![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image5\/0206-adige.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
Ahmet Beyazak<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n Tarihin ne oldu\u011fu, nas\u0131l yaz\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi tarih felsefesinin temel sorunlar\u0131ndand\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, bu temel sorunlar \u00e7er\u00e7evesinde yapaca\u011f\u0131 saptamalar ve tart\u0131\u015fmalarla, tarih yaz\u0131m\u0131nda gelece\u011fin \u00f6nemi \u00fcst\u00fcnde durmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n Elbette Res Gestae: \u0130nsan\u0131n ge\u00e7mi\u015fte yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey(ler). (Bunun \u00fczerine yaz\u0131lana, yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara da \u201ctarih\u201d denebiliyor. Tarihi \u00e7al\u0131\u015fma, tarihi inceleme \u201ctarih bilimi\u201d etkinlikleriyle, Res Gestea anlam\u0131ndaki tarihi, birbiriyle kar\u0131\u015ft\u0131rmamak gerekir.) Tarih alan\u0131, eyleyen, \u00fcreten, d\u00fc\u015f\u00fcnen insan\u0131n \u00fcr\u00fcnlerinden ve etkinliklerinden olu\u015fuyor. Bu \u00fcr\u00fcn ve etkinlikler, ge\u00e7mi\u015fe ge\u00e7tiklerinde ya da g\u00f6\u00e7t\u00fcklerinde, tarihin, yaz\u0131lan tarihin huzuruna \u00e7\u0131km\u0131\u015f oluyorlar. Tarih, ge\u00e7mi\u015fin, yitip gitmesini \u00f6nlemek i\u00e7in, onu \u015fimdiye \u00e7ekme \u00e7abas\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fin \u015fimdile\u015ftirilmesi (Vergegenw\u00e4rtigung), \u015fimdiye \u00e7ekilerek, saptanmas\u0131 (tespit edilmesi), yorumlanmas\u0131, yeniden kurgulanmas\u0131 (in\u015fas\u0131) etkinliklerini i\u00e7erir.<\/p>\n Tarih yazma etkinli\u011fi, insan\u0131n an\u0131msama etkinli\u011fini and\u0131r\u0131r. \u0130nsan ge\u00e7mi\u015fiyle insand\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fini ta\u015f\u0131yan varl\u0131kt\u0131r. Kendini anlamak isteyen insan, ge\u00e7mi\u015fiyle anlayabilir. Belle\u011fimiz, nas\u0131l bireysel d\u00fczeyde ge\u00e7mi\u015f deneylerimizi ta\u015f\u0131y\u0131p, ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine katk\u0131da bulunuyorsa, tarihimiz de, toplum olarak, k\u00fclt\u00fcr olarak, varolma \u00e7abam\u0131zda ge\u00e7mi\u015fimizi bize an\u0131msat\u0131r. Ge\u00e7mi\u015ften \u00f6\u011frenmemize destek verir.<\/p>\n \u0130nsan ge\u00e7mi\u015fiyle derdi olan bir varl\u0131kt\u0131r. Ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, ya\u015fam\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek, yorumlamak; onlarla hesapla\u015fmak ister. \u0130nsan en az\u0131ndan \u00fc\u00e7 boyutlu bir zaman i\u00e7inde ya\u015fayabilir, bu ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fmelerinde. Ge\u00e7mi\u015fi \u015fimdiye \u00e7ekip, onunla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rken, gelecek beklentisi i\u00e7indedir. \u0130nsan, \u00fc\u00e7 boyutlu zaman\u0131, \u00fc\u00e7 boyutuyla ya\u015famay\u0131 her zaman ba\u015faramaz. Ge\u00e7mi\u015ften korkabilir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r \u00f6rselenmeleri an\u0131msamak istemeyebilir. Ge\u00e7mi\u015f ona dayan\u0131lmaz ac\u0131lar verdi\u011fi i\u00e7in, onu unutmaya \u00e7al\u0131\u015fabilir. Hatta, ac\u0131 veren ge\u00e7mi\u015fini \u00e7arp\u0131tabilir. \u201cMazi kalbimde yarad\u0131r\u201d tavr\u0131, \u015fimdiyi ya\u015fama \u00e7abas\u0131nda yo\u011funla\u015farak ge\u00e7mi\u015fi unutmaya g\u00f6t\u00fcrebilir. Gelecek korkusu veya gelece\u011fe bo\u015fvermi\u015flik tavr\u0131 ile birle\u015fince, \u00fc\u00e7 boyutlu zaman, bir boyuta, \u015fimdiye indirgenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. \u0130nsan kendini \u015fimdide s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Tarihi ve gelece\u011fi olmayan bir insan \u00e7\u0131kar kar\u015f\u0131m\u0131za. En az\u0131ndan iki kez yoksulla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir varl\u0131k! Tarihi ve gelece\u011fi elinden gitmi\u015f, c\u0131l\u0131zla\u015f\u0131p, insan gibi insan olabilme olana\u011f\u0131n\u0131 yitirmi\u015f bu insana tarih boyunca rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda da her an kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek.