{"id":12479,"date":"2019-03-31T11:16:24","date_gmt":"2019-03-31T16:16:24","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=12479"},"modified":"2019-03-31T11:16:24","modified_gmt":"2019-03-31T16:16:24","slug":"kumuklarin-tarihi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/kumuklarin-tarihi\/","title":{"rendered":"KUMUKLARIN TAR\u0130H\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image5\/0181-adigey.GIF\" width=\"130\" height=\"173\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p><strong><span lang=\"tr\"><span style=\"font-size: small;\">Bammat Ataev <\/span> <\/span> <\/strong><span lang=\"tr\"><br \/>\nDa\u011f\u0131stan Yolda\u015f Gazetesi<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Hazaralar 635. y\u0131lda kendi y\u00f6netim birimler i\u00e7inde Kuzey Kafkasya&#8217;daki T\u00fcrk Kavimlerini biriktirip Hazar \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nu kurdular. Onlara kendileri Hazar, kavmi ile dili bir, dini bir demek bir men\u015feli bir k\u00f6kenli T\u00fcrk kavimleri Savirler, Bulgarlar, Akatsiler, Barsiler, Kamaklar kat\u0131l\u0131yor. Bunlar\u0131n birinci ba\u015fkenti Semender di\u011fer bir ismiyle Anci kalad\u0131r. Son y\u0131llarda baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Kumuklar\u0131n 11y.y\u0131lda gelmi\u015f olan Kimaklar yani K\u0131p\u00e7aklar denilen bu fikir \u00fczerinde durmak istiyorlar ,d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki bundan \u00f6nceki devirlerde bunlar bu b\u00f6lgede yoktular.Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi ger\u00e7eklere uymayan bir yanl\u0131\u015f Kumuklar\u0131 kendi tarihleri i\u00e7inde bo\u011fmak isteyen baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.Baz\u0131 milli tarih yazarlar\u0131 ise \u015fimdiki Da\u011f\u0131stanl\u0131 halklar\u0131n birinci T\u00fcrk kavimleri ile ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almadan T\u00fcrkleri uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>\n<p>Birinci T\u00fcrk kavimleri Kuzey Kafkaslar\u0131n Hazar d\u00fczlerinde bulunduklar\u0131 bilinen bir ger\u00e7ek.Bunlar\u0131n aras\u0131nda Kamaklar, yani Kumuklarda vard\u0131. 175-182nci y\u0131llarda ya\u015fam\u0131\u015f olan co\u011frafya bilgini Pliniy in bildirdi\u011fine g\u00f6re ve ayr\u0131ca 19 y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Bkihanov, Tkaev, Lavrov, Togan, F. Kiziro\u011flu gibi alimler Kumuklar\u0131n, Kamaklardan gelen bir halk olduklar\u0131n\u0131 ispatlamaktad\u0131rlar. 4.nc\u00fc ve 11nci as\u0131rlarda ise Ermeni ve Rum tarihlerinde de Kuzey Kafkasya&#8217;daki kavimler aras\u0131nda GUNNUK-UNDURLAR isimli bir kavimin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu kavimin Kumuklar il ba\u011flant\u0131lar\u0131 oldu\u011fu konusunda birle\u015fiyorlar.<\/p>\n<p>9.ncu ve 10.ncu y\u00fczy\u0131llarda ya\u015fam\u0131\u015f olan Arap yazarlar Baladzarini, Masudini, Kufuni, Haukalni, \u0130bn Rustani At Tabarani 7-8 y\u00fczy\u0131llarda Kuzey Kafkasya&#8217;da Hazar d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00fcz y\u0131llara yak\u0131n devam etmi\u015f olan Arap-Hazar sava\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 yaz\u0131larda bulmaktay\u0131z. Onlar Kumuk denen kavimin Gumik ad\u0131yla o devirlerde var oldu\u011funu ama baz\u0131 tarih\u00e7iler bu s\u00f6z\u00fcn Lak kavimini anlatt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindedirler. \u015eirvan ve Derbent&#8217;in tarihi adl\u0131 eserde 10 y\u00fczy\u0131lda yaz\u0131lm\u0131\u015f olan Kuzeyden Kafir Gumikler Derbent&#8217;e sald\u0131rarak bir \u00e7ok ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fckleri mallar\u0131n\u0131 talan ettikleri yazmaktad\u0131r. 6y\u00fczy\u0131lda Arap yazarlardan \u0130bn Rusta Hazar b\u00f6lgesini anlat\u0131rken Kumik kavmini de ele almaktad\u0131r.\u0130ran \u015fah\u0131 Anu\u015firvan 570 y\u0131lda Alal-i Gumik kalesini in\u015fa ettirdi o kale \u015fimdiki Kafir Kumuk&#8217;tur.<\/p>\n<p>Kumuklar\u0131 Hazaralardan ay\u0131ramay\u0131z. O devirlerdeki kavim ad\u0131 Kamak, devlet birle\u015fim ad\u0131 ise Hazarad\u0131r. Kumuklar\u0131n tarihini ara\u015ft\u0131ran Pantuhov 11-13 y\u00fczy\u0131lda hazara isminin tarihe g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc buna kar\u015f\u0131n Kumuklar ise milli tarihinde ve milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde Hazar-Bulgar-Hunlardan kalan geleneklerini devam ettirmi\u015flerdir. Hazaralar\u0131n devlet ba\u015fkan\u0131 Losif&#8217;in \u0130spanya&#8217;ya yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta Kumuklar\u0131n Hazara a\u011fac\u0131ndaki bir dal oldu\u011funu yazm\u0131\u015f genetik olarak da Avrazya yap\u0131s\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ve kendi T\u00fcrk yap\u0131s\u0131n\u0131 hissetmeden bu konumunu devam ettirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Dil olarak eski Bulgarca&#8217;n\u0131n s\u00f6z yap\u0131s\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Kumuk\u00e7a, Kumuklar\u0131n Bulgar geneti\u011fini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Kafkasya Bulgar\u0131&#8217;n\u0131n Han\u0131 Kubrat 640 y\u0131l\u0131nda \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde o\u011flu Asparuh Hazaralar ile sava\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f daha sonrada kendine ba\u011fl\u0131 kavimlerle Balkanlara \u00e7ekilmi\u015f karde\u015fi Kuver ise daha da ileri giderek \u015fimdiki Makedonya&#8217;y\u0131 kendine yurt edinmi\u015ftir. Di\u011fer karde\u015fi Kotrat \u0130dil boyu Bulgarya&#8217;s\u0131n\u0131 kuran ki\u015fi oldu\u011fu tarihlerle bilinen bir ger\u00e7ektir yine karde\u015flerden biri olan Batbay ise ba\u015fka bir yol tutup Hazar Hanlar\u0131n\u0131n hakimiyetini kabul edip Kafkasya&#8217;da kalm\u0131\u015f ve \u00f6mr\u00fcn\u00fc orda tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. O \u015fimdiki Kumuklar\u0131n, Balkar ve Kara\u00e7aylar\u0131n atalar\u0131ndan birisi olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n<p><b>KUMUK TAR\u0130H\u0130N\u0130N KRONOLOJ\u0130K SIRASI<\/p>\n<p><\/b>IV.yy Kafkas Gunniyesi&#8217;nin Kurulu\u015fu-Gunni Krall\u0131\u011f\u0131. Garabudahkent ve Ullubuynak b\u00f6lgesinde Vara\u00e7an \u015fehrinde Kumuklar\u0131n ilk akrabalar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131<br \/>\n558- Kafkas Gunniyesi&#8217;nin birle\u015fimiyle Semender-Targu \u015fehrinde Hazar Devletinin do\u011fu\u015fu<br \/>\nVI.yy- Vara\u00e7anda Gunni-Kumuk dilinde mukaddes hiristiyanl\u0131k yaz\u0131mlar\u0131n\u0131n terc\u00fcmesi<br \/>\nVII.yy- Gunni \u015fehri Targu Vardapeta -Gevonda halifelerinin tarihinde zikrediliyor.<br \/>\n682- Kafkas Gunniyesi&#8217;nde H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n kabul\u00fc.<br \/>\nVIII.yy- Hazar \u015fehri Targu , Arap orta\u00e7a\u011f tarihi kaynaklar\u0131nda ad\u0131 ge\u00e7iyor.<br \/>\n713-737 Araplar\u0131n Hazarlara ve onun federasyonu olan Kafkas Gunniyesi&#8217;ne kar\u015f\u0131 sava\u015f seferberli\u011fine ba\u015flamas\u0131.<br \/>\n713-714- Anji \u015fehrinin Arap komutanlar taraf\u0131ndan ablukas\u0131.Anji halk\u0131n\u0131n<br \/>\nkendi kalelerini kahramanca savunmas\u0131. Anjide Araplar\u0131n geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmesi.<br \/>\n721-722 Targu Arap komutan\u0131 Cerrahan&#8217;\u0131n Hazar\u0131ya&#8217;ya yapt\u0131\u011f\u0131 seferle an\u0131l\u0131yor.<br \/>\n722-723- Hazarya&#8217;n\u0131n ba\u015fkenti Volga&#8217;daki \u0130til Kalaya ta\u015f\u0131n\u0131yor.<br \/>\n727-728- Semender-Targu Arap komutan Maslamun Hazarya&#8217;ya seferiyle an\u0131l\u0131yor.