![](\"http:\/\/circassiancenter.com\/cc-turkiye\/yz-image5\/0221-adige.GIF\")
<\/p>\n<\/p>\n
Dr. Ya\u015far Kalafat<\/strong> T\u00fcrk – Ermeni k\u00fclt\u00fcr ili\u015fkileri farkl\u0131 d\u00f6nem ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131n\u0131rken \u015f\u00fcphesiz normlar da de\u011fi\u015fecektir. XIX ve XX y\u00fczy\u0131llar esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Ermenilerde cemaat olma d\u00f6nemi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geride kalm\u0131\u015f. Gregoryen a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 kilise k\u00fclt\u00fcr\u00fc Hayk kavmi ile \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f Ermeni k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fi olarak mesafe almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemin Osmanl\u0131 T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc ile Ermeni K\u00fclt\u00fcr etkile\u015fiminin resim, tiyatro, musiki. mimari ve benzeri alanlardaki seyri rahmetli hocam\u0131z Prof. Dr. Nejat G\u00f6y\u00fcn\u00e7 taraf\u0131ndan ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.Halk k\u00fclt\u00fcr etkile\u015fimi ise masal,destan gibi alanlarda incelenmi\u015ftir. Bu sahada yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalardan biz Prof. Dr. Fikret T\u00fcrkmen’i anmakla yetinelim.<\/p>\n Biz bu yaz\u0131m\u0131zda etno-sosyal k\u00fclt\u00fcrel etkile\u015fimi mitolojik d\u00f6nem zemininde ele almaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. T\u00fcrklerin \u0130slam, Hayk kavminin Gregoryen olmadan evvelki d\u00f6nemleri \u00fczerinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelebilen halk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn halk inan\u00e7lar\u0131 boyutu \u00fczerinde durmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgede ilkin K\u0131p\u00e7ak T\u00fcrkleri benimseyip b\u00f6lgedeki T\u00fcrk soylu olmayan halklar H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 bu yolla m\u0131 edindiler? Murat Adji bu kanaattedir.<\/p>\n Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klarken M. Adji. “Ermeniler hac\u0131n kurtar\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcne inan\u0131yorlard\u0131. Halbuki onlar o zaman hen\u00fcz putperest idi. Ama K\u0131p\u00e7aklar\u0131n i\u015faretleri bulunan bayraklar\u0131 alt\u0131nda sava\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in ha\u00e7\u0131 \u00e7ok iyi ve yak\u0131ndan biliyorlard\u0131…Piskopos Grigoris K\u0131p\u00e7aklardan askeri yard\u0131m istemeye gelmemi\u015fti. Tanr\u0131 inanc\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye Avrupal\u0131lardan ilk olarak H\u0131ristiyan Piskoposu Girgoris gelmi\u015f ve sonra halk\u0131n\u0131 da ayd\u0131nlatmak istemi\u015fti. Asl\u0131nda Grigoris. Geser’in ve Erke Han’\u0131n yapt\u0131klar\u0131 faaliyetlere aynen devam etmek istiyordu, ama bu sefer Avrupa’da”, t\u00fcr\u00fcnden a\u00e7\u0131klamalar da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Her iki \u0131rk\u0131n T\u00fcrkler ve Ermenilerin (Bu ifade ile Gregoryen inanc\u0131n\u0131 benimseyen ve giderek Ermeni ad\u0131n\u0131 olan High toplumunu kastediyoruz.) H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa girme itibariyle etkile\u015fimde Peter B. Golden’in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re G\u00f6ktengri inan\u00e7l\u0131 Hun T\u00fcrkleri H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 Ermenilerden \u00f6\u011frenmi\u015flerdir. Bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klarken P.B. Golden 535 -537 y\u0131llar\u0131nda Kuzey Kafkasya’da bir k\u0131s\u0131m Hun’un Papaz Kordost \u00f6nderli\u011finde Ermeni misyonerlerce vaftiz edildi\u011fini bu arada Hunca i\u00e7in bir yaz\u0131 sistemi geli\u015ftirdiklerini belirtmektedir. P. B. Golden’in bu konulu tespitlerini inan\u00e7 i\u00e7erikli boyutu ile yaz\u0131m\u0131z\u0131n ileri b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ayr\u0131ca ele alaca\u011f\u0131z. Biz yaz\u0131m\u0131zda daha ziyade hocam\u0131z Prof. Dr. Mehlika Aktok Ka\u015fgarh’n\u0131n tespitlerini esas alaca\u011f\u0131z ve halk inan\u00e7lar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak bir rota izleyece\u011fiz. M.A. Ka\u015fgarl\u0131 “Anadolu Ermeni Destanlar\u0131-Efsaneleri ve Masallar\u0131 Kriti\u011fi” isimli konumuz itibariyle fevkalade \u00f6nemli yaz\u0131s\u0131nda, bizim i\u00e7in ula\u015f\u0131lmas\u0131 \u00e7ok zor olan Avedis Ahoranion’un 1901 y\u0131l\u0131nda Lozan \u00dcniversitesi’nden yapt\u0131\u011f\u0131 “Ermeni Gelenek ve \u0130nan\u00e7lar\u0131 (Le\u015f Anciennes Traditions Et Croyances Armeniennes) isimli doktora tezini irdelemi\u015ftir. D\u00f6nemin uzman\u0131 olan k\u00fclt\u00fcr tarih\u00e7isi M.A. Ka\u015fgarh modern bat\u0131 dillerinin yan\u0131 s\u0131ra Krafar ve \u00c7a\u011fda\u015f Ermenice’yi de bilmektedir.