\u201d(\u015eimdi\u201dnin mengenesine s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, zaman yoksulu,a\u00e7 g\u00f6zl\u00fc insan deyim yerindeyse homo nunc!)<\/p>\n \u015eimdiye s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f tek boyutlu insan\u0131n yan\u0131nda, ge\u00e7mi\u015fe s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u015fimdide \u00e7\u0131rp\u0131nan iki boyutlu bir varl\u0131\u011fa da insan denir. Ge\u00e7mi\u015f bir \u201cs\u00fcr\u016br-u iyd\u201d olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u201corada\u201d kalmak, ge\u00e7mi\u015fi \u015fimdiye ta\u015f\u0131y\u0131p, \u015fimdide durarak, ge\u00e7mi\u015fin keyfini \u00e7\u0131karmaya u\u011fra\u015fan bu \u00e7abada, insan gelecekle ilgilenmedi\u011fi, gelece\u011fe kendini kapad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yine yoksuldur. \u015eimdiye s\u0131k\u0131\u015f\u0131p, g\u00f6zlerini ge\u00e7mi\u015fe \u00e7eviren bak\u0131\u015fda da, abart\u0131lan, \u00f6zlemi duyulan ama \u015fimdile\u015ftirilemeyen bir hal ya\u015far\u0131z, buna al\u0131\u015f\u0131lan gelen deyimiyle \u201cnostalji\u201d diyoruz. K\u00f6kenine indi\u011fimizde, nostos ve algos s\u00f6zc\u00fcklerinden olu\u015fan nostalji, \u201cgeri d\u00f6n\u00fc\u015f a\u011fr\u0131s\u0131\u201d diye \u00e7evrilebilir, bir yoruma g\u00f6re. Nostos eve do\u011fru yap\u0131lan bir gezidir (homeward journey). Ev, y\u00fcce bir yerdir, \u201ccennettir\u201d, oraya d\u00f6nmek isteriz hep. Freudian yorumla, bir ana karn\u0131 \u00f6zlemi (nostalgie de la matrice), H\u0131ristiyan k\u00fclt\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cd\u00fc\u015fme\u201dden \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z cennet bah\u00e7eleri olabilir: \u201cMazide \u00e7ocuklar gibi \u015fendik\u201d. Ge\u00e7mi\u015fi \u015fimdiye de\u011fil de (\u015fimdi ac\u0131l\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc, gelecekse d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi bile korkun\u00e7 bir belirsizliktir!), \u015fimdiyi ge\u00e7mi\u015fe ta\u015f\u0131mam\u0131z daha uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Oysa nostalji s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde algos\u2019u ta\u015f\u0131r, bu da Eski Yunancada a\u011fr\u0131 anl!!!!! gelir. G\u00f6zler, ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fck, yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015ften gelecek \u201c\u0131\u015f\u0131\u011fa\u201d odaklanm\u0131\u015fsa, hayat\u0131n \u00fc\u00e7 boyutlu zenginli\u011fi yads\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in a\u011fr\u0131, algos ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak duyulacakt\u0131r.<\/p>\n Sa\u011fl\u0131kl\u0131 an\u0131msama gelece\u011fe bakan an\u0131msamad\u0131r. \u00dc\u00e7 boyutlu zenginli\u011fi i\u00e7inde insan, ge\u00e7mi\u015fini, gelece\u011fe ald\u0131\u011f\u0131 tav\u0131rla an\u0131msar. \u00d6yleyse, tarih gelecek \u201cprojeksiyonu\u201d olmaks\u0131z\u0131n yaz\u0131lamaz. Nedeni basit, sa\u011fl\u0131kl\u0131 insan gelece\u011fi ile an\u0131msar. Ge\u00e7mi\u015fiyle gelece\u011fi yard\u0131m\u0131yla hesapla\u015f\u0131r. Umutlar\u0131, beklentileri, projeleri, tasar\u0131lar\u0131 ile! \u015eimdi tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n kimi sorunlar\u0131na de\u011finerek, zaman alg\u0131lamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ka\u00e7 t\u00fcrl\u00fc tarih yaz\u0131labildi\u011fini ele al\u0131p, gelece\u011fe tarih yazman\u0131n olanaklar\u0131 ile bir soru\u015fturmaya ba\u015flayabiliriz.