<br \/>\n737-738- Arap komutan Mervana&#8217;n\u0131n ve Ermeni prensi A\u015fotan\u0131n Gunni \u015fehri Targuya ortak seferi.<br \/>\n737- Kumuklar\u0131n y\u00f6netim birimlerinde M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n kabul\u00fc.<br \/>\nIX .yy 2.ci yar\u0131s\u0131 Semender-Targu \u015fehri Hazaralar\u0131n g\u00fcneydeki s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmesiyle an\u0131l\u0131yor.<br \/>\nX.yy- Semender-Targu Al-Balhi&#8217;nin yan\u0131nda yer al\u0131yor.<br \/>\n943- Semender-Targu Cindan Krall\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n ba\u015fkenti gibi ,<br \/>\n969- Semender-Targu Ruslar taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya maruz kal\u0131yor.<br \/>\n977- Semender-Targu yeniden k\u00fcllerden diriltiliyor.<br \/>\nX.yy- Semender-Targu mukaddes bir Hazar \u015fehri olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor.<br \/>\nX.yy- Semender , Hazar ovas\u0131n\u0131n kuzeydeki \u015fehri olarak olarak Hazar Kral\u0131 Losifo&#8217;nun Kordoskiye yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta belirtiliyor .Kordoski \u0130spanya kral\u0131d\u0131r.<br \/>\n913-916- Semender-Targu&#8217;nun y\u00fckseli\u015fi , Cindan Krall\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n do\u011fu\u015fu,<br \/>\nSemender-Targu ba\u015fkentiyle Kumuk Milli Devletinin kurulu\u015fu.<br \/>\n943- Cindan Kral\u0131 Salnfan\u0131n \u0130slamiyet&#8217;i kabul\u00fc.<br \/>\n1030- Semenderin Gence Emiri \u0130bn Fadluna taraf\u0131ndan tahrib edili\u015fi Kumuklar\u0131n ve Hazaralar\u0131n \u0130bn Fadluna&#8217;ya kar\u015f\u0131 ortak seferi ve onlar\u0131 g\u00fcney s\u0131n\u0131rlar\u0131na s\u00fcrmeleri.<br \/>\n1030-1064- \u0130lk Kumuk \u015eamhal soyunun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve \u00c7opan \u015eavhal.<br \/>\n1064- Semender-Targunun \u015eamhall\u0131\u011f\u0131n ilk d\u00f6neminde yeniden dirili\u015fi ve ihya olu\u015fu.<br \/>\nXI-XII.yy- \u015eevhal-\u0131 Melik, \u015eavkal kral\u0131,o\u011fuzlar d\u00f6nemindeki Dedem Korkut kitab\u0131nda zikrediliyor.<br \/>\n1131- Abu-Hamid Al Andulisi Kumuklar\u0131 di\u011fer Kafkas kavimleri aras\u0131nda g\u00f6steriyor VIII .yy. da Maslam -Bin- Abdul-Malik d\u00f6neminde M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 kabul edenler olarak bahsediyor.<br \/>\nXII.yy- Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut Suar \u015fehrinde kuzey-do\u011fu Kafkasya&#8217;da Kumuklardan bahsediyor.<br \/>\n1253-1255 Kumuklar Mo\u011fol sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kald\u0131lar ahali ve topraklar Mo\u011follar\u0131n eline ge\u00e7ti.<br \/>\n1258- \u015eavhallar\u0131n Tahta \u00e7\u0131kmas\u0131, Tarkovskilerin akrabalar\u0131n\u0131n tahta ge\u00e7mesi, Targu \u015eamhall\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n kurulu\u015fu vilayetlerin Targu merkezli<br \/>\nbirle\u015fimi.<br \/>\n1274- \u0130bn-Saydan\u0131n formunda Nahr-al-Gahamda okuma yazma ve hesap \u00f6\u011fretiliyor.<br \/>\n1318-1319,Ah\u00e7uvar \u015eavhal \u0131n Dhadaevski de an\u0131t\u0131 dikiliyor.<br \/>\n1376- Targu Derbent yak\u0131nlar\u0131ndaki Katalon resimlerinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<br \/>\n1386- Kaytak el yazmalar\u0131nda Sultan \u015eavhal\u0131n ad\u0131 ge\u00e7iyor<br \/>\n1394-1396 Targu Timur zaman\u0131 tarihlerinde an\u0131l\u0131yor.<br \/>\n1396- Timurun Targuya yerle\u015fmesi,Kumuklar\u0131n Timurun o\u011flu Miran \u015eah y\u00f6netimine girmesi<br \/>\n1401- Targunu rum kaynaklar\u0131nda yer almas\u0131 ve misyonerlerin geli\u015fi<br \/>\n1420- Kumuk Valisi T\u00fcrk Padi\u015fah\u0131 Sultan Mehmet Han\u0131n mektuplar\u0131nda ismen zikrediliyor.<br \/>\n1441-1442- Kumuklar\u0131n Miran \u015eah egemenli\u011finden kurtulmas\u0131 Cengiz han soyundan yeni bir \u015eamhal\u0131n i\u015f ba\u015f\u0131na gelmesi.<br \/>\n1466- Targunu ad\u0131 Afanas\u0131ya Nikitinan\u0131n \u00fc\u00e7 denizler eserinde ad\u0131 ge\u00e7iyor.<br \/>\n1485- Targu Anduikinan\u0131n miras\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<br \/>\n1488- Targu \u0130ran tarihinde \u015eeyh Haydar\u0131n Da\u011f\u0131stana ve kafkasyaya yapt\u0131\u011f\u0131 seferlerde ele al\u0131n\u0131yor.<br \/>\n1494-1495- \u015eavhal Ahtordaki Arap elyazmalar\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<br \/>\nXV-XVI-yy -bitimi, Rus ve Kabartay belgelerinde Kumuk y\u00f6netimi s\u0131k s\u0131k dile getiriliyor.<br \/>\nXVI-XVII yy. K\u0131r\u0131m,Kazan,Astrahan ve Moskova aras\u0131nda alt\u0131n orde miras\u0131n\u0131n m\u00fccadelesi ve onun Kumuk \u015eamhallar\u0131ndaki etkisi.<br \/>\nXVI-XVII- Kuzey-do\u011fu Kafkasyada Targu \u015eamhallar\u0131n\u0131n Politik g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn boyutu.<br \/>\n1555- \u015eavhal Tarkovskiy IV \u0130vana Rusyan\u0131n hakimiyeti alt\u0131na girmeyi \u00f6nerdi\u011fi mektubu g\u00f6nderdi.<br \/>\n1552- \u0130van Grozniy Kazan\u0131 fethetti.<br \/>\n1555- \u0130van Grozninin Astrahan\u0131 fethi ve Rusyan\u0131n Kafkasyada yay\u0131lmas\u0131.<br \/>\n1557- Prens Temrukun \u00c7ar IV \u0130vana Kabartaylar\u0131n Rus hakimiyetine al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in ricas\u0131 ve Targu \u015eamhallar\u0131n\u0131n bask\u0131nlar\u0131n\u0131n p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmesi i\u00e7in kendilerine yard\u0131m yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ruslara bask\u0131 yapmas\u0131.Buynaks valisi K\u0131r\u0131m \u015eavhal Moskavaya bir mektup g\u00f6nderdi.<br \/>\n1560- Moskaval\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar Kabartay g\u00fc\u00e7leriyle beraber Targu \u015eamhall\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 birlikteler.Targu \u015fehri Astrahanl\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar tarf\u0131ndan Geremisinov liderli\u011finde ku\u015fat\u0131l\u0131yor .B\u00fct\u00fcn g\u00fcn boyu meydan sava\u015f\u0131 s\u00fcr\u00fcyor Buday \u015eavhala Targuyu b\u0131rakmas\u0131 i\u00e7in boyun e\u011fdiriliyor.Geremisinov Targuyu ele almay\u0131 denemiyor ve \u015fehri yakarak Astrahana d\u00f6n\u00fcyor.<br \/>\n1566- \u015eavhal Buday kendi g\u00fc\u00e7leriyle Kabartay topraklar\u0131nda sava\u015fmaya devam ediyor ve bir meydan sava\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<br \/>\n1566- IV \u0130van Sulak b\u00f6lgesine g\u00fc\u00e7lerini yerle\u015ftirme niyetindedir.\u015eavhal Biybulat yo\u011fun sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda topraklar\u0131n\u0131 kaybetti ve K\u0131r\u0131m Han\u0131n yard\u0131m\u0131na ba\u015f vurdu.<br \/>\n1570- Sultanl\u0131k y\u00f6netimi Rusyan\u0131n bu b\u00f6lgedeki hareketlenmesine muhalefetan bir bildiri yay\u0131nlad\u0131 bu bildiri sadece Terek b\u00e7lgesi i\u00e7in de\u011fil di\u011fer b\u00f6lgeleride kaps\u0131yordu.<br \/>\n1578- Kumuklar Osmal\u0131 himayesine girdiler .\u00c7opan \u015eavhal Tarkovskiy ve karde\u015fi Tun\u00e7-Alav Osmanl\u0131 himayesini kabul etti.<br \/>\n1578- Osman Pa\u015fa \u00d6zdemiro\u011flu Osmanl\u0131 y\u00f6netiminin Kafkasyadaki yetkilisi \u00c7opan \u015eavhal\u0131n Ye\u011feni Rabia-mihridili Han\u0131mla evlendi.<br \/>\n1588- \u00c7opan \u015eavhal\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc Targu y\u00f6netim birimlerinin O\u011fullar\u0131 olan prensler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnmesi,<br \/>\nBuynaks b\u00f6lgesi,Prens Eldara<br \/>\nKazani\u015f b\u00f6lgesi,Prens Muhammede<br \/>\nKafir-kumuk , Andi,Gelinskiy b\u00f6lgeleri Prens Geraya.