<\/p>\n Konuyu orta\u00e7a\u011f d\u00f6nemi ve evveli itibariyle ele alan Aziz Gregorin kimli\u011finin T\u00fcrk olabilece\u011fini de irdeleyen ilk bilim adam\u0131 hocam\u0131z Prof. Dr. M.Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu olmu\u015ftur. K\u0131rz\u0131o\u011flu Gregoryen K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn o d\u00f6nemi \u00fczerinde dururken dil, abece ve bu arada halk inan\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde de durmu\u015ftur.Gregoryen ve M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerin halk inan\u00e7lar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olmak \u00fczere genel dini hayatlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak yapan bilim adam\u0131 ise Hocam Prof. Dr. Abdurahman K\u00fc\u00e7\u00fck olmu\u015ftur.<\/p>\n Halk inan\u00e7lar\u0131 ile tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n Ermenilik-T\u00fcrkl\u00fck, Gregoryenl\u0131k-\u0130slamiyet, G\u00f6ktengri inanc\u0131-Poganizm itibariyle kav\u015fak noktas\u0131nda \u015fu s\u00f6ylenebilir: G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Ermeniler ve T\u00fcrklerinin bir k\u0131sm\u0131 bug\u00fcnk\u00fc ulus kimliklerini edinmeden farkl\u0131 d\u00f6nemlerde ara kimliklerle ge\u00e7i\u015f yapt\u0131lar. K\u0131p\u00e7ak- Hun d\u00f6neminden de evvel ba\u015flayan b\u00f6lge T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc uzun s\u00fcrecinde High kavmi ve Ermeniler bu ismi almadan evvel ve sonra eski T\u00fcrk dininden etkilendiler, bazen H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrklerden al\u0131p bazen de Ona H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 enjekte ettiler. XIX ve XX yy.a gelinirken Gregoryen Cemaat i\u00e7erisinde T\u00fcrklerin kaderi Ermeni Kimli\u011fi i\u00e7erisinde erimek \u015feklinde tecelli etti. Zira kurumla\u015fan Ermeniler. Gregoryenlik ad\u0131na, siyas\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel, din\u00ee ve e\u011fitsel faaliyetlerde inisiyatifi ellerinde tutuyorlard\u0131. Bu d\u00f6neme m\u00fcteakip isyan eden, iskan edilen ve Gregoryenlikle \u00f6zle\u015fen Ermeni kimli\u011fi i\u00e7erisinde Gregoryen T\u00fcrk\u00fcn yazg\u0131s\u0131 Ermenilerin kaderini payla\u015fmak oldu. Anadolu’da kalan ve \u0130stanbul gibi b\u00fcy\u00fck merkezlerde toplu ya\u015fama imkan\u0131 bulamayan Anadolu’nun Ermeni veya T\u00fcrk Gregoryenlerinin kaderi ne oldu. \u0130syan ve \u0130skan art\u0131\u011f\u0131 bu insanlar b\u00f6lgelerinde gizli Ermeni toplumlar\u0131 te\u015fkil ettiler. Muhtemelen bunlardan bir k\u0131sm\u0131 \u0130slamla\u015ft\u0131lar.<\/p>\n Avedis Ahoranion’a g\u00f6re, Primitif Arkaik Ermeniler ate\u015fe tap\u0131yorlard\u0131, “ate\u015f, iyilik ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck prensibine dayanan bir din, antik \u0130ran Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck dininin bir koludur. Dualizme \/ ikicilik ilkesine g\u00f6re kurulmu\u015f olan doktrini Avesto’da toplam\u0131\u015f olan Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck, Avedis Ahoranion’a g\u00f6re Ermenilere \u0130ran’dan ge\u00e7mi\u015f de\u011fildir. Hint-Avrupa toplumu olmalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla Ermenilerin etnik niteliklerinde mevcuttur” Ermenilerin Hint-Avrupa men\u015fey\u00eei bir toplum olmad\u0131klar\u0131n bizzat Ermeni tarih\u00e7ileri bilhassa sanat tarih\u00e7ileri izah etmi\u015flerdir.