap\u0131lar\u0131nda, M. Kemal ve arkada\u015flar\u0131nca ayakta kar\u015f\u0131lanan bir ulusal kahramand\u0131.<\/p>\n

Ne zaman ki merkezi otorite g\u00fc\u00e7lendi, kendini yeter derecede olgun hissetti, i\u015fte o zaman dizginleri eline almak istedi. Ankara’n\u0131n bu iste\u011fine kar\u015f\u0131 direnen milis komutanlar\u0131 isyanc\u0131 durumuna d\u00fc\u015ft\u00fcler. Asl\u0131nda bu a\u00e7\u0131k bir isyandan \u00e7ok, zaman\u0131 ge\u00e7en bir yap\u0131n\u0131n, daha \u00e7a\u011fda\u015f bir \u00f6rg\u00fct yap\u0131\u015fma kar\u015f\u0131 bir varolma m\u00fccadelesiydi.<\/p>\n

Aksi halde, Mustafa Kemal \u00f6yle ki\u015fisel kavgalar\u0131n adam\u0131 de\u011fildir. Ki\u015fisel kavgalar\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 a\u015fan zorunlu bir hesapla\u015fma s\u00f6z konusudur. Bu da hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz iktidar kavgas\u0131d\u0131r. Merkezi otorite ile mahalli otorite aras\u0131ndaki bir iktidar kavgas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bu kavgada bir taraf\u0131n kazanmas\u0131 gerekiyordu ve \u00f6yle oldu. Mustafa Kemal, ki\u015fisel olarak \u00c7erkes Ethem’e d\u00fc\u015fman olamaz veya bir ba\u015fkas\u0131na da olamaz. Olay bu mant\u0131kla izah edilirse ger\u00e7ekten \u00e7ok u\u011fra\u015f\u0131r\u0131z. Tam tersine, M. Kemal ve arkada\u015flar\u0131 \u00c7erkes Ethem ve kuvvetlerinin ulusal ak\u0131m saflar\u0131ndaki birli\u011finin s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yeni bi\u00e7im i\u00e7inde bu g\u00fc\u00e7lerin ayak uydurarak yer almas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir.<\/p>\n

Ama temeldeki baz\u0131 ba\u015fka sebepler bu birlik arzusunu engellemi\u015ftir. \u00c7erkes Ethem ve benzeri kuvvetlerin, yap\u0131sal \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 bir ba\u015fka otoritenin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul etmeleri demek, kendi otoritelerinin de sars\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelebilirdi ve \u00f6yle oldu.<\/p>\n

Merkez ve \u00c7evre otoriteler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve \u00e7at\u0131\u015fma ile sonu\u00e7land\u0131. Bir varolma m\u00fccadelesi verildi ve bir ta raf var oldu. Tabii ki olay bu a\u015famaya hemen gelmedi. Bu sonucun olmas\u0131 i\u00e7in belli bir evrim s\u00fcrecinin ya\u015fanmas\u0131 gerekiyordu. Nitekim, belli safhalar ya\u015fanarak geli\u015fen olay bilinen \u015fekilde sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n

Bu m\u00fccadelede, iki taraf da ellerindeki kozlar\u0131 oynamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Daha d\u00fcne kadar, ”milletin g\u00fczide evlatlar\u0131, din ve vatan\u0131n g\u00f6z\u00fcpek kahramanlar\u0131”, bug\u00fcn art\u0131k istenmeyen ak\u0131m olan ”Bol\u015fevizm cereyan\u0131n\u0131n sahipleri”, ”kendini bilmez, sayg\u0131s\u0131z ve herhangi bir d\u00fc\u015fman\u0131n bo\u011faz toklu\u011funa casuslu\u011funu, u\u015fakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapacak kertede al\u00e7ak ve a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k yarat\u0131\u015fl\u0131 olan bu karde\u015fler…” (164) olmu\u015flard\u0131r. Kendilerine ”vatan hanini”, ”isyanc\u0131” denmi\u015ftir.<\/p>\n

\u0130ktidar m\u00fccadelesinde, tarihte \u00f6rneklerine s\u0131k\u00e7a rastland\u0131\u011f\u0131 gibi, kaybeden tarafa yap\u0131lan nitelemeler bu olayda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi tekrarland\u0131. \u0130ktidar kavgas\u0131nda yitiren, ”hain” damgas\u0131n\u0131 yemek zorunda de\u011fil miydi? E\u011fer bu kavgay\u0131 has\u0131mlar\u0131 kaybetmi\u015f olsayd\u0131, bu sefer de bu ac\u0131 son onlar i\u00e7in ya\u015fanabilirdi. Onlar da canlar\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in her halde yollar ararlard\u0131. Bu kez de onlar ayn\u0131 su\u00e7lamalar\u0131n muhatab\u0131 olabilirlerdi.<\/p>\n

B\u00f6ylece yazacaklar\u0131m\u0131n sonuna gelmi\u015f oluyorum. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131 \u00c7erkes Ethem’den bir de\u011finme ile bitiriyorum.<\/p>\n

”Beni ihanetle itham edenlere soruyorum. Ben, ne zaman, hangi tarihte ve mevzide, esasen m\u00fcdafaa etti\u011fim cepheden bir ad\u0131m d\u00f6nm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr de bir tek kur\u015fun atm\u0131\u015f\u0131md\u0131r? Bir tek karde\u015f kan\u0131 d\u00f6kt\u00fcrm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr.’<\/b>‘ (165)<\/p>\n

Evet, \u00c7erkes Ethem de b\u00f6yle diyor. Kimin hakl\u0131 oldu\u011funu tarih er ya da ge\u00e7 ama mutlaka yazacakt\u0131r. Benim \u00e7al\u0131\u015fmam bu merak\u0131n sadece bir ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n

<\/span> NOT: <\/b>Bu ara\u015ft\u0131rma Kas\u0131m 1982 de \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130ktisat Fak\u00fcltesi Siyaset Bilimi B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nde Y\u00fcksek Lisans (Master) tezi olarak Prof. Dr. Toktam\u0131\u015f Ate\u015f\u2019in y\u00f6netiminde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Evet, Çerkes Ethem de böyle diyor. Kimin haklı olduğunu tarih er ya da geç ama mutlaka yazacaktır. Benim çalışmam bu merakın sadece bir başlangıcıdır.” Cemal Şener Çerkes Ethem Olayı adlı kitabın sonsözü Dördüncü baskı 1986 Okan yayınları Çerkes Ethem olayında sonsözü söylemeden önce, kısaca bu konuya araştırmalarında yer vermiş olan araştırıcıların değerlendirmelerine yer verelim. Mustafa […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-12457","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12457","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12457"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12457\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12459,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12457\/revisions\/12459"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12457"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12457"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12457"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}