<br \/>\nTargu b\u00f6lgesi, Prens Surhaya verildi.<br \/>\n1589-1605. Surhay \u015eavhal\u0131n Targu -Kumuk Hanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7mesi.<br \/>\n1590- \u0130ran \u015eah\u0131 I Abbas T\u00fcrk Sultan\u0131n kendisi i\u00e7in bir yarar\u0131 olmayaca\u011f\u0131 h\u00fckm\u00fcne vard\u0131.Derbentte bir T\u00fcrk Garn\u0131zonu kuruldu.<br \/>\n1591- Genaral Zsekinan\u0131n 20 bin sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Targuya kar\u015f\u0131 sefer d\u00fczenlemek istedi \u015eavhal 12 bin sava\u015f\u00e7\u0131y\u0131 s\u00f6k\u00fcp \u00e7\u0131kard\u0131.<br \/>\n1592-Sonu\u00e7ta h\u0131rslanan Rus sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 Targuyu ele ge\u00e7irdi Targu ya\u011fma ve yakma eylemlerine maruz kald\u0131.Tarih\u00e7ilerin s\u00f6ylemlerine g\u00f6re<br \/>\n\u015eamhal yaraland\u0131 \u00e7ok say\u0131da insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<br \/>\n1592- Osmanl\u0131 y\u00f6neticileri Rusyan\u0131n Kumuklar b\u00f6lgesindeki eylemlerini k\u0131nayan \u00f6zel bir notay\u0131 rus konsolosu Ho\u015f\u00e7okinaya iletti ve tepkilerini dile getirdi.<br \/>\n1594- Prens Kumandan Hvopistinan\u0131n idaresi alt\u0131ndaki RUs sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u015eamhall\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 tekrar yeni bir sefere ba\u015flad\u0131,i\u015fgal alt\u0131ndaki Targudan \u015eamhal akrabas\u0131 olan K\u0131r\u0131m \u015eamhaldan yard\u0131m istedi.G\u00fcrcistan prensi Aleksandr Dostluk ruhhaliyle G\u00fcrcistandan Terek b\u00f6lgesine giden yolu a\u00e7t\u0131.Rus sava\u015f\u00e7\u0131lar Targuyu i\u015fgal etti.Torkali,T\u00fcmen ,Endrey b\u00f6lgesini ald\u0131.Sonu\u00e7ta \u015eamhal Rus sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 abl\u0131ka alt\u0131nda tuttu, bir gece rus sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 firar etmek zorunda kald\u0131.\u015eavhal onlar\u0131 Terek b\u00f6lgesine kadar takip etti,3bin Rus sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Targudan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f oldu.<br \/>\n1595- Avrupa saraylar\u0131ndaki Rus diplomatlar aceleyle yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 bildirilerde \u015eavhal prenslerin kovuldu\u011fu halk\u0131n ise yakaland\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde bilgi verdiler.<br \/>\nXVIyy Muhammed Avabi-Akta\u015fl\u0131 gelece\u011fin Derbentname isimli yap\u0131t\u0131n\u0131 yazacak olan kumuk alimi d\u00fcnyaya geldi.<br \/>\n1602-1603- Surhay \u015eavhal\u0131n el\u00e7isinin Moskavaya geli\u015fi, Kafir Kumuklu Andi y\u00f6neticisinin ve Sultan Mut Endreylinin Rus y\u00f6netimine girme \u00f6nerisi.<br \/>\n1603-Nisan Surhay \u015eavhal\u0131n, Sultan Mahmudun,Kabartay Prensleri \u015eoloh ve Kaziynin ve T\u00fcmen Prensi Suyun\u00e7aleyenin el\u00e7ilerinin Moskovaya geli\u015fi.<br \/>\n1603-sonbahar Ruslar\u0131n Buturlina ve Ple\u015f\u00e7evin idaresinde Targuya kar\u015f\u0131 seferi .Endrey ve Erpeliyi i\u015fgalleri .\u00c7etin bir meydan sava\u015f\u0131ndan sonra Kumuk Hanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015fkenti Targuyu ele ge\u00e7irmeleri.<br \/>\n1604- kas\u0131m Targuda ve Ovalarda Rus sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 hakim oluyorlar.<br \/>\n1605-K\u0131\u015f-ilkbahar ,Targuda Rus i\u015fgali devam ediyor Rus sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 buray\u0131 kendilerininmi\u015f gibi y\u00f6netiyor.<br \/>\n1604- Surhay \u015eavhal da\u011flarda \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1605- Buturlina ve Ple\u015f\u00e7evin askerlerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele \u00f6lm\u00fc\u015f olan Surhay \u015eavhal\u0131n o\u011flu Adil-Gerey ve \u00c7opan \u015eavhal\u0131n b\u00fcy\u00fck o\u011flu Sultan Mut \u00f6nderli\u011finde b\u00fcy\u00fck m\u00fccadele.Herikiside seferberlik ilan ederek binlerce Terekeme, Aku\u015finsi,Avar,Kara\u00e7ay g\u00fc\u00e7lerini kendi saflar\u0131na \u00e7ekmeye ba\u015far\u0131yorlar.<br \/>\n1605-Nisan ba\u015flar\u0131, Kumuk g\u00fc\u00e7leri Buturlina ve Ple\u015f\u00e7evin g\u00fc\u00e7lerini Targuda ku\u015fat\u0131yor Adil-Gerey Tarkovskiy Buturlina ile anla\u015fmaya giri\u015fiyor ve sonunda Adil -Gereyin \u015fartlar\u0131 kabul ediliyor Targu sava\u015fs\u0131z olarak b\u0131rak\u0131l\u0131yor.<br \/>\n1605-Karaman meydan sava\u015f\u0131,Adil-Gerey Tarkovskiy ve Sultan Mut Endreylinin g\u00fc\u00e7leri bu b\u00f6lgedeki Buturlina ve Ple\u015f\u00e7evi ezici nir ma\u011flubiyete u\u011frat\u0131yorlar 7.bin Rus askeri b\u00f6lgeden uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor her iki \u015fava\u015f\u00e7\u0131da bu sava\u015fta \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1605- S\u00fcrhay \u015eavhal\u0131n o\u011flu Adil-Gerey Ba\u015far\u0131l\u0131 oluyor.<br \/>\n1610- Kumuk prensleri Gerey ve Eldar ant i\u00e7erek Rus hakimiyetine sadakatlar\u0131n\u0131 sunuyorlar.<br \/>\n1612- \u0130stanbulda \u0130ran ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda Anla\u015fma imzalan\u0131yor Kumuk \u015eamhal\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00fczerinde anla\u015fma sa\u011flan\u0131yor ve T\u00fcrk Sultan\u0131n\u0131n hakimiyeti kabul ediliyor.<br \/>\n1614- I. \u015eah Abbas ile Gerey Tarkovskinin k\u0131zkarde\u015finin evlili\u011fi ger\u00e7ekle\u015fiyor.<br \/>\n1614- Adil Gerey \u015eah Abbas\u0131 Da\u011f\u0131stan Han\u0131 olarak ilan ediyor.<br \/>\n1614- Fedorovi\u00e7 Mihail Romanov Adil-Gerey \u015eamhala Rus hakimiyetini kabul etmesi i\u00e7in teklif g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor.<br \/>\n1614- \u015eamhal Adil-Gereyin el\u00e7isi Tomoduk diplomatik misyonunu Moskavaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor.<br \/>\n1614-1619-Endreyli Sultan Mut ve K\u0131r\u0131m \u015eavhal Eldar aras\u0131nda feodal yap\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131,<br \/>\n1615- Terek b\u00f6lgesindeki sava\u015fta T\u00fcrklerin ve Sultan Mutun yard\u0131m\u0131yla Golovinin ordusu geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcl\u00fcyor.<br \/>\n1615-I.nci Kumuk Kurultay\u0131,uluslar aras\u0131 ili\u015fkilerin ve b\u00f6lge birle\u015fimlerinin durdurulmas\u0131.<br \/>\n1616-Gerey Tarkovskiye Mihail Ferderovi\u00e7in Takdir belgesi.<br \/>\n1616-K\u0131r\u0131m Han \u015eevhal Gereye kar\u015f\u0131 \u0130ranl\u0131lar\u0131n ve Ruslar\u0131n kendi topraklar\u0131nda manevra yapmalar\u0131 ve b\u00f6lgeyi ortadan kald\u0131rmalar\u0131 niyetlerine destekverdi\u011fi gerek\u00e7esiyle sava\u015fa haz\u0131rlanmas\u0131 ona Endreyli<br \/>\nSultan Mutun destek vermesi ve karde\u015fi mutsal\u0131nda kat\u0131lmas\u0131.<br \/>\n1617- Kumuk Prenslerinin II.nci kurultay\u0131.<br \/>\n1618- Kumuk Prenslerinin III.nc\u00fc kurultay\u0131 , Kumuk prenslerinin d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131na kat\u0131lmalar\u0131.<br \/>\n1618- K\u0131r\u0131m -\u015eavhal Eldar\u0131n \u00c7ar Mihail Federovi\u00e7e Rus hakimiyetine girme iste\u011finde oldu\u011funu bildiren bir belgeyi vermesi.<br \/>\n1619-Terek b\u00f6lgesi komutan\u0131 Velyaminov yazd\u0131\u011f\u0131 bildiride Eldar Tarkovskinin ve Sultan Mutun aras\u0131n\u0131n iyi olmad\u0131\u011f\u0131 ve hatta Sultan Mutun T\u00fcrklerden VE k\u0131r\u0131m \u015eavhaldan yard\u0131m umudu oldu\u011fu \u015feklinde g\u00f6r\u00fc\u015f bildiriyor.<br \/>\n1619- Eldar Tarkovskiy ve Sultan Mut aras\u0131nda bar\u0131\u015f sa\u011flan\u0131yor ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerine emanetler veriyorlar.