<\/p>\n \u0130ran Zerd\u00fc\u015fizm’inden ate\u015f ile ilgili inan\u00e7lar konusunda etkilenmeyen ve Hint -Avrupa toplumu da olmayan Ermenilerdeki ate\u015f muhteval\u0131 inanc\u0131n kaynaklar\u0131 aras\u0131nda T\u00fcrk inan\u00e7 sistemi aran\u0131lmaz m\u0131? Bu sistemde od ate\u015f bir k\u00fcltt\u00fcr. Ate\u015fdeki bu kuvvelerin aklara paklay\u0131c\u0131 oldu\u011funa da inan\u0131l\u0131r. Ate\u015fde ak ve kara iyeler vard\u0131r. Ate\u015f Tanr\u0131 de\u011fildir, ancak O’na sayg\u0131l\u0131 davran\u0131lmal\u0131d\u0131r. Su d\u00f6k\u00fclerek s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi gerekse mutlaka besmele ile d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Ate\u015fe t\u00fck\u00fcr\u00fclmez, gece d\u0131\u015far\u0131ya ate\u015f verilmez, oda, ate\u015fe, oca\u011fa sac\u0131 yap\u0131l\u0131r. Ak ve Kara iyelerin dualizm ile iltisak\u0131 nedir? Sa\u011fl\u0131kl\u0131 a\u00e7\u0131klama yapmak kolay de\u011fildir. Ancak birlikte ya\u015fayan iki halktan T\u00fcrkler Ermenileri sadece T\u00fcrk-\u0130slam \u0130nan\u00e7lar\u0131 ile etkilemediler. Halk inan\u00e7lan itibariyle de do\u011fal olarak \u00e7o\u011funlukla olan etkiledi. Bununla beraber biz etkileme \u00fczerinde durmuyoruz. Bize g\u00f6re zamanla Ermeni genel ad alt\u0131nda toplanan kesimin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc H\u0131ristiyan olmadan evvel T\u00fcrklerle ayn\u0131 inan\u00e7 sistemi i\u00e7erisinde idiler. Benzerliklerin kayna\u011f\u0131 bu olabilir.<\/p>\n M.A. Ka\u015fgarl\u0131 Ermeni halk k\u00fclt\u00fcr\u00fc konusunda; “Ermeni folkloru, Ermenistan tarihi gibi, Ermenilerin az\u0131nl\u0131k olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00fclkelerin milli tarihi ve milli folklorunun Provincial (Ta\u015fra) niteli\u011finde bir kopyas\u0131d\u0131r. Ermeni Folkloru Kafkasya’da Do\u011fu T\u00fcrkleri, G\u00fcrc\u00fc ve Rus, Ortado\u011fu’da ise Bat\u0131 T\u00fcrklerinin etkisinde ve izindedir.” demektedir.<\/p>\n A.Ahoranion “H\u0131ristiyanl\u0131k \u00f6ncesi Arkaik Ermenilerde K\u00f6t\u00fcl\u00fck \u0130l\u00e2h\u0131 \u015feytan, dev veya ejder ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r” diyor. Ka\u015fgarl\u0131 ate\u015f kelimesinde oldu\u011fu gibi dev kelimesinin de Ermenice\u2019den yola \u00e7\u0131karak etimolojik tahlilini yap\u0131p Ahoranion’un yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 izah etmektedir. Dev,. Div T\u00fcrk halk inan\u00e7lar\u0131ndaki kara iyelerden olup, tezah\u00fcr \u015fekillerine ve fonksiyonlar\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 isimlerle tan\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n Ahoran\u0131on metnindeki ate\u015f- \u0131\u015f\u0131k ili\u015fkisine dair g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klarken, onun Ermenilerdeki ate\u015f k\u00fclt\u00fcn\u00fcn H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa girildikten sonra Hz. \u0130sa ile \u0131\u015f\u0131k inanc\u0131yla birle\u015fmi\u015f oldu\u011fu fikrine kat\u0131lmaktad\u0131r. Esasen T\u00fcrk inan\u00e7lar\u0131ndaki Ocak K\u00fclt\u00fc ayr\u0131ca kutsal mekan, kutsal ki\u015finin bulundu\u011fu mekan, suyu veya topra\u011f\u0131 kutsal olan mekan, anlam\u0131ndad\u0131r. Bu \u015fekilde “Ocak” olarak bilinen a\u011fa\u00e7lar vard\u0131r. Ayr\u0131ca belirli ocaklar\u0131n \u015fifa olduklar\u0131 belirli hastal\u0131klar vard\u0131r. Hak a\u015f\u0131klar\u0131 kutlu ki\u015filerdir. Bunlar \u00e7ok kere \u0131\u015f\u0131k olarak bilinirler. Ulu ki\u015filerin mezarlar\u0131na muayyen zamanlarda \u0131\u015f\u0131k- nur indi\u011fine inan\u0131l\u0131r.<\/p>\n Gregoryen inan\u00e7l\u0131 H\u0131gh kavmi kiliselerinin \u00f6n\u00fcnde, mezar ta\u015f\u0131 olarak boynu ha\u00e7l\u0131 ko\u00e7 – koyun at heykellerinin bulunmas\u0131, ayn\u0131 heykellerin do\u011fu Anadolu T\u00fcrk mezarlar\u0131nda tamamen ayn\u0131 fakat bu defa ha\u00e7 yerine Arap harfleri ile rahmet i\u00e7eren ifadelerin bulunmas\u0131 bu iki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ge\u00e7mi\u015fte ayn\u0131 topluma ait olmas\u0131 bizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Nitekim bu tespitimizi bizimle payla\u015fan onlarca literat\u00fcre de rastlad\u0131k. Ayn\u0131 ta\u015flar\u0131 Ortodoks G\u00fcrc\u00fc co\u011frafyas\u0131nda da g\u00f6r\u00fcyorduk. Bunlar ta\u015flar\u0131n \u00fczerindeki t\u0131\u011f, i\u011fne, tarak, te\u015fik