<\/p>\n TAR\u0130H YAZIMINDA YORUMUN YER\u0130 Kimi tarih yaz\u0131c\u0131lar\u0131 belgeleri \u201ckonu\u015fturduklar\u0131n\u0131\u201d s\u00f6ylerler. Onlar\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 tarihte belgeler konu\u015fur. Kendisi konu\u015fmaz. Tarafs\u0131z ve nesneldir. Belgelere \u201ckonu\u015fun\u201d demi\u015f ve belgeler \u201ckonu\u015fmaya\u201d ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Onlara g\u00f6re tarih, ge\u00e7mi\u015fte olup bitenlerin belgelere dayanarak, onlar\u0131 \u00e7arp\u0131tmadan, \u201cdo\u011fru\u201d anlay\u0131p konu\u015fturarak anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir raporla dile getirilen bir ge\u00e7mi\u015ftir. Kendisinden hi\u00e7bir \u015fey katmadan, belgeyi belge olarak konu\u015fturdu\u011funuzda, \u201cbilimsel\u201d tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f olursunuz. Ne, nerede, ne zaman, nas\u0131l, neden, kimler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir? Rapor edersiniz, olan\u0131 oldu\u011fu gibi, wie es eigentlich gewesen, anlatm\u0131\u015f olursunuz. (olan\u0131 ger\u00e7e\u011fe uygun bi\u00e7imde anlatma ile ilgili bu \u00fcnl\u00fc wie es eigentlich gewesen deyimi L.von Ranke\u2019nin Gesichten der romanischen und germanischen V\u00f6lker adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131n giri\u015finde ge\u00e7er.)<\/p>\n Olan\u0131 oldu\u011fu gibi, nas\u0131lsa \u00f6yle, rapor etme olana\u011f\u0131 var m\u0131d\u0131r? Bir kez, olan, ge\u00e7mi\u015fin \u201colan\u0131\u201d oldu\u011fu i\u00e7in, g\u00f6z\u00fcm\u00fczle g\u00f6rebildi\u011fimiz bir olgu de\u011fildir. Olmu\u015f olan\u0131n izini oldu\u011fu gibi saptasan\u0131z bile, izi ile, belge ile, olgu aras\u0131nda bo\u015flu\u011fun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilme \u015fans\u0131m\u0131z yok. Belge, olgu de\u011fildir! Belge ile olgu aras\u0131ndaki bo\u015fluk ancak yorumla doldurulabilir.<\/p>\n Belgenin tek do\u011fru yorumunun kendi yorumumuz olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki kayg\u0131lar bir yana, olgular\u0131n kendilerine tan\u0131k oldu\u011fumuz durumlar i\u00e7in bile \u201colup bitene oldu\u011fu gibi\u201d tan\u0131kl\u0131k edip etmedi\u011fimiz tart\u0131\u015fma konusudur.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, pencereden, caddedeki trafik kazas\u0131n\u0131 g\u00f6ren d\u00f6rt ki\u015finin olup biteni nas\u0131l anlatt\u0131\u011f\u0131na bakal\u0131m. Kaza yapan otomobildeki ki\u015filerin, neden, nas\u0131l kavga etti\u011fi, kimin hakl\u0131 oldu\u011fu konularda farkl\u0131 g\u00f6zlemler ger\u00e7ekle\u015ftiren ki\u015filer olabilecektir. \u201cAyn\u0131\u201d olay\u0131 g\u00f6r\u00fcp, farkl\u0131 anlamlar vermek, g\u00f6r\u00fclen belli bir a\u00e7\u0131dan, belli bir kayg\u0131yla, belli bir ki\u015filik ve bilgiyle g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Do\u011fa bilimlerindeki \u201c\u00f6l\u00e7me\u201d hayat\u0131n i\u00e7inde, belli de\u011ferlerle ya\u015fayan insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 anlamada olanakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Ya\u015fanan\u0131 farkl\u0131 yorumlama, farkl\u0131 anlama, dolay\u0131s\u0131yla farkl\u0131 anlatma durumu, tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir nokta. Olgulara