{"id":12482,"date":"2019-03-31T11:17:29","date_gmt":"2019-03-31T16:17:29","guid":{"rendered":"http:\/\/circassiancenter.com\/tr\/?p=12482"},"modified":"2019-03-31T11:17:29","modified_gmt":"2019-03-31T16:17:29","slug":"nogaylarin-tarihi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/nogaylarin-tarihi\/","title":{"rendered":"NOGAYLARIN TAR\u0130H\u0130"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image5\/0190-abhaz.GIF\" width=\"130\" height=\"173\" border=\"0\" \/><\/p>\n<p align=\"left\"><strong><span lang=\"tr\"><span style=\"font-size: small;\"> Mehmet Canatan<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"left\"><span style=\"font-family: Arial; font-size: small;\">Nogay ad\u0131 K\u0131r\u0131m&#8217;\u0131n bat\u0131s\u0131nda Aksu nehri ile \u00d6z\u00fc nehri ars\u0131ndaki sahada K\u0131p\u00e7aklar\u0131n boy beyi olup boy beyli\u011fini dedesi Tuval beyden alan bu ki\u015fi 1270-1299 y\u0131llar\u0131nda Alt\u0131nordu&#8217;da b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfuz kazanm\u0131\u015f olan Berke Han&#8217;\u0131n ba\u015fkomutan\u0131 Nogay Han&#8217;dan gelmektedir. Nogaylar, Don ve Kuban \u0131rmaklar\u0131 aras\u0131ndaki alanda K\u0131r\u0131m y\u00f6resinde ve Astrahan y\u00f6resinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bir halk. <b><\/p>\n<p>Tarihte Nogay ad\u0131<br \/>\n<\/b><br \/>\nNogay ad\u0131 K\u0131r\u0131m&#8217;\u0131n bat\u0131s\u0131nda Aksu nehri ile \u00d6z\u00fc nehri ars\u0131ndaki sahada K\u0131p\u00e7aklar\u0131n boy beyi olup boy beyli\u011fini dedesi Tuval beyden alan bu ki\u015fi 1270-1299 y\u0131llar\u0131nda Alt\u0131nordu&#8217;da b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfuz kazanm\u0131\u015f olan Berke Han&#8217;\u0131n ba\u015fkomutan\u0131 Nogay Han&#8217;dan gelmektedir. Ona t\u00e2bi il ve Uru\u011flara Nogay ad\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n<p><b>Nogay Orda<br \/>\n<\/b><br \/>\n1426 y\u0131l\u0131nda Edige beyin o\u011flu Nurettin bey taraf\u0131ndan emirlik kurmu\u015flard\u0131r ve 150 y\u0131ldan fazla ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet olmu\u015flard\u0131r. Ba\u015fkentleri yay\u0131k nehri \u00fczerinde Sarayc\u0131k&#8217;t\u0131. 1563 y\u0131l\u0131nda Ruslar\u0131n i\u015fgalinden sonra Ulu Nogaylar, Ki\u00e7i Nogaylar ve Alt\u0131 o\u011ful Nogaylar\u0131 olarak \u00fc\u00e7 par\u00e7aya ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><b>Edige destan\u0131<br \/>\n<\/b><br \/>\nKazak T\u00fcrkleri efsanelerinde k\u00f6kenlerini Nogaylara ve \u00d6zbeklere dayand\u0131r\u0131r. Karakalpaklar 15.as\u0131rda Volga&#8217;dan Aral&#8217;\u0131n g\u00fcneyine gelmi\u015f bir Nogay toplulu\u011fudur. Hatta K\u0131r\u0131m T\u00fcrklerinin askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011funlu\u011funu as\u0131rlar boyunca Nogaylar olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Nogay Han&#8217;\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden (1299) sonra ba\u015flamak \u00fczere \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerde de g\u00f6\u00e7 vermi\u015ftir. Bu g\u00f6\u00e7lerin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc Osmanl\u0131 Rus sava\u015f\u0131ndan sonra 1860 y\u0131l\u0131nda 180 bin Nogay&#8217;\u0131n g\u00f6\u00e7 etmesidir.