gibi kad\u0131na i\u015faret eden ve kama, k\u0131l\u0131\u00e7, ok, m\u0131zrak gibi erke\u011fe i\u015faret eden kabartmalar i\u00e7eriyorlard\u0131. M\u00fcteakip ziyaretlerimizde bu ta\u015f heykelli mezar ta\u015flar\u0131n\u0131 Karakalpakistan, Kazakistan, T\u00fcrkistan gibi Asya T\u00fcrk b\u00f6lgesinin m\u00fczelerinde de g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131k ve bunlar\u0131 resimleyip yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda bunlara yer verdik. Azerbaycan’\u0131n muhtelif kesimlerinde bunlardan m\u00fczelere mebzul miktarda ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar bize Ulug T\u00fcrkistan’dan Kafkasya’ya ve \u00d6n Asya’ya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f bir halk\u0131n maddi k\u00fclt\u00fcr unsurlar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Bu ta\u015f mezar heykellerini \u0130ran’\u0131n Tebris m\u00fczesinde ve Irak’\u0131n Erbil b\u00f6lgesinde mezarl\u0131klarda da resim \u00e7ekerek dok\u00fcmante etmi\u015ftik. Esasen Prof. A. \u00c7ay bu mezar ta\u015flar\u0131n\u0131n co\u011frafyas\u0131n\u0131 tespit edip kitaba d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bizim \u00fczerinde durdu\u011fumuz husus, bu mezar ta\u015flar\u0131n\u0131n \u0130slamiyet ve H\u0131ristiyanl\u0131ktan \u00f6nce Ulu\u011f T\u00fcrkistan’da mevcut olduklar\u0131 bunlar\u0131n ilk yurtlar\u0131ndan Kafkasya ve \u00f6n Asya’ya ta\u015f\u0131nan halklar taraf\u0131ndan yeni b\u00f6lgelere ta\u015f\u0131nd\u0131klar\u0131 ve bu halklar\u0131n girdikleri yeni dinlerde de varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fckleridir. Bu bilinen hususa an\u0131lan mezar ta\u015flar\u0131n\u0131n di\u011fer H\u0131ristiyan b\u00f6lgelerinde g\u00f6r\u00fclmediklerini de eklemeliyim.<\/p>\n Kafkasya T\u00fcrkl\u00fckle, i\u00e7ice ge\u00e7mi\u015f zaman dilimlerinde K\u0131p\u00e7aklar, Hunlar ve Hazarlar d\u00f6nemlerinde tan\u0131\u015f olmu\u015ftur. Bu mezar ta\u015f\u0131 mimarisinin hangi T\u00fcrk boyu ve boylar\u0131 taraf\u0131ndan b\u00f6lgeye ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesinlikle s\u00f6ylemek zordur. Do\u011fu Anadolu’yu da kapsad\u0131\u011f\u0131ndan daha ziyade hat\u0131ra Hazarlar ve K\u0131p\u00e7aklar gelmektedir. Bununla beraber Hunlar dahil her \u00fc\u00e7 T\u00fcrk ulusu da bu mimariyi ta\u015f\u0131m\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n Kafkasya’daki bu denli yo\u011fun T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131 O\u011fuz T\u00fcrkleri b\u00f6lgeye gelmeden evvel ne olmu\u015f olabilirler. O\u011fuzlar b\u00f6lgeye ya M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrkler olarak geldiler ya da b\u00f6lgeye \u0130slamiyet\u2019in girdi\u011fi y\u0131llarda geldiler. Bunlar\u0131n uzant\u0131lar\u0131n\u0131 Sel\u00e7uklular Beylikler, \u0130ran Anadolu ve Kafkasya T\u00fcrk devletleri i\u00e7inde aramak do\u011fald\u0131r. Semavi dinlerden evvel gelen veya semavi dinlerin zuhur d\u00f6neminde gelen Hazarlar gibi olanlar \u0130sevi, Musevi ve Muhammedi oldular. Pe\u00e7enekler ve Hunlar gibi Semavi dinleri b\u00f6lgede tan\u0131yan T\u00fcrk toplumlar\u0131 hangi dini kimli\u011fe girdiler? B\u00f6lgede bu toplumlar\u0131n birlikte getirdikleri Tengricilik inanc\u0131n\u0131n derin izleri var iken, tamamen Tengricilik inanc\u0131 mensubu olan bir toplum yoktur. Bu T\u00fcrk kesimleri do\u011fald\u0131r ki H\u0131ristiyan oldular. B\u00f6lgenin Ortodoks cemaatini olu\u015fturdular. Bir k\u0131sm\u0131 zamanla Gregoryen oldular. B\u00f6lgede h\u00e2len Ortodoks T\u00fcrk toplumu veya Gregoryen T\u00fcrk toplumundan bahsedemedi\u011fimize g\u00f6re, Musevi olanlar bir yana H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7enler G\u00fcrc\u00fcler ve Ermeniler aras\u0131nda eridiler. Bu iki toplumun dini k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc irdeleyerek bu iddiam\u0131z\u0131 izleyebiliyoruz.<\/p>\n Peter B.Golben muhtelif kaynaklardan yapt\u0131\u011f\u0131 tespitlerini a\u00e7\u0131klarken: “535 veya 537’de, Papaz Kardost’un ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi bir Ermeni misyoner tak\u0131m\u0131 Kuzey- Kafkasya Hunlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 vaftiz etti. Bu olay\u0131 nakleden, S\u00fcryani kayna\u011f\u0131, Hunca i\u00e7in bir yaz\u0131 sisteminin geli\u015ftirildi\u011fini de g\u00f6sterir. 