<br \/>\n1621-IV.Kumuk kurultay\u0131,<br \/>\n1622-K\u0131r\u0131m-\u015favhal Eldar Rus hakimiyetini kabul ediyor,<br \/>\n1623- \u015eamhal Gerey\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yerine Eldar Tarkovskiy ge\u00e7iyor.<br \/>\n1623- V.nci Kumuk kurultay\u0131<br \/>\n1623-1635 Targuda Surhay \u015eavhal\u0131n o\u011flu Eldar \u015eavhal\u0131n Y\u00f6netim y\u0131llar\u0131<br \/>\n1631-Sultan Mutun o\u011flu Aydemir Rusyaya sadakat and\u0131 i\u00e7iyor.<br \/>\n1632-Eldar \u015eavhal ordusuyla I.nci \u015eah Sefi idaresinde G\u00fcrcistan \u00fczerine yap\u0131lan sefere kat\u0131l\u0131yor.<br \/>\n1633-Endreyde Kumuklar\u0131n VI. kurultay\u0131.Endreyli Sultan Mutun o\u011flu Aydemirin hakimiyetinin sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131.<br \/>\n1633- Al\u0131pka\u00e7 \u015eamhal\u0131n o\u011flu Eldar\u0131n Grek \u015eehrine emanet olarak verilmesi.<br \/>\n1634-Terek komutan\u0131 Provskiy ,Sultan Muta kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 sava\u015fta Eldar \u015eavhal\u0131n yard\u0131m teklifini reddediyor.<br \/>\n1635-Eldar \u015eavhal Targuda \u00f6l\u00fcyor.Yerine Sultan Mutun o\u011flu Aydemir ge\u00e7iyor.<br \/>\n1635-1641- Kumuk y\u00f6netiminde Aydemirli y\u0131llar.<br \/>\n1635- Kumuk sava\u015f\u00e7\u0131lar K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ve Osmanl\u0131lar\u0131n yan\u0131nda azova ku\u015fatmas\u0131na kat\u0131l\u0131yor.<br \/>\n1634- Adam Olearyan\u0131n geli\u015fi Gostinskinin el\u00e7ilerinin Kumuklarla birle\u015fimi.<br \/>\n1641- Kumuk ve Rus g\u00fc\u00e7lerinin kabartaylar \u00fczerine ortak seferi ,bu sefer esnas\u0131nda Malke nehri k\u0131y\u0131s\u0131ndaki meydan sava\u015f\u0131nda Aydemir \u015eavhal \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1641-1660- Targuda Surhay \u015eamhal y\u00f6netimi ba\u015fl\u0131yor.Gerey Tarkovskinin o\u011flu olan Surhay \u015eamhal I.nci Sefi d\u00f6neminde \u0130ran saray\u0131nda yeti\u015fmi\u015ftir.<br \/>\n1641-Eldar \u015eavhal\u0131n o\u011flu Alhas yada di\u011fer ad\u0131yla Sefi Kuli Han yeti\u015ftirilmesi i\u00e7in \u015eah\u0131n saray\u0131na emanet olarak veriliyor.Inci \u015eah Sefi beylerbeyi olarak \u015eirvan ve Erivan y\u00f6netiminde bulunuyor.<br \/>\n1643- \u00c7ar Mihail Federovi\u00e7 Surhay Tarkovskiye bildiri veriyor.<br \/>\n1645-Endreyli Ullubiyin geli\u015fi, ve Sulak b\u00f6lgesi y\u00f6neticili\u011fine Sultan mutun o\u011flu Kazan-Alpin se\u00e7ilmesi.<br \/>\n1641- 1642 \u015eavhal Surhay ve Kazan-Alpin aralar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 ve karga\u015fal\u0131k ba\u015flamas\u0131 her ikiside kendi g\u00fc\u00e7lerini kullanarak birbirlerine kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131,<br \/>\n1645-1650-\u015eavhal Surhay\u0131n insiyatifiyle Kumuk ve Nogay s\u0131n\u0131rlar\u0131nda Astrahan steplerinde rahatlama g\u00f6r\u00fclmesi,Nogaylar\u0131n Kumuk tarihi \u0130\u00e7inde Kumuk Nogaylar\u0131 yada Targu nogaylar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131 Targu \u015eamhal\u0131n\u0131n sava\u015f g\u00fc\u00e7lerinin o b\u00f6lgede hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir \u015fekilde artt\u0131r\u0131lmas\u0131.<br \/>\n1645- Surhay \u015eavhal Endrey b\u00f6lgesinde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yap\u0131ya sahip olan Kazan-Alpin politikalar\u0131n\u0131 ge\u00e7ersiz k\u0131lmak ve onu k\u0131r\u0131p ge\u00e7irmek amac\u0131yla bir sefer d\u00fczenliyor ama ona dokunmuyor onun topraklar\u0131n\u0131 kullanarak bat\u0131ya Kabartay b\u00f6lgesine Prens Kaziy Mudarova sald\u0131r\u0131yor.<br \/>\n1647- \u00dcnl\u00fc T\u00fcrk Tarih\u00e7isi ve Co\u011frafyac\u0131s\u0131 Evliya \u00c7elebi Targuya Kumukiyaya geliyor.<br \/>\n1647- Surhay \u015eavhal o\u011flunu Nogay prensi olan \u00c7oban-Mirzan\u0131n k\u0131z\u0131 ile evlendiriyor.<br \/>\n1650-Germen\u00e7ik meydan sava\u015f\u0131,12 bin Nogay g\u00fc\u00e7lerinin Targu \u015eamhal\u0131na minnettarl\u0131k iadesi Endreyli Kazan-Alpinde kat\u0131l\u0131m\u0131yla sava\u015f\u00e7\u0131lar sefere koyuluyor Targu yak\u0131n\u0131ndaki Germen\u00e7ik ovas\u0131nda Nogay Prensi \u00c7oban Mirza ve Surhay \u015eavhal\u0131n sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 birle\u015fiyor ve Surhay \u015eavhal \u00c7arl\u0131k bayra\u011f\u0131n\u0131 al\u0131yor ve kaliteli bir hediye olarak II. \u015eah Abbasa g\u00f6nderiyor.<br \/>\n1651- Surhay \u015eavhal ve Kazan-Alp birlikte Sujenskiy \u015fehrine ve sefer d\u00fczenliyor bu sefere Amirhan Kaytakskiyde e\u015flik ediyor.<br \/>\n1652- \u015eavhal Surhay ve Kazan-Alp g\u00fc\u00e7leriyle beraber Akta\u015fta kal\u0131yor.<br \/>\nBurada Terek \u015fehrine ve Astrahana sefere haz\u0131rlan\u0131yorlar ve K\u0131r\u0131m \u015eavhala kendilerine yard\u0131m etmesi i\u00e7in el\u00e7ilerini g\u00f6nderiyorlar.<br \/>\n1653- Surhay \u015eavhal Astrahana sefere haz\u0131rlan\u0131yor 12 bin atl\u0131 ve yaya sava\u015f\u00e7\u0131 topluyor.<br \/>\n1658- II.\u015eah Abbas kas\u0131tl\u0131 olarak 2 g\u00fcc\u00fcn\u00fc Kumukiyaya yerle\u015ftiriyor bunlardan biri Targu kar\u015f\u0131s\u0131na konu\u015fland\u0131r\u0131l\u0131yor.Surhay \u015eavhal stratejisini yeniden olu\u015fturuyor ve Kumukiyada anti-iran bir ayaklanma ba\u015fl\u0131yor30 bin ki\u015fi kat\u0131l\u0131yor .Bu ezici ayaklanma \u00fczerine II.\u015eah Abbas 20 bin ki\u015filik ordusunu geri \u00e7ekiyor.<br \/>\n1659- \u015eavhal Surhay Tarkovskiy, Ahmet Han C\u00fcngateyskiy, Kazan-Alp Endrevskiy Buynak valisi Buday Bek Rus hakimiyetine giriyorlar.<br \/>\n1660- Surhay \u015eavhal Targuda \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1660-1682- Targuda Buday \u015eamhal\u0131n idare y\u0131llar\u0131.<br \/>\n1667- \u015eah S\u00fcleyman 1667-1694- g\u00fc\u00e7lerini Buday \u015eamhala kar\u015f\u0131 Koysu \u0131rma\u011f\u0131 \u00fczerine yerle\u015ftiriyor.<br \/>\n1667- Stepan Razinan\u0131n Targuya seferi .<br \/>\n1669- Stepan Razinan\u0131n tekrar geli\u015fi, Targulular\u0131n ve onun \u015eavhallar\u0131n y\u00f6netimini alma te\u015febb\u00fcs\u00fc.<br \/>\n1675- Buday \u015eavhal Tarkovskiy K\u0131r\u0131m Han\u0131n\u0131n Moskavaya kar\u015f\u0131 birle\u015fme teklifini kabul ediyor.<br \/>\n1676-Kafir Kumuk y\u00f6neticisi Asan Bek Mirza kendi eli\u00e7isini Astrahan \u00fczerinden Moskavaya g\u00f6nderiyor.<br \/>\n1677-Buday \u015eavhal Rusyaya sadakatini g\u00f6steren belgeyi \u00e7e\u015fitli hediyelerle beraber moskavadaki \u00e7arl\u0131\u011fa iletiyor.<br \/>\n1677-Kafir Kumuk y\u00f6neticisi Asan Bek idaresi alt\u0131ndaki Kumuklar Rus-T\u00fcrk sava\u015f\u0131na \u00c7irinomdan korktuklar\u0131 i\u00e7in Ruslar\u0131n yan\u0131nda yer al\u0131yorlar 1677-1678.<br \/>\n1682- Buday \u015eamhal Targuda \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1682-1700- Targu y\u00f6netiminde Murtazali \u015eavhall\u0131 y\u0131llar.<br \/>\n1689- 50 bin Kumuk, Nogay, \u00c7erkezlerden olu\u015fan g\u00fc\u00e7, K\u0131r\u0131m Han\u0131 Salim Gerey Han\u0131n yard\u0131m\u0131na gidiyor ve Golitsinan\u0131n ordular\u0131 p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcl\u00fcyor.<br \/>\n1694- \u0130randa Sefeviler devri ve \u015eah H\u00fcseyin, onun yan\u0131ndaki ba\u015f veziri ise Eldar \u015eavhal\u0131n o\u011flu Sefi Kuli Handan olan Fath Ali Han Da\u011f\u0131stani.<br \/>\n1700- Murtazali \u015eavhal Targuda \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1700-1725- Kumuk y\u00f6netimi Targuda Adil-Gerey \u015eavhall\u0131 y\u0131llar.