<\/p>\n<p><b>T\u00fcrkiye&#8217;de Nogaylar<br \/>\n<\/b><br \/>\n300 bin Nogay T\u00fcrkiye&#8217;ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Bir k\u0131sm\u0131 Konya&#8217;n\u0131n Ilg\u0131n \u0130l\u00e7esi&#8217;nde bir mahalle olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. \u0130l\u00e7enin Behl\u00fcl Bey, \u015e\u0131h C\u00e2rullah ve C\u00e2miatik mahallelerinden ayr\u0131larak kurulan ve sonradan Ayvat Dede ad\u0131yla adland\u0131r\u0131lan mahallede, oturmaktad\u0131rlar.<\/p>\n<p>Kendilerini s\u00f6zl\u00fckte \u201c\u00e7ocuk\u201d, kendi dillerinde \u201csevimli\u201d anlam\u0131na gelen ve il\u00e7e halk\u0131 taraf\u0131ndan da kullan\u0131lan \u201cBala\u201d tabiriyle tan\u0131mlarlar. Kendilerine \u00f6zg\u00fc gelenek ve g\u00f6reneklerini h\u00e2len devam ettirmekte olan mahalle halk\u0131, aralar\u0131nda kaybolmaya y\u00fcz tutmu\u015f Nogay diliyle konu\u015fur.<\/p>\n<p>Eski\u015fehir&#8217;in I\u015f\u0131k\u00f6ren (Arapkuyusu) ve Aktepe (R\u0131fkiye) k\u00f6yleri Nogay&#8217;d\u0131r..<br \/>\nKonya Ilg\u0131n il\u00e7esi d\u0131\u015f\u0131nda Konya-Adana-Ankara yol ayr\u0131m\u0131 olan Kulu Makas\u0131 b\u00f6lgesinde Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun mesk\u00fcr mahallede iskan edinirler ferman\u0131 ile \u00e7e\u015fitli k\u00f6yleri olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Bunlar \u015eeker, Do\u011fankaya, Akin, K\u0131rkkuyu, Bo\u011faz\u00f6ren, K\u00f6stengil, Seyitahmetli ve Mand\u0131ra k\u00f6yleridir.<\/p>\n<p>Bu k\u00f6ylerde ya\u015fayan Nogaylar da ulusal kimliklerini korumu\u015flar, adetlerinden ayr\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r. Ya\u015fanan ekonomik zorluklardan dolay\u0131 bir k\u0131sm\u0131 k\u00f6ylerinden ba\u011flar\u0131n\u0131 koparmadan g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler. B\u00fcy\u00fck\u015fehirlere, il\u00e7elere ve 60&#8217;l\u0131 y\u0131llardan itibaren Avrupa&#8217;n\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerine yerle\u015fmi\u015flerdir. K\u00f6ylerinde tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inen y\u00f6re halk\u0131, k\u00f6ylerinin d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re meslek edinmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Nogaylara \u00f6zg\u00fc olan dillerini muhafaza etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de bu dili kullanmaya devam etmektedirler. Geleneksel yemekleri kazanb\u00f6rek, \u015f\u0131rb\u00f6rek (\u00e7i\u011fb\u00f6rek), koyankulak (tav\u015fan kula\u011f\u0131), inkal, tavab\u00f6rektir ve tamam\u0131 hamurdan yap\u0131lmaktad\u0131r. Ekmek olarak da kendilerine has kalakay, tava\u00f6ptek, \u015f\u00f6y\u00fcn\u00f6ptek adlar\u0131nda, ve tand\u0131rda pi\u015fen \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde ekmekleri t\u00fcketmektedirler. Ya\u011fda k\u0131zart\u0131lan bavursak ad\u0131nda ekmekleri de vard\u0131r. \u0130\u00e7eceklerinin en \u00f6nemlisi ise &#8221;ayak\u015fay&#8221;d\u0131r. Halk aras\u0131nda Tatar \u00c7ay\u0131 veya Nogay \u00c7ay\u0131 olarak bilinir.