681’de Me\u00e7 Kuenak piskoposu Israyel, Kafkas Albanyas\u0131 h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Varaz-Trdat taraf\u0131ndan Kuzey Kafkasya Hunlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere g\u00f6nderildi. O’nun. (\u015feytan\u0131n sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131, a\u011faca ibadet hatas\u0131 ile delirmi\u015f bu kabile) i\u00e7indeki H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rma ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n hikayesi, Dosxurane’i korumu\u015ftur. Bu kayna\u011fa g\u00f6re, onlar y\u0131ld\u0131r\u0131m veya ate\u015fin yakt\u0131\u011f\u0131 nesneleri tanr\u0131 Kuar’a kurban olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. (T’angri han olarak \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131 dev vah\u015fi bir canavar” at kurban ediyorlard\u0131. Ayn\u0131 zamanda ate\u015fi, suyu(belli yol tanr\u0131lar\u0131n\u0131 ) ay\u0131 ve (onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde bir derece ehemmiyeti olan b\u00fct\u00fcn mahlukat\u0131) say\u0131yorlard\u0131. Bu haberde (\u00fcz\u00fcm putlar ve sunaklardaki kirli derili \u00e7’op’ay) hakk\u0131nda bahisler de bulunur. Bu unsurlar\u0131n hepsi T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n uygulamalar\u0131na denk gelir. Tangri Xan tabii ki, Altay halklar\u0131n\u0131n y\u00fcce g\u00f6k il\u00e2h\u0131 olan Tengri Han’d\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Hazar d\u00f6neminden kalma ve dolay\u0131s\u0131yla aidiyeti belirsiz (Hazar veya Hun) olan, ba\u015fta unvanlar olarak dil verileri, Kuzey Kafkasya Hunlar\u0131n\u0131n etnik-dilsel aidiyetleriyle ilgili bir h\u00fck\u00fcm vermemize imkan sa\u011flamak i\u00e7in yetersizdir. Bunlar Hazar devletinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015flard\u0131r ve 7.yy. sonlar\u0131nda bile ayr\u0131 bir unsur idiler. Bundan sonra kaynaklar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131ndan \u00e7\u0131karlar.<\/p>\n Kuzey Kafkasya Ermenilerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da olsa Ermeni misyonerlerce vaftiz edilmi\u015f olmalar\u0131. Gregoryen cemaat i\u00e7inde yer al\u0131p zamanla Ermeni toplumunun olu\u015fmas\u0131na Hunlar gibi T\u00fcrk toplumlar\u0131n\u0131n v\u00fccut vermi\u015f olduklar\u0131 hususu bizim tezimizi do\u011fruluyor.<\/p>\n Ermeni abecesinde T\u00fcrk ses ve harflerinin yer alm\u0131\u015f oldu\u011funu Prof. K\u0131rz\u0131o\u011flu’nun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan biliyoruz. Kastedilen d\u00f6nem ve faaliyet farkl\u0131 olsa da bu konuda K\u0131rz\u0131o\u011flu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi vermektedir.<\/p>\n A.K\u00fc\u00e7\u00fck. IV.yy.”da hen\u00fcz Ermeni Alfabesi’nin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaynaklar\u0131n ifadelerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak izah etmektedir. Bu y\u00fczy\u0131lda alfabe ve uygun bir literat\u00fcr\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Ermeni liturjisi hen\u00fcz te\u015fekk\u00fcl etmemi\u015ftir.” Ermeni Alfabesindeki “B”. “E”. “\u0130”. “DZ”, “K”, “N”. “\u00c7”. “R”. “V”. “NG” gibi harflerin T\u00fcrk oyma yaz\u0131s\u0131ndan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 F.K\u0131rz\u0131o\u011flu yukar\u0131da ismi ge\u00e7en eserlerinde a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Rahmetli hocam\u0131z Prof. Dr. \u0130. Kafeso\u011flu. Ermeni Alfabesinin T\u00fcrk yaz\u0131s\u0131 yoluyla meydana gelmi\u015f olabilece\u011fi \u00fczerinde durmaktad\u0131r.<\/p>\n Kuzey Kafkasya’da Alban – Ermeni ili\u015fkisi ve etkile\u015fimleri \u00fczerinde durulan T\u00fcrk – Ermeni K\u00fclt\u00fcr m\u00fcnasebetleri itibariyle ayr\u0131 bir \u00f6nem arzetmektedir. Bu konuda payla\u015f\u0131lan ortak kanaat; ” Tarihi, k\u00fclt\u00fcrel, toponomik, onamastik ve arkeolojik bulgular, milattan \u00f6nceki d\u00f6nemlerden itibaren Kafkasya’da ya\u015famakt\u0131 olan, Kafkasya’n\u0131n otoktan halk\u0131 olan ve M.\u00d6.I. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Alban ad\u0131yla bir siyasal birlik olu\u015fturan etnik topluluklar\u0131n Kafkasya’n\u0131n otoktan T\u00fcrk halk\u0131 olabilece\u011fi tezini kuvvetlendirmektedir. Albanlar, G\u00fcney Kafkasya’n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc 1000 y\u0131l kadar hakimiyetlerinde bulundurmu\u015f ve VIII. Y\u00fczy\u0131la kadar ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra ise yukar\u0131da ifade edilen tarihi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u00f6nce siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f, m\u00fcteakiben de mensubu olduklar\u0131 Gregoryen Kilisesi vas\u0131tas\u0131yla dil ve k\u00fclt\u00fcr olarak Ermenile\u015ftirilmi\u015flerdir. Gregoryen cemaat k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011felerinin tetkik edilmesi, tarihin belli bir d\u00f6neminde T\u00fcrkler ve Ermeniler taraf\u0131ndan ortakla\u015fa yarat\u0131lan birtak\u0131m k\u00fclt\u00fcr de\u011ferlerini ve Ermenilerin bu de\u011ferleri nas\u0131l T\u00fcrkler’i yok sayarak, gerekti\u011finde s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 ederek, gerekti\u011finde Albanlar \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi zorla asimile ederek tek ba\u015flar\u0131na sahiplendiklerini ortaya \u00e7\u0131kartacakt\u0131r.<\/p>\n A\u011fa\u00e7 ve Orman T\u00fcrk -\u0130nan\u00e7 sisteminde bir k\u00fclt olu\u015fturmu\u015ftur. A\u011fa\u00e7lardan kay\u0131n ve \u00e7am gibi olanlar T\u00fcrk destan hayat\u0131nda mitolojik de\u011fere sahiptirler. Baz\u0131 a\u011fa\u00e7lara kutsiyet atfedilir. Karaylar\u0131n Paltatiymez kutsal ormanlar\u0131ndan “Eben A\u011fac\u0131” na dokunulmaz. Hayat A\u011fac\u0131 motifinin derinliklerinde inan\u00e7 vard\u0131r. Bir\u00e7ok a\u011fac\u0131n efsanesi vard\u0131r. Muncuk atma Nevruz’da g\u00fcl a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131nda olur. \u00d6zel haller i\u00e7in ziyaretlerdeki a\u011fac\u0131n kavu\u011fundan ge\u00e7ilirken, ulu zatlar\u0131n t\u00fcrbe a\u011fa\u00e7lar\u0131na adak bezi as\u0131l\u0131r. Kutsal \u00d6t\u00fcgen’de a\u011fa\u00e7lar da kutsald\u0131. Anadolu’da t\u00fcrbelere ait korular\u0131n sahipli oldu\u011funa inan\u0131l\u0131r. Yapraklar\u0131na dahi dokunulmaz.<\/p>\n Y\u0131ld\u0131r\u0131m etraf\u0131nda da Anadolu’da bir inan\u00e7 halesi ya\u015fat\u0131lmaktad\u0131r. Y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00e7ak\u0131nca belirli dualar okunur. G\u00f6kten geldi\u011fine inan\u0131l\u0131r. Tunceli \u00e7evresinde Y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00e7arpmas\u0131 sonucu hayat\u0131n\u0131 kay\u0131p eden kimsenin mezar\u0131 kutsal say\u0131l\u0131r, ziyaret muamelesi g\u00f6r\u00fcr. Tunceli \u00e7evresindeki y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00e7arpmas\u0131 sonucu yanm\u0131\u015f kurumu\u015f a\u011fa\u00e7 ziyaret i\u015flemi g\u00f6r\u00fcr. O’na kimse dokunmaz. Baz\u0131 hallerde y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00e7arpmas\u0131 sonucu yanan a\u011fa\u00e7lar\u0131n k\u00fct\u00fckleri \u00f6zel hanelerde kutsal mekan olarak ziyarete a\u00e7\u0131l\u0131rlar. Halk bu t\u00fcrden yerleri muhtelif hacetleri i\u00e7in ziyaret eder.<\/p>\n Oca\u011fa gelince yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi o da keza od ate\u015f iyesi ile ilgili kabul edilir ve bir k\u00fclt olu\u015fturulmu\u015ftur. Gece ocakta ate\u015f verilmez. Ocak su d\u00f6k\u00fclerek s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmez. Oca\u011fa t\u00fck\u00fcr\u00fclmez. Oca\u011f\u0131n ate\u015fi k\u00f6m\u00fcr\u00fc ve k\u00fcl\u00fc ile ilgili inan\u00e7lar vard\u0131r. Ate\u015fe \u00e7e\u015fitli sa\u00e7\u0131lar yap\u0131l\u0131r. Ate\u015fe bak\u0131larak gelece\u011fi okuyanlar vard\u0131r. Ate\u015fin yan\u0131\u015f \u015feklini anlamland\u0131ranlar olur. Ka\u015fka-ilerde damad\u0131n ota\u011f\u0131na ate\u015f baba evinden s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmeden g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n At’\u0131n da T\u00fcrk inan\u00e7 sisteminde \u00f6zel konumu vard\u0131r. Hamile han\u0131m\u0131n do\u011fumu kolay olsun diye e\u015fi\u011fin \u00f6n\u00fcnde Ayg\u0131r ki\u015fnetilir. Gelinin at\u0131na \u00e7ok erkek \u00e7ocuk do\u011furmas\u0131 i\u00e7in erkek \u00e7ocuk