<br \/>\n1712- \u00dcnl\u00fc y\u00f6netici , gelece\u011fin \u00fcnl\u00fc edebiyat\u00e7\u0131s\u0131 ve \u015fairi Ali Kuli Han\u0131n do\u011fumu.<br \/>\n1715- Astrahan sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Volinskiy ve \u015eah H\u00fcseyinin ba\u015fveziri Fath Ali Han Da\u011f\u0131stani Rus-\u0130ran dostluk ve sald\u0131rmazl\u0131k antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzal\u0131yor.<br \/>\n1718-I.Petro Rus egemenli\u011fini tan\u0131mas\u0131 i\u00e7in Adil-Gerey Tarkovskiye bir \u00fcltimatom veriyor ve Adil-Gerey \u015eavhal Rus egermenli\u011fini tan\u0131yor.<br \/>\n1719-Adil-Gerey \u015eavhal\u0131n el\u00e7isi Mahmat Bek Al\u0131pka\u00e7iev diplomatik misyonuyla Moskavaya gidiyor.<br \/>\n1720-Adil -Gerey \u015eavhala yabanc\u0131 dostlar\u0131ndan sava\u015f yard\u0131m\u0131 teklifi geliyor.I. Petronun Kafkas halklar\u0131na mahsuben Tatar dilinde yaz\u0131lm\u0131\u015f sava\u015f tehdidi.<br \/>\n1722-15 Temmuz-I.Petronun Hazar seferinin ba\u015flamas\u0131.<br \/>\n1722-15 Temmuz Kumuk y\u00f6neticileri, Adil-Gerey Tarkovskiy, Prens Sultan Mut Yaksayl\u0131 I.Petronun sava\u015f kamp\u0131n\u0131 ziyaret ediyorlar sava\u015f kamp\u0131 Sulak b\u00f6lgesinde Kaziyurt civar\u0131nda bulunmaktad\u0131r onlar buradaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelere y\u00f6neticilik yap\u0131yorlar.<br \/>\n1722-15 A\u011fustos,\u015eavhal Adil-Gerey I.Petroyu Targudaki saray\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131yor ve daha sonralar\u0131 onun sava\u015f \u015fartlar\u0131n\u0131 kabul ediyor.<br \/>\n1722-20A\u011fustos I.Petronun Adil-Gereyi Da\u011f\u0131stan valisi olarak atama kararnamesi ve onun bu bildirisi \u00fczerine Otemi\u015fli Sultan Mutun ba\u015fkald\u0131r\u0131\u015f\u0131.<br \/>\n1722-Eyl\u00fcl Kutsal ha\u00e7l\u0131-Stavropol g\u00fc\u00e7lerinin Sulakta yerle\u015fmesi.<br \/>\n1723-Rusya ve \u0130ran aras\u0131nda \u0130ran\u0131n Da\u011f\u0131stan, \u015eirvan,Mazenderan,Astrabad y\u00f6netimlerinden sonsuza dek uzak durmas\u0131 \u015fart\u0131yla bir antla\u015fma imzalan\u0131yor.<br \/>\n1725-Adil -Gerey \u015eavhal\u0131n oralardaki ho\u015fnutsuzlu\u011fu .\u00c7\u00fcnk\u00fc I.Petronun emri \u00fczerine Ruslar kutsal ha\u00e7l\u0131 ordusuyla orada kald\u0131lar ve 30 bin sava\u015f\u00e7\u0131 orada konu\u015fland\u0131r\u0131ld\u0131.<br \/>\n1725-Kutsal ha\u00e7l\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin generali Kropotov Targuyu y\u0131k\u0131ma u\u011frat\u0131yor I.Petro Targu \u015eamhall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131yor .\u015eavhal Adil-Gerey Arhangaelskiy b\u00f6lgesindeki Kole \u015fehrine s\u00fcrg\u00fcn ediliyor.<br \/>\n1733-K\u0131r\u0131m g\u00fc\u00e7lerinin Fatih -Gerey kumandas\u0131nda Kumukiyaya seferi.<br \/>\n1734-Nadir \u015eah Da\u011f\u0131stan y\u00f6netimini ve kendi Targu \u015eamhall\u0131\u011f\u0131n\u0131 onarmak ve yeniden kurmak i\u00e7in Da\u011f\u0131stana sefer d\u00fczenliyor.<br \/>\n1734-1765- Adil-Gereyin o\u011flu Hasbulat \u015eavhal\u0131n Da\u011f\u0131stan Valisi ve Targu y\u00f6neticili\u011fi y\u0131llar\u0131.<br \/>\n1742-Hasbulat \u015eavhal o\u011flu ile beraber Rusyan\u0131n himayesini kabul ediyor.<br \/>\n1743-Cungutayl\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131lar Mehtuli Ahmat Han\u0131n idaresinde yenilmezli\u011fi<br \/>\nkabul edilen Nadir \u015eah\u0131n ezici bir \u015fekilde kendilerine yenilgi getiren Andalaski meydan sava\u015f\u0131na kat\u0131l\u0131yorlar.T\u00fcrk Sultan\u0131 Ahmet Han yenilmezlik \u00fcnvan\u0131n\u0131 kendisine mal ederek kendini Hanlar Han\u0131 olarak ilan ediyor.<br \/>\n1765-Da\u011f\u0131stan Valisi Hasbulat \u015eavhal Tarkovskiy \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1765-Kumuk Y\u00f6neticisi Mehti \u015eirdan\u00e7i.<br \/>\n1765-Kumuk y\u00f6netiminde Gerey-Bam- Matulskinin o\u011flu Ti\u015fsiz Bammat.<br \/>\nKumuk y\u00f6netiminde taht sava\u015flar\u0131 ,Mehti .Murtazli,Bammat ve Hasbulat \u015eavhal\u0131n \u00e7eki\u015fmeleri.<br \/>\n1765-Murtazalinin kendi g\u00f6n\u00fcll\u00fc suvarileriyle ve yanda\u015flar\u0131yla Targuya h\u00fcc\u00fcm etmesi ve Ti\u015fsiz Bammat\u0131n Erpeliye s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131.<br \/>\n1765-Kumuk Prenslerinin VII . toplant\u0131s\u0131, \u00e7o\u011funlu\u011fu Kazani\u015f b\u00f6lgesinden olmak \u00fczere kom\u015fu b\u00f6lgelerin \u00e7ok say\u0131da tan\u0131nm\u0131\u015f y\u00fczlerinin bir araya geli\u015fi.<br \/>\n\u015eamhallar\u0131n kendi aralar\u0131ndaki y\u00f6netici se\u00e7iminin durdurulmas\u0131 \u015eamhal olacak ki\u015filerin Sadece Mehti Han\u0131n soyundan gelmi\u015f olmas\u0131n\u0131n kabulunun karara ba\u011flanmas\u0131.Bu durumda Mehti Han\u0131n en b\u00fcy\u00fck o\u011flu Murtazalinin \u015eamhall\u0131\u011f\u0131 i\u015faret ediliyor ve Murtazali \u015eamhall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan ediyor.<br \/>\n1765-1782- Kumuk y\u00f6netiminde Murtazalili y\u0131llar.<br \/>\n1776-\u015eavhal Murtazali Rus hakimiyetini kabul ediyor.<br \/>\n1780- Anj\u0131namenin yazar\u0131 \u00fcnl\u00fc kumuk alimi Kadir Mirza Am\u0131rkentli do\u011fuyor.<br \/>\n1782- Murtazali \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1782-1794- Targuda Bammat \u015eavhal Buynak valisi ve Da\u011f\u0131stan y\u00f6neticisi.<br \/>\n1784- Ahmat Han Mehtulinskiy Kendi halk\u0131yla bereber T\u00fcrk Sultan\u0131n\u0131n emrine giriyor ve T\u00fcrkiyeye g\u00f6\u00e7 ediyorlar.<br \/>\n1786-Bammat \u015eavhal Rus hakimiyetine giriyor.<br \/>\n1794- Bammat \u015eavhal\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc 1794-1830, Kumuk y\u00f6netiminde Mehti \u015eavhall\u0131 y\u0131llar.<br \/>\n1796- \u015eah A\u011fa Muhammed Da\u011f\u0131stan Y\u00f6netiminden kendi himayesine girmesini istiyor.<br \/>\n1796-Ekim- Mehti Bek Tarkovskiy,Kaytak Usumisi, Tabsaran Kad\u0131l\u0131\u011f\u0131,Mehtuli Hanl\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131 d\u00fczenliyorlar .A\u011fa Muhammed \u015eaha kar\u015f\u0131 olma e\u011filimi oldu\u011fundan Rusyan\u0131n yard\u0131m\u0131na ba\u015fvurulmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.<br \/>\n1796- K\u0131z\u0131lyar \u015fehrindeki general Zubova atl\u0131 g\u00fc\u00e7leriyle Targu \u015eamhall\u0131\u011f\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131na geliyor ve \u0130ran \u00fczerine sefere kat\u0131l\u0131yorlar.<br \/>\n1798-1799- \u015eavhal Mehti Bek \u015eavhalyang\u0131yurt ve \u015eavhaltirmen isimli iki k\u00f6y kuruyor ve Buralara Targu halk\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ile Kahulya,Alburkent ve di\u011fer k\u00f6ylerden insanlar\u0131 buraya yerle\u015ftiriyor.<br \/>\n1799-\u0130mparator Pavel Mehti Bek Tarkovskiye T\u00fcmgenerallik ni\u015fan\u0131n\u0131 verme karanamesini yay\u0131nl\u0131yor.<br \/>\n1801-Avar Hanl\u0131\u011f\u0131 Kumuk Prensi Sultan Ahmat Han Mehtulinski nin Emrine giriyor 1823 e kadar onun idaresinde kal\u0131yor.<br \/>\n1801-Rus-\u0130ran antla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131yor.<br \/>\n1802-Rusyan\u0131n insiyatifi \u00fczerine Do\u011fu Kafkasyada Rusyan\u0131n hakimiyeti \u015fart\u0131yla federetif bir yap\u0131 yarat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Georgiyevski antla\u015fmas\u0131 imzalan\u0131yor.<br \/>\n1804-1813-Rus -\u0130ran sava\u015f\u0131.<br \/>\n1806-1812-Rus -T\u00fcrk sava\u015f\u0131.<br \/>\n1806-Resmi olarak Kumuk \u015eamhall\u0131\u011f\u0131n\u0131n Rusyaya kat\u0131l\u0131m\u0131.