tan\u0131k olanlar\u0131n farkl\u0131 anlat\u0131mlar\u0131 olabiliyorsa, ge\u00e7mi\u015fi belgeler \u00fcst\u00fcnde anlatan tarih\u00e7ilerin de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak farkl\u0131 anlat\u0131mlar\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Kimi belgeler do\u011fa bilimleri yard\u0131m\u0131yla daha az tart\u0131\u015fmal\u0131 yorumlara g\u00f6t\u00fcrebilir, tarih yaz\u0131c\u0131s\u0131n\u0131. Belgenin fiziksel, kimyasal, t\u0131psal, antropolojik, arkeolojik analizleri daha g\u00fcvenilir olabilir. Yine de, belgenin g\u00fcvenirlili\u011fi, o bilgi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan, \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan uzmanlar toplulu\u011funun ortak kararlar\u0131 ile, bir uzla\u015f\u0131m sonucu ile belirlenir.<\/p>\n Tarih yaz\u0131m\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde, \u00e7o\u011funlukla o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn insanlar\u0131 taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftiriliyorsa, yan tutma ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oluyor. Yine de, belgelere sayg\u0131l\u0131, ihtiyatl\u0131 bir tarih\u00e7i kendi yorumundaki s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6rebilir; ayn\u0131 belgeleri farkl\u0131 anlay\u0131p, yorumlayarak tart\u0131\u015fan meslekta\u015flar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. Kendi yorumunu, farkl\u0131 yorumlar\u0131 \u00f6\u011frenerek de\u011fi\u015ftirebilir. Belgeler, hi\u00e7bir yorumla t\u00fcketilemez. Hi\u00e7bir yorum, sonradan yap\u0131labilecek yorumlara yasak koyamaz. \u0130nsan\u0131n ge\u00e7mi\u015fi, insan kadar \u00e7etrefil, insan kadar farkl\u0131 anlamlara, yorumlara a\u00e7\u0131k bir ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n Belgelere yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131zda, belli bir yorum i\u00e7erisindeyiz. Belge \u00f6ncesi yorum, k\u0131saca \u00f6n yorum, bizim ki\u015fili\u011fimiz, de\u011ferlerimiz, toplumsal konumumuzla ilgili olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u015eu belgeyi de\u011fil de bu belgeyi se\u00e7iyor olu\u015fumuz da bile \u00e7o\u011fu kez fark\u0131na varmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00f6n yorum s\u00f6z konusu olabilir. Belgeyle ili\u015fkimizde, bizim de\u011fil de belgenin konu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylerken ihtiyatl\u0131 olmak gerek. \u201cBen belgeyi bulup \u00e7\u0131kard\u0131m ve sundum, hi\u00e7 yorum katmad\u0131m, yorumu siz yap\u0131n!\u201d tavr\u0131n\u0131n \u201cnesnel\u201d oldu\u011fundan s\u00f6z edebiliriz. Ama, burada bile bir \u201cse\u00e7im\u201d, bir yakla\u015f\u0131m fark\u0131 s\u00f6z konusudur. Neden o belgeyi bulup \u00e7\u0131kard\u0131n\u0131z? Neden belgeyi \u201co haliyle\u201d sunarak nesnel oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyorsunuz? Yorum yapmaktan ka\u00e7\u0131nmak da bir tav\u0131r de\u011fil midir? Ard\u0131nda bir yorum ta\u015f\u0131maz m\u0131?<\/p>\n Tek belgeyi okurken, onu belli bir olayla ili\u015fkilendirirken, ortaya \u00e7\u0131kan \u201cbo\u015fluklar\u201d nas\u0131l doldurulacakt\u0131r? Belge, bilinmesi gereken b\u00fct\u00fcn bilgileri sa\u011flayabilir mi? Belgenin kendi i\u00e7indeki bo\u015fluklar yorumla doldurulabilir. \u201cTutarl\u0131\u201d yarg\u0131lar olu\u015fturmak, bu yarg\u0131lar aras\u0131ndaki bo\u015fluklar\u0131n doldurulmas\u0131yla olanakl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca belgeden olaya ge\u00e7i\u015fte dayand\u0131\u011f\u0131m\u0131z ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmelerde de katk\u0131lar\u0131m\u0131z, yorumlar\u0131m\u0131z ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n \u00d6n-yorum belgelerle ili\u015fkilerimiz artt\u0131k\u00e7a yeniden yorumlara yol a\u00e7abilir, bunlara da ard yorum diyebiliriz. Bu ard yorumlar belgeleri bir birine ba\u011flamam\u0131za sa\u011flar: belgeler bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturup, ortaya bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Do\u011frusu bu \u00e7er\u00e7eve ba\u015ftan beri vard\u0131r. Bir anlam ve yorum \u00e7er\u00e7evesiyle yakla\u015f\u0131r\u0131z belgelere. Bu \u00e7er\u00e7eveyi i\u00e7inde bulundu\u011fumuz k\u00fclt\u00fcrden, psikolojik yap\u0131m\u0131zdan, toplumsal, siyasal konumumuzdan, ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z e\u011fitimden ediniriz. Belli bir \u00e7er\u00e7eve ile ara\u015ft\u0131rmaya belgelerle ili\u015fki kurmaya ba\u015flar\u0131z. Belgeleri \u00e7er\u00e7evenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde yorumlar\u0131z. Belgeler aras\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 bu b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn k\u0131lavuzlu\u011funda kurar\u0131z. Belgenin kendi i\u00e7indeki bo\u015fluklar, belgeler aras\u0131nda ili\u015fkileri olu\u015ftururken kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bo\u015fluklar bu \u00e7er\u00e7eve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde doldurulur.<\/p>\n Tarih yaz\u0131m\u0131, \u00e7er\u00e7eve i\u00e7i, \u00e7er\u00e7eve b\u00fct\u00fcnleyici belgeler bulmakla, yorumlamakla yap\u0131labildi\u011fi gibi, \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturucu, \u00e7er\u00e7eve \u00f6nerici \u00e7al\u0131\u015fmalarla da ger\u00e7ekle\u015febilir. \u0130\u015fin i\u015f\u00e7ili\u011fini yapan, \u201car\u015fiv ar\u0131lar\u0131\u201d, belge arar, belge sunarlar, belli \u00e7er\u00e7evesel b\u00fct\u00fcnl\u00fckler i\u00e7inde. Kimi tarih\u00e7iler, tarih filozoflar\u0131 \u00e7er\u00e7eveler kurup bu belgelere yeni b\u00fct\u00fcnl\u00fckler (Gestalten) yarat\u0131rlar. \u00c7er\u00e7eveleri de \u00e7er\u00e7eveleyen b\u00fcy\u00fck yorumlar da yap\u0131labilir. \u00d6yleyse tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7er\u00e7eve ili\u015fkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7 \u00f6l\u00e7ekte toplayabiliriz:<\/p>\n 1) <\/b>B\u00fcy\u00fck \u00c7er\u00e7eveler Kuran Tarih Yaz\u0131m\u0131.<\/p>\n 2) <\/b>B\u00fcy\u00fck \u00c7er\u00e7eveler \u0130\u00e7inde K\u00fc\u00e7\u00fck \u00c7er\u00e7eveler Kuran Tarih Yaz\u0131m\u0131.<\/p>\n 3) <\/b>\u00c7er\u00e7eve B\u00fct\u00fcnleyici \u00c7al\u0131\u015fmalar.<\/p>\n Belgelerle ili\u015fki bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde oldu\u011fu i\u00e7in yorum gerektirir. D\u00fcr\u00fcst bir yaz\u0131c\u0131, yorumunu, dayand\u0131\u011f\u0131 belgeleri, bu belgelerden \u00e7\u0131karak ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeleri, fark\u0131na varabiliyorsa, i\u00e7inde bulundu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck ya da b\u00fcy\u00fck \u00e7er\u00e7eveleri dile getirebilen bir yaz\u0131c\u0131d\u0131r. Bu tarih yaz\u0131c\u0131s\u0131 olanca i\u00e7tenli\u011fi ile kaynaklar\u0131n\u0131, dayanaklar\u0131n\u0131, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, insan ve ahlak anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koyar ve der ki: \u201cB\u00f6yle bir insan olarak, bu kaynaklardan, bu belgelerden, b\u00f6yle yorumlarla, bu \u00e7er\u00e7eve de, bu tarihi yazd\u0131m.\u201d D\u00fcr\u00fcst yaz\u0131c\u0131, a\u00e7\u0131k, i\u00e7ten, yeni bilgiler, g\u00f6r\u00fc\u015fler \u00f6\u011frenmeye haz\u0131r, ele\u015ftirilerle geli\u015fmeye yatk\u0131n, ge\u00e7mi\u015fi yorumlaman\u0131n a\u015fk\u0131n\u0131 ya\u015fayan, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n fark\u0131nda, haddini bilen biridir. Kendini \u201cbilimsellik\u201d \u00f6rne\u011fi san\u0131p, kibrinden yan\u0131na yakla\u015f\u0131lamayan, kendini, \u00e7er\u00e7evesini bilmez tarih\u00e7ilerimize elbette s\u00f6z\u00fcm\u00fcz yoktur.