bindirilir. Gelin attan inerken sil\u00e2h at\u0131l\u0131r. Makedonya T\u00fcrkmenlerinde gelinin eli bereketli olmas\u0131 i\u00e7in oca\u011f\u0131 at gemi tak\u0131l\u0131 halde g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Al kar\u0131s\u0131 hamile kad\u0131n\u0131 basmas\u0131n diye yast\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131na at gemi veya \u00fczengisi konur. At\u0131n yelesi, kuyruk k\u0131l\u0131 \u00fczengisi, nal\u0131 ile ilgili inan\u00e7lar vard\u0131r. Komutan sava\u015fa giderken at\u0131n\u0131n kuyru\u011fu \u00f6r\u00fcl\u00fcr. Sahibi \u00f6len at\u0131n e\u011feri ters ba\u011flan\u0131larak mezara indirilir. \u0130stanbul’da hasta atlar\u0131n g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fckleri at mezarl\u0131klar\u0131 vard\u0131r. K\u0131rg\u0131zistan’da Y\u0131lk beyi olan atlar kutsal say\u0131l\u0131r ve onlara binilmez ve onlara y\u00fck ta\u015f\u0131t\u0131lmaz. G\u00f6kt\u00fcrk ve Hunlar kutsal ma\u011faralar ve ulu tepelerde Atalar ruhu i\u00e7in at kurban ediyorlard\u0131.<\/p>\n Ay G\u00f6ktengri inan\u00e7 sisteminde bir k\u00fclt olu\u015fturmu\u015ftu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ne kadar\u0131 Budizmden geldi\u011fi bilinmemekle beraber halk aras\u0131nda ya\u015fayan ayla ilgili inan\u00e7lar vard\u0131r. C\u0131l\u0131z \u00e7ocuklar i\u00e7in Ayl\u0131k kesilir. Ay ilk do\u011funca muayyen dualar okunur. Aya sayg\u0131s\u0131zl\u0131k yap\u0131lmaz. Ay tutulunca yap\u0131lan \u00f6zel dua ve uygulamalar vard\u0131r.<\/p>\n Biz. evvelce yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fmada Hazar T\u00fcrklerinin ve Gregoryenlerin halk inan\u00e7lar\u0131n\u0131 genel T\u00fcrk halk inan\u00e7lar\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015f baz\u0131 m\u00fc\u015fterekler bulmu\u015ftuk.<\/p>\n M.A. Ka\u015fgarl\u0131 bildirisinde, Beatrice Kasbarian’\u0131n XIX. Y\u00fczy\u0131lda Ermeni Toplumu (La Societe Armenienne au XIX) isimli eserine de yer vermektedir. Beatrice kitab\u0131nda: ”Ermeni ailesi, ataerkildir. Aile en b\u00fcy\u00fck erke\u011finin y\u00f6netimindedir. Aileye baba bakar, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 baba kar\u015f\u0131lar, kad\u0131n\u0131n \u00e7ocu\u011fu olmazsa, k\u0131s\u0131rsa aile\u015fine geri g\u00f6nderilir. En b\u00fcy\u00fck beddua “oca\u011f\u0131n s\u00f6ns\u00fcn” terimidir. K\u0131zlardan ziyade erkek \u00e7ocuklar\u0131 makbuld\u00fcr.<\/p>\n M.K. Ka\u015fgarl\u0131 T\u00fcrk \u0130slam aile hayat\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bu uygulama ve prensiplerin y\u00fcz y\u0131llarca beraber ya\u015fayan bu iki toplumda \u00e7o\u011funluk az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 temelinden etkileyi\u015finden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Biz de M.K. Ka\u015fgarl\u0131’ya kat\u0131lmaktay\u0131z. T\u00fcrk aile tipi de ataerkildir. Ailede otorite babadad\u0131r. Baba yoksa ya\u015f s\u0131ras\u0131na g\u00f6re erkek evlatlar yetkili ve sorumludurlar. B\u00fcy\u00fck karde\u015f baba ad\u0131na s\u00f6z sahibidir. Erkek evlad\u0131 olmayan babas\u0131z ailelerde, amca aileye nezaret eder. Aileden gelin g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken erkek karde\u015fin, k\u0131z karde\u015finin ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131 ba\u011flamak gibi g\u00f6revleri vard\u0131r. Erkek karde\u015fi olmayan gelinin ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131 amcas\u0131n\u0131n o\u011flu ba\u011flar. Evlilikte \u00e7ocuk \u00f6nemlidir. Erkek \u00e7ocuk annesi olmayan, bilhassa hi\u00e7 \u00e7ocu\u011fu olmayan kad\u0131nlar\u0131n kocalar\u0131n\u0131n ikinci evlilik yapmalar\u0131 do\u011fal kar\u015f\u0131lan\u0131r. Bo\u015fama pek olmaz ancak kuma getirilir.