<br \/>\n1806-Mehti \u015eavhal Tarkovskiy Da\u011f\u0131stan Valisi , \u00c7arl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin i\u015fgali y\u0131llar\u0131nda Derbent Hanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kendi yap\u0131s\u0131n\u0131 korumas\u0131 b\u00fct\u00fcn gelirlerinin Derbent hanl\u0131\u011f\u0131na b\u0131rak\u0131lmas\u0131 \u015fartlar\u0131.<br \/>\n1806-Mehti \u015eamhala g\u00f6sterdi\u011fi sadakat ve ba\u015far\u0131lar nedeniyle devlet sembol\u00fc olan bayrak ve \u00e7e\u015fitli simgelerin verilmesi.<br \/>\n1813-G\u00fclistan antla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 buna g\u00f6re Kumuklar ve b\u00fct\u00fcn Da\u011f\u0131stan Rus y\u00f6netimine kat\u0131l\u0131yor.<br \/>\n1819-1823-Kumuklar\u0131n Umalat Bek Bunyakl\u0131 idaresinde Ayaklanmas\u0131 General Ermelovun g\u00fc\u00e7leri ve \u015eamhal milislerinin m\u00fcdahalesi.<br \/>\n1821-Daha sonralar\u0131 Gurnay ad\u0131n\u0131 alacak olan Targu Tav kalesinin in\u015fa edilmesi.<br \/>\n1827-1828-Rus-\u0130ran sava\u015f\u0131<br \/>\n1828-1829-Rus -T\u00fcrk sava\u015f\u0131<br \/>\n1830-Targu depremi.<br \/>\n1830-Mehti \u015eavhal Tarkovskiy o\u011flu \u015eahvali ve bir\u00e7ok g\u00f6n\u00fcll\u00fcyle beraber I.Nikolan\u0131n ta\u00e7 giyme t\u00f6renine Saint-Peterburga geliyorve \u015favhal\u0131n b\u00fcy\u00fck o\u011flu S\u00fcleyman Pa\u015fa \u015eavhall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\u00dclkesine d\u00f6n\u00fc\u015f yolunda \u015eamhal \u00f6l\u00fcyor.<br \/>\n1830-Musselim avulda Y\u0131r\u00e7\u0131 Kazak do\u011fuyor.<br \/>\n1830-1836-Da\u011f\u0131stan ne Buynak valisi olarak Targuda S\u00fcleyman Pa\u015fa y\u00f6netimi.<br \/>\n1831-\u015eavhal Mehti Han\u0131n 2.ci o\u011flu olan Abu -M\u00fcslim Han\u0131n Gazi-Molla ile ili\u015fkisi oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle Saratov \u015fehrine s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderiliyor.<br \/>\n1831-Gazi mollan\u0131n m\u00fcridlerinin Kum-Torkali ve Targuda ayaklanmalar\u0131 Gurnay Kalas\u0131n\u0131 ku\u015fatmalar\u0131, Targu ve Am\u0131rhankentte \u00c7ar ordular\u0131n\u0131n ya\u011fmalar\u0131 ve yang\u0131nlar.<br \/>\n1832- Kumuk topraklar\u0131 olan Temir-Han-\u015eurada ayn\u0131 isimle bir ordunun kurulmas\u0131 ve halk\u0131n yak\u0131n k\u00f6yler olan Halimbekavul,Muselimaul ve Kafir Kumuka g\u00f6\u00e7 etmesi.<br \/>\n1836-S\u00fcleyman Pa\u015fan\u0131n ani \u00f6l\u00fcm\u00fc.<br \/>\n1836-1860-Kumuk y\u00f6netimi Targu ve Kafir Kumukta Da\u011f\u0131stan ve Buynak valisi olarak Abu-M\u00fcslim Han\u0131n y\u00f6netime geli\u015fi.<br \/>\n1839-Abu-M\u00fcslim Hana en y\u00fcksek \u00f6d\u00fcl\u00fcn verilmesi onun soyundan gelen evlatlar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne \u015famhall\u0131k derecesinin lay\u0131k g\u00f6r\u00fclmesi ve kendisininde Rusyan\u0131n en y\u00fcksek y\u00f6neticileri aras\u0131nda yer almas\u0131.<br \/>\n1843-2 Kas\u0131m \u015eamilin Temir-Han -\u015eura bask\u0131n\u0131.<br \/>\n1842-Kumuk \u015fehri Anji ye I.Petronun isminin verilmesi ve port petrovsk isminin temelle\u015ftirilmesi.<br \/>\n1843- Kumuklar\u0131n \u00fcnl\u00fc sufi \u015eairi Kaka\u015fural\u0131 Abdurrahman\u0131n Atl\u0131boyunda \u00f6l\u00fcm\u00fc.<br \/>\n1844-General Borontsovun Kafkas y\u00f6neticili\u011fne ve ba\u015f komutanl\u0131\u011f\u0131na atanmas\u0131.<br \/>\n1845-Borontsovun da\u011fl\u0131 halk\u0131lar\u0131n hanelerine ,dinlerine, m\u00fclkiyetlerine dokunulmayaca\u011f\u0131na dair bildirisinin yay\u0131nlanmas\u0131.<br \/>\n1851-Ullu-Buynakta \u015eamilin naibinin bask\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fma esnas\u0131nda \u015eahvali-Bek- Tarkovskinin m\u00fcridler taraf\u0131ndan katli.<br \/>\n1851-Abu-M\u00fcslim-Han Tarkovskiy \u00c7ar y\u00f6netimine Port Petrovsk civar\u0131nda \u00fcz\u00fcm bah\u00e7eleri a\u00e7malar\u0131 i\u00e7in toprak veriyor.<br \/>\n1852-\u015eamilin Naibi Hac\u0131 Murad\u0131n Cungutay bask\u0131n\u0131.<br \/>\n1853-1856-K\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131 ve Kumuklar\u0131n Osmanl\u0131 topraklar\u0131na yapacaklar\u0131 ilk g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131n\u0131 ba\u015flamas\u0131,<br \/>\n1856-\u0130mparator II.Aleksandr\u0131n Astrahandan gemiyle PortPetrovska geli\u015fi.<br \/>\n1856-Hazardaki Port Petrovsk \u015fehrinin isminin kullan\u0131lmas\u0131 konusunda II.Aleksandr\u0131n kararnamesi.<br \/>\n1858-1859-Y\u0131r\u00e7\u0131 Kaza\u011f\u0131n siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleri nedeniyle Sibiryaya s\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc.<br \/>\n1859-Kafkas sava\u015f\u0131n\u0131n biti\u015fi ve \u015eamilin g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak Prens Baryatinskiye teslimi.<br \/>\n1860-Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgesinin Rusya \u0130mparatorlu\u011fu i\u00e7inde olu\u015fumu ve fethedilen b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerin da\u011flarda dahil olmak \u00fczere Rusya imparatorlu\u011fu i\u00e7inde yar almas\u0131.<br \/>\n1860-Da\u011f\u0131stan valisi Abu-M\u00fcslim Han\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ve Kafir Kumukta defnedilmesi.Y\u0131r\u00e7\u0131 Kaza\u011f\u0131n onun ard\u0131ndan a\u011flayarak \u015fiirler yazmas\u0131.<br \/>\n1860-1867- Kumuk y\u00f6netiminde Prens T\u00fcmgeneral \u015eamsuddin Han Tarkovskinin y\u00f6netime ge\u00e7mesi.<br \/>\n1866- Temir-Han-\u015euran\u0131n \u015fehir y\u00f6netimine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi.<br \/>\n1866-\u015eamilin ant i\u00e7erek sadakla Rus kimli\u011fini almas\u0131.<br \/>\n1867-17 A\u011fustos-Prens \u015eamsuddin Han\u0131n as\u0131rlarca devam eden Targu \u015eamhall\u0131\u011f\u0131ndan fragat ettirilmesi.<br \/>\n1867- 1 A\u011fustos-Targu \u015eamhall\u0131\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve 1860 da olu\u015fturulan Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgesine yeniden kat\u0131lmas\u0131 ve Temir-Han-\u015eura b\u00f6lgesinin olu\u015fturulmas\u0131.<br \/>\n1867-Ra\u015fit Han Mehtulinskinin kanunlar\u0131n\u0131n ve y\u00fck\u00fcml\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn toplanmas\u0131 , Mehtuli Hanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131larak Da\u011f\u0131stan b\u00f6lgesindeki Temir-Han-\u015eura y\u00f6netim birimi i\u00e7inde Rusya \u0130mparatorlu\u011funa dahil edildi.<br \/>\n1877-Da\u011f\u0131stan-Temir-Han-\u015eura B\u00f6lgesindeki Kum-Torkali k\u00f6y\u00fcnde politikac\u0131 ve devlet adam\u0131 Celalattin Korkmazov do\u011fdu,1877-1937.<br \/>\n1878-Da\u011f\u0131stan Sava\u015f Y\u00f6neticisi Albay prens Nuhbek Tarkovski do\u011fdu,1878-1951.<br \/>\n1879-Terek b\u00f6lgesinde Hasavyurt \u015fehrine ba\u011fl\u0131 Botayurt k\u00f6y\u00fcnde \u00dcnl\u00fc Kumuk \u015eairi Y\u0131r\u00e7\u0131 Kazak \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<br \/>\n1883- Rusyadaki T\u00fcrkler aras\u0131nda \u0130samil Gaspirinskiy taraf\u0131ndan Terc\u00fcman gazetesi yay\u0131nlanmaya ba\u015fland\u0131.<br \/>\n1890-9 Eyl\u00fclde Temir-Han-\u015euraya ba\u011fl\u0131 Ullu-Boynak k\u00f6y\u00fcnde \u00dcnl\u00fc devrimcilerden olan devlet adam\u0131 Ullubiy Buynakskiy do\u011fdu,1890-1919.<br \/>\n1900-Rusyada modern T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ak\u0131m\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131.XX.yy ba\u015flar\u0131nda organizasyon ve eylemlerin b\u00fct\u00fcnselli\u011fi i\u00e7inde Kumuklar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelerdeki okullarda yeni metodlar\u0131n i\u015flenmesi.