<\/p>\n ZAMANLA \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130 A\u00c7ISINDAN TAR\u0130H YAZICILI\u011eI Yorum zamana a\u00e7\u0131k ya da kapal\u0131 olabilir. Heideggerr\u2019in hakl\u0131 olarak vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, insan ge\u00e7mi\u015ften gelece\u011fe do\u011fru gitmez. Gelecekten gelerek ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru gider. Olanaklar varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc. Ge\u00e7mi\u015fe giderken olanaklar\u0131n\u0131 t\u00fcketir. Bu a\u00e7\u0131dan ge\u00e7mi\u015f her zaman yeni yorumlara a\u00e7\u0131kt\u0131r. Biraz \u00e7arp\u0131c\u0131 bir s\u00f6yleyi\u015fle: Ge\u00e7mi\u015f gelecekten gelir.<\/p>\n Zamanla ili\u015fkileri, zamana tav\u0131rlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan d\u00f6rt t\u00fcr tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edebiliriz,<\/p>\n 1) <\/b>Ge\u00e7mi\u015fe yaz\u0131lan tarih. Ge\u00e7mi\u015fte kalan, ge\u00e7mi\u015fi ya\u015fay\u0131p \u015fimdiye, gelece\u011fe \u00e7\u0131kamayan, ge\u00e7mi\u015fe s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f tarih. Ge\u00e7mi\u015fi zaman\u0131n \u00fc\u00e7 boyutuna \u00e7ekemeyen o dar alanda kalan, o dar alanda \u201c\u00e7\u00f6k\u00fcp kalan\u201d tarih. Ge\u00e7mi\u015fi \u015fimdiyle, gelecekle y\u00fczle\u015ftirmeyen tarih.<\/p>\n 2) <\/b>\u015eimdiye yaz\u0131lan tarih. \u015eimdiye bak\u0131l\u0131p, \u015fimdiki ya\u015fam i\u00e7in, ge\u00e7mi\u015fi \u015fimdiye malzeme yap\u0131p kullanmay\u0131 ama\u00e7layan \u201coportunist\u201d yaz\u0131c\u0131l\u0131k. Pop\u00fcler, politik, ideolojik, yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n tarih anlay\u0131\u015f\u0131 budur.<\/p>\n 3)<\/b> Gelece\u011fe yaz\u0131lan tarih. Birazdan anlat\u0131lacak tarih anlay\u0131\u015f\u0131. Zaman\u0131n gelecekten ge\u00e7mi\u015fe akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen, a\u00e7\u0131k u\u00e7lu (temporal) tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131!<\/p>\n 4) <\/b>Zaman d\u0131\u015f\u0131 tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131. Tarihin zamansall\u0131\u011f\u0131n\u0131n (zeitlichkeit, temporality…) olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, belli bir \u00f6nceden \u00e7izilmi\u015f senaryonun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini s\u00f6yleyen zaman anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7indeki yaz\u0131c\u0131l\u0131k.<\/p>\n GELECE\u011eE YAZILAN TAR\u0130H \u201cGelece\u011fe yaz\u0131lan tarih\u201d s\u00f6z\u00fc, bir \u00fctopyay\u0131, belli bir erekselli\u011fi (teleology) \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rabilir. Belli bir \u201cideolojik\u201d ama\u00e7l\u0131, bir \u00f6\u011fretinin y\u00f6nlendirdi\u011fi tarih yaz\u0131m\u0131 akla gelebilir. \u201cGelece\u011fin insan\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek yaz\u0131lan tarih\u201d s\u00f6z\u00fc de i\u00e7in de ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 belirsizliklerden dolay\u0131 anlaml\u0131 de\u011fil. Gelece\u011fe yaz\u0131lan tarihin, bunlarla ilgisi yok.<\/p>\n Gelece\u011fe yaz\u0131lan tarih, belli bir zaman, hayat, ve insan anlay\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Yerle\u015fik bir \u00f6\u011fretinin savunuculu\u011funu yapm\u0131yor.