<\/p>\n<p><b>Rusya&#8217;da Nogaylar<br \/>\n<\/b><br \/>\nRusya Federasyonu i\u00e7indeki Nogay say\u0131s\u0131 2002&#8217;de 90 bin 666 idi. Nogaylar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde toplu olarak Stavropol kray\u0131, Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti (2002&#8217;de 14 bin 873) ile \u00c7e\u00e7enya ve Da\u011f\u0131stan (2002&#8217;de 38 bin 168) cumhuriyetlerinde ya\u015famaktad\u0131rlar. Nogayca Kara\u00e7ay-\u00c7erkes ve Da\u011f\u0131stan cumhuriyetlerindeki resmi dillerdendir. 2007&#8217;de Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti&#8217;nde merkezi Erken-\u015eahar olan,toplam 15 bin n\u00fcfuslu bir Nogay rayonu olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Kafkasya&#8217;da Da\u011f\u0131stan, \u0130dil Nehri g\u00fcney boylar\u0131, Stavropol Kray, \u00c7e\u00e7enya ile Kara\u00e7ay-\u00c7erkes Cumhuriyeti&#8217;nde ya\u015famaktad\u0131rlar. K\u0131r\u0131m ve Romanya&#8217;da da Nogaylar bulunmaktad\u0131r. Nogay toplam n\u00fcfusu 100 binin \u00fczerinde olup hepsi S\u00fcnni\/Hanefi M\u00fcsl\u00fcman&#8217;d\u0131r.<\/p>\n<p>Terek Irma\u011f\u0131 havzas\u0131nda ya\u015fayan Nogaylara &#8220;Ak Nogaylar&#8221; da denmektedir. Bug\u00fcn Nogaylar Adige (\u00c7erkes) gelenek ve folklorunu da benimsemi\u015f bulunmaktad\u0131rlar. Nogaylar T\u00fcrk\u00e7e&#8217;nin K\u0131p\u00e7ak grubuna giren bir dil konu\u015furlar. 13-15.y\u00fczy\u0131llarda Alt\u0131nordu egemenli\u011finde idiler. Alt\u0131nordu&#8217;nun par\u00e7alanmas\u0131ndan sonra, \u015fimdiki Kuzey Kafkasya&#8217;n\u0131n kuzeydo\u011fu kesimi Astrahan Hanl\u0131\u011f\u0131, kuzeybat\u0131 kesimi de K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kald\u0131. Astrahan Hanl\u0131\u011f\u0131 1556&#8217;da y\u0131k\u0131l\u0131p topraklar\u0131 Rusya&#8217;ya ilhak edildi.Bu nedenle \u015fimdiki Stavropol Kray&#8217;\u0131nda bir Nogay n\u00fcfus ya\u015famaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mehmet Canatan Nogay ad&#305; K&#305;r&#305;m&rsquo;&#305;n bat&#305;s&#305;nda Aksu nehri ile &Ouml;z&uuml; nehri ars&#305;ndaki sahada K&#305;p&ccedil;aklar&#305;n boy beyi olup boy beyli&#287;ini dedesi Tuval beyden alan bu ki&#351;i 1270-1299 y&#305;llar&#305;nda Alt&#305;nordu&rsquo;da b&uuml;y&uuml;k bir n&uuml;fuz kazanm&#305;&#351; olan Berke Han&rsquo;&#305;n ba&#351;komutan&#305; Nogay Han&rsquo;dan gelmektedir. Nogaylar, Don ve Kuban &#305;rmaklar&#305; aras&#305;ndaki alanda K&#305;r&#305;m y&ouml;resinde ve Astrahan y&ouml;resinde varl&#305;&#287;&#305;n&#305; s&uuml;rd&uuml;ren bir halk. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-12482","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12482"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12482\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12484,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12482\/revisions\/12484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}