<br \/>\n1900-1914-Kumuklar\u0131n aras\u0131nda genelt\u00fcrk gazetesi Terc\u00fcman\u0131n bas\u0131m\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131.<br \/>\n1903-Karbudahkent,Targu,Gazani\u015f,Halimbekavul,C\u00fcngutay,D\u00f6rgeli,Kaka-\u015eura,Soltan yang\u0131yurt,Geli,Paravul,Yaksay daha sonralar\u0131,Temirhan\u015fura,Port Petrovsk gibi Kumuk b\u00f6lgelerinde T\u00fcrk-Kumuk dilinde e\u011fitim veren okullar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131.<br \/>\n1903-Rus -japon sava\u015f\u0131.<br \/>\n1905-Birinci Rus Devrimi ve devrim hareketlerinin Da\u011f\u0131standa ba\u015flamas\u0131<br \/>\n1905-M\u00fcsl\u00fcman Birli\u011fi-\u0130ttifak-al-M\u00fcslimin partisinin kurulu\u015fu ve onun y\u00f6netim birimine aktif olarak Kumuk Mahmut \u015eeyh Alinin kat\u0131l\u0131m\u0131.<br \/>\n1906-Kendi topraklar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in Atl\u0131boyunlular\u0131n \u00c7eriv Murza Supyan\u0131n \u00f6nderli\u011finde ba\u015fkald\u0131rmalar\u0131 ,toplant\u0131lar\u0131 ve g\u00fcvenlik birimlerinin o b\u00f6lgeye bask\u0131nlar\u0131.<br \/>\n1908-\u0130stanbulda gen\u00e7 entellekt\u00fcellerin olu\u015fturdu\u011fu T\u00fcrk Derne\u011finin kurulu\u015fu ba\u015f\u0131na ise \u00fcnl\u00fc T\u00fcrk-Tatar entellekt\u00fceli Yusuf Ak\u00e7uran\u0131n ge\u00e7mesi ,Ak\u00e7ura Kumuk olan \u00fcvey babas\u0131 taraf\u0131ndan yeti\u015ftirilmi\u015ftir.<br \/>\nDerne\u011fin kurucular\u0131ndan biri Celal Korkmazov idi.Buraya daha \u00f6nce burjuva -demokrat devrimcileriyle ba\u011flant\u0131 kurarak Paristen gelmi\u015ftir.<br \/>\n1908-Kahirede Kumuk Ahmet Saip Kaplan\u0131n liderli\u011finde Gen\u00e7 T\u00fcrkler organizasyonu kuruluyor.Burada ayr\u0131ca Alsancak Gazetesi-T\u00fcrk-\u015euray\u0131 \u00dcmmet gazeteleri yay\u0131nlan\u0131yor.<br \/>\n1910-Saint-Petersburgda General Ali \u015eeyh Ali liderli\u011finde S\u0131rat-al- m\u00fcstakim-Do\u011fru yol partisi kuruluyor.<br \/>\n1910-\u0130stanbulda Celal Korkmasov \u0130stanbul Haberleri isimli Rus\u00e7a bir gazete \u00e7\u0131kar\u0131yor ve bunu yasad\u0131\u015f\u0131 yollarla Rusyada yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131yor.<br \/>\n1910-T\u00fcrkiyede Osmanl\u0131 Sosyalist Partisi kuruluyor.Kurucular\u0131 aras\u0131nda Celal Korkmazov ve Ahmet Saip Kaplanov da bulunuyor.<br \/>\n1910-Bir grup Kumuk Ayd\u0131n\u0131 Kumuk dilinde Kumuk Gazetesi isimli bir gazeteniyi yay\u0131nlama giri\u015fiminde bulunuyorve gazete y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131 taraf\u0131ndan kabul edilmiyor.<br \/>\n1912-T\u00fcrk dilinde Millet Gazetesi yay\u0131nlan\u0131yor.Ba\u015f yazar\u0131 ise Y\u00fcksek \u015eura Millet vekili Salimgerey Canturin ve e\u015fi \u015eeyh Alinin k\u0131z\u0131 Emine Han\u0131md\u0131r<br \/>\n1913-1914- Targu Kumuklar\u0131nda arap harflerini koruyucu s\u00f6ylemlerin ve dalangalanmalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131.<br \/>\n1914-1915-Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve Kumuklar\u0131n sava\u015fa kat\u0131l\u0131m\u0131.<br \/>\n1914-10 -Eyl\u00fcl,Kumuk Tiyatrosu sanat\u00e7\u0131s\u0131 sovyet sosyalist emek kahraman\u0131 sovyet halk sanat\u00e7\u0131s\u0131 Bariyat Muradovan\u0131n do\u011fumu.<br \/>\n1917-Rusyada demokratik-burjuva \u015eubat Devrimi,Kuzey Kafkasyada Vladikafkas \u015fehrinde I. halk konseyinin toplanmas\u0131,Kuzey Kafkas Da\u011fl\u0131lar Birli\u011finin olu\u015fumu.G\u00fcney-do\u011fu Kazak sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131,Kafkas Da\u011fl\u0131lar\u0131 ve Bozk\u0131r halklar\u0131n\u0131n beraberlik antla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131.Kumuklar\u0131 temsilen bu antla\u015fmaya Ra\u015fit Kaplanov imza at\u0131yor.Birli\u011fe \u00fcye her halk\u0131n kendi kaderlerini tayin hakk\u0131 i\u00e7 i\u015flerinde serbestlik olu\u015fumu. Rusya Federasyonu i\u00e7inde Da\u011fl\u0131lar\u0131n temsilcisi olarak Ra\u015fit kaplanovun se\u00e7ilmesi.<br \/>\nCemiyet-ul-islam partisinin merkezinde Apa\u015fev liderli\u011finde milli bir komite formland\u0131r\u0131l\u0131yor.<br \/>\n1917-Kumuklar\u0131n ilk milli gazetesi Musavat ad\u0131 alt\u0131nda yay\u0131nlan\u0131yor ve ayn\u0131 zamanda Zaman isimli gazete ve Tang\u00e7olpan isimli dergi yay\u0131na ba\u015fl\u0131yor.<br \/>\n1921-1 -May\u0131s Kuzey Kafkas ve Da\u011f\u0131stan y\u00f6neticilerinin Vladikafkas \u015fehrinde ilk toplant\u0131lar\u0131.Kuzey Kafkas ve Da\u011f\u0131stan da\u011fl\u0131lar\u0131n\u0131n merkez k\u00f6mitesinin olu\u015fumu.<br \/>\n1917-Kas\u0131m Da\u011f\u0131standa Temirhan\u015fura \u015eehrinde ilk E\u011fitim Fakultesinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve e\u011fitimin T\u00fcrk\u00e7e olu\u015fu.<br \/>\n1917-Kas\u0131m Port-Petrovsk \u015fehrinde Ullubiy Buynakskinin ilk Kominist gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fc kurmas\u0131.<br \/>\n1918-May\u0131s-11Da\u011fl\u0131 idaresinin do\u011fu\u015fu.<br \/>\n1918-May\u0131s-2 Temirhan\u015furada Celal Korkmazovun idaresinde Kominist hareketin faaliyete ge\u00e7mesi.<br \/>\n1918-Ekim Da\u011fl\u0131 y\u00f6netimin daveti \u00fczerine Targu ve Anji \u015fehirlerine koruma ama\u00e7l\u0131 T\u00fcrk askerlerinin geli\u015fi.<br \/>\n1919-Ullubiy Buynakskiy Port-Petrovskta soviyet egemenli\u011fini ilan ediyor.<br \/>\n1920-Da\u011f\u0131standa ya\u015fayan halklar\u0131n Da\u011f\u0131stan\u0131n otonom bir yap\u0131ya kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00e7e\u015fitli toplant\u0131lar d\u00fczenlemeleri.<br \/>\n1920-Kumuk Hasvyurt b\u00f6lgesinide kapsayacak \u015fekilde Da\u011f\u0131stan topraklar\u0131nda Rusya federasyonu i\u00e7inde Da\u011f\u0131stan Sovyet Sosyalist otonom Cumhuriyetinin kurulmas\u0131.<br \/>\n1920-\u0130lk Da\u011f\u0131stan Sosyalist y\u00f6neticisinin Celal korkmaz olarak atanmas\u0131.<br \/>\n1920-1950-Kuzey Kafkasl\u0131 g\u00f6\u00e7menlerin \u00fclkeyi terk ederek yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmalar\u0131 Pariste Haydar Bammatovun politik birli\u011fi sa\u011flamak amac\u0131yla Kafkas isimli politik bir gazteyi Avrupada ya\u015fayan politik g\u00f6\u00e7men ailelere T\u00fcrk dilinde yay\u0131nlamaya ba\u015flamas\u0131 Kuzey Kafkasya demokratik halk devletinin do\u011fu\u015funu sa\u011flamak amac\u0131yla Pr. Orhan Tarkovski nin Var\u015fovada \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flamas\u0131 dergiler ve gazeteler \u00e7\u0131karmas\u0131.<br \/>\n1921-Da\u011f\u0131stan\u0131n ba\u015fkentinin Temirhan\u015furadan Port-Petrovska ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve Devrimci Maha\u00e7 Dadayevin ismiyle de\u011fi\u015ftirilerek Maha\u00e7kala olmas\u0131.<br \/>\n1921-Da\u011f\u0131stan Sosyalist Cumhuriyetinin otnom haklar\u0131n\u0131n her y\u00f6n\u00fcyle kabul edilip antla\u015fma sa\u011flanmas\u0131.<br \/>\n1921-1932-Da\u011f\u0131stan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na Celal Korkmazovun se\u00e7ilmesi.<br \/>\n1923-Da\u011f\u0131standa Kumuk\u00e7an\u0131n resmi dil olu\u015fu.<br \/>\n1925-Gelecekteki Kumuk Tiyatrosunu a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131na zemin haz\u0131rlayan birinci e\u011fitimin Buynaksta ba\u015flamas\u0131.<br \/>\n1928-Latin Alfabesine ge\u00e7i\u015f.<br \/>\n1929-1939-Pant\u00fcrkizm Bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda Kumuk ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n muhalif politik g\u00f6r\u00fc\u015flerini ortaya koymalar\u0131.