<\/p>\n T\u00fcrk halk inan\u00e7lar\u0131nda Ocak, i\u00e7erisinde ya\u015fan\u0131lan hane. yuva demektedir, “oca\u011f\u0131n \u015fen olsun” “Oca\u011f\u0131n y\u0131k\u0131ls\u0131n” “oca\u011f\u0131 s\u00f6n\u00fck” “Oca\u011f\u0131n dire\u011fi” “K\u00f6r Ocak” “Oca\u011f\u0131na incir dikmek” ve benzerleri hep bu inanc\u0131 ve zihniyetin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. R\u00fcyas\u0131nda oca\u011f\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren kad\u0131n\u0131n e\u015finin \u00f6lece\u011fine inan\u0131l\u0131r. “K\u00f6r Ocak” veya “Oca\u011f\u0131 ba\u011fl\u0131” erkek evlad\u0131 olmayan hane demektir. Zira Ocak, erkek z\u00fcrriyet ile s\u00fcrer. Oca\u011f\u0131na incir dikilen \u015fahs\u0131n ailesi da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olur, erkek evlat, oca\u011f\u0131n dire\u011fi olarak tan\u0131mlan\u0131r. Anadolu ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n sair kesimlerinde \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 sorulan kimse daha ziyade erkek evlatlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6yler.<\/p>\n Irz ile ilgili olaylar en b\u00fcy\u00fck namus davalar\u0131d\u0131r. Kan davas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca sebepleri aras\u0131nda r\u0131za g\u00f6sterilmeden ka\u00e7\u0131r\u0131lmak suretiyle evlenilmek istenilmesi gelir. Ana ve arvat \u00fczerine yap\u0131lan yeminler en b\u00fcy\u00fck yeminler aras\u0131ndad\u0131r. Gelinler yeni evlerinde “Gelinlik” yaparlar. Gelinlik bazen bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcrer. Gelinler sabahleyin en erken kalkar ve ak\u015famlar\u0131 en ge\u00e7 yatarlar. Gelinler “ses saklama” veya “ses sak\u0131nma” uygulamas\u0131 yaparlar. Bu uygulamada gelin b\u00fcy\u00fcklerin ve kay\u0131nlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda konu\u015fmaz. Bu uygulaman\u0131n sona ermesi i\u00e7in “dil a\u00e7ma” merasimi yap\u0131larak geline hediye al\u0131nmak suretiyle konu\u015fmas\u0131na izin verilir. Ses saklaman\u0131n derinliklerindeki ger\u00e7ek sesin duyulma suretiyle kara iyelerin muhtemel zarar\u0131ndan korunmaktad\u0131r. Halk sufizminde en iyi dilekte bulunma \u015fekli sessiz dilektir. Ki\u015fi g\u00f6nl\u00fc ile konu\u015fabilir. Kalbi dilekler lafz\u0131 dileklerden, dualardan daha makbul say\u0131l\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrk halk inan\u00e7lar\u0131nda “Baba” bir k\u00fcltt\u00fcr. Tanr\u0131 taraf\u0131ndan kutsan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hakan, Han, bey ve aile reisi bulunduklar\u0131 toplumun semavi boyutu da bulunan \u00f6\u011feleridir. K\u0131z babas\u0131ndan istenir. Evlenecek k\u0131z i\u00e7in ailede son s\u00f6z\u00fc baba s\u00f6yler. Babadan izin al\u0131n\u0131r. Babaya sorulur. O oca\u011f\u0131n reisidir. Sayg\u0131n han\u0131ml\u0131k kocaya itaatle ba\u015flar. Kay\u0131n valide ve kay\u0131n peder, valide ve peder muamelesi g\u00f6r\u00fcrken kay\u0131n birader, birader konumundad\u0131r.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu tespitlerden sonra denebilir ki, T\u00fcrk ve Ermeni toplumunun halk k\u00fclt\u00fcrleri ve destan hayatlar\u0131 g\u00f6stermektedir ki, bu iki toplum sadece birlikte ya\u015fam\u0131\u015f olman\u0131n do\u011fal etkile\u015fimi itibariyle baz\u0131 halk k\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011ferlerini payla\u015fm\u0131\u015f olmakla beraber veya biri di\u011ferlerinin dinini se\u00e7mek suretiyle onun k\u00fclt\u00fcr dairesine girmekle kalmam\u0131\u015f, baz\u0131 Ermeniler g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yap\u0131 ta\u015flar\u0131ndan iken bir k\u0131s\u0131m Ermeniler de T\u00fcrk soyludurlar. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dr. Yaşar Kalafat ASAM, Kafkasya Masası Başkanı Türk – Ermeni kültür ilişkileri farklı dönem başlıkları altında ele alınırken şüphesiz normlar da değişecektir. XIX ve XX yüzyıllar esas alındığında Ermenilerde cemaat olma dönemi büyük ölçüde geride kalmış. Gregoryen ağırlıklı kilise kültürü Hayk kavmi ile özdeşleşmiş Ermeni kültürel kimliği olarak mesafe almaya başlamıştır. Bu dönemin Osmanlı Türk […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-12497","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarih","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12497","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12497"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12499,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12497\/revisions\/12499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.circassiancenter.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/span> <\/span>ASAM, Kafkasya Masas\u0131 Ba\u015fkan\u0131<\/span><\/p>\n