<\/p>\n 1) <\/b>Zaman gelecekten ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru akar. \u0130nsan bir olanaklar varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r, bu olanaklar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahiptir. Bu olanaklar\u0131yla o, hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f oland\u0131r. Bu anlam\u0131yla gelecektedir. Olanaklar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdik\u00e7e ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru ilerler. Tarih insanlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri olanaklar\u0131n tarihidir. Konusu ge\u00e7mi\u015fte ise de kendisi gelecektedir! Ge\u00e7mi\u015fi yazma olana\u011f\u0131 t\u00fckenmemi\u015ftir \u00e7\u00fcnk\u00fc. Ge\u00e7mi\u015f bir kez ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir defal\u0131kt\u0131r. Kazas\u0131 yoktur! Ama yorumlar\u0131 bir defal\u0131k de\u011fildir. Ge\u00e7mi\u015f yeniden yorumlanma potansiyeli ile gelecektedir. Gelece\u011fin ge\u00e7mi\u015fteki bir olaya bak\u0131\u015f\u0131 elbette \u015fimdiki gibi olmayacakt\u0131r. Tarih a\u00e7\u0131k u\u00e7lu ve \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde yaz\u0131l\u0131r. \u00c7er\u00e7eveler de\u011fi\u015fir, yorumlar de\u011fi\u015fir. Gelecekten gelen zaman\u0131n ge\u00e7mi\u015fe ne getirece\u011fi bilinemez! Ne gibi belgelerin ne gibi yorumlara yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceden kestirme olana\u011f\u0131m\u0131z yoktur. Ge\u00e7mi\u015fi nas\u0131l anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, anlayaca\u011f\u0131m\u0131z gelece\u011fin ba\u015f\u0131m\u0131za neler getirece\u011fi ile ilgilidir.<\/p>\n 2) <\/b>Hayat, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeni yorumlarla kazan\u0131r. Hayat\u0131 her dem taze k\u0131lacak yorumlarla ya\u015fayamazsan\u0131z koku\u015fursunuz. Tarih yaz\u0131m\u0131, hayat\u0131 canl\u0131 k\u0131lacak, ge\u00e7mi\u015f ile gelecek aras\u0131ndaki k\u00f6pr\u00fcleri kurma sanat\u0131d\u0131r. Hayat\u0131n tazeli\u011fi, ge\u00e7mi\u015fi ile tazeli\u011fidir. Hayat\u0131n yeni yorumlara gereksinimi vard\u0131r. Hayat, ge\u00e7mi\u015fi ile hayat oldu\u011funa g\u00f6re, ge\u00e7mi\u015fin yeni yorumlara gereksinimi vard\u0131r. Tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, hayat\u0131n devingenli\u011fini besleyen yeni yorumlar ortaya koya bilmesi i\u00e7in kendini gelece\u011fe a\u00e7\u0131k tutmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ya\u015famak, gelece\u011fe sorumlu olmak demektir. Bizden sonraki d\u00fcnyadaki \u00e7irkinlikler, haks\u0131zl\u0131klar, zul\u00fcm ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc bizim \u015fu ana s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan gelebilir. Yazaca\u011f\u0131m\u0131z tarih, gelece\u011fin insan\u0131n\u0131n d\u00fcnya kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131 etkileyecektir. Hayata olan borcumuz, bizi gelece\u011fe bor\u00e7lu k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n 3) <\/b>\u0130nsan an\u0131msayan bir varl\u0131k. Birey olarak ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir ge\u00e7mi\u015fi var, ge\u00e7mi\u015fi hakk\u0131nda de\u011ferlendirmeleri, yorumlar\u0131 var. Onun da bir anlamda tarihi var. Her an\u0131msama bir yorum i\u00e7erir. Belle\u011fimiz s\u00fczerek olu\u015fuyor. Ya\u015fananlar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z duruma g\u00f6re s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7iriliyor. An\u0131msamada yorum var. An\u0131msamada gelece\u011fin rol\u00fc var. Gelecekten umudunu kesmi\u015f birisinin an\u0131msamas\u0131 ile umut dolu birisinin an\u0131msamas\u0131 aras\u0131nda an\u0131msaman\u0131n yorumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan farklar olacakt\u0131r. Tarih yaz\u0131m\u0131 da an\u0131msamaya benzer. Neyi, neden, nas\u0131l an\u0131msayaca\u011f\u0131z? G\u00fczel bir d\u00fcnyada, farkl\u0131 gelenekler ve dillerde, farkl\u0131 insanlar\u0131n bir arada var olabilecekleri bir gelecek i\u00e7in yaz\u0131lan tarih ile d\u00fcnyay\u0131 s\u00f6m\u00fcrmeye y\u00f6nelik, kendi de\u011ferlerimizi y\u00fcceltip, di\u011fer de\u011ferleri k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fimiz bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde kotar\u0131lan tarih aras\u0131nda fark olacakt\u0131r.