<br \/>\n1929-1930-9.Ocakta 1 May\u0131s isimli toplumsal toprak birle\u015fiminin olu\u015fumu Targu,Kahulay ve Alburkentte birle\u015fimin olu\u015fumu,insanlar\u0131n kendi topraklar\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde kullanarak Sovyet Sosyalist rejiminin yerle\u015ftirilmesi.<br \/>\n1930-Kumuk tiyatrosunu do\u011fu\u015fu.<br \/>\n1937-S\u00fcrg\u00fcndeki Kuzey Kafkas kurulu\u015flar\u0131n\u0131n Var\u015fovada toplanarak gelecekteki Demokratik Kuzey Kafkas Cumhuriyetinin gelecekteki resmi dilinmin Kumuk\u00e7a olmas\u0131 konusunda ortak anla\u015fmaya varmalar\u0131.<br \/>\n1938-Kumuk yaz\u0131m dilinde Kril Alfabesine ge\u00e7ildi.<br \/>\n1939-1950-Da\u011f\u0131stan Y\u00fcksek Sovyetine Tahtarov getirildi.<br \/>\n1941-1945-2.D\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131 Kumuklar\u0131n sava\u015fa kat\u0131l\u0131m\u0131.<br \/>\n1944-Nisan 12- G\u00f6\u00e7 ettirilen \u00c7e\u00e7enlerin topraklar\u0131n\u0131 bir k\u0131s\u0131m kumuklar\u0131n ve Da\u011fl\u0131 halklar\u0131n yerle\u015ftirilmesi.<br \/>\n1945-Hasavyurt b\u00f6lgesinin \u00c7a\u011farotar k\u00f6y\u00fcnde ya\u015fayan Abdulhakim \u0130smailova Sosyalit Devlet Kahramanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcnvan\u0131n\u0131n verilmesi.<br \/>\n1950-1960-Kumuklar\u0131n kendi b\u00f6lgelerinde az\u0131nl\u0131k durumuna d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmeleri g\u00f6\u00e7ettirilerek n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 ve devlet g\u00f6revleri i\u00e7indeki etkinliklerinin azalt\u0131lmas\u0131.<br \/>\n1957-1960-Ge\u00e7mi\u015fte \u00c7e\u00e7en K\u00f6ylerine yerle\u015ftirilen Kumuklar\u0131n eski k\u00f6ylerine g\u00f6\u00e7 ettirilmesi.<br \/>\n1960-1965-Alievin Y\u00fcksek Sovyete Se\u00e7ilmesi.<br \/>\n1968-Eldar Kals\u0131nbekovi\u00e7-Musaevin Hava T\u00fcmgeneral olu\u015fu daha sonra en\u00fcst asakeri makama y\u00fckseli\u015fi.<br \/>\n1974- Targulu Nasrulla Nasrullayev d\u00fcnya g\u00fcre\u015f \u015fampiyonu oldu.<br \/>\n1966-1981-Umalatov Y\u00fcksek sovyete se\u00e7ildi.<br \/>\n1980- olimpiyat oyunlar\u0131n da iki Kumuk Targudan Saypulla Absaidov ve Karbudahkentten Magamed Hasan g\u00fcre\u015fte \u015fampiyon oldular.<br \/>\n1980- Kumuklar aras\u0131nda Karde\u015flik Birli\u011fi Kuruldu.<br \/>\n1987-1997- Mirzabekov Abdurrazzak Mardanovi\u00e7 Da\u011f\u0131stan y\u00fcksek sovyete ba\u015fkan olarak se\u00e7ildi Anne taraf\u0131ndan Abu M\u00fcslim Han\u0131n torunudur ve eski Biga Belediye Ba\u015fkanlar\u0131nda Ra\u015fit Usuminin Akrabas\u0131d\u0131r.<br \/>\n1989-Endreyde 1.Kumuk Kurultay\u0131 .Kumuk Tenglik Hareketinin milli kimlik i\u00e7inde haklar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ve ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na \u00fcnl\u00fc Kumuk Alimi Salav Alievin se\u00e7ilmesi.<br \/>\n1989-1999-Kumuk Hareketi Tengli\u011fin y\u00f6netim birimlerinde yer almas\u0131.<br \/>\n1989-Kazan \u015eehrinde yap\u0131lan t\u00fcrk halklar\u0131 kurultay\u0131nda tengli\u011fin yer almas\u0131.<br \/>\n1990-Tenglik hareketinin 2. toplant\u0131s\u0131nda Kumuklar\u0131n Da\u011f\u0131stan i\u00e7nde Rusya ferdarasyonuna ba\u011fl\u0131 kalmak s\u00fcretiyle Kumukistan Cumhuriyetinin kurulmas\u0131 giri\u015fiminde bulunmas\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i olarak nitelendirilen y\u00f6neticilerin g\u00f6z alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 ve harakatin \u00f6n\u00fcn\u00fcn kesilmesi.<br \/>\n1991-19 May\u0131sta B\u00fct\u00fcn Kumuklar\u0131n Endreyde yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6sterilerde seslerini Yeltsine duyurmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131.<br \/>\n1991-92 Kumuk halk\u0131n\u0131n iki iste\u011fi,Kumuk Milli Meclisinin kurulmas\u0131,Kumuk yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelerin birle\u015ftirilerek Kumuk otonom b\u00f6lgesinin olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in kamu oyu veya feferandum yap\u0131lmas\u0131.<br \/>\n1991- Kumuk kad\u0131nlar\u0131n\u0131n g\u00fcnlerce s\u00fcren g\u00f6sterileri.<br \/>\n1992-Bu motivlerin olu\u015fumu i\u00e7in 14 Kumuk Millet Vekilinin Rusya Federasyonu Dumaya ve D\u011f\u0131stan Meclisine Bildiri ve Mektuplar\u0131n\u0131 sunuyorlar.<br \/>\n1992-Kumuklar\u0131n aras\u0131nda % 80 olarak referandumun kabulu bu kar\u015f\u0131l\u0131k ta Kumuklar\u0131n Da\u011f\u0131stan i\u00e7inde ve Rusya federasyonu i\u00e7inde otonom b\u00f6lge istemeleri.<br \/>\n1992- Kumuk Birli\u011fi olan Tenglik Hareketinin durdurulmas\u0131 ve g\u00fcndem kazanmas\u0131.<br \/>\n1992-Da\u011f\u0131stan halklar\u0131n\u0131n toplant\u0131s\u0131,Da\u011f\u0131stan\u0131n kendi g\u00fc\u00e7lerini yaratmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde demokratik s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde d\u00fcnyayala entegre olarak bu durumun \u00e7\u00f6z\u00fcm karar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131 ve Da\u011f\u0131stan anayasas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131.<br \/>\n1993-Tenglik hareketi kar\u015f\u0131s\u0131nda yeni bir Kumuk hareketinin yarat\u0131lmas\u0131 ve Kumuk Milli Meclisinin kurulmas\u0131.<br \/>\n1993- Targu Kumuklar\u0131n\u0131n kendi topraklar\u0131n\u0131n iadesi konusunda g\u00f6sterilere ba\u015flamas\u0131.<br \/>\n1993- Kumtorkali b\u00f6lgesinde Korkmazkala k\u00f6y\u00fcnde D\u011f\u0131stan milletvekillerinin toplant\u0131 karar\u0131.<br \/>\n1993- Targu miras\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n sosyo-ekonomik durumu hakk\u0131nda,Da\u011f\u0131stan y\u00f6netiminin g\u00f6sterileri kabulu ve bu b\u00f6lgede ya\u015fayan Kumuklar\u0131n Gunnu-Hazaralar\u0131n akrabalar\u0131 olduklar\u0131 ve Semender isminin tekrar ele al\u0131nmas\u0131 karar\u0131.<br \/>\n1993- T\u00fcrkiyede Antalyada T\u00fcrk kurultay\u0131n\u0131n olu\u015fumu.<br \/>\n1994-Da\u011f\u0131stan da yeni anayasan\u0131n kabulu.<br \/>\n1997-Kumuk dilindeki Yolda\u015f Gazetesinin 80. y\u0131l\u0131 kutlamalar\u0131.<br \/>\n1999-Maha\u00e7kalada Kumuk ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n Bilimsel-K\u00fclt\u00fcrel toplant\u0131s\u0131.<br \/>\n2001-Sosyalist Halk Sanat\u00e7\u0131s\u0131 Kumuk tiyatrosu artisti Bariyat Muradova \u00f6ld\u00fc.<br \/>\n2002-Kumuk tiyatrosu 70. y\u0131l\u0131n\u0131 kutluyor ve yeni binas\u0131na ta\u015f\u0131n\u0131yor.<br \/>\n2004-Aliev Atay Ba\u015firovi\u00e7 Da\u011f\u0131stan Devlet Ba\u015fkan\u0131 oluyor.<br \/>\n2005-Sosyalist Halk Sanat\u00e7\u0131s\u0131 Bariyat Muradovan\u0131n Rus Tiyatro sanat\u00e7\u0131s\u0131 olan k\u0131z\u0131na Putin Halk Sanat\u00e7\u0131s\u0131 \u00fcnvan\u0131n\u0131 veriyor.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bammat Ataev Da&#287;&#305;stan Yolda&#351; Gazetesi Hazaralar 635. y&#305;lda kendi y&ouml;netim birimler i&ccedil;inde Kuzey Kafkasya&rsquo;daki T&uuml;rk Kavimlerini biriktirip Hazar &#304;mparatorlu&#287;u&rsquo;nu kurdular. Onlara kendileri Hazar, kavmi ile dili bir, dini bir demek bir men&#351;eli bir k&ouml;kenli T&uuml;rk kavimleri Savirler, Bulgarlar, Akatsiler, Barsiler, Kamaklar kat&#305;l&#305;yor. Bunlar&#305;n birinci ba&#351;kenti Semender di&#287;er bir ismiyle Anci kalad&#305;r. Son y&#305;llarda baz&#305; ara&#351;t&#305;rmac&#305;lar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-12479","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12479","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12479"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12479\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12481,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12479\/revisions\/12481"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}