<\/p>\n Ben tarih yaz\u0131c\u0131s\u0131 olarak hangi \u00e7er\u00e7evelerde \u00e7er\u00e7eve yaz\u0131yorum? Bu \u00e7er\u00e7eve a\u00e7\u0131k m\u0131 gelece\u011fe? Bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde insanl\u0131\u011fa hizmet edebilir miyim?<\/p>\n Hangi zaman\u0131n tarih\u00e7isiyim? Ge\u00e7mi\u015fin, \u015fimdinin mi? Zamanlar \u00fcst\u00fc, zaman\u0131n \u00f6tesi bir tarih\u00e7i miyim yoksa? Kendimi sorgulayacak, yenileyecek, gelece\u011fe a\u00e7\u0131k pencerelerim var m\u0131?<\/p>\n Gelece\u011fe yaz\u0131lan tarih, tarih\u00e7inin kendini gelece\u011fin mahkemesinde sorgulayabildi\u011fi tarihtir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ahmet Beyazak Tarihin ne olduğu, nasıl yazılması gerektiği tarih felsefesinin temel sorunlarındandır. Bu çalışma, bu temel sorunlar çerçevesinde yapacağı saptamalar ve tartışmalarla, tarih yazımında geleceğin önemi üstünde durmayı amaçlıyor. Elbette Res Gestae: İnsanın geçmişte yaptığı şey(ler). (Bunun üzerine yazılana, yapılan araştırmalara da “tarih” denebiliyor. Tarihi çalışma, tarihi inceleme “tarih bilimi” etkinlikleriyle, Res Gestea anlamındaki tarihi, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-12490","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12490","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12490"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12490\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12492,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12490\/revisions\/12492"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12490"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12490"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12490"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/b>
\nTarih belgelere dayanarak yaz\u0131l\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fle ili\u015fkimizin tek yolu, ondan kalan izleri (Spuren) izlemek, anlamak, yorumlamakt\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fin saptanmas\u0131, bizi ge\u00e7mi\u015fteki olgulara g\u00f6t\u00fcrecek belgeler yard\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n
\n<\/b>
\nTarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yorumun ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorsak, bu bizi ayr\u0131 bir sorumlulu\u011fa da g\u00f6t\u00fcr\u00fcr: Yapaca\u011f\u0131m\u0131z, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yorumlar\u0131n fark\u0131na varmak, bu yorumlar\u0131n insan ya\u015fam\u0131 i\u00e7inde anlam\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek. Bu anlamla y\u00fczle\u015febilmek. Tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n insan k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki yeri, bu yerdeki kendi yerimizi g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015fmak.<\/p>\n
\n<\/b>
\nTarih yaz\u0131m\u0131 zaman i\u00e7indedir. A\u00e7\u0131k u\u00e7ludur. \u00c7er\u00e7eve i\u00e7inde yaz\u0131l\u0131yor tarih. \u00c7er\u00e7evenin gelece\u011fe ta\u015f\u0131nmas\u0131, yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi i\u00e7in a\u00e7\u0131k u\